فریدون تنکابنی
فریدون تنکابنی | |
|---|---|
| زاده | ۱۳۱۶ تهران، ایران |
| درگذشته | ۷ مهر ۱۴۰۳ (۸۶–۸۷ سال) کلن، آلمان |
| پیشه | نویسنده |
فریدون تنکابنی (۱۳۱۶ – ۷ مهر ۱۴۰۳) نویسنده و طنزپرداز ایرانی بود.[۱] تنکابنی از اعضای بنیانگذار کانون نویسندگان ایران بود؛ او در سال ۱۳۵۸ به دلیل حمایت از حزب توده ایران، همراه با چهار عضو دیگر از این نهاد کنار گذاشته شد. تنکابنی در سال ۱۳۶۲ با سرکوب اعضا و هواداران حزب توده، ایران را به مقصد آلمان ترک کرد و نوشتههای خود را در نشریات گوناگون یا به صورت کتاب منتشر کرد.
تنکابنی نخستین داستان خود مردی در قفس را در آغاز دهه ۱۳۴۰ نوشت و پس از آن در طول همکاری با نشریات به طنز سیاسی گرایش پیدا کرد. به نظر برخی منتقدان، به سخره گرفتن حاکمان از ویژگی آثار او است. بطوریکه انتشار یادداشتهای شهر شلوغ در سال ۱۳۴۸ موجب شد بازداشت او شد.[۲]
زندگی
پیش از انقلاب
فریدون تنکابنی در سال ۱۳۱۶ در خانوادهای فرهنگی در تهران زاده شد. پدرش دبیر و مدیر دبیرستان و مادرش آموزگار بود. خود او نیز پس از پایان تحصیل، دبیر زبان و ادبیات فارسی شد. تنکابنی نوشتن را در دهه ۱۳۳۰ آغاز کرد. او در سال ۱۳۴۰ نخستین داستان خود را به نام مردی در قفس منتشر کرد که لحنی رمانتیک داشت. این کتاب از دید نگارش، حرفهای نبود. اما پرداختن طنزآمیز با موضوعات روز رویکرده تازهای بود. اما انتشار کتاب اسیر خاک در سال ۱۳۴۱ با امضای «ف. ت. آموزگار» جایگاه او را به عنوان یک نویسنده تثبت کرد. او سپس با نشریات ادبی ایران به همکاری پرداخت. نوشتههای او بیشتر گرایش طنز داشتند. کتاب ستارههای شب تیره در سال ۱۳۴۷ دیگر نوشته او بود.[۳]
پس از انتشار یادداشتهای شهر شلوغ در سال ۱۳۴۸ ساواک این کتاب را توقیف و خود او را نیز بازداشت کرد. تنکابنی در دادگاه نظامی محاکمه و به شش ماه زندان محکوم شد. اما عملا بیش از این مدت در زندان نگاه داشته شد. زندان باعث شد تنکابنی در لحن خود بیپرواتر شود. او پس از آزادی، کتاب اندوه سترون بودن را بدون مجوز وزارت فرهنگ و هنر منتشر کرد. با انتشار این کتاب ساواک او را دوباره دستگیر کرد و به دلیل داشتن سوءپیشینه، در همان دادگاه نظامی به دو سال زندان محکوم شد. او پس از زندان، اجازه کار معلمی نیافت و به بخش اداری آموزش منتقل شد. تنکابنی از سخنرانان شبهای نویسندگان و شاعران ایران معروف به ده شب شعر انستیتو گوته در سال ۱۳۵۶ بود. سختگیری ساواک در مورد آثار فریدون تنکابنی به جایی رسید او دیگر اجازه انتشار کتاب نداشت، اما پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ کتابهای او بار دیگر منتشر شدند.[۳]
اخراج از کانون نویسندگان ایران
تنکابنی از اعضای بنیانگذار کانون نویسندگان ایران در سال ۱۳۴۸ بود. این انجمن از نهادهای وابسته به حزب توده ایران بهشمار میرفت. او در برخی دورههای این تشکل در هیئت دبیران آن حضور داشت.
در سال ۱۳۵۸ خورشیدی، هیئت دبیران کانون نویسندگان ایران که عبارت از باقر پرهام، احمد شاملو، محسن یلفانی، غلامحسین ساعدی و اسماعیل خوئی بودند تصمیم به اخراج فریدون تنکابنی، م.ا. بهآذین، سیاوش کسرائی، هوشنگ ابتهاج و برومند گرفتند. این تصمیم نهایتاً به تأیید مجمع عمومی کانون نویسندگان ایران رسید و منجر به اخراج کل عناصر تودهای، به همراه این پنج تن از کانون نویسندگان ایران شد.[۴][۵]
فرار به آلمان
در سال ۱۳۶۲ و یورش حاکمیت جمهوری اسلامی برای دستگیری اعضا و هواداران حزب توده به اتهام جاسوسی، تنکابنی فراری شد و در اواخر همان سال ناگزیر از کشور گریخت. تنکابنی از راهی ناهموار و دشوار خود را به آلمان غربی رساند و تا آخر عمر خود در شهر کلن زندگی کرد. او در آلمان نیز تا مدتی با حزب توده رابطه داشت اما سرانجام از فعالیتهای حزبی دست کشید. تنکابنی با طنز سیاسی خود به ویژه از اواخر دهه ۱۳۴۰ تا پایان ۱۳۵۰ خوانندگان بیشمار داشت. از میان هجده کتابی که او منتشر کرد به ویژه کتابهای یادداشتهای شهر شلوغ، ستارههای شب تیره و اندوه سترون بودن شهرت بیشتری دارند. او در خارج از ایران به فعالیت مطبوعاتی خود ادامه داد و نوشتههای خود را در نشریات گوناگون یا به صورت کتاب منتشر کرد.[۶]
تنکابنی در آثار خود بیشتر به انتقاد اجتماعی و زندگی بیامید معلمان و کارمندان میپرداخت.
زندگی شخصی
تنکابنی سه دختر و یک پسر به نامهای بیتا، ترگل، پریسا و کیوان داشت.
کتابشناسی
- مردی در قفس (۱۳۴۰) چاپ سوم ۱۳۵۵، ۹۱ صفحه.
- اسیر خاک (۱۳۴۱) تهران: فرزین، ۱۳۶۰، ۱۲۴ صفحه.
- ستارههای شب تیره (۱۳۴۷) تهران: امیرکبیر، چاپ و ۱۳۵۷، ۱۰۰ صفحه.
- یادداشتهای شهر شلوغ و اندیشهها (۱۳۴۸) تهران: پیشگام، چاپ سوم ۱۳۵۹، ۲۳۵ صفحه.
- اندوه سترون بودن، تهران: امیرکبیر، ۱۳۵۶، ۱۳۱ صفحه.
- ذیانهای دیوانهای گرفتار در قفس تنگ آهنین، ۱۳۵۶ در شبهای نویسندگان و شاعران ایران
- آن شب چه گذشت
- اندیشه و کلیشه
- پول تنها ارزش و معیار ارزشها، تهران: فرزین، ۴۰ صفحه.
- پیادهٔ شطرنج، تهران: پیشگام سپهر، چاپ دوم ۱۳۶۰، ۱۹۵ صفحه.
- جمهوری عوضی اسلامی[۷]
- چای و گپ و سیاست، تهران: آلفا، چاپ دوم ۱۳۵۹، ۸۹ صفحه.
- چهارشنبهها
- راه رفتن روی ریل، تهران: امیرکبیر، ۱۳۵۶، ۱۹۴ صفحه.
- سرزمین خوشبختی، تهران: پیشگام، چاپ دوم ۱۳۵۸، ۱۰۷ صفحه.
- سفر به بیست و دو سالگی، تهران: رز، ۱۳۵۵، ۳۱ صفحه.
- فانی و وودی
- فردا روز دیگری است، انتشارات بن، ۱۳۵۷، ۶۷ صفحه.
- ما با هم یکی هستیم، تهران: کانون دانشآموزان، ۱۳۶۰، ۶۴ صفحه.
- منتخب داستانهای فریدون تنکابنی، چاپ دوم ۱۳۵۲، ۲۲۴ صفحه.
- میان دو سفر، تهران: پیشگام، ۱۳۶۲، ۱۰۷ صفحه.
منابع
- ↑ «فریدون تنکابنی درگذشت». روزنامه هفت صبح. ۲۰۲۴-۰۹-۲۹. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۹-۲۹.
- ↑ «فریدون تنکابنی نویسنده ایرانی در ۸۷ سالگی در آلمان درگذشت». رادیو فردا. ۸ مهر ۱۴۰۳. دریافتشده در ۸ مهر ۱۴۰۳.
- 1 2 حسام محبوبی (۹ مهر ۱۴۰۳). «درگذشت فریدون تنکابنی؛ نویسندهای که «سنگ ناهموار» بود نه «مرمر لغزنده»». بیبیسی فارسی.
- ↑ چرا تودهایهای کانون نویسندگان اخراج شدند؟، بیبیسی فارسی
- ↑ کتاب حدیث تشنه و آب، صفحه ۷۲ تا ۸۵ نوشته منصور کوