سریه

سَریِّه (به عربی: سَریَّة؛ ج: سَرايا) یا بَعْث، به جنگ‌هایی در دوره محمد گفته می‌شود که بدون حضور مستقیم او و به فرماندهی یکی از اصحاب صورت گرفته بوده‌ است.

معنای سریه

دربارهٔ وجه تسمیه سریه دو احتمال مطرح ساخته‌اند:[۱]

  1. «سریه» به سپاهی گفته می‌شود که شمار افراد آن نهایت تا چهارصد نفر می‌رسد و به عبارتی این سپاه، گزیده یک سپاه و چیرگان آن‌است.
  2. احتمال دیگر آن‌ که این گروه یا سپاه به‌طور مخفیانه و سرّی اعزام می‌شود.

البته گفته‌اند که احتمال دوم صحیح نیست، زیرا «سرّ» از لحاظ لغوی غیر از «سَرِی» است.

ترتیب تاریخی سریه‌ها

ابن اسحاق می‌گوید: بعث‌ها و سریه‌های محمد ۳۸ بعث یا سریه بود. علی بن حسین مسعودی از جمعی، ۳۵ بعث و سریه و از طبری ۴۸ سریه و از بعضی ۶۶ سریه و بعث نقل می‌کند. شیخ طبرسی در أعلام الوری ۳۶ سریه می‌نویسد.[۲]

شماره نام تاریخ مکان یا دلیل شماره نام تاریخ مکان یا دلیل
۱ سریه «حمزة بن عبدالمطلب» سال دوم بعد از غزوهٔ ابوا (ودان) به ساحل دریا، در ناحیهٔ «عیص» ۴۲ سریه «غالب بن عبداللّه لیثی» رمضان سال هفتم به «میفعه» بر سر «بنی ثعلبه» و «بنی عوال»
۲ سریه «عبیده بن حارث بن مطّلب» سال دوم بعد از غزوهٔ ابوا (ودان*) به پایین‌تر از «ثنیه المرّه» ۴۳ سریه «بشیر بن سعد» به «یمن» و «جبار» در ناحیهٔ خیبر[۳]
۳ سریه «سعد بن ابی‌وقاص» بعد از سریه حمزه، سال دوم به «خرّار» آبگاهی در «جحفه» ۴۴ سریه «ابن أبی‌العَوجاء» ذی‌الحجهٔ سال هفتم بر سر «بنی سلیم»
۴ سریه «عبدالله بن جحش» در ماه رجب، بعد از بدر اولی به «نخله» ۴۵ سریه «عبداللّه بن أبی‌حدرد أسلمی» ذیحجهٔ سال هفتم به «غابه»
۵ سریه «عمیر بن عدی» * رمضان سال دوم ۴۶ سریه «محیصه بن مسعود» ذی‌حجهٔ سال هفتم به ناحیهٔ فدک
۶ سریه «سالم بن عمیر» برای کشتن ابی عفک ماه شوّال سال دوم ۴۷ سریه «عبداللّه بن أبی‌حدرد» ذیحجهٔ سال هفتم به «إضم»
۷ سریه «محمّد بن مسلمه» برای کشتن کعب بن أشرف ربیع‌الاول سال سوم ۴۸ سریه «غالب بن عبداللّه لیثی» صفر سال هشتم به «کدید» بر سر «بنی ملوّح»[۴]
۸ سریه «زید بن حارثه» جمادی الآخر سال سوم به «قرده» ۴۹ سریه «غالب بن عبداللّه لیثی» صفر سال هشتم به «فدک» بر سر «بنی مرّه»
۹ سریه «مرثد بن ابی‌مرثد غنوی»: «سریهٔ رجیع» صفر سال چهارم[۵] ۵۰ سریه «کعب بن عمیر غفاری» ربیع‌الأول سال هشتم به «ذات أطلاح» از سرزمین شام
۱۰ سریه «منذر بن عمرو»: سریه «بئر معونه» صفر سال چهارم[۶] ۵۱ سریه «شجاع بن وهب أسدی» ربیع‌الأول سال هشتم به «سی»: آبی از «ذات عرق»
۱۱ سریه «ابوسلمة بن عبدالأسد» محرّم سال چهارم به سرزمین «قطن» ۵۲ سریه «عیینه بن حصن فزاری» بر سر «بنی العنبر»
۱۲ سریه «عبداللّه بن انیس» جهنی برای کشتن «سفیان بن خالد بن نبیح هذلی لحیانی» محرّم سال چهارم ۵۳ سریه «قطبه بن عامر بن حدیده» بعد از سریه شجاع بن وهب به «تباله» بر سر قبیله «خشعم»
۱۳ سریه «عمرو بن أمیه ضمری» و «سلمه بن أسلم بن حریش» سال چهارم[۷] به مکه بر سر ابوسفیان ۵۴ سریه «مؤته» جمادی‌الاولی سال هشتم
۱۴ سریه «أبوعبیدة بن جرّاح» ذی الحجّه سال پنجم[۸] به «سیف البحر» ۵۵ سریه «عمرو بن عاص»: سریه «ذات السلاسل» جمادی الآخره سال هشتم آبی در آن طرف وادی القری بر سر «بلی» و «قضاعه»
۱۵ سریه «عبداللّه بن عتیک» برای کشتن «أبورافع سلّام بن أبی‌الحقیق» رمضان سال ششم ۵۶ سریه «أبوعبیدة بن جرّاح»: سریه «خبط» رجب سال هشتم بر سر «جهینه»
۱۶ سریه «محمّد بن مسلمه» محرّم سال ششم به سمت «قرطاء» بر سر «بنی بکر بن کلاب» ۵۷ سریه «أبوقتادة بن ربعی أنصاری» شعبان سال هشتم به «خضره» از سرزمین نجد، مسکن محارب بر سر «غطفان»
۱۷ سریه «عمر بن خطاب» ربیع‌الاول سال ششم از غزوه لحیان بر سر قاره ۵۸ سریه أبوقتاده رمضان سال هشتم[۹] به «بطن إضم»
۱۸ سریه «هلال بن حارث مزنی» ربیع‌الأول سال ششم از غزوه لحیان بر سر «بنی مالک بن فهر» ۵۹ سریه «خالد بن ولید» برای ویران کردن بتخانه «عزّی»[۱۰]
۱۹ سریه «بشر بن سویید جهنی» ربیع‌الأول سال ششم از غزوه لحیان بر سر «بنی‌حارث بن کنانه» ۶۰ سریه «أبوعامر أشعری» بعد از حنین[۱۱] به «أوطاس»
۲۰ سریه «سعد بن عباده جهنی» ربیع‌الأول سال ششم به غمیم ۶۱ سریه «عمرو بن عاص» رمضان سال هشتم به «رهاط» برای ویران کردن بتخانه «سواع»
۲۱ سریه «عکاشه بن محصن أسدی» ربیع‌الأول سال ششم تا «غمر» آبگاهی از بنی أسد ۶۲ سریه «سعد بن زید أشهلی» رمضان سال هشتم به «مثلّل» برای ویران کردن بتخانهٔ «مناه»
۲۲ سریه «محمّد بن مسلمه» ربیع‌الآخر[۱۲] به «ذی القصّه» بر سر «بنی ثعلبه» و «بنی- عوال» ۶۳ سریه «خالد بن سعید بن عاص» رمضان سال هشتم به «عرنه»
۲۳ سریه «أبوعبیدة بن جرّاح» ربیع‌الآخر سال ششم به «ذی القصّه» بر سر بنی ثعلبه و بنی‌عوال ۶۴ سریه «هشام بن عاص» رمضان سال هشتم به «یلملم»
۲۴ سریه «أبوعبیدة بن جرّاح» به «ذی‌القصّه» در راه عراق.[۱۳] ۶۵ سریه «طفیل بن عمرو دوسی» شوّال سال هشتم برای خراب کردن بتخانه «ذی- الکفّین» بت «عمرو بن حممه دوسی»
۲۵ سریه «زید بن حارثه» به «جموم»: سرزمین «بنی سلیم»[۱۴] ۶۶ سریه «غالب بن عبداللّه» بعد از فتح مکه بر سر «بنی مدلج»
۲۶ سریه «زید بن حارثه» جمادی‌الاولی سال ششم به عیص ۶۷ سریه «عمرو بن أمیه» بعد از فتح مکه بر سر «بنی الهذیل»[۱۵]
۲۷ سریه «زید بن حارثه» جمادی الآخره سال ششم به «طرف» ۶۸ سریه «عبداللّه بن سهیل بن عمرو» بعد از فتح مکه بر سر «بنی معیص» و «محارب بن فهر»
۲۸ سریه «زید بن حارثه» جمادی الآخره سال ششم به «حسمی» بر سر جذام ۶۹ سریه «خالد بن ولید» بر سر «بنی جذیمه»
۲۹ سریه «زید بن حارثه» به «مدین»[۱۶] ۷۰ سریه «ضحّاک بن سفیان کلابی» ربیع‌الأول سال نهم بر سر «بنی کلاب»
۳۰ سریه «زید بن حارثه» رجب سال ششم به «وادی القری» بر سر «أمّ قرفه» ۷۱ سریه‌ای که «ثمامه بن أثال حنفی» را اسیر کرد.[۱۷]
۳۱ سریه «علی بن ابی‌طالب» شعبان سال ششم به «فدک» بر سر «سعد بن بکر» ۷۲ سریه «علقمه بن مجزّز مدلجی» ربیع‌الآخر سال نهم به بندر «شعیبه»
۳۲ سریه «عبدالرحمن بن عوف» شعبان سال ششم به «دومه الجندل» بر سر «بنی کلب» ۷۳ سریه «عکاشه بن محصن أسدی» ربیع‌الآخر سال نهم به جانب: سرزمین عذره و بلی
۳۳ سریه «ابوعبیدة بن الجراح» به دو کوه «أجأ» و «سلمی»[۱۸] ۷۴ سریه «علی بن أبی‌طالب» ربیع‌الآخر سال نهم برای خراب کردن بتخانهٔ «فلس» از «بنی طیئ»
۳۴ سریه «زید بن حارثه» رمضان سال ششم به «وادی القری» ۷۵ سریه «خالد بن ولید» ربیع‌الآخر سال نهم به «دومه الجندل» بر سر «أکید بن عبدالملک»
۳۵ سریه «عبدالله بن رواحه» به «خیبر»[۱۹] ۷۶ سریه «خالد بن ولید» ربیع‌الآخر یا جمادی‌الاولی سال دهم بر سر بنی حارث بن کعب
۳۶ سریه «عبدالله بن رواحه» شوّال سال ششم به «خیبر» بر سر «یسیر بن رزام» یهودی ۷۷ سریه «أسامه بن زید» صفر سال دهم به «أبنی» از ناحیهٔ «بلقاء»
۳۷ سریه «کرز بن جابر فهری» شوّال سال ششم به «ذی الجدر» ۷۸ سریه «خالد بن ولید» ربیع‌الأول سال دهم بر سر «بنی عبدالمدان» در نجران
۳۸ سریه «عمر بن خطّاب» شعبان سال هفتم به «تربه» ۷۹ سریه «علی بن أبی‌طالب» رمضان سال دهم به یمن[۲۰]
۳۹ سریه «أبوبکر» شعبان سال هفتم به «نجد» بر سر «بنی کلاب» ۸۰ سریه «خالد بن ولید» به یمن[۲۱]
۴۰ سریه «بشیر بن سعد» شعبان سال هفتم به «فدک» بر سر «بنی مرّه» ۸۱ سریه «اسامة بن زید» به سرزمین «بلقاء» و «أذرعات» و «مؤته» صفر سال یازدهم
۴۱ سریه «زبیر بن عوام» به «فدک» بر سر «بنی مرّه» ۸۲ سریه «بنی عبس»

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ابن اثیر، النهایه، ۱۳۷۶ق، ج۲، ص۱۵۹.
  2. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۹ ه‍.ق، ص ۶۹–۷۰.
  3. ر.ک. ابن اسحاق، سیرة النبی، ج ۴، ص ۲۸۴؛ مقریزی، امتاع الاسماع، بیروت، ج۱، ص ۳۳۵. در شوّال سال هفتم
  4. ابن اسحاق، سیرة النبی، ج ۴، ص ۲۸۲؛ مقریزی، امتاع الاسماع، بیروت، ج۱، ص ۳۴۲–۳۴۳.
  5. مقریزی، امتاع الاسماع، بیروت، ج۱، ص۱۷۴.
  6. مقریزی، امتاع الاسماع، بیروت، ج۱، ص ۱۷۰.
  7. مسعودی، التنبیه و الاشراف، ۱۳۵۶ ه‍.ش، ص ۲۱۳.
  8. مسعودی، التنبیه و الاشراف، ۱۳۵۶ ه‍.ش، ص ۲۱۷.
  9. از ۵۲–۵۸: ابن اسحاق، سیرة النبی، ج ۴، ص ۲۹۶؛ یعقوبی، ص ۴۳۸.
  10. انسان العیون، ج ۳، ص ۲۲۱
  11. انسان العیون، ج ۳، ص ۲۲۵.
  12. مسعودی، التنبیه و الاشراف، ۱۳۵۶ ه‍.ش، ربیع‌الاول (ص ۲۱۹، چاپ بیروت) م. سال ششم.
  13. احتمالاً تکرار است. م. ربیع‌الآخر سال ششم
  14. ابن اسحاق، سیرة النبی، ج ۴، ص ۲۸۴. ربیع‌الآخر سال ششم.
  15. در نسخه اصل بر این گونه است ولی صحیح: بنی دیل است. ر.ک. تاریخ یعقوبی ص ۴۳۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۹ق، ص ۶۹–۷۰.
  16. ابن اسحاق، سیرة النبی، ج ۴، ص ۳۱۲.
  17. ابن اسحاق، سیرة النبی، ج ۴، ص ۳۱۵
  18. مسعودی، التنبیه و الاشراف، ۱۳۵۶ش، ص ۲۱۸.
  19. ابن اسحاق، سیرة النبی، ج ۴، ص ۲۹۲؛ یعقوبی، ص ۴۳۸
  20. ابن اسحاق، سیرة النبی، ج ۴، ص ۳۱۹.
  21. ابن اسحاق، سیرة النبی، ج ۴، ص ۳۱۹

^ در تقدیم و تأخیر و مصادف بودن این دو سریه اختلاف است: بعضی سریه «عبیده» را مقدّم و بعضی هر دو را در یک زمان نوشته‌اند.

^ جوامع السیره عمرو بن عدی (ص ۲۱، چاپ دارالمعارف مصر) م. برای کشتن «عصماء» دختر «مروان»

منابع