سیات

اسپانیا هشتمین تولیدکنندهٔ بزرگ خودرو در جهان است و بازار خودرو در این کشور از بزرگ‌ترین بازارهای اروپا به‌شمار می‌آید.^[۴][۵] با این حال، همیشه چنین نبوده است؛ در نیمهٔ اول قرن بیستم، اقتصاد اسپانیا نسبت به اکثر کشورهای غربی اروپا نسبتاً کمتر توسعه یافته بود و بازار خودرو در این کشور محدود بود. در این دوره، تولید خودرو محدود بود و تنها تعداد کمی تولیدکنندهٔ محلی با حجم کم، عمدتاً به بازار لوکس خدمات می‌دادند که هیسپانو-سویزا موفق‌ترین آن‌ها بود. بازار محدود اسپانیا برای خودروهای تولید انبوه توسط شرکت‌های خارجی که از طریق شرکت‌های تابعه فعالیت می‌کردند، در اختیار گرفته شد؛ این شرکت‌ها یا خودروها را وارد می‌کردند یا خودروها را از قطعات وارداتی مونتاژ می‌کردند، و در نتیجه کشور از دستیابی به دانش فنی و سرمایه‌گذاری‌های لازم برای تولید انبوه محروم شد. این وضعیت با شروع جنگ داخلی اسپانیا از ۱۹۳۶ تا ۱۹۳۹ به شدت وخیم شد. تقاضا برای خودروها کاهش یافت، نه تنها به دلیل کاهش شدید قدرت خرید اسپانیایی‌ها در اثر ویرانی‌های جنگ، بلکه به این دلیل که شرکت‌های تابعهٔ چندملیتی یا فعالیت خود را متوقف کردند یا به‌شدت تحت تأثیر جنگ و پیامدهای آن قرار گرفتند.^[۶]

بی‌علاقگی شرکت‌های خارجی به بازار اسپانیا پس از جنگ داخلی که تضعیف شده بود، فرصت جدیدی را برای سرمایه‌گذاران و تولیدکنندگان محلی فراهم کرد.^[۷]شرکت سیات (SEAT) ریشه‌های خود را به ۲۲ ژوئن ۱۹۴۰ بازمی‌گرداند، زمانی که بانک اسپانیایی «بانکو اورکیخو» (Banco Urquijo) با حمایت گروهی از شرکت‌های صنعتی از جمله هیسپانو-سویزا، باسکونیا، دورو-فلگوئرا، S.E. de Construcción Naval، اوِسکال‌دونا، S.E. de Construcciones Metálicas، Fundiciones Bolueta، اچه‌وارریا و دیگران، شرکت «Sociedad Ibérica de Automóviles de Turismo» (S.I.A.T.) را تأسیس کردند تا تولیدکنندهٔ خودروهای تولید انبوه اسپانیا ایجاد شود. پروژهٔ اولیهٔ بانکو اورکیخو هدف داشت تا شرکت S.I.A.T. را به‌عنوان یک شرکت کاملاً خصوصی اداره کند، اما پس از سال ۱۹۴۱، شرکت دولتی مداخله‌گر Instituto Nacional de Industria مطابق با تصمیم دولت فرانکو در ۳ ژانویهٔ ۱۹۴۲ وارد عمل شد و مدیریت شرکت را تحت نظر گرفت.^[۸] هدف از تأسیس این برند ملی خودرو تنها ساخت یک شرکت مجوزدار دیگر برای مونتاژ خودروهای خارجی در اسپانیا نبود، بلکه توسعهٔ کامل فرآیند تولید از طراحی تا مونتاژ در داخل کشور مد نظر قرار داشت. با توجه به کمبود تجربهٔ اسپانیا در زمینهٔ توسعهٔ تولید انبوه خودرو، یافتن یک شریک خارجی که بتواند در سال‌های اولیه به لحاظ فنی کمک کند و مدل‌های خود را در ازای دریافت وجه نقد، سهام، اوراق قرضه و حق امتیاز ارائه دهد، به راهکار اصلی تبدیل شد. با ورود سایر کشورهای اروپایی به جنگ جهانی دوم و وضعیت ویران‌شدهٔ اسپانیا پس از جنگ داخلی، این پروژه با تأخیر مواجه شد، اما به دلیل اهمیت راهبردی آن هرگز کنار گذاشته نشد. شرکت سیات (SEAT) تحت نام فعلی خود در ۹ مه ۱۹۵۰ با عنوان «Sociedad Española de Automóviles de Turismo, S.A.» (S.E.A.T.) توسط Instituto Nacional de Industria (INI) تأسیس شد. سرمایهٔ اولیهٔ شرکت ۶۰۰ میلیون پزتا بود که معادل تقریباً ۳٫۶ میلیون یورو امروزی است و به صورت ۶۰۰٬۰۰۰ سهم هزار پزتایی تقسیم شد. این تأسیس در زمانی صورت گرفت که کشور به بازسازی ساختارهای اساسی اقتصاد ملی خود نیاز داشت، درست پس از پایان جنگ جهانی دوم. تولد سیات تقریباً یک سال و نیم پس از آن رخ داد که دولت اسپانیا و شش بانک اسپانیایی («بانکو اورکیخو»، «بانکو اسپانیول دِ کرِدیتو (Banesto)»، «بانکو دِ بیلبائو»، «بانکو دِ ویزکایا»، «بانکو هیپانو-آمریکانو» و «بانکو سنترال») در ۲۶ اکتبر ۱۹۴۸ قراردادی با شرکت خودروسازی ایتالیایی فیات امضا کردند تا با همکاری یک شریک خارجی، تولیدکنندهٔ اصلی خودرو در اسپانیا ایجاد شود.^[۷]

در فرآیند انتخاب شریک خارجی، پیشنهادهای ارائه‌شده از سوی شرکت‌های آلمانی فولکس‌واگن و ایتالیایی فیات بررسی شد. در نهایت، پیشنهاد فیات به دلایل مختلفی پذیرفته شد، از جمله سابقهٔ فعالیت فیات در اسپانیا و تأسیس کارخانهٔ کوتاه‌مدت «Fiat Hispania» در گوادالاخارا که در جریان جنگ داخلی اسپانیا تخریب شده بود. همکاری فیات با شرکت فرانسوی سیمکا (Simca) نشان‌دهندهٔ توانایی فیات در مدیریت پروژه‌های پیچیدهٔ بین‌المللی بود. تجربهٔ فیات در بازار خودروهای نیمه‌محافظت‌شده در ایتالیا، به‌ویژه در شرایطی که مشتریان درآمد پایین داشتند و بازار خودرو محدود بود، قابل انتقال به شرایط مشابه اسپانیا در آن زمان تلقی می‌شد؛ هر دو کشور بازار کوچک خودرو و شرایط جاده‌ای مشابه داشتند. در ایتالیا، فیات بازار خودروهای زیر ۱۲ اسب‌بخار را در اختیار داشت، که همین بخش در ابتدا بازار اصلی اسپانیا نیز محسوب می‌شد. علاوه بر این، انزوای نسبی اقتصادی ایتالیا در نتیجهٔ جنگ جهانی دوم موجب شد فیات به فرصت‌های خارج از ایتالیا علاقه‌مند شود، بنابراین مذاکرات با این خودروساز ایتالیایی برای تحقق منافع اسپانیا آسان‌تر از مذاکرات با دیگر کشورها پیش رفت. در سال ۱۹۴۷، گروه بانکو اورکیخو پروژهٔ S.I.A.T. را احیا کرد و در سال بعد مذاکرات به نتیجه رسید و قراردادی سه‌جانبه به امضا رسید، بر اساس آن INI سهم کنترل‌کننده ۵۱٪ را در اختیار داشت و اساسنامهٔ شرکت جدید به گونه‌ای تنظیم شد که تمرکز شرکت بر «منافع ملی» حفظ شود. گرچه گروه بانکو اورکیخو سهامدار اقلیت بود، اما امیدوار بود پس از خصوصی‌سازی شرکت، نقش رهبری در آن ایفا کند. به شریک خودروساز، فیات، ۷٪ سهام در ازای ارائهٔ کمک‌های فنی پیشنهاد شد. بدین ترتیب، سیات نه تنها می‌توانست روند بازسازی اقتصادی کشور را از سر گیرد و به بزرگ‌ترین کارفرما در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ تبدیل شود، بلکه نقش مهمی در صنعتی‌سازی اقتصادی عمدتاً روستایی اسپانیا نیز ایفا کرد.شرکت تصمیم گرفت کارخانه خود را در منطقهٔ معاف از تعرفه بندر بارسلونا (Barcelona Zona Franca) بسازد، که دسترسی به حمل‌ونقل دریایی مدیترانه و سایر نقاط اروپا را از طریق خطوط ریلی و جاده‌ای نزدیک به مرز فرانسه تسهیل می‌کرد. بارسلونا، شهری با سابقهٔ صنعتی طولانی از اواخر قرن نوزدهم، تجربهٔ گسترده‌ای در صنایع پیچیده کسب کرده بود و میزبان بسیاری از خودروسازان تاریخی اسپانیا مانند Hispano-Suiza و Elizalde و همچنین شعبه‌های شرکت‌های خارجی مانند Ford Motor Ibérica و General Motors Peninsular بود. به عنوان یک بنگاه با اهمیت حیاتی برای اقتصاد ملی و فرصت سرمایه‌گذاری برای برنامه‌های توسعه فیات در شبه‌جزیره ایبری، SEAT از معافیت‌های گمرکی و مالیاتی دولتی و کمک‌های فنی شریک خارجی خود، فیات بهره‌مند شد. اولین رئیس شرکت، José Ortiz-Echagüe Puertas بود، که مهندس صنعتی و هوافضا، خلبان و عکاس بود و پیش‌تر به عنوان مدیرعامل در شرکت هواپیماسازی اسپانیایی Construcciones Aeronáuticas SA فعالیت کرده بود؛ او در سال ۱۹۷۶ به عنوان رئیس افتخاری مادام‌العمر SEAT منصوب شد.^{[۹][۱۰][۱۱]}

کارهای ساخت کارخانهٔ SEAT در منطقهٔ Zona Franca از سال ۱۹۵۰ آغاز شد و روز افتتاح آن سه سال بعد، یعنی در ۵ ژوئن ۱۹۵۳ بود. در همین حال، از سال ۱۹۵۱، برند اسپانیایی آمادگی برای ایجاد تقریباً از صفر کل زنجیرهٔ تأمین و صنایع جانبی را آغاز کرده بود. اولین خودروی تولیدشده در تاریخ این برند، مدل SEAT 1400 بود که ۱۳ نوامبر ۱۹۵۳ از خط تولید خارج شد و شماره پلاک آن B-87.223 بود. در ماه‌های بعد، تولید کارخانه و نیروی کار به‌طور قابل توجهی افزایش یافت و هم‌زمان استفاده از قطعات ساخت اسپانیا در فرآیند تولید شروع شد؛ این کار از یک سو به کاهش واردات کمک می‌کرد و از سوی دیگر توسعهٔ صنایع تأمین‌کننده تقریباً غایب اسپانیا را تسریع می‌کرد و نقش کلیدی SEAT به عنوان خودروساز ملی در بازسازی اقتصاد پس از جنگ جهانی دوم اسپانیا را محقق می‌ساخت. تا سال ۱۹۵۴، استفاده از قطعات ساخت اسپانیا به ۹۳٪ از کل قطعات تولیدی رسید و کارخانه رسماً در ۵ می ۱۹۵۵ افتتاح شد. با این حال، تأثیر این اقدام بر جامعهٔ اسپانیا به‌طور فوری قابل مشاهده نبود، زیرا اولین مدل عرضه‌شده توسط SEAT به عنوان خودرویی لوکس محسوب می‌شد و قیمت بالایی داشت و برای مصرف‌کنندهٔ متوسط اسپانیایی قابل خرید نبود. در نتیجه، SEAT نیاز داشت تا یک مدل دوم اقتصادی‌تر عرضه کند تا بتواند با طراحی‌های ساده و ارزان موجود در بازار محلی، مانند Biscúter، رقابت کند؛ خودروهایی که برای مشتریان کم‌درآمد، که به دنبال وسیلهٔ نقلیهٔ شخصی در اقتصادی ضعیف بودند، مناسب‌تر به نظر می‌رسیدند.^[۱۲][۱۳]

تا زمانی که SEAT به توان فنی و تجربه لازم برای ارائهٔ اولین مدل کاملاً خود توسعه‌یافتهٔ خود، یعنی SEAT 1200 Sport در سال ۱۹۷۵، دست یافت، در آغاز فعالیت‌هایش شرکت مجبور بود یا مدل‌هایی را تولید کند که از محصولات شریک ایتالیایی خود، فیات، بازنشانه‌گذاری یا بازطراحی شده بودند، یا آن‌ها را با توجه به نیازهای خود بازتوسعه دهد. با این حال، اولین مدل اختصاصی SEAT در سپتامبر ۱۹۶۳ با عرضهٔ «سیات 800» معرفی شد؛ خودرویی که به‌طور کامل توسط SEAT توسعه یافته بود و نمونهٔ مشابهی در مجموعهٔ فیات نداشت، و بر اساس «سیات 600» ساخته شده بود اما چهار در و کشیده‌تر بود. در سال ۱۹۵۷، SEAT مرکز آموزش SEAT را در منطقهٔ بزرگ‌تر کارخانهٔ Zona Franca تأسیس کرد؛ نهادی که مسئول آموزش نیروی انسانی متخصص و تأمین نیازهای صنعت خودروسازی اسپانیا در زمینهٔ منابع انسانی فنی و حرفه‌ای بود.^[۱۴] در همان سال، خودروی تاریخی SEAT 600 عرضه شد که خودرویی کلیدی بود و عملاً اسپانیا را متحرک کرد؛ این خودرو برای بسیاری از خانواده‌های اسپانیایی اولین وسیله نقلیه‌شان بود و به نمادی از «معجزهٔ اقتصادی اسپانیا» تبدیل شد.^[۱۵][۱۶] با افزایش تقاضا، اقتصاد مقیاس امکان کاهش هزینه‌ها و قیمت‌ها را فراهم کرد و در نتیجه، تقاضا بازتولید شد و فروش و سود SEAT افزایش یافت. در ۲۹ ژوئن ۱۹۶۴، برند دفتر مرکزی جدید خود را در مادرید افتتاح کرد که تا سال ۱۹۷۲ تنها میزبان دفاتر اداری کل شرکت بود. مدیر کارخانهٔ SEAT تنها در بارسلونا مستقر بود تا اینکه در سال ۱۹۷۳، SEAT یک مدیر کل دیگر در کاتالونیا منصوب کرد.^[۱۷]

