دستنبو

دستنبو (نام علمی: Cucumis melo var. dudaim) میوه‌ای است خوشبو. اندازهٔ آن تقریباً به اندازه یک کف دست است. به رنگ نارنجی مایل به قهوه‌ای می‌باشد. در ابتدای رشد سبز می‌نماید و به مرور زمان در اثر تابش خورشید بدین رنگ در می‌آید.

دستنبو
رده‌بندی علمی edit
فرمانرو: گیاهان
کلاد: نهان‌دانگان
کلاد: دولپه‌ای‌های نو
کلاد: گل‌سرخ‌داران
دولپه‌ای‌های نو
راسته: Cucurbitales
کدوسانان
تیره: Cucurbitaceae
کدوییان
سرده: Cucumis
گونه:
C. m. var. dudaim
نام دوبخشی
Cucumis melo var. dudaim

این میوه خوراکی بوده اما بیشتر شهرت آن به خاطر بوی خوشیست که دارد. در منابع تاریخی خاستگاه دستنبو ایران دانسته شده است

در خراسان رضوی، سیستان (به اسم بنگارکbengarak)، آذربایجان، کردستان و کرمانشاه، ایلام و منطقه سنقر و کلیایی به‌طور سنتی، کشاورزان قدیمی در بینابین هندوانه و سایر محصولاتشان این گیاه را نیز می‌کاشته‌اند. در برخی مناطق افغانستان به آن اندَلَک می‌گویند. در بیشتر مناطق ایران به آن «شَمامه» می‌گویند، این اسم به مناطق کردستان، کرمانشاه و ایلام محدود نشده و در برخی از مناطق آذربایجان نیز به اسم " شاماما " رایج است. در ایلام از آن با دو نام شمامه و گڕکه یاد می‌شود. و در لرستان با اندکی تغییر آن را شمومه (shamooma) تلفظ می‌کنند.

واژه شمامه طبق لغتنامه عمید و کمبریج عربی بوده و به معنی خربزه است.[۱][۲] در روستاهای مازندران نیز به آن بسابین یا بصابین می‌گویند.

دستنبو در ادبیات

از خاقانی:[۳]

سرخ‌جامی چون شفق در دست و آنگه در صبوحلخلخه از صبح و دستنبو ز اختر ساختند

از ناصرخسرو:[۴]

همه گفتار خوب و بی کرداربی‌مزه و بس نکو چو دستنبو

از لاادری:

داد دستنبو به دستم یار و دستم بو گرفتوه چه دستنبو که دستم بوی دست او گرفت

یا در جای دیگری آمده‌است:

یار دستنبو به دستش بود و دستنبو به دستم داد و دستم بوی دستمبوی دستِ او گرفت
من به قربان چنان دستی که دستنبو بدستم داد و دستم بوی دستنبوی دست او گرفت

همچنین بیت‌های زیر نیز کاربرد اغراق‌آمیز کلمه «دستنبو» را نشان می‌دهد:

یار زیباروی، دستنبو به دستم داد و دستم بو گرفت وه چه دستنبو که دستم بوی دستنبوی دست او گرفت

و:

از عطر آغوشت لباسم بو بگیردبوی خوش بابونه و لیمو بگیرد
باغ تفرج، باغ بی‌میوه چه حاصلگیرم که دستم بوی دستمبو بگیرد

منابع

  1. ↑ Saleminejad, Hossein. "معنی شمامه | فرهنگ فارسی عمید". www.vajehyab.com (به انگلیسی). Retrieved 2018-11-01.
  2. ↑ "melon | translate English to Arabic: Cambridge Dictionary". dictionary.cambridge.org (به انگلیسی). Retrieved 2018-11-01.
  3. ↑ «خاقانی (قصاید)/صبح خیزان کز دو عالم خلوتی برساختند - ویکی‌نبشته». fa.wikisource.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۰.
  4. ↑ «ناصر خسرو (قصاید)/ای همه گفتار خوب بی‌کردار، ویکی‌نبشته». fa.wikisource.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۰.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.