زبان ماکونده
| زبان ماکونده | |
|---|---|
| Chi(ni)makonde | |
| زبان بومی در | تانزانیا، موزامبیک، مالاوی، کنیا |
| قومیت | مردم ماکونده، Ndonde Hamba |
شمار گویشوران | ناشناخته (۲٫۱ million اشارهشده ۱۹۸۷–۲۰۱۶)[۱] |
نیجر-کنگو
| |
| گویشها | ? Matembwe–Machinga
Mabiha
Ndonde Hamba (Mawanda)
|
| خط لاتین | |
| کدهای زبان | |
| ایزو ۳–۶۳۹ | در زمانهای گوناگون:kde – Makondemvw – Machinganjd – Ndonde Hambawtb – Matambwe |
| گلاتولوگ | mako1251 (Makonde)[۲]mach1265 (Machinga)[۳]mata1313 (Matambwe)[۴] |
کد گاتری | P.23,24,25[۵] |
زبان ماکونده (انگلیسی: Makonde language) ماکونده یا کیماکونده، زبانی است که مردم ماکونده، یک گروه قومی در جنوب شرقی تانزانیا و شمال موزامبیک، بدان سخن میگویند.[۶] ماکونده یکی از زبانهای بانتوی مرکزی است و پیوند نزدیکی با زبان یائو دارد. گویشهای ماتامبوه (ماتمبوه) و مابیها (ماویها) متمایز هستند و ممکن است زیرمجموعهٔ ماکونده بهشمار نیایند.[۷]
تب ویروسی که توسط پشه منتقل میشود و نخستین بار در فلات ماکونده شناسایی شد، چیکونگونیا نام دارد. این نام از ریشهٔ فعلی ماکونده «کونگونیالا» گرفته شده است (به معنی «آنچه خم میشود»، «پیچ و تاب خوردن» یا «خمیده راه رفتن»).[۸] غالباً منشأ این اصطلاح به اشتباه به زبان سواحلی نسبت داده میشود.[۹]
واجشناسی
در زیر همخوانها و واکههای زبان ماکونده آمده است:[۱۰]
واکهها
| واکه پیشین | واکه پسین | |
|---|---|---|
| واکه بسته | i | u |
| واکه میانی | e | o |
| واکه باز | a |
همچنین در ترکیبهای واکهای، گرایش به وجود یک آوای واکهٔ پایانی بالارونده /vv́/ وجود دارد.
همخوانها
| همخوان لبی | همخوان لثوی | همخوان کامی | همخوان نرمکامی | همخوان چاکنایی | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| انفجاری | بیواک | p | t | k | ||
| واکدار | b | d | ɡ | |||
| همخوان پیشخیشومی | ᵐb | ⁿd | ᶮɟ | ᵑɡ | ||
| انسایشی | tʃ | |||||
| سایشی | s | h | ||||
| همخوان خیشومی | m | n | ɲ | ŋ | ||
| همخوان کناری | l | |||||
| ناسوده | ʋ | j | w | |||
منابع
- ↑ Makonde در اتنولوگ (ویراست بیست و ششم، ۲۰۲۳)
Machinga در اتنولوگ (ویراست بیست و ششم، ۲۰۲۳)
Ndonde Hamba در اتنولوگ (ویراست بیست و ششم، ۲۰۲۳)
Matambwe در اتنولوگ (ویراست بیست و ششم، ۲۰۲۳) - ↑ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Makonde". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
{{cite book}}: Invalid|display-editors=4(help) - ↑ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Machinga". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
{{cite book}}: Invalid|display-editors=4(help) - ↑ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Matambwe". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
{{cite book}}: Invalid|display-editors=4(help) - ↑ Jouni Filip Maho, 2009. New Updated Guthrie List Online
- ↑ Hammarström (2015) Ethnologue 16/17/18th editions: a comprehensive review: online appendices
- ↑ Nurse 2003
- ↑ Morens DM and Fauci AS (2014). "Chikungunya at the Door — Déjà Vu All Over Again?". New England Journal of Medicine. 371 (10): 885–887. doi:10.1056/NEJMp1408509. PMID 25029435.
- ↑ Singh, SS; Manimunda, SP; Sugunan, AP; Sahina, Vijayachari P (2008). "Four cases of acute flaccid paralysis associated with chikungunya virus infection". Epidemiol Infect. 136 (9): 1277–80. doi:10.1017/S0950268807009739. PMC 2870928. PMID 18634716.
- ↑ Kraal, Pieter J. (2005). A Grammar of Makonde (Chinnima, Tanzania). pp. 16–32.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Makonde language». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۸ نوامبر ۲۰۲۵.