دریای تاسمان

محدودهٔ دریای تاسمان (رنگ آبی)
نقشهٔ دریای تاسمان

دریای تاسمان[۱] (به انگلیسی: Tasman Sea) بخشی از آب‌های اقیانوس آرام جنوبی است که در بین کرانه‌های جنوب شرقی استرالیا، شرق جزیرهٔ تاسمانی و غرب سواحل نیوزیلند واقع شده‌است.[۲] این دریا در حدود ۲٬۲۵۰ کیلومتر پهنا و در عمیق‌ترین نقطهٔ خود در حوضهٔ تاسمان بیش از ۵٬۲۰۰ متر ژرفا داشته و در شمال به دریای مرجان می‌پیوندد.[۲] همچنین تنگه باس در میان استرالیا و جزیرهٔ تاسمانی، دریای تاسمان را در جنوب غربی به اقیانوس هند پیوند می‌دهد.[۲]

دریای تاسمان به افتخار دریانورد هلندی آبل تاسمان[۲][۳] که در ۱۶۴۲ از آن گذشت چنین نام‌گذاری شده‌است.[۲] جیمز کوک، دریانورد انگلیسی و دیگران در دههٔ ۱۷۷۰ موفق به کشف خطوط ساحلی استرالیا و نیوزیلند شدند.[۲]

وجود جریان‌های مختلف اقیانوسی در دریای تاسمان سبب شده تا بخش جنوبی آن دارای آب و هوای معتدل و بخش شمالی آن دارای اقلیم نیمه‌گرمسیری باشد. همچنین قرار گرفتن این دریا در مسیر وزش بادهای غربی موسوم به بادهای چهلگان سبب شده تا حالتی طوفانی داشته باشد.[۲] وجود میدان‌های نفتی در حوضهٔ گیپسلند در شرقی‌ترین نقطهٔ تنگهٔ باس همراه با صنعت ماهیگیری، اساس اقتصاد منطقه را تشکیل می‌دهند.[۲] شهر سیدنی واقع در استرالیا، بزرگترین شهر حاشیهٔ دریای تاسمان به‌شمار می‌رود.[۳]

مائوری‌های نیوزیلند این دریا را «Te Moana-a-Rehua» به معنای «دریای رهوا» می‌نامند که در دماغه رینگا، شمالی‌ترین نقطه جزیره شمالی، با آب‌های اقیانوس آرام به نام «Te Tai-o-Whitirea» (دریای وایتیریا) — برگرفته از نام وایتیریا، معشوقه رهوا — تلاقی می‌کند.[۴]

آب‌وهوا

از بخش جنوبی این دریا سامانه‌های کم‌فشار از غرب به شرق عبور می‌کنند. مرز شمالی این بادهای غربی نزدیک به مدار ۴۰ درجه جنوبی است. در طول زمستان نیم‌کره جنوبی (از آوریل تا اکتبر)، شاخه شمالی این بادهای غربی جهت خود را به سمت شمال تغییر داده و در برابر بادهای بسامان قرار می‌گیرد. از این رو، دریا در این دوره به‌طور مکرر بادهایی از سمت جنوب غربی دریافت می‌کند. در تابستان استرالیا (از نوامبر تا مارس)، شاخه جنوبی بادهای بسامان با بادهای غربی برخورد کرده و فعالیت‌های بادی بیشتری را در منطقه ایجاد می‌کند.[۵]

جغرافیا

دریای تاسمان ۲۲۵۰ کیلومتر پهنا و مساحتی در حدود ۲٬۳۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع دارد.[۶] حداکثر عمق این دریا ۵۹۴۳ متر است.[۷] بستر دریا از گل‌ولای گلوبی‌ژرینا تشکیل شده است. منطقه کوچکی از «گل‌ولای بال‌پایان» در جنوب کالدونیای جدید یافت می‌شود و در امتداد جنوبی مدار ۳۰ درجه جنوبی، گل‌ولای سیلیسی دیده می‌شود.[۸]

حدود

سازمان بین‌المللی هیدروگرافی حدود دریای تاسمان را به صورت زیر تعریف می‌کند:[۹]

در غرب: خطی از جزیره گابو (نزدیک دماغه هاو، ۳۷°۳۰' جنوبی) به نقطه شمال شرقی جزیره ایستر سیستر (۱۴۸° شرقی)، و از آنجا در امتداد نصف‌النهار ۱۴۸ درجه شرقی به جزیره فلیندرز؛ فراتر از این جزیره، خطی که از سمت شرق کم‌ژرفاهای وانسیتارت به جزیره کیپ بارن می‌گذرد، و از کیپ بارن (شرقی‌ترین نقطه جزیره کیپ بارن) به ادستون پوینت (۴۱° جنوبی) در تاسمانیا، و سپس در امتداد ساحل شرقی به دماغه جنوب شرقی، جنوبی‌ترین نقطه تاسمانیا.

در شمال: مدار ۳۰ درجه جنوبی از ساحل استرالیا به سمت شرق تا خطی که انتهای شرقی صخره مرجانی الیزابت و صخره جنوب شرقی (۳۱°۴۷′ جنوبی ۱۵۹°۱۸′ شرقی / ۳۱٫۷۸۳°جنوبی ۱۵۹٫۳۰۰°شرقی / -31.783; 159.300) را به هم وصل می‌کند، سپس به سمت جنوب در امتداد این خط به صخره جنوب شرقی [یک جزیره دورافتاده از جزیره لرد هاوو].

در شمال شرقی: از صخره جنوب شرقی به نقطه شمالی جزایر سه پادشاه (۳۴°۱۰′ جنوبی ۱۷۲°۱۰′ شرقی / ۳۴٫۱۶۷°جنوبی ۱۷۲٫۱۶۷°شرقی / -34.167; 172.167)، و از آنجا به دماغه شمالی در نیوزیلند.

در شرق:

  • در تنگه کوک: خطی که انتهای جنوبی منطقه کم‌عمق اطراف دماغه پالیزر (نگاوی) را به فانوس دریایی دماغه کمپبل (ته کاراکا) متصل می‌کند.
  • در تنگه فاوو (۴۶°۴۵' جنوبی): خطی که چراغ وایپاپا پوینت (۱۶۸°۳۳' شرقی) را به ایست هد (۴۷°۰۲' جنوبی) در جزیره استوارت (راکیورا) متصل می‌کند.

در جنوب شرقی: خطی که از دماغه جنوب غربی در جزیره استوارت، از میان اسنیرز (۴۸° جنوبی، ۱۶۶°۳۰' شرقی) به دماغه شمال غربی در جزیره اوکلند (۵۰°۳۰′ جنوبی ۱۶۶°۱۰′ شرقی / ۵۰٫۵۰۰°جنوبی ۱۶۶٫۱۶۷°شرقی / -50.500; 166.167) و از میان این جزیره به نقطه جنوبی آن می‌گذرد.

در جنوب: خطی که نقطه جنوبی جزیره اوکلند (۵۰°۵۵′ جنوبی ۱۶۶°۰′ شرقی / ۵۰٫۹۱۷°جنوبی ۱۶۶٫۰۰۰°شرقی / -50.917; 166.000) را به دماغه جنوب شرقی، جنوبی‌ترین نقطه تاسمانیا، متصل می‌کند.

پشته

دود حاصل از آتش‌سوزی‌های جنگلی شنبه سیاه که از بخش جنوبی دریای تاسمان عبور می‌کند

پشته میانی دریای تاسمان بین ۸۵ تا ۵۵ میلیون سال پیش، زمانی که استرالیا و زیلاندیا در جریان فروپاشی ابرقاره گوندوانا از هم جدا شدند، شکل گرفت. این پشته تقریباً در میانه حاشیه‌های قاره‌ای استرالیا و زیلاندیا قرار دارد. از آنجایی که بخش بزرگی از زیلاندیا زیر آب است، این پشته به ساحل استرالیا بسیار نزدیک‌تر از ساحل نیوزیلند است.[۱۰]

جزایر

دریای تاسمان دارای چندین گروه جزیره در میانه دریاست که از جزایر ساحلی واقع در نزدیکی سرزمین‌های اصلی استرالیا و نیوزیلند متمایز هستند:

پهنه‌های آبی مجاور

جریان‌ها

جریان شرق استرالیا که جریان خود را به سمت جنوب در مناطق گرمسیری دریای مرجان، در نزدیکی سواحل شرقی استرالیا آغاز می‌کند، پرانرژی‌ترین ویژگی گردش آب در جنوب غربی اقیانوس آرام است و ابزار اصلی انتقال گرما از مناطق گرمسیری به عرض‌های جغرافیایی میانی بین استرالیا و نیوزیلند محسوب می‌شود.[۱۵]: 1458  جریان شرق استرالیا در واقع بازگشت جریان استوایی آرام است که به سمت غرب جریان دارد (جریان استوایی جنوبی آرام).[۱۶] در محل تلاقی دریای تاسمان و دریای مرجان، در حالی که جریان شرق استرالیا در غرب تاسمان به سمت جنوب ادامه می‌یابد، شاخه‌ای از آن به نام «جبهه تاسمان» به سمت شرق و شمال نیوزیلند جریان پیدا می‌کند که بخش عمده آن از بالای نیوزیلند به سمت شرق و به درون اقیانوس آرام جنوبی می‌رود.[۱۶] مشخص شده است که اگرچه موقعیت تنش بادهای غربی عمدتاً عاملی در تعیین میزان شمالی بودن تشکیل جبهه تاسمان است، اما وجود توده خشکی نیوزیلند نیز تأثیرگذار است؛ زیرا بخش بالایی نیوزیلند دورترین نقطه جنوبی را که جبهه تاسمان می‌تواند توسط بادهای غربی جدا شود، تعیین می‌کند.[۱۵]: 1457, 1467–8  یک جریان مرزی به نام جریان اوکلند شرقی از سواحل غربی جزیره شمالی به سمت پایین می‌رود و در جنوب‌تر، جریان ایست کیپ که به دلیل شکل پشته لرد هاوو و سواحل جنوب شرقی جزیره شمالی به سمت جزیره جنوبی منحرف شده است، به سمت جنوب ادامه می‌یابد.[۱۵]: 1458 [۱۶] جریان شرق استرالیا در جنوب تاسمانیا نیز در «جبهه نیمه‌گرمسیری» به سمت غرب منحرف می‌شود و با جبهه زیرجنوبگانی جریان دورقطبی جنوبگان که به سمت غرب در حرکت است، برخورد می‌کند.[۱۶] جریان شرق استرالیا در مسیر خود به سمت جنوب، پیچک‌هایی (eddies) را جدا می‌کند که به سمت جنوب غربی حرکت می‌کنند؛ برخی از آن‌ها که با نام «نشت تاسمان» (Tasman Leakage) شناخته می‌شوند، تا غرب و اقیانوس هند پیش می‌روند.[۱۵]: 1458 

حیات جانوری و گیاهی

یک کشتی تحقیقاتی اعماق دریا به نام آروی تانگاروآ به کاوش در این دریا پرداخت و ۵۰۰ گونه ماهی و ۱۳۰۰ گونه از بی‌مهرگان را شناسایی کرد. دندان یک مگالودون، کوسه‌ای منقرض‌شده، نیز توسط محققان پیدا شد.[۱۷]

تاریخچه

در سال ۱۸۷۶، اولین کابل تلگراف که استرالیا و نیوزیلند را به هم متصل می‌کرد، در دریای تاسمان قرار داده شد.[۱۸] این کابل تلگراف در سال ۱۹۶۳ با تکمیل «کابل آرام مشترک‌المنافع» (COMPAC) که اولین کابل تلفن بین‌المللی نیوزیلند بود، منسوخ شد.[۱۹] مانکریف و هود اولین کسانی بودند که در ژانویه ۱۹۲۸ برای عبور از دریای تاسمان با هواپیما تلاش کردند. این هوانوردان دیگر هرگز دیده یا شنیده نشدند. اولین پرواز موفقیت‌آمیز بر فراز این دریا در اواخر همان سال توسط چارلز کینگزفورد اسمیت و چارلز اولوم انجام شد. اولین کسی که به تنهایی با قایق پارویی از این دریا عبور کرد، کالین کوئینسی در سال ۱۹۷۷ بود. عبور موفق بعدی به صورت انفرادی توسط پسرش، شان کوئینسی، در سال ۲۰۱۰ به پایان رسید.[۲۰]

دریای تاسمان سال‌هاست که توسط استرالیایی‌ها و نیوزیلندی‌ها به صورت عامیانه «گودال» (The Ditch) نامیده می‌شود. ریشه‌شناسی دقیق این اصطلاح نامشخص است.[۲۱]

منابع

  1. ↑ واحد پژوهش و تألیف گیتاشناسی زیر نظر سعید بختیاری (تابستان ۱۳۸۷)، «نقشهٔ طبیعی اقیانوسیه»، اطلس جامع گیتاشناسی ۸۷-۸۸، تهران: موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ص. ص ۷۶، شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۴۲-۲۷۰-۷
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Tasman Sea." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, 2011. Web. 28 May. 2011.
  3. 1 2 "Tasman Sea." The Columbia Electronic Encyclopedia, Sixth Edition. Columbia University Press. , 2011. Answers.com 28 May. 2011.
  4. ↑ Mitcalfe, Barry (Jun 1961). "Te Rerenga Wairua - Leaping Places of the Spirits". Te Ao Hou. Maori Affairs Department New Zealand. pp. 38–42.
  5. ↑ Rotschi & Lemasson 1967, p. 54.
  6. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام EB وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  7. ↑ "Depth of the sea" (PDF). Retrieved 23 April 2018.
  8. ↑ Rotschi & Lemasson 1967, p. 51.
  9. ↑ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. p. 36. Retrieved 28 December 2020.
  10. ↑ Van Der Linden, Willem J.M (1969). "Extinct mid-ocean ridges in the Tasman sea and in the Western Pacific". Earth and Planetary Science Letters. 6 (6): 483–490. Bibcode:1969E&PSL...6..483V. doi:10.1016/0012-821X(69)90120-4.
  11. ↑ "Lord Howe Island, Tasman Sea, Australia". volcano.oregonstate.edu. Archived from the original on 8 August 2020. Retrieved 23 April 2018.
  12. ↑ "Ball's Pyramid". Unusual Places. 5 September 2013. Retrieved 23 April 2018.
  13. ↑ van der Linden, Willem J. M. (Jan 2012). "Morphology of the Tasman sea floor". New Zealand Journal of Geology and Geophysics. 13 (1): 282–291. doi:10.1080/00288306.1970.10428218.
  14. ↑ "Mysterious ocean feature found in Tasman Sea". Australian Geographic (به انگلیسی). 24 February 2012. Retrieved 23 April 2018.
  15. 1 2 3 4 Bull, C.Y.; Kiss, A.E.; van Sebille, E.; Jourdain, N.C.; England, M.H. (2018). "The role of the New Zealand Plateau in the Tasman Sea circulation and separation of the East Australian Current". Journal of Geophysical Research: Oceans. 123 (2): 1457–1470. Bibcode:2018JGRC..123.1457B. doi:10.1002/2017JC013412. hdl:1885/203237.
  16. 1 2 3 4 Sutherland, R.; Dos Santos, Z.; Agnini, C.; Alegret, L.; Lam, A.R.; Westerhold, T.; Drake, M.K.; Harper, D.T.; Dallanave, E.; Newsam, C.; Cramwinckel, M.J. (2022). "Neogene mass accumulation rate of carbonate sediment across northern Zealandia, Tasman Sea, southwest Pacific". Paleoceanography and Paleoclimatology. 37 (2). Bibcode:2022PaPa...37.4294S. doi:10.1029/2021PA004294. hdl:11577/3439045. {{cite journal}}: Unknown parameter |article-number= ignored (help): Section 2. Tasman Sea Setting 
  17. ↑ "Tasman Sea produces freaky species". CBC News. 30 June 2003. Retrieved 23 April 2018.
  18. ↑ Mander, Neil (2011). "COMPAC Submarine Telephone Cable System". In La Roche, John (ed.). Evolving Auckland: The City's Engineering Heritage. Wily Publications. pp. 195–202. ISBN 978-1-927167-03-8.
  19. ↑ "Trans-Tasman Telegraph Cable Numbers 1 and 2". Engineering New Zealand. Retrieved 24 May 2023.
  20. ↑ Anne Barrowclough (14 March 2010). "Kiwi becomes second person to row across the Tasman Sea". Times Online. Times Newspapers. Retrieved 28 September 2024.
  21. ↑ Menon, Ajay (8 December 2021). "10 Interesting Facts About The Tasman Sea". Marine Insight. Retrieved 12 July 2025.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.