شیلات اقیانوسی
شیلات اقیانوسی به مجموعه‌ای از فعالیت‌های بهره‌برداری از ذخایر آبزیان در اقیانوس‌ها و دریاهای جهان گفته می‌شود. شیلات می‌تواند به صورت صید در طبیعت یا پرورشی باشد و بیشتر شیلات طبیعی جهان در اقیانوس‌ها قرار دارند.
اقیانوس‌ها ۷۱ درصد سطح زمین را پوشش می‌دهند و به پنج اقیانوس بزرگ بخش می‌شوند. بیش از ۷۰ درصد صید دریایی جهان از اقیانوس آرام به دست می‌آید. گونه‌های اصلی صید شامل شاه‌ماهی، ماهی آزاد، ساردین، ماهی تن، شمشیرماهی، ماهی روغن و ماهی خال‌خالی هستند. شیلات اقیانوسی نقش مهمی در تأمین غذا و اقتصاد کشورهای ساحلی دارد، اما تهدیدهایی مانند صید بی‌رویه، آلودگی نفتی و زباله دریایی پایداری این منابع را به خطر انداخته‌است.
آمار
اقیانوس‌ها به پنج اقیانوس بزرگ تقسیم می‌شوند که به ترتیب کاهش مساحت عبارت‌اند از: اقیانوس آرام، اقیانوس اطلس، اقیانوس هند، اقیانوس منجمد جنوبی و اقیانوس منجمد شمالی.[۱] بیش از ۷۰ درصد صید دریایی جهان از اقیانوس آرام انجام می‌شود.[۲]
| سنجه‌های اقیانوسی | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| اقیانوس | مساحت میلیون کیلومتر مربع |
٪ | حجم[۱] میلیون کیلومتر مکعب |
٪ | ژرفای میانگین کیلومتر |
بیشینه ژرفا کیلومتر |
خط ساحلی کیلومتر |
صید ماهی[۲] میلیون تن |
٪ |
| اقیانوس آرام[۳] | 155.6 | 46.4 | 679.6 | 49.6 | 4.37 | 10.924 | 135,663 | 84.234 | 71.0 |
| اقیانوس اطلس[۴] | 76.8 | 22.9 | 313.4 | 22.5 | 4.08 | 8.605 | 111,866 | 24.045 | 20.3 |
| اقیانوس هند[۵] | 68.6 | 20.4 | 269.3 | 19.6 | 3.93 | 7.258 | 66,526 | 10.197 | 8.6 |
| اقیانوس منجمد جنوبی[۶] | 20.3 | 6.1 | 91.5 | 6.7 | 4.51 | 7.235 | 17,968 | 0.147 | 0.1 |
| اقیانوس منجمد شمالی[۷] | 14.1 | 4.2 | 17.0 | 1.2 | 1.21 | 4.665 | 45,389 | ||
| جمع | 335.3 | 1370.8[۸] | 4.09 | 10.924 | 356,000 | 118.623 | |||
اقیانوس آرام
اقیانوس آرام بزرگ‌ترین اقیانوس جهان است که از شمالگان در شمال تا جنوبگان در جنوب گسترده شده‌است. این اقیانوس با پوشش ۱۶۹٫۲ میلیون کیلومتر مربع از مجموع مساحت خشکی‌های زمین نیز بزرگ‌تر است.[۹] اقیانوس آرام ۲۵٬۰۰۰ جزیره دارد (بیش از نیمی از جزایر جهان) که بیشتر آن‌ها در جنوب استوا قرار دارند.[۹]
بزرگ‌ترین دارایی اقیانوس آرام ماهیان آن هستند. آب‌های ساحلی قاره‌ها و جزایر معتدل‌تر محل صید شاه‌ماهی، ماهی آزاد، ساردین، سرخوماهی، شمشیرماهی و ماهی تن و همچنین صدف‌داران هستند.[۹]
دریاهای اقیانوس آرام
دریای سلب دارای آب‌های گرم و شفاف است و نزدیک به ۵۸۰ گونه از ۷۹۳ گونه مرجان صخره‌ساز جهان را در خود جای داده‌است. این دریا زیستگاه گونه‌های دریایی متنوعی از جمله نهنگ‌ها و دلفین‌ها، لاک‌پشت‌های دریایی، سفره‌ماهیان دیو، سفره‌ماهیان عقابی، باراکودا، مارلین و گونه‌های دریامیانی است. ماهی تن نیز در این دریا فراوان است.[۳]
دریای مرجان منبعی مهم از نظر بوم‌شناختی برای مرجان‌هاست.[۱۰]
دریای ژاپن مانند دریای مدیترانه به دلیل محصور بودن تقریباً کامل، جزر و مد بسیار کمی دارد.[۱۱] این دریا مساحتی برابر ۹۷۸٬۰۰۰ کیلومتر مربع، ژرفای میانگین ۱٬۷۵۳ متر و بیشینه ژرفای ۳٬۷۴۲ متر دارد. بخش‌های شمالی و جنوب شرقی آن از زمینه‌های غنی ماهیگیری برخوردار است. اهمیت شیلات این دریا را می‌توان از اختلاف سرزمینی میان کره جنوبی و ژاپن بر سر صخره‌های لیانکورت دریافت.[۱۱]
دریای چین جنوبی محل ته‌نشست حجم بزرگی از رسوبات است که رودهای مکونگ، رود سرخ و رود مروارید به آن وارد می‌کنند. بر پایه بررسی‌های سازمان محیط زیست و منابع طبیعی فیلیپین، این پهنه آبی یک‌سوم تنوع زیستی دریایی جهان را دربردارد.[۳]
اقیانوس اطلس
اقیانوس اطلس دومین اقیانوس بزرگ جهان است که ۱۰۶٫۴ میلیون کیلومتر مربع مساحت و ۱۱۱٬۰۰۰ کیلومتر خط ساحلی دارد و نزدیک به یک‌پنجم سطح زمین را پوشش می‌دهد.[۴]
این اقیانوس برخی از غنی‌ترین منابع شیلاتی جهان را دارد، به‌ویژه در آب‌هایی که فلات‌های قاره‌ای را می‌پوشانند. گونه‌های اصلی صید عبارت‌اند از: ماهی روغن، هادوک، هیک، شاه‌ماهی و ماهی خال‌خالی. پربازده‌ترین مناطق شامل پشته‌های بزرگ نیوفاندلند، فلات قاره‌ای جلوی نوا اسکوشیا، بانک جورجز در نزدیکی دماغه کاد، آب‌های اطراف ایسلند، دریای ایرلند، کرانه داگر در دریای شمال و بانک بردوود در جزایر فالکلند هستند. مارماهی، شاه‌میگو و نهنگ‌ها نیز به مقدار زیاد صید شده‌اند.[۴]
دریاهای اقیانوس اطلس
دریای بالتیک
نزدیک به ۱۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع از بستر دریای بالتیک (یک‌چهارم مساحت کل آن) منطقه مرده متغیر است. آب شورتر و سنگین‌تر در کف باقی می‌ماند و از آب‌های سطحی و جو جدا می‌شود که به کاهش غلظت اکسیژن می‌انجامد.[۴] شوری پایین دریای بالتیک به تکامل گونه‌هایی کمی متفاوت انجامیده‌است، مانند شاه‌ماهی دریای بالتیک که گونه‌ای کوچک‌تر از شاه‌ماهی اقیانوس اطلس است.[۴]
دریای کارائیب
دریای کارائیب زیستگاه نزدیک به ۲۹ درصد آبسنگ‌های مرجانی جهان است. گرم شدن غیرعادی آب‌های کارائیب آبسنگ‌های مرجانی را به خطر انداخته‌است. هنگامی که دمای آب‌های گرمسیری برای مدتی طولانی از ۸۵ درجه فارنهایت فراتر رود، ریزگیاهانی به نام زوگزانتله از بین می‌روند. تا ۴۲ درصد پرگنه‌های مرجانی به‌کلی سفید شده و ۹۵ درصد دستکم مقداری سفید شدن را تجربه کرده‌اند.[۱۲] زیستگاه‌هایی که آبسنگ‌ها از آن‌ها پشتیبانی می‌کنند ارزش اقتصادی سالانه‌ای بین ۳٫۱ تا ۴٫۶ میلیارد دلار برای کشورهای کارائیب دارند.[۱۳] همچنین این منطقه صنعت ماهیگیری بزرگی دارد که سالانه نیم میلیون تن متریک ماهی تولید می‌کند.[۱۴]
خلیج مکزیک
در خلیج مکزیک حاشیه‌های بیرونی فلات‌های قاره‌ای پهن شبه‌جزیره یوکاتان و فلوریدا آب‌های خنک‌تر غنی از مواد مغذی را از اعماق از راه فرایند فراچاهش دریافت می‌کنند که رشد پلانکتون را در ناحیه نورگیر برمی‌انگیزد و ماهی، میگو و ماهی مرکب را جذب می‌کند.[۱۵]
گلف استریم، یکی از نیرومندترین جریان‌های اقیانوسی شناخته‌شده، از این خلیج سرچشمه می‌گیرد و ادامه سامانه جریان کارائیب–جریان یوکاتان–جریان لوپ است.[۱۵] شیلات تجاری مهم خلیج شامل سرخوی، آمبرجک، کاشی‌ماهی، شمشیرماهی و گونه‌های گوناگون هامور و همچنین میگو و خرچنگ است. صدف نیز در بسیاری از خلیج‌ها و تنگه‌ها در مقیاس بزرگ برداشت می‌شود.[۱۵]
دریای مدیترانه
دریای مدیترانه به دلیل محصور بودن تقریباً کامل، جزر و مد بسیار محدودی دارد. تبخیر به‌شدت از بارش و جریان رودخانه‌ای فراتر می‌رود که عامل اصلی چرخش آب در حوضه است.[۱۶] این اختلاف فشار باعث می‌شود آب نسبتاً خنک و کم‌شور از اقیانوس اطلس از تنگه جبل‌الطارق وارد شود و با حرکت به‌سوی شرق گرم‌تر و شورتر شود، سپس در منطقه لوانت فرورود و به‌سوی غرب بچرخد.[۱۷]
گونه‌های مهاجم که از دریای سرخ سرچشمه گرفته و با ساخت کانال سوئز وارد مدیترانه شده‌اند، بخش بزرگی از بوم‌سازگان مدیترانه را تشکیل داده و پیامدهای جدی بر بوم‌شناسی آن گذاشته‌اند. تاکنون نزدیک به ۳۰۰ گونه بومی دریای سرخ در مدیترانه شناسایی شده‌است.[۱۸]
آلودگی این منطقه در سال‌های اخیر بسیار بالا بوده‌است. برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد برآورد کرده که سالانه ۶۵۰ میلیون تن فاضلاب، ۱۲۹٬۰۰۰ تن روغن معدنی، ۶۰٬۰۰۰ تن جیوه، ۳٬۸۰۰ تن سرب و ۳۶٬۰۰۰ تن فسفات به مدیترانه ریخته می‌شود.[۱۹] کنوانسیون بارسلون با هدف کاهش آلودگی و حفاظت از محیط زیست دریایی این منطقه تصویب شده‌است.[۲۰] فک راهب مدیترانه از در خطرترین پستانداران دریایی جهان به‌شمار می‌رود.[۲۱]
دریای شمال
ماهیگیری در دریای شمال بر بخش جنوبی آب‌های ساحلی متمرکز است و روش اصلی آن صید ترال است. صید سالانه تا دهه ۱۹۸۰ هر سال افزایش یافت و به اوج بیش از ۳ میلیون تن متریک رسید. پس از آن به نزدیک ۲٫۳ میلیون تن در سال کاهش یافته‌است. افزون بر ماهی صید شده، برآورد می‌شود ۱۵۰٬۰۰۰ تن متریک صید جانبی غیرقابل‌فروش و نزدیک به ۸۵٬۰۰۰ تن متریک بی‌مهرگان مرده و آسیب‌دیده نیز گرفته می‌شود.[۲۲]
دریای نروژ
در دریای نروژ و دریای گرینلند، آب سطحی تا دو تا سه کیلومتر به اعماق فرومی‌رود و آب زیرین سرد و غنی از اکسیژن تشکیل می‌دهد. جریان نروژ که شاخه‌ای از گلف استریم است، توده‌های آب گرم را به‌سوی شمال حمل می‌کند. این منطقه سرچشمه بخش بزرگی از ژرفاب اقیانوس اطلس شمالی است و زمینه‌های غنی ماهیگیری فراهم می‌کند که صید آن بیشتر شامل ماهی روغن، شاه‌ماهی، ساردین و آنچوی است.[۴]
اقیانوس هند
اقیانوس هند سومین اقیانوس بزرگ جهان است که ۷۳٬۵۵۶٬۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد و نزدیک به بیست درصد آب سطح زمین را پوشش می‌دهد.[۵] فلات‌های قاره‌ای این اقیانوس باریک هستند و به‌طور میانگین ۲۰۰ کیلومتر پهنا دارند، به جز ساحل غربی استرالیا که پهنای فلات از ۱٬۰۰۰ کیلومتر فراتر می‌رود. ژرفای میانگین اقیانوس ۳٬۸۹۰ متر است.[۵]
گرمای اقیانوس هند تولید فیتوپلانکتون را پایین نگه می‌دارد مگر در حاشیه‌های شمالی و چند نقطه پراکنده دیگر؛ از این رو زیست در این اقیانوس محدود است. ماهیگیری در سطح معیشتی باقی مانده، هرچند ماهیان آن اهمیت فزاینده‌ای برای کشورهای همجوار برای مصرف داخلی و صادرات دارند. ناوگان‌های ماهیگیری روسیه، ژاپن، کره جنوبی و تایوان نیز از این اقیانوس بهره‌برداری می‌کنند، عمدتاً برای صید میگو و ماهی تن.[۵] گونه‌های دریایی در خطر شامل دوگونگ، فک‌ها، لاک‌پشت‌ها و نهنگ‌ها هستند. آلودگی نفتی و کشتیرانی دریای عرب، خلیج فارس و دریای سرخ را تهدید می‌کند.[۵]
اقیانوس منجمد جنوبی
اقیانوس منجمد جنوبی با مساحت ۲۰٫۳ میلیون کیلومتر مربع، ۶٫۱ درصد مساحت اقیانوس‌ها را شامل می‌شود. میانگین ژرفای آن ۴٫۵۱ کیلومتر و بیشینه ژرفایش ۷٫۲۳۵ کیلومتر است. صید ماهی این اقیانوس بسیار اندک و تنها ۰٫۱۴۷ میلیون تن در سال برآورد شده‌است.[۶]
اقیانوس منجمد شمالی
اقیانوس منجمد شمالی کوچک‌ترین اقیانوس جهان با مساحت ۱۴٫۱ میلیون کیلومتر مربع است. این اقیانوس کم‌ژرفاترین اقیانوس نیز هست و میانگین ژرفایش ۱٫۲۱ کیلومتر می‌باشد.[۷]
تهدیدها و چالش‌ها
شیلات اقیانوسی با تهدیدهای گوناگونی روبه‌رو هستند. نشت نفتی، زباله دریایی و سوزاندن پسماندهای سمّی در دریا از مهم‌ترین عوامل آلودگی اقیانوس‌ها به‌شمار می‌روند.[۴] پیمان‌نامه‌های بین‌المللی گوناگونی برای کاهش برخی از اشکال آلودگی وجود دارند. تغییر اقلیم نیز بر جریان‌های اقیانوسی و الگوهای مهاجرت ماهیان تأثیر می‌گذارد و پایش تغییرات جریان‌ها از اهمیت فزاینده‌ای برخوردار شده‌است.[۴]
همچنین صید بی‌رویه و صید جانبی از دیگر چالش‌های جدی شیلات جهانی هستند. در دریای شمال برآورد می‌شود سالانه ۱۵۰٬۰۰۰ تن متریک صید جانبی غیرقابل‌فروش گرفته شود.[۲۲] سفیدشدگی آبسنگ‌های مرجانی در دریای کارائیب نیز زیستگاه‌های حیاتی ماهیان را نابود می‌کند.[۱۲]
منابع
- 1 2 The World's Oceans and Seas. بایگانی‌شده در ۲۰۰۶-۰۲-۲۴ توسط Wayback Machine Encarta. Retrieved 19 April 2008.
- 1 2 FAO 2005 statistics: Fisheries and Aquaculture. Includes fish, crustaceans, and molluscs, does not include marine mammals or aquatic plants.
- 1 2 3 CIA Factbook: Pacific ocean.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 CIA Factbook: Atlantic ocean.
- 1 2 3 4 5 CIA Factbook: Indian ocean.
- 1 2 CIA Factbook: Southern ocean.
- 1 2 CIA Factbook: Arctic ocean.
- ↑ Volume of Earth's Oceans. The Physics Factbook. Retrieved 19 April 2008.
- 1 2 3 "Pacific Ocean". Britannica Concise. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.
- ↑ Hopley، David؛ Smithers, Scott G.؛ Parnell, Kevin E. (۲۰۰۷). The geomorphology of the Great Barrier Reef: development, diversity, and change. Cambridge: Cambridge University Press. ص. ۲۷. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۸۵۳۰۲-۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:مکان ناشر (رده) - 1 2 «Tides in Marginal, Semi-Enclosed and Coastal Seas - Part I: Sea Surface Height». ERC-Stennis at Mississippi State University. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ مارس ۲۰۰۴. دریافت‌شده در ۶ آوریل ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|تاریخ بازبینی=و|بازبینی=داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر|تاریخ بایگانی=و|archive-date=داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر|نشانی بایگانی=و|archive-url=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Bleaching Threatens Caribbean Coral Reefs. CBS News.
- ↑ Alarm sounded for Caribbean coral. BBC News.
- ↑ LME 12: Caribbean Sea بایگانی‌شده در ۲۰۰۶-۰۵-۰۴ توسط Wayback Machine NOAA Fisheries Northeast Fisheries Science Center Narragansett Laboratory.
- 1 2 3 «GULF OF MEXICO». Handbook of Texas Online. Texas State Historical Association.
- ↑ Pinet, Paul R. (1996) Invitation to Oceanography, St Paul, MN: West Publishing Co. , (3rd ed.), p.202
- ↑ Pinet, pp. 206–7
- ↑ Galil, B.S. and Zenetos, A. (2002). A sea change: exotics in the eastern Mediterranean Sea, in: Leppäkoski, E. et al. (2002). Invasive aquatic species of Europe: distribution, impacts and management. pp. 325-336.
- ↑ «Pollution in the Mediterranean Sea. Environmental issues».
- ↑ «SCADPlus: Barcelona Convention: protecting the Mediterranean Sea». europa.eu. بایگانی‌شده از اصلی در ۹ آوریل ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۶ آوریل ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|تاریخ بایگانی=و|archive-date=داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر|نشانی بایگانی=و|archive-url=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Mediterranean Monk Seal Fact Files: Overview».
- 1 2 «ROYAL SOCIETY OF EDINBURGH INQUIRY INTO THE SCOTTISH FISHING INDUSTRY» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۶ فوریه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۶ آوریل ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|تاریخ بازبینی=و|بازبینی=داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر|تاریخ بایگانی=و|archive-date=داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر|نشانی بایگانی=و|archive-url=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Ocean fisheries». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۶ آوریل ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- شیلات و آبزی‌پروری — سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)
- اقیانوس‌ها
- صنعت ماهیگیری