فرهنگ رسانه

فرهنگ رسانه (به انگلیسی: Media Culture) به محیط نمادین و بافت معنایی‌ای اشاره دارد که توسط تولید، توزیع و مصرف محصولات رسانه‌ای شکل می‌گیرد و به نوبهٔ خود بر هویت، ارزش‌ها، رفتارها و درک جمعی از واقعیت تأثیر می‌گذارد. این مفهوم بر پیوند ناگسستنی بین نظام‌های رسانه‌ای و زندگی فرهنگی مدرن تأکید دارد، جایی که رسانه‌ها تنها بازتاب‌دهندهٔ فرهنگ نیستند، بلکه فعالانه در ساخت و دگرگونی آن مشارکت می‌کنند.[۱]

تعریف و ماهیت

فرهنگ رسانه را می‌توان به عنوان فضای فرهنگیِ غالب در جوامع مدرن و پسامدرن در نظر گرفت که در آن تجربهٔ زیسته تا حد زیادی توسط تصاویر، روایت‌ها، صداها و اسطوره‌های ارائه‌شده از طریق رسانه‌های جمعی و دیجیتال واسطه‌گری (mediated) می‌شود. این فرهنگ با ویژگی‌هایی چون تولید انبوه، مصرف گرایی، تأکید بر سبک و تصویر، و تلفیق امر واقعی و تخیلی شناخته می‌شود.[۲]

تاریخچه و زمینه‌های نظری

ریشه‌ها: مکتب فرانکفورت و صنعت فرهنگ

نظریه‌پردازان مکتب فرانکفورت، مانند تئودور آدورنو و ماکس هورکهایمر، با ابداع مفهوم صنعت فرهنگ (Culture Industry)، نخستین چارچوب نظری انتقادی را برای تحلیل فرهنگ رسانه‌ای ارائه کردند. آن‌ها استدلال می‌کردند که صنایع فرهنگی با استانداردسازی و تولید انبوه محصولات فرهنگی، تخیل را محدود کرده و مخاطبان را منفعل و مطیع می‌سازند.[۳]

توسعه: مطالعات فرهنگی بیرمنگام

مدرسه مطالعات فرهنگی بیرمنگام، به ویژه تحت رهبری استوارت هال، این دیدگاه منفعلانه را به چالش کشید. هال در مدل رمزگذاری/رمزگشایی (Encoding/Decoding) استدلال کرد که مخاطبان به طور یکسان پیام‌های رسانه‌ای را تفسیر نمی‌کنند و ممکن است خوانش‌های مسلط، توافقی یا مخالف از آن‌ها داشته باشند. این دیدگاه، مخاطب را به عنوان عامل فعال در ساخت معنا برجسته کرد.[۴]

پسامدرنیسم و وضعیت فراواقعیت

نظریه‌پردازانی مانند ژان بودریار استدلال کردند که در عصر رسانه‌ها، تمایز بین واقعیت و بازنمایی آن محو شده است. بودریار مفهوم اَبَرْواقعیت (Hyperreality) را مطرح کرد: وضعیتی که در آن شبیه‌سازی‌های رسانه‌ای جای واقعیت را می‌گیرند و به واقعیتی ترجیحی تبدیل می‌شوند.[۵]

ویژگی‌های کلیدی فرهنگ رسانه

  • کالایی‌شدن (Commodification): تبدیل فرهنگ و روابط انسانی به کالاهایی برای مبادله در بازار. این امر منجر به بازاری شدن فرهنگ می‌شود.[۶]
  • بینامتنی‌بودن (Intertextuality): اشاره‌های متقابل و دائمی متون رسانه‌ای به یکدیگر. یک فیلم ممکن است به یک بازی ویدیویی، یک سریال تلویزیونی یا یک meme اینترنتی ارجاع دهد و یک شبکهٔ پیچیده از معانی ایجاد کند.[۷]
  • جهانی‌شدن (Globalization): توزیع و مصرف محصولات فرهنگی در مقیاس جهانی، که منجر به ایجاد هیبریدیتی فرهنگی (آمیختگی فرهنگی) و نیز نگرانی‌هایی درباره امپریالیسم فرهنگی می‌شود.[۸]
  • فرهنگ مشارکتی (Participatory Culture): تغییر از مدل یک‌سویهٔ پخش به مدلی که در آن مصرف‌کنندگان به طور فعال در تولید، توزیع و تفسیر محتوای رسانه‌ای مشارکت می‌کنند. شبکه‌های اجتماعی، ویکی‌ها و پلتفرم‌های ویدئویی نمونه‌های بارز این امر هستند.[۹]
  • فرهنگ همزمان (Real-Time Culture): ماهیت فوری و همزمان رسانه‌های دیجیتال که تجربهٔ زمان و مکان را فشرده و دگرگون می‌کند.

حوزه‌های مطالعاتی کلیدی

بازنمایی (Representation)

تحلیل چگونگی بازنمایی گروه‌های اجتماعی (بر اساس نژاد، جنسیت، طبقه، قومیت، sexuality) در رسانه‌ها و تأثیر این بازنمایی‌ها بر نگرش‌ها و هویت‌های اجتماعی.[۱۰]

مطالعات فناوری (Technology Studies)

بررسی نقش فناوری‌های رسانه‌ای جدید (از چاپ تا اینترنت) در شکل‌دهی به اشکال جدید فرهنگ، شناخت و سازمان اجتماعی. مارشال مکلوهان با جملهٔ معروف «رسانه خود پیام است» بر این بعد تأکید کرد.[۱۱]

اقتصاد سیاسی رسانه (Political Economy of Media)

تمرکز بر مالکیت، کنترل و منطق سود که بر تولید فرهنگی حاکم است و چگونگی تأثیر این ساختارها بر تنوع و محتوای فرهنگی.[۱۲]

مطالعات مخاطب (Audience Studies)

مطالعهٔ چگونگی تعامل مخاطبان با متون رسانه‌ای، معناسازی و استفاده از آن‌ها در زندگی روزمره. این حوزه از روش‌های قوم‌نگاری استفاده می‌کند.[۱۳]

فرهنگ رسانه در عصر دیجیتال

عصر دیجیتال ویژگی‌های فرهنگ رسانه را تشدید و دگرگون کرده است:

  • افزایش بی‌سابقه مشارکت: کاربران به تولیدکنندگان محتوا (Prosumers) تبدیل شده‌اند.
  • الگوریتم‌ها و شخصی‌سازی: الگوریتم‌های پلتفرم‌ها، جریان‌های فرهنگی شخصی‌شده و فیلتربول‌هایی ایجاد می‌کنند که می‌توانند باعث قطبی‌شدن شوند.[۱۴]
  • میم‌ها و ویرالیتی: واحدهای فرهنگی به سرعت گسترش‌یابنده (میم‌ها) به عناصر بنیادین ارتباط و هویت‌سازی تبدیل شده‌اند.[۱۵]
  • نظارت و حریم خصوصی: فرهنگ مشارکتی با یک فرهنگ نظارتی همراه شده است که در آن داده‌های کاربران به منبعی برای ارزش و کنترل تبدیل می‌شود.[۱۶]

انتقادات و چالش‌ها

  • یکسان‌سازی فرهنگی: ترس از نابودی تنوع فرهنگی و ایجاد یک فرهنگ جهانی یکنواخت تحت سلطهٔ شرکت‌های رسانه‌ای غول‌پیکر.
  • عمق‌زدایی: انتقاد از ترویج سطحی‌نگری، حواس‌پرتی و کاهش توانایی تمرکزهای طولانی‌مدت.
  • شکاف دیجیتالی: نابرابری در دسترسی و مهارت‌های لازم برای مشارکت معنادار در فرهنگ رسانه‌ای.
  • اخبار جعلی و اپیدمی اطلاعات: مشکل گسترش سریع اطلاعات نادرست که اعتماد به نهادهای فرهنگی و رسانه‌ای را تضعیف می‌کند.[۱۷]

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ Kellner، Douglas (۱۹۹۵). Media Culture: Cultural Studies, Identity and Politics between the Modern and the Postmodern. London: Routledge. ص. ۱. شابک ۹۷۸-۰۴۱۵۱۰۵۶۹۵ مقدار |شابک= را بررسی کنید: checksum (کمک).
  2. ↑ Storey، John (۲۰۱۸). Cultural Theory and Popular Culture: An Introduction (ویراست ۸). Routledge. صص. ۱–۱۵. شابک ۹۷۸-۱۱۳۸۶۶۷۰۵۰ مقدار |شابک= را بررسی کنید: checksum (کمک).
  3. ↑ Adorno، Theodor W.؛ Horkheimer، Max (۲۰۰۲). «The Culture Industry: Enlightenment as Mass Deception». Dialectic of Enlightenment. Stanford: Stanford University Press. صص. ۹۴–۱۳۶. از پارامتر ناشناخته |شابк= صرف‌نظر شد (کمک)
  4. ↑ Hall، Stuart (۱۹۸۰). «Encoding/Decoding». Culture, Media, Language. Routledge. صص. ۱۲۸–۱۳۸. شابک ۹۷۸-۰۴۱۵۵۰۵۲۶۶ مقدار |شابک= را بررسی کنید: checksum (کمک). از پارامتر ناشناخته |editor-نام خانوادگی2= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |editor-نام خانوادگی= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |editor-نام3= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |editor-نام2= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |editor-نام خانوادگی4= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |editor-نام= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |editor-نام خانوادگی3= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |editor-نام4= صرف‌نظر شد (کمک)
  5. ↑ Baudrillard، Jean (۱۹۹۴). Simulacra and Simulation. Ann Arbor: University of Michigan Press. ص. ۱. شابک ۹۷۸-۰۴۷۲۰۶۵۲۱۹.
  6. ↑ Hesmondhalgh، David (۲۰۱۹). The Cultural Industries (ویراست ۴). SAGE Publications. ص. ۵۴. شابک ۹۷۸-۱۵۲۶۴۲۴۰۸۰ مقدار |شابک= را بررسی کنید: checksum (کمک).
  7. ↑ Fiske، John (۲۰۱۱). Television Culture (ویراست ۲). Routledge. صص. ۱۰۸–۱۱۰. شابک ۹۷۸-۰۴۱۵۵۹۶۵۰۹ مقدار |شابک= را بررسی کنید: checksum (کمک).
  8. ↑ Tomlinson، John (۲۰۰۱). Cultural Imperialism: A Critical Introduction. Continuum. ص. ۲۳. شابک ۹۷۸-۰۸۲۶۴۵۶۶۸۱ مقدار |شابک= را بررسی کنید: checksum (کمک).
  9. ↑ Jenkins، Henry (۲۰۰۶). Convergence Culture: Where Old and New Media Collide. New York: New York University Press. ص. ۳. شابک ۹۷۸-۰۸۱۴۷۴۲۸۱۵.
  10. ↑ Hall، Stuart (۱۹۹۷). «The Work of Representation». Representation: Cultural Representations and Signifying Practices. SAGE Publications. صص. ۱۳–۶۴. شابک ۹۷۸-۰۷۶۱۹۵۴۳۲۳.
  11. ↑ McLuhan، Marshall (۱۹۹۴). Understanding Media: The Extensions of Man. Cambridge, MA: MIT Press. ص. ۷. شابک ۹۷۸-۰۲۶۲۶۳۱۵۹۴.
  12. ↑ Herman، Edward S.؛ Chomsky، Noam (۲۰۰۲). Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media (ویراست ویرایش جدید). Pantheon Books. ص. xix. شابک ۹۷۸-۰۳۷۵۷۱۴۴۹۸.
  13. ↑ Morley، David (۱۹۹۲). Television, Audiences and Cultural Studies. Routledge. ص. ۷۶. شابک ۹۷۸-۰۴۱۵۰۶۵۳۳ مقدار |شابک= را بررسی کنید: length (کمک).
  14. ↑ Pariser، Eli (۲۰۱۱). The Filter Bubble: What the Internet Is Hiding from You. Penguin Books. ص. ۹. شابک ۹۷۸-۰۲۴۱۹۵۴۵۲۲.
  15. ↑ Shifman، Limi (۲۰۱۴). Memes in Digital Culture. MIT Press. ص. ۴۱. شابک ۹۷۸-۰۲۶۲۵۲۵۴۳۵.
  16. ↑ Zuboff، Shoshana (۲۰۱۹). The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. New York: PublicAffairs. ص. ۸. شابک ۹۷۸-۱۶۱۰۳۹۵۶۹۴.
  17. ↑ Vosoughi، Roy؛ Deb، Arunesh؛ Sinan، Aral (۲۰۱۸). «The spread of true and false news online». Science. ۳۵۹ (۶۳۸۰): ۱۱۴۶–۱۱۵۱. doi:10.1126/science.aap9559.

پیوند به بیرون

This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.