فرقه کارتوزیان
 | |
| تأسیس | ۱۵ اوت ۱۰۸۴ |
|---|---|
| بنیان‌گذار | برونو اهل کلن |
| نوع | فرقهٔ رهبانی با حق پاپی |
| سازمان مادر | کلیسای کاتولیک |
| وبگاه | |
کارتوزیان‌ها، که با نام فرقهٔ کارتوزی نیز شناخته می‌شوند (لاتین: Ordo Cartusiensis)، یک فرقهٔ مذهبی محصور در کلیسای کاتولیک است. این فرقه در سال ۱۰۸۴ توسط برونو اهل کلن بنیان گذاشته شد و شامل راهبان و راهبه‌ها است. این فرقه قانون خاص خود را دارد که اساسنامه‌ها (Statutes) نامیده می‌شود و زندگی اعضای آن آمیزه‌ای از زندگی گوشه‌نشینانه و رهبانیت اشتراکی است. شعار کارتوزیان Stat crux dum volvitur orbis است که در لاتین به معنای «صلیب استوار است، در حالی که جهان می‌چرخد» است. کارتوزیان شکل منحصربه‌فردی از نیایش را که به آیین کارتوزی شناخته می‌شود، حفظ کرده‌اند.
نام Carthusian از کوه‌های شارترز در پیش‌کوه‌های آلپ فرانسه گرفته شده است؛ برونو نخستین گوشه‌نشین‌گاه خود را در دره‌ای در آنجا بنا کرد. این نام‌ها در زبان انگلیسی به صورت charterhouse درآمدند که به معنای صومعهٔ کارتوزی است. امروزه ۲۳ کارتوس‌خانه وجود دارد که ۱۸ مورد برای راهبان و ۵ مورد برای راهبه‌ها است. نوشیدنی الکلی شارترز از سال ۱۷۳۷ توسط راهبان گراند شارترز تولید می‌شود و نام این رنگ نیز از آن گرفته شده است.
تاریخچه
در سال ۱۰۸۴، اسقف هوگ دو شاتونوف، برونو، صدراعظم پیشین اسقف‌نشین رنس، را به مکانی دورافتاده در کوه‌های اسقف‌نشین خود، در درهٔ شارترز، دعوت کرد. برونو و شش همراهش در آنجا گوشه‌نشین‌گاهی ساختند که از چند کلبهٔ چوبی تشکیل می‌شد و به سوی یک راهرو باز می‌شد؛ این راهرو به آنان امکان می‌داد بدون آنکه بیش از حد در معرض شرایط نامساعد جوی قرار گیرند، به بخش‌های مشترک، کلیسا، ناهارخوری و تالار شورا دسترسی داشته باشند.
شش سال بعد، پاپ اوربان دوم، که پیش‌تر شاگرد برونو بود، خواستار خدمات او شد. بااین‌حال، برونو تنها چند ماه در رم زندگی کرد و سپس آنجا را ترک کرد تا گوشه‌نشین‌گاه جدیدی در سرا سان برونو در کالابریا، منطقه‌ای در جنوب ایتالیا، بنیان بگذارد. او در ۶ اکتبر ۱۱۰۱ در همان‌جا درگذشت.
در سال ۱۱۳۲، بهمن‌باری نخستین گوشه‌نشین‌گاه را ویران کرد و ۷ راهب را زیر برف کشت. پنجمین رئیس شارترز، گویگو یکم، گوشه‌نشین‌گاه را بازسازی کرد.
این فرقه بر اساس Consuetudines بنیان گذاشته شد. این اثر عمدتاً شامل قانون فرقه است. راهب تراپیست، توماس مرتون، آن را چنین توصیف کرده است که هر سطر از قانون کارتوزیان نشان می‌دهد تدوین‌کنندگان آن دقیقاً می‌دانستند به دنبال چه چیزی هستند و بهترین راه دستیابی به آن را به‌خوبی می‌شناختند.
کارتوزیان در بریتانیا
پیش از اصلاحات پروتستانی، ده صومعهٔ کارتوزی در بریتانیا وجود داشت که یکی در اسکاتلند و نه مورد در انگلستان بود. نخستین آن‌ها در سال ۱۱۸۱ توسط هنری دوم انگلستان در وایتام فریری در سامرست، به عنوان کفارهٔ قتل توماس بکت، بنیان گذاشته شد. هیو لینکلن نخستین رئیس آن بود. سومین کارتوس‌خانه‌ای که در بریتانیا ساخته شد، پریوری بوفیل بود که بقایای آن هنوز در بوفیل، گریزلی، ناتینگهام‌شر دیده می‌شود.
کارتوزیان، مانند همهٔ فرقه‌های مذهبی کاتولیک، در جریان اصلاحات پروتستانی به شکل‌های مختلف مورد آزار و ممنوعیت قرار گرفتند. انحلال پریوری‌های آنان، که در انگلستان منابع امور خیریه بودند، شمار آنان را به‌ویژه کاهش داد. پس از آن انقلاب فرانسه نیز تأثیر مشابهی در فرانسه داشت.
کارتوس‌خانهٔ کاونتری حفظ شده و در آوریل ۲۰۲۳ به روی عموم گشوده شد. این محوطه که حدود یک مایل با مرکز شهر فاصله دارد، منطقه‌ای حفاظت‌شده است و ساختمان‌های آن پیش‌تر به عنوان بخشی از یک کالج محلی مورد استفاده قرار می‌گرفتند. درون ساختمان یک نقاشی دیواری قرون‌وسطایی، در کنار کنده‌کاری‌های متعدد و تیرهای چوبی، وجود دارد. رودخانهٔ شرْبورن نیز در نزدیکی آن قرار دارد که از زیر مرکز شهر عبور می‌کند.
بهترین بقایای حفظ‌شدهٔ یک کارتوس‌خانهٔ قرون‌وسطایی در بریتانیا در پریوری مونت گریس در نزدیکی اسموتِرلی، یورک‌شر شمالی قرار دارد. یکی از حجره‌ها بازسازی شده است تا نشان دهد طرح آن تا چه اندازه با صومعه‌های بیشتر فرقه‌های مسیحی دیگر متفاوت است؛ صومعه‌هایی که معمولاً با در نظر گرفتن زندگی اشتراکی طراحی می‌شدند.
کارتوس‌خانهٔ لندن نام خود را به میدان کارتوس‌خانه و چندین خیابان در سیتی لندن، و همچنین به مدرسهٔ کارتوس‌خانه داد که پیش از انتقال به گادالمینگ در ساری، بخشی از محوطهٔ آن را مورد استفاده قرار می‌داد.
در هال یا شین چیزی باقی نمانده است، هرچند کارتوس‌خانهٔ هال یک نوانخانه است که در محل مشترک با صومعه قرار دارد. از اکسهولم، هینتون و وایتام بقایای اندکی باقی مانده است.
کارتوس‌خانهٔ پرت، تنها پریوری کارتوزی که در دوران قرون وسطی در اسکاتلند بنیان گذاشته شد، در پرت قرار داشت. این صومعه درست در غرب شهر قرون‌وسطایی قرار داشت و جیمز یکم در سال ۱۴۲۶ آن را بنیان گذاشت. جیمز یکم و جوآن بوفورت، ملکهٔ اسکاتلند (درگذشتهٔ ۱۴۴۵) هر دو در کلیسای پریوری دفن شدند؛ همچنین ملکه مارگارت تودور (درگذشتهٔ ۱۵۴۱)، بیوهٔ جیمز چهارم اسکاتلند، در همان‌جا دفن شد. این پریوری که گفته می‌شد ساختمانی با «هزینه و عظمت شگفت‌انگیز» بوده است، در جریان اصلاحات اسکاتلندی در سال ۱۵۵۹ غارت شد و به‌سرعت رو به ویرانی گذاشت. هیچ بقایایی از آن در سطح زمین باقی نمانده است، هرچند یک یادمان متعلق به دورهٔ ویکتوریا محل آن را مشخص می‌کند. نام‌های کارتوس‌خانه لین و آپارتمان‌های پوماریوم در پرت، که بر محل باغ میوهٔ پریوری ساخته شده‌اند، یادآور وجود آن هستند.
یک خانهٔ فعال کارتوزی در انگلستان وجود دارد: کارتوس‌خانهٔ سنت هیو، پارک‌مینستر در ساسکس غربی. این مجموعه دارای حجره‌هایی پیرامون یک صومعهٔ چهارگوش است که هر ضلع آن تقریباً ۴۰۰ متر است و از این رو بزرگ‌ترین صومعهٔ سرپوشیدهٔ اروپا به شمار می‌رود. این بنا در سدهٔ نوزدهم برای اسکان دو جامعهٔ مذهبی که از قارهٔ اروپا اخراج شده بودند ساخته شد.
کارتوس‌خانه
صومعهٔ کارتوزی معمولاً جامعه‌ای کوچک از گوشه‌نشینان است که بر اساس الگوی لوراهای فلسطین در سدهٔ چهارم ساخته شده است. یک صومعهٔ کارتوزی از تعدادی «حجرهٔ» منفرد تشکیل می‌شود که معمولاً خانه‌هایی کوچک هستند و هر یک باغچه‌ای کوچک دارند و پیرامون یک صومعهٔ سرپوشیده ساخته شده‌اند. حجره‌های منفرد معمولاً به گونه‌ای سازمان‌دهی می‌شوند که درِ هر حجره به یک راهروی بزرگ یا صومعهٔ سرپوشیده باز شود.
تمرکز زندگی کارتوزی بر تأمل و نیایش درونی است. از این رو، بر انزوا و سکوت تأکید می‌شود. کارتوزیان آبات‌ها ندارند؛ در عوض، ریاست هر کارتوس‌خانه بر عهدهٔ یک پریور است و دو نوع راهب در آن زندگی می‌کنند: راهبان هم‌سرای، که از آنان با عنوان گوشه‌نشین یاد می‌شود، و برادران غیرروحانی. این امر بازتاب‌دهندهٔ تقسیم کار برای تأمین نیازهای مادی صومعه و راهبان است. در بیشتر موارد، شمار برادران در این فرقه طی قرن‌ها تقریباً ثابت مانده و اکنون نیز چنین است: به ازای هر ده پدر، هفت یا هشت برادر وجود دارد. فروتنی یکی از ویژگی‌های معنویت کارتوزی است. هویت کارتوزی بر پایهٔ انزوای مشترک شکل گرفته است.
منبع
مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Carthusians». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۶ اوت ۲۰۲۶.
- انحلالهای دهه ۱۵۴۰ (میلادی) در انگلستان
- بنیانگذاریهای سده ۱۱ (میلادی) در فرانسه
- فرقه‌های مذهبی کلیسای کاتولیک رومی بنیانگذاریشده در سده ۱۱ (میلادی)
- فرقهها و انجمنهای زنان کاتولیک