زرین‌گربه‌ها

Catopuma
	گربه خلیجی (C. badia) و گربه طلایی آسیایی (C. temminckii)
رده‌بندی علمی
فرمانرو:	جانوران
شاخه:	طنابداران
رده:	پستانداران
راسته:	گوشت‌خوارسانان
زیرراسته:	گربه‌سانیان
تیره:	گربه‌ایان
زیرخانواده:	گربه‌ایان کوچک
سرده:	زرین‌گربه‌ها; Severtzov, 1858
گونه نماد
	Felis temminckii; (Vigors & Horsfield, 1827)
مترادف
	Badiofelis Pocock, 1932

زرین‌گربه‌ها (نام علمی: Catopuma) یک سرده از زیرخانواده گربه‌ایان کوچک است که دو گونه گربه کوچک بومی جنوب شرق آسیا را دربرمی‌گیرد: گربه طلایی آسیایی (C. temminckii) و گربه خلیجی (C. badia). این سرده در سال ۱۸۵۸ به دست نیکولای سورتسوف معرفی شد.

هر دو گونه دارای پوشش مشابهی هستند؛ پشت آن‌ها به رنگ قهوه‌ای مایل به قرمز یکنواخت است و نشانه‌های تیره‌تری بر روی سر دارند. این گربه‌ها همچنین شکل‌های رنگی متنوعی از قهوه‌ای‌های گوناگون تا خاکستری و سیاه نشان می‌دهند. گربه طلایی آسیایی از شمال شرق هند تا سوماترا پراکنده‌است و گربه خلیجی تنها در بورنئو زندگی می‌کند. هر دو گونه ساکن مناطق جنگلی هستند.

نزدیک‌ترین خویشاوند زنده زرین‌گربه‌ها، گربه مرمری (Pardofelis marmorata) است که جد مشترک زرین‌گربه‌ها در حدود ۹٫۴ میلیون سال پیش از آن واگرایی ژنتیک یافته‌است. گربه طلایی آسیایی و گربه خلیجی نیز خود نزدیک به ۳٫۱۶ میلیون سال پیش، پیش از جدا شدن بورنئو از جزایر همجوار، از یکدیگر منشعب شده‌اند.

آرایه‌شناسی

نام Catopuma در سال ۱۸۵۸ به دست نیکولای سورتسوف پیشنهاد شد. گونه گونانمون گونه گونانمون (type species)، یعنی Felis moormensis، پیش از آن به دست برایان هوتون هاجسن توصیف شده بود.^[۲]^[۳]

گربه طلایی آسیایی در سال ۱۸۲۷ توصیف شد و به افتخار زیست‌شناس هلندی کونراد یاکوب تمینک نام‌گذاری گردید. توصیف اولیه گربه خلیجی نیز در سال ۱۸۷۴ به دست زیست‌شناس بریتانیایی جان ادوارد گری منتشر شد.^[۲]^[۴]

هر سه گونه در هنگام توصیف اولیه در سرده Felis جای گرفتند که در آن زمان همه گربه‌های کوچک را دربرمی‌گرفت. سرده Catopuma در سال ۱۸۵۸ همراه با دیگر سرده‌های تازه گربه‌های کوچک به دست زیست‌شناس روسی سورتسوف معرفی شد. با ظهور بررسی‌های ردشناختی دقیق‌تر (رده‌بندی تبارشناختی)، گربه‌های کوچک در سرده‌های گوناگون جای گرفتند و زرین‌گربه‌های آسیایی در سرده Catopuma قرار داده شدند.^[۲]

بررسی‌های ژنتیکی نشان داد که گربه طلایی آسیایی و گربه خلیجی با یکدیگر خویشاوند نزدیک هستند و به همراه گربه مرمری (Pardofelis marmorata) حدود ۹٫۴ میلیون سال پیش از دیگر گربه‌سانان جدا شده‌اند.^[۵] سپس تفاوت‌هایی در آناتومی جمجمه میان گربه مرمری از یک سو و زرین‌گربه‌های آسیایی از سوی دیگر یافت شد.^[۵] از این رو، و به دلیل شیوه زندگی متفاوت این سه گونه — زرین‌گربه‌های آسیایی عمدتاً زمینی‌اند در حالی که گربه مرمری بیشتر درخت‌نشین است — سرده Catopuma دوباره اعتبار یافت. این تصمیم از سوی اعضای گروه متخصصان گربه‌سانان اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت نیز پذیرفته شده‌است.^[۱]

در حال حاضر، هم در اثر استاندارد «راهنمای پستانداران جهان» (Handbook of the Mammals of the World) و هم در فهرست سرخ آی‌یوسی‌ان، گربه طلایی آسیایی و گربه خلیجی در سرده Catopuma جای می‌گیرند، در حالی که گربه مرمری به تنهایی در سرده Pardofelis باقی می‌ماند.^[۱]

گونه دیگری که در زبان فارسی «گربه طلایی» نامیده می‌شود، گربه طلایی آفریقایی است. این‌گونه در غرب و مرکز آفریقا می‌زید و زمانی به عنوان Profelis aurata با زرین‌گربه‌های آسیایی خویشاوند پنداشته می‌شد، اما نزدیک‌ترین خویشاوند آن کاراکال (Caracal caracal) است و از این رو در سرده کاراکال (سرده) جای گرفته‌است.^[۵]

فهرست گونه‌ها

سرده *Catopuma* – Severtzov، ۱۸۵۸– two گونه
نام رایج	نام علمی و زیرگونه‌ها	گسترهٔ پراکنش	اندازه و بوم‌شناسی	وضعیت IUCN و برآورد جمعیت
گربه طلایی آسیایی	Catopuma temminckii^[۶] (Vigors & Horsfield، ۱۸۲۷) دو زیرگونه C. t. temminckii در سوماترا و شبه‌جزیره مالایی یافت می‌شود^[۱] C. t. moormensis Hodgson, 1831^[۳] از شرق نپال تا چین و کامبوج پراکنده‌است^[۱]	سری‌لانکا، نپال، هند، پاکستان، بنگلادش و جنوب شرق آسیا	اندازه: زیستگاه: تغذیه:	VU ^[۷]
گربه خلیجی	Catopuma badia^[۴] (Gray، ۱۸۷۴)	جزیره بورنئو	اندازه: زیستگاه: تغذیه:	EN ^[۸]

ویژگی‌ها

گربه خلیجی بالغ دارای درازای سر-تنه‌ای در حدود ۵۳ تا ۶۷ سانتی‌متر است و دمی به درازای ۳۲ تا ۳۹ سانتی‌متر دارد. این‌گونه که وزن آن ۳ تا ۴ کیلوگرم است، اندازه‌ای مشابه یک گربه خانگی بزرگ دارد.^[۹] گربه طلایی آسیایی با درازای سر-تنه ۶۶ تا ۱۰۵ سانتی‌متر، دمی به درازای ۴۲ تا ۵۷ سانتی‌متر و وزنی تا ۱۶ کیلوگرم به مراتب بزرگ‌تر است.^[۱۰]

رنگ پوشش این گربه‌ها از قهوه‌ای مایل به قرمز تا اخرایی زرد و خاکستری متفاوت است. شکم همیشه روشن‌تر از پشت است. برخلاف دیگر گونه‌های گربه‌سان، این گربه‌ها نشانه‌های کمی دارند و تنها بالای سر، گونه‌ها و پوزه با خطوط تیره و سفید نقش‌دار هستند. گوش‌ها کوتاه و گرد است.^[۹]^[۱۰] هر دو گونه همچنین شکل‌های رنگی گوناگونی از قهوه‌ای تا خاکستری و سیاه نشان می‌دهند.^[۱۱]

پراکنش و زیستگاه

زرین‌گربه‌های آسیایی در جنوب شرق آسیا زندگی می‌کنند. گربه طلایی آسیایی دارای گستره پراکنش وسیع‌تری است که از جنوب چین تا سوماترا کشیده می‌شود، در حالی که گربه خلیجی تنها در بورنئو بومی است. هر دو گونه عمدتاً ساکن جنگل‌اند و در جنگل‌های بِرگ‌بو، مونسونی و جنگل‌های بارانی گرمسیری، و نیز جنگل‌های خشک یافت می‌شوند.^[۷]^[۸]

رفتار و شیوه زندگی

اطلاعات چندانی دربارهٔ شیوه زندگی زرین‌گربه‌ها در دست نیست. این گربه‌ها در گرگ‌ومیش و شب فعالند و هنگام جستجوی خوراک عمدتاً روی زمین حرکت می‌کنند، هرچند توانایی بالا رفتن از درخت را نیز دارند. خوراک آن‌ها بیشتر از پستانداران و دیگر مهره‌داران تشکیل می‌شود.^[۱۲]

منابع

1 2 3 4 5 Kitchener, A. C.؛ Breitenmoser-Würsten, C.؛ Eizirik, E.؛ Gentry, A.؛ Werdelin, L.؛ Wilting, A.؛ Yamaguchi, N.؛ Abramov, A. V.؛ Christiansen, P.؛ Driscoll, C.؛ Duckworth, J. W.؛ Johnson, W.؛ Luo, S. -J.؛ Meijaard, E.؛ O'Donoghue, P.؛ Sanderson, J.؛ Seymour, K.؛ Bruford, M.؛ Groves, C.؛ Hoffmann, M.؛ Nowell, K.؛ Timmons, Z.؛ Tobe, S. (۲۰۱۷). «A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group» (PDF). Cat News (Special Issue ۱۱): ۳۶−۳۷.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
1 2 3 Severtzow، M. N. (۱۸۵۸). «Notice sur la classification multisériale des Carnivores, spécialement des Félidés, et les études de zoologie générale qui s'y rattachent». Revue et Magasin de Zoologie Pure et Appliquée. X: ۳۸۵–۳۹۶.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
1 2 Hodgson، B. H. (۱۸۳۱). «Some Account of a new Species of Felis». Gleanings in Science. III (۳۰): ۱۷۷–۱۷۸.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
1 2 Gray، J. E. (۱۸۷۴). «Description of a new Species of Cat (Felis badia) from Sarawak». Proceedings of the Scientific Meetings of the Zoological Society of London for the Year ۱۸۷۴: ۳۲۲–۳۲۳.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
1 2 3 Johnson، W. E.؛ Eizirik، E.؛ Pecon-Slattery، J.؛ Murphy، W. J.؛ Antunes، A.؛ Teeling، E.؛ O'Brien، S. J. (۲۰۰۶). «The Late Miocene Radiation of Modern Felidae: A Genetic Assessment» (PDF). Science. ۳۱۱ (۵۷۵۷): ۷۳–۷۷. بیبکد:2006Sci...311...73J. doi:10.1126/science.1122277. PMID 16400146. S2CID 41672825. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۷ مه ۲۰۱۰.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ Vigors, N. A.؛ Horsfield, T. (۱۸۲۷). «Descriptions of two species of the genus Felis, in the collections of the Zoological Society». The Zoological Journal. III (۱۱): ۴۴۹–۴۵۱.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
1 2 Petersen, W.J.; Coudrat, C.N.Z.; Dhendup, T.; Ghimirey, Y.; Gray, T.N.E.; Shariff, M.; Montomery, C.; Mukherjee, S.; Rahman, H.; Kun, S. (2025). "Catopuma temminckii". IUCN Red List of Threatened Species. 2025 e.T4038A245236583. IUCN. doi:10.2305/IUCN.UK.2025-1.RLTS.T4038A245236583.en.
1 2 Hearn, A.; Brodie, J.; Cheyne, S.; Loken, B.; Ross, J.; Wilting, A. (2016). "Catopuma badia". IUCN Red List of Threatened Species. 2016 e.T4037A112910221. IUCN. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-1.RLTS.T4037A50650716.en. {{cite journal}}: از پارامتر ناشناخته |errata= صرف‌نظر شد (کمک)
1 2 Sunquist & Sunquist (2002)، صفحهٔ ۵۰.
1 2 Sunquist & Sunquist (2002)، صفحهٔ ۵۵.
↑ Patel، R. P.؛ Förster، D. W.؛ Kitchener، A. C.؛ Rayan، M. D.؛ Mohamed، S. W.؛ Werner، L.؛ Lenz، D.؛ Pfestorf، H.؛ Kramer-Schadt، S.؛ Radchuk، V.؛ Fickel، J.؛ Wilting، A. (۲۰۱۶). «Two species of Southeast Asian cats in the genus Catopuma with diverging histories: an island endemic forest specialist and a widespread habitat generalist». Royal Society Open Science. ۳ (۱۰) ۱۶۰۳۵۰. بیبکد:2016RSOS....360350P. doi:10.1098/rsos.160350. PMC 5098974. PMID 27853549.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ Grassman, Jr. L.I. , Tewes, M.E. , Silvy, N.J. , Kreetiyutanont, K. (2005) Ecology of Three Sympatric Felids in a Mixed Evergreen Forest in North-Central Thailand. Journal of Mammalogy, Vol. 86, No. 1: pp. 29–38.

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Catopuma». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۲۶.
مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Asiatische Goldkatzen». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۲۶.

[Catsg2017-1] 1 2 3 4 5 Kitchener, A. C.؛ Breitenmoser-Würsten, C.؛ Eizirik, E.؛ Gentry, A.؛ Werdelin, L.؛ Wilting, A.؛ Yamaguchi, N.؛ Abramov, A. V.؛ Christiansen, P.؛ Driscoll, C.؛ Duckworth, J. W.؛ Johnson, W.؛ Luo, S. -J.؛ Meijaard, E.؛ O'Donoghue, P.؛ Sanderson, J.؛ Seymour, K.؛ Bruford, M.؛ Groves, C.؛ Hoffmann, M.؛ Nowell, K.؛ Timmons, Z.؛ Tobe, S. (۲۰۱۷). «A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group» (PDF). Cat News (Special Issue ۱۱): ۳۶−۳۷.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[Severtzow1858-2] 1 2 3 Severtzow، M. N. (۱۸۵۸). «Notice sur la classification multisériale des Carnivores, spécialement des Félidés, et les études de zoologie générale qui s'y rattachent». Revue et Magasin de Zoologie Pure et Appliquée. X: ۳۸۵–۳۹۶.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[Hodgson1831-3] 1 2 Hodgson، B. H. (۱۸۳۱). «Some Account of a new Species of Felis». Gleanings in Science. III (۳۰): ۱۷۷–۱۷۸.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[GrayBadia-4] 1 2 Gray، J. E. (۱۸۷۴). «Description of a new Species of Cat (Felis badia) from Sarawak». Proceedings of the Scientific Meetings of the Zoological Society of London for the Year ۱۸۷۴: ۳۲۲–۳۲۳.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[johnson+al-5] 1 2 3 Johnson، W. E.؛ Eizirik، E.؛ Pecon-Slattery، J.؛ Murphy، W. J.؛ Antunes، A.؛ Teeling، E.؛ O'Brien، S. J. (۲۰۰۶). «The Late Miocene Radiation of Modern Felidae: A Genetic Assessment» (PDF). Science. ۳۱۱ (۵۷۵۷): ۷۳–۷۷. بیبکد:2006Sci...311...73J. doi:10.1126/science.1122277. PMID 16400146. S2CID 41672825. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۷ مه ۲۰۱۰.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[VigorsHorsfield-6] Vigors, N. A.؛ Horsfield, T. (۱۸۲۷). «Descriptions of two species of the genus Felis, in the collections of the Zoological Society». The Zoological Journal. III (۱۱): ۴۴۹–۴۵۱.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[iucn1-7] 1 2 Petersen, W.J.; Coudrat, C.N.Z.; Dhendup, T.; Ghimirey, Y.; Gray, T.N.E.; Shariff, M.; Montomery, C.; Mukherjee, S.; Rahman, H.; Kun, S. (2025). "Catopuma temminckii". IUCN Red List of Threatened Species. 2025 e.T4038A245236583. IUCN. doi:10.2305/IUCN.UK.2025-1.RLTS.T4038A245236583.en.

[iucn2-8] 1 2 Hearn, A.; Brodie, J.; Cheyne, S.; Loken, B.; Ross, J.; Wilting, A. (2016). "Catopuma badia". IUCN Red List of Threatened Species. 2016 e.T4037A112910221. IUCN. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-1.RLTS.T4037A50650716.en. {{cite journal}}: از پارامتر ناشناخته |errata= صرف‌نظر شد (کمک)

[Sunquist2002-50-9] 1 2 Sunquist & Sunquist (2002)، صفحهٔ ۵۰.

[Sunquist2002-55-10] 1 2 Sunquist & Sunquist (2002)، صفحهٔ ۵۵.

[Patel2016-11] Patel، R. P.؛ Förster، D. W.؛ Kitchener، A. C.؛ Rayan، M. D.؛ Mohamed، S. W.؛ Werner، L.؛ Lenz، D.؛ Pfestorf، H.؛ Kramer-Schadt، S.؛ Radchuk، V.؛ Fickel، J.؛ Wilting، A. (۲۰۱۶). «Two species of Southeast Asian cats in the genus Catopuma with diverging histories: an island endemic forest specialist and a widespread habitat generalist». Royal Society Open Science. ۳ (۱۰) ۱۶۰۳۵۰. بیبکد:2016RSOS....360350P. doi:10.1098/rsos.160350. PMC 5098974. PMID 27853549.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[Grassman2005-12] Grassman, Jr. L.I. , Tewes, M.E. , Silvy, N.J. , Kreetiyutanont, K. (2005) Ecology of Three Sympatric Felids in a Mixed Evergreen Forest in North-Central Thailand. Journal of Mammalogy, Vol. 86, No. 1: pp. 29–38.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]