فراغت از ارزش
فراغت از ارزش (به انگلیسی: Value-freedom) یک موضع روششناختی است که ماکس وبر (۲۱ آوریل ۱۸۶۴–۱۴ ژوئن ۱۹۲۰) جامعهشناس آلمانی ارائه دادهاست. هدف آنست تا پژوهشگر در طول کار علمی خود از ارزشهای خود آگاه شود و تا حد امکان سوگیریهایی را کاهش دهد که با قضاوتهای ارزشی خود میتواند ایجاد کند.[۱]
این خواسته که توسط ماکس وبر مطرح شده، بخشی از معیارهای بیطرفی علمی است.[۲]
هدف پژوهشگر در علوم اجتماعی انجام پژوهش در مورد موضوعاتی است که توسط ارزشها ساختار یافتهاند، در حالی که تحلیلی ارائه میدهد که نباید مبتنی بر قضاوت ارزشی باشد. براساس مفهوم تمایز واقعیت-ارزش، پژوهشگر باید با وجود این ارزشها، یک «موضوع» برای پژوهش بسازد، بدون اینکه در آن مورد قضاوت تجویزی انجام دهد.[۳] در قضاوت تجویزی، پژوهشگر، براساس داوری ارزشی خود، بجای توصیف و تبیین واقعیت موجود، چیزی را بیان میکند که خود واقعیت میپندارد.
به این ترتیب، وبر تمایزی بین «قضاوت ارزشی» و «پیوند با ارزشها» ایجاد کرد. «پیوند با ارزشها» کنش تحلیلی پژوهشگری را توصیف میکند که با احترام به اصل «فراغت از ارزش»، از ارزشهای فرهنگی، چندین واقعیت را برای تحلیل استخراج میکند، بدون اینکه جسارت قضاوت تجویزی در مورد آنها را داشته باشد، یعنی بدون اینکه قضاوت ارزشی انجام دهد.[۴]
اصطلاح اولیه از زبان آلمانی Wissenschaft گرفته و توسط ماکس وبر معرفی شده است.[۵]
کتابشناسی
- ماکس وبر، ماکس وبر در مورد روششناسی علوم اجتماعی، ۱۹۴۹
- وبر, ماکس (1946). "علم به عنوان یک حرفه". In گرث, اچ. اچ.; میلز, سی. رایت (eds.). از ماکس وبر: مقالاتی در جامعهشناسی (PDF). Translated by گرث, اچ. اچ.; میلز, سی. رایت. نیویورک: انتشارات دانشگاه آکسفورد. pp. ۱۲۹–۱۵۶. Archived (PDF) from the original on 14 June 2025. Retrieved 28 July 2025.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑
- Swedberg, Richard; Agevall, Ola (2016). The Max Weber Dictionary: Key Words and Central Concepts (Second ed.). Stanford University Press. p. 364. doi:10.1515/9781503600225. ISBN 978-1-5036-0022-5. OCLC 956984918.
- ↑ From the "Axiology" article in Encyclopedia.com, from Evandro Agazzi
- ↑ Marc-Kevin Daoust, in this article, in Revue européenne des sciences sociales, 2015/1, online in Cairn
- ↑ Blum, Fred H. (1944). "Max Weber's Postulate of 'Freedom' from Value Judgments". American Journal of Sociology. 50 (1): 46–52. doi:10.1086/219498. ISSN 0002-9602. JSTOR 2770341. S2CID 144281531.
- ↑ Neutralité scientifique (in French), Marc-Kevin Daoust, septembre 2017
