عین حرود (ایحود)

عین حرود (ایحود)
نویسه‌گردانی(های) عبری
عین حرود (ایحود) در Jezreel Valley region of Israel واقع شده
عین حرود (ایحود)
عین حرود (ایحود)
مختصات: ۳۲°۳۳′۴۷″ شمالی ۳۵°۲۳′۳۰″ شرقی / ۳۲٫۵۶۳۰۶°شمالی ۳۵٫۳۹۱۶۷°شرقی / 32.56306; 35.39167
شوراگیلبوآ
شهرکجنبش کیبوتص
بنیان‌گذاری۱۹۵۲
بنیان‌گذارهواداران ماپای
جمعیت
 (۲۰۱۴)
۵۴۳

عین حرود (ایحود) (עֵין חֲרוֹד אִחוּד) یک کیبوتص در شمال اسرائیل است. این کیبوتص در مرج ابن عامر و نزدیک کوه گیلبوآ واقع شده و در حوزه اداری شورای منطقه‌ای گیلبوآ قرار دارد. جمعیت آن بر پایه آمار سال ۲۰۱۴ برابر با ۵۴۳ نفر بود.

عین حرود (ایحود) در سال ۱۹۵۲ در پی شکاف ایدئولوژیک در کیبوتص عین حرود (بنیان‌گذاری ۱۹۲۱) پدید آمد. هواداران حزب ماپام کیبوتص عین حرود (مئوحاد) را تشکیل دادند و هواداران حزب ماپای با جدا شدن، عین حرود (ایحود) را بنیان گذاشتند. این کیبوتص در نزدیکی چشمه‌ای قرار دارد که در تاریخ به نام عین جالوت شناخته می‌شود و محل نبرد عین جالوت در سال ۱۲۶۰ میلادی بود که نخستین شکست بزرگ مغولان در لوانت به‌شمار می‌رود.

ریشه‌شناسی نام

نام این کیبوتص از چشمه تاریخی عین حرود گرفته شده که در کتاب مقدس از آن یاد شده‌است.[۱] این چشمه در عبری به نام «مَعایان حرود» و در عربی به نام عین جالوت شناخته می‌شود. بر پایه کتاب داوران (باب ۷، آیه ۱) این مکان جایی است که گدعون داور اردو زد.[۲]

جغرافیا

عین حرود (ایحود) در ارتفاع ۳۹ متری از سطح دریا در مرز دره حرود و بلندی‌های راموت ایساخار واقع شده‌است.[۳] این کیبوتص ۲۳ کیلومتر جنوب‌غربی دریاچه طبریه، ۱۶ کیلومتر غرب رود اردن و نزدیک به ۱۰ کیلومتر شمال‌غربی شهر بیت‌شئان قرار دارد.[۴] این روستا همراه با کیبوتص‌های همسایه عین حرود (مئوحاد) و تل یوسف یک منطقه مسکونی پیوسته با نزدیک به ۱۷۰۰ نفر جمعیت را تشکیل می‌دهد.[۵]

کیبوتص ۵ کیلومتر شمال خط سبز قرار دارد که اسرائیل را از کرانه باختری رود اردن جدا می‌کند.[۶] دسترسی به شبکه حمل‌ونقل از راه بزرگراه شماره ۷۱ فراهم شده‌است.[۷]

پیشینه

ساکنان عین حرود در دهه ۱۹۳۰

کیبوتص تاریخی عین حرود در سال ۱۹۲۱ بنیان گذاشته شد و نخستین کیبوتص بزرگ در سرزمین فلسطین بود.[۸] بنیان‌گذاران از مهاجران موج سوم مهاجرت (آلیای سوم) بودند که با گروه‌های کارگری «گدود هاعاوودا» پیوند داشتند. آنان نزدیک چشمه آب شیرین معایان حرود در چادر اقامت گزیدند.[۹] در آن هنگام پیرامون کیبوتص منطقه‌ای باتلاقی بود که جز شمار اندکی کشاورز عرب و گله‌های گاومیش آبی چیز دیگری در آن یافت نمی‌شد.[۱۰] کیبوتص نخست در جنوبی‌تر و نزدیک کوه گیلبوآ کنار چشمه جای داشت و در سال ۱۹۳۰ به مکان کنونی جابجا شد.[۱۱]

پیش از عین حرود، «دگانیا» در سال ۱۹۰۹ بنیان‌گذاری شده بود؛ اما دگانیا و دیگر جوامع نخستین «کووتصا» (گروه کوچک) خوانده می‌شدند. شلومو لاوی از رهبران صهیونیست پیشنهاد داد روستاهای جمعی بزرگ‌تری بر پایه کشاورزی و صنعت ساخته شوند و واژه «کیبوتص» نخستین‌بار برای این‌گونه روستاها به کار رفت. عین حرود نخستین کیبوتص واقعی بود.[۱۲]

مزرعه لبنیات عین حرود در تصویری قدیمی

در ژوئیه ۱۹۲۳ میان ساکنان عین حرود اختلاف پدید آمد؛ هواداران گدود هاعاوودا به تل یوسف نزدیک رفتند و بقیه زیر نفوذ هیستادروت قرار گرفتند.[۱۳] در مه ۱۹۲۴ کنفرانس حزب آحدوت هاعاوودا در عین حرود برگزار شد که در آن راهبرد بنیان‌گذاری کیبوتص‌های بزرگ به تصویب رسید.[۱۴] در اوت ۱۹۲۷ سازمان چتری «هاکیبوتص هامئوحاد» در همین‌جا بنیان گذاشته شد.[۱۵]

نمای کلی عین حرود در دهه ۱۹۴۰

در آوریل ۱۹۲۷ توماش گاریک ماساریک رئیس‌جمهور چکسلواکی از عین حرود دیدن کرد. این نخستین بازدید یک رئیس دولت از فلسطین پس از جنگ جهانی اول بود.[۱۶] در سال ۱۹۳۴ دوره‌های آموزش کشاورزی برای مهاجران تازه‌وارد یهودی در عین حرود آغاز شد.[۱۷] پیش از تأسیس دولت اسرائیل، سازمان نظامی پالماخ حضور نیرومندی در عین حرود داشت.[۱۸] در اوت ۱۹۴۱ نیروهای بریتانیایی برای جست‌وجوی سلاح به عین حرود یورش بردند.[۱۹]

شکاف و جدایی

در سال ۱۹۵۱ شکاف ایدئولوژیک در جنبش کیبوتص اسرائیل به عین حرود نیز رسید و کیبوتص به دو بخش جداگانه تقسیم شد: عین حرود ایحود (بخش شمالی) وابسته به حزب ماپای و عین حرود مئوحاد (بخش جنوبی) وابسته به حزب ماپام.[۲۰] زمین‌ها و دارایی‌ها به‌طور مساوی میان دو گروه بخش شد و در سال ۱۹۵۴ گروه هوادار ماپای اندکی به شمال نقل مکان کرد.[۲۱] جدایی اداری در سال ۱۹۵۲ رسمی شد.[۲۲] عین حرود ایحود به سازمان «ایحود هاکووتصوت وِهاکیبوتصیم» وابسته به ماپای پیوست. حتی در ژانویه ۱۹۵۳ دو درگیری خشونت‌آمیز میان هواداران دو حزب رخ داد.[۲۳] با گذشت زمان اختلافات ایدئولوژیک کمرنگ شد و امروز هر دو کیبوتص به جنبش کیبوتص واحد تعلق دارند، هرچند از نظر اداری همچنان مستقل هستند.[۲۴]

این کیبوتص بر زمین روستای فلسطینی از جمعیت افتاده قمیه بنا شده‌است.[۲۵]

اقتصاد

اقتصاد کیبوتص بر کشاورزی و صنعت استوار است.[۲۶] در بخش کشاورزی، کیبوتص دارای کشت‌های زراعی، باغ‌ها و باغات مرکبات، یکی از بزرگ‌ترین گاوداری‌های اسرائیل و گله گوسفندی است که حتی به اردن صادر می‌شود.[۲۷] در بخش صنعتی، کارخانه «پَلبام» آشپزخانه‌های صنعتی از جنس فولاد ضدزنگ تولید می‌کند و کارخانه «ریکور» دستگاه‌های خنک‌کننده برای دوربین‌های مادون‌قرمز می‌سازد.[۲۸]

در زمینه گردشگری، کیبوتص دارای اقامتگاه‌های روستایی، اسطبل اسب‌سواری و استخر شنا است.[۲۹] در کیبوتص همچنین مرکز بهداشت، سالن‌های ورزشی و مهدکودک فعال است.[۳۰]

فرهنگ

عین حرود ایحود به همراه عین حرود مئوحاد مالکیت مشترک «مِشکان لَ‌اومانوت» (نگارخانه هنر به نام حاییم آتر) و «بیت شتورمان» (موزه علوم طبیعی و تاریخ) را بر عهده دارد.[۳۱] در کیبوتص جشن‌های کشاورزی و سکولار در کنار مراسم مذهبی برگزار می‌شود و کنیسه‌ای نیز وجود دارد که ساکنان روستاهای همسایه نیز از آن بهره می‌برند.[۳۲]

محیط‌زیست

عین حرود ایحود نخستین کیبوتص «سبز» اسرائیل شناخته می‌شود. این کیبوتص مجموعه‌ای از پروژه‌های زیست‌محیطی را به اجرا درآورده است: نصب سطل‌های بازیافت برای جداسازی پسماند، کاشت باغ بوم‌شناختی بر پایه الگویی که وزارت حفاظت محیط‌زیست و تخنیون طراحی کرده‌اند، جایگزینی شوینده‌های سازگار با محیط‌زیست و توزیع فهرست فرآورده‌هایی که روی جانوران آزمایش نشده‌اند.[۳۳] همچنین بررسی انرژی برای شناسایی منابع جایگزین در آشپزخانه، رختشویخانه و اتاق اتوکشی انجام شده و با بهره‌گیری از لامپ‌ها و کولرهای کم‌مصرف و نصب کنتور برق در خانه‌ها و ساختمان‌های عمومی مصرف انرژی کاهش یافته‌است.[۳۴] وزارت کشاورزی نیز بودجه‌ای برای پژوهش دربارهٔ بهره‌وری انرژی در خنک‌سازی شیر تصویب کرده‌است.[۳۵]

جمعیت

ساکنان عین حرود ایحود سکولار هستند.[۳۶] بر پایه آمار سال ۲۰۱۴ اکثریت مطلق ساکنان یهودی بودند.[۳۷] جمعیت کیبوتص در بلندمدت روند رکودی داشته‌است. در سال ۱۹۴۹ (هنگامی که کیبوتص هنوز یکپارچه بود) ۱۱۲۰ نفر ساکن داشت؛ پس از تقسیم، جمعیت عین حرود ایحود در سال ۱۹۶۱ به ۶۴۳ نفر رسید و در سال ۲۰۱۴ برابر ۵۴۳ نفر بود.[۳۸]

منابع

  1. ↑ «Ein Harod Meuchad». Gems in Israel. فوریه ۲۰۰۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اكتبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک); تاریخ وارد شده در |archive-date= را بررسی کنید (کمک)
  2. ↑ «Ein Harod Meuchad». Gems in Israel. فوریه ۲۰۰۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اكتبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک); تاریخ وارد شده در |archive-date= را بررسی کنید (کمک)
  3. ↑ «עין חרוד איחוד». galil-net.org.il. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ دسامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  4. ↑ «עין חרוד איחוד». galil-net.org.il. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ دسامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  5. ↑ «עין חרוד איחוד». galil-net.org.il. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ دسامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  6. ↑ «עין חרוד איחוד». galil-net.org.il. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ دسامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  7. ↑ «עין חרוד איחוד». galil-net.org.il. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ دسامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  8. ↑ Israel Society. Keter Publishing House. ۱۹۷۴. شابک ۰-۷۰۶۵-۱۳۲۳-۱.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  9. ↑ Naor، Mordecai (۱۹۹۸). The ۲۰th Century in Eretz Israel. Könemann. شابک ۳-۸۹۵۰۸-۵۹۵-۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  10. ↑ Naor، Mordecai (۱۹۹۸). The ۲۰th Century in Eretz Israel. Könemann. شابک ۳-۸۹۵۰۸-۵۹۵-۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  11. ↑ «עין חרוד מאוחד». galil-net.org.il. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  12. ↑ Israel Society. Keter Publishing House. ۱۹۷۴. شابک ۰-۷۰۶۵-۱۳۲۳-۱.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  13. ↑ Naor، Mordecai (۱۹۹۸). The ۲۰th Century in Eretz Israel. Könemann. شابک ۳-۸۹۵۰۸-۵۹۵-۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  14. ↑ Naor، Mordecai (۱۹۹۸). The ۲۰th Century in Eretz Israel. Könemann. شابک ۳-۸۹۵۰۸-۵۹۵-۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  15. ↑ Naor، Mordecai (۱۹۹۸). The ۲۰th Century in Eretz Israel. Könemann. شابک ۳-۸۹۵۰۸-۵۹۵-۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  16. ↑ Yegar، Moshe (۱۹۹۷). Československo, sionismus, Izrael. Victoria Publishing. شابک ۸۰-۷۱۸۷-۰۸۷-۰.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  17. ↑ Naor، Mordecai (۱۹۹۸). The ۲۰th Century in Eretz Israel. Könemann. شابک ۳-۸۹۵۰۸-۵۹۵-۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  18. ↑ «עין חרוד איחוד». bet-alon.co.il. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۱۴ ژانویه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی (رده)
  19. ↑ Naor، Mordecai (۱۹۹۸). The ۲۰th Century in Eretz Israel. Könemann. شابک ۳-۸۹۵۰۸-۵۹۵-۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  20. ↑ «עין חרוד איחוד». galil-net.org.il. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ دسامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  21. ↑ «עין חרוד איחוד». galil-net.org.il. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ دسامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  22. ↑ «עין חרוד איחוד». romgalil.org.il. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  23. ↑ Naor، Mordecai (۱۹۹۸). The ۲۰th Century in Eretz Israel. Könemann. شابک ۳-۸۹۵۰۸-۵۹۵-۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  24. ↑ «Ein Harod Meuchad». Gems in Israel. فوریه ۲۰۰۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اكتبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک); تاریخ وارد شده در |archive-date= را بررسی کنید (کمک)
  25. ↑ Khalidi، Walid (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. مؤسسه مطالعات فلسطین. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  26. ↑ «עין חרוד איחוד». bet-alon.co.il. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۱۴ ژانویه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی (رده)
  27. ↑ «אתר קיבוץ עין חרוד איחוד». en-harod.org. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  28. ↑ «אתר קיבוץ עין חרוד איחוד». en-harod.org. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  29. ↑ «אתר קיבוץ עין חרוד איחוד». en-harod.org. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  30. ↑ «עין חרוד איחוד». romgalil.org.il. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  31. ↑ «אתר קיבוץ עין חרוד איחוד». en-harod.org. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  32. ↑ «אתר קיבוץ עין חרוד איחוד». en-harod.org. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  33. ↑ «Ein Harod Meuchad». Gems in Israel. فوریه ۲۰۰۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اكتبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک); تاریخ وارد شده در |archive-date= را بررسی کنید (کمک)
  34. ↑ «Ein Harod Meuchad». Gems in Israel. فوریه ۲۰۰۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اكتبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک); تاریخ وارد شده در |archive-date= را بررسی کنید (کمک)
  35. ↑ «Ein Harod Meuchad». Gems in Israel. فوریه ۲۰۰۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اكتبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک); تاریخ وارد شده در |archive-date= را بررسی کنید (کمک)
  36. ↑ «עין חרוד איחוד». romgalil.org.il. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  37. ↑ «יישובים 2014». دفتر مرکزی آمار اسرائیل. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  38. ↑ «יישובים 2014». دفتر مرکزی آمار اسرائیل. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون