استرلاب گوی‌شکل
اُسطُرلاب گوی‌شکل یا حَلقه‌دار (به عربی: ذات الحلق) گونه‌ای از استرلاب است که حلقه‌هایی فلزی و متداخل دارد و در منابع عربی از آن با نام ذات‌الحِلَق یا اسطرلاب الکری یاد می‌کنند.
دانشمندان قدیم ایران این ابزار رصد ستاره‌شناسان را این‌گونه تعریف کرده‌اند: مجموع حلقه‌های بسیاری است فلزین یا چوبین یا از مُقوا که آسمان و حرکات کواکب را نماید و در مرکز حلقه‌ها کره‌ای خرد که نمایندهٔ زمین است.[۱]
نخستین توصیف اسطرلاب کروی توسط دانشمند ایرانی، ابوالعباس نیریزی انجام شده است. اخترشناسان ایرانی و عرب، حلقه‌دارهای یونانی را در سدهٔ ۸ میلادی بهبود بخشیدند و ستاره‌شناس ایرانی، ابواسحاق فَزاری، کتابی ویژهٔ این افزار به نام «ذات‌الحلق» نوشت.[۲]
گفته می‌شود مخترع عرب، عباس بن فرناس، در سدهٔ نهم نوعی دیگر از اسطرلاب حلقه‌دار را ساخت که به خلیفه محمد اول هدیه داده شد.[۲]
جستارهای وابسته
منابع
- ابزارهای اخترشناسی
- اختراعها در دانمارک
- اختراعهای ایرانی
- اختراعهای باستان
- اختراعهای چینی
- اختراعهای کره‌ای
- اختراعهای یونانی
- تاریخ اختربینی
- تاریخ اخترشناسی
- تاریخ تجهیزات علمی
- ستارهشناسی یونان باستان
- نشانهای نجابت خانوادگی