در اوایل دههٔ ۱۹۸۰، مذاکرات گسترده‌ای میان سیات و سهام‌دار اصلی آن، یعنی دولت اسپانیا، از یک‌سو و شرکت فیات اتومبیلز از سوی دیگر، دربارهٔ تأمین مالی و کنترل شرکت انجام شد. سیات به سرمایه‌گذاری عمدهٔ جدیدی نیاز داشت، اما فیات آمادگی لازم برای تأمین این سرمایه را نداشت. این موضوع تا حدی به پیامدهای بحران نفتی دههٔ ۱۹۷۰ و همچنین به عدم قطعیت در منافع فیات پس از پایان سیاست‌های حمایتی اسپانیا در برابر شرکت جنرال موتورز بازمی‌گشت.^[۱۸] در نهایت، در سال ۱۹۸۲، این مذاکرات به پایان همکاری سیات و فیات پس از نزدیک به ۳۰ سال انجامید؛ تصمیمی که با توجه به چشم‌اندازهای نسبتاً مثبت اقتصاد اسپانیا در آن زمان، تصمیمی غیرمنتظره تلقی می‌شد. این امر در حالی رخ داد که اسپانیا از سال ۱۹۷۷ در مسیر پیوستن به جامعهٔ اقتصادی اروپا قرار داشت.^[۱۹] در سال ۱۹۸۲ و هم‌زمان با پایان همکاری سیات با شرکت ایتالیایی فیات، تغییر در لوگوی سیات رخ داد که این رویداد نمادی از استقلال برند بود، و نخستین خودرویی که با لوگوی جدید و بدون مشارکت فیات عرضه شد، مدل «سیات رندا» بود. این خودرو توسط شرکت طراحی ایتالیایی Rayton Fissore با همکاری مرکز فنی سیات در مارتورل طراحی شد.^[۲۰] عرضهٔ این مدل باعث شد فیات علیه سیات شکایت کند، زیرا ادعا کرد که روندا بسیار شبیه به مدل Fiat Ritmo است. در دفاع از سئات، خوان میگل آنتونانز، رئیس وقت شرکت، یک دستگاه روندا را به رسانه‌ها نشان داد که بخش‌هایی از آن که با ریتمو تفاوت داشتند با رنگ زرد برجسته شده بود تا تفاوت‌ها آشکار شود.^[۲۰] پرونده در اتاق داوری پاریس (Arbitration Chamber of Paris) مطرح شد و در سال ۱۹۸۳ این دادگاه اعلام کرد که تفاوت‌های میان این دو خودرو به اندازه‌ای است که روندا را نمی‌توان همان ریتمو با نشان متفاوت دانست و بنابراین اختلاف به نفع سیات پایان یافتپرونده در اتاق داوری پاریس (Arbitration Chamber of Paris) مطرح شد و در سال ۱۹۸۳ این دادگاه اعلام کرد که تفاوت‌های میان این دو خودرو به اندازه‌ای است که روندا را نمی‌توان همان ریتمو با نشان متفاوت دانست و بنابراین اختلاف به نفع سیات پایان یافت.^[۲۰]

پس از انقلاب و با اعمال تحریم‌ها و محدودیت‌های وارداتی، واردات رسمی خودروهای سئات به ایران متوقف شد و تنها در موارد محدود و به‌صورت واردات خصوصی یا واسطه‌ای خودروهای این برند در بازار ایران عرضه شده‌اند. در سال‌های اخیر، خودروهایی مانند سئات آتکا (SEAT Ateca) و نمونه‌هایی از مدل‌های کوچک‌تر به‌عنوان خودروهای وارداتی در ایران مشاهده شده و برخی شرکت‌ها اقدام به عرضهٔ این مدل‌ها کرده‌اند.^[۲۱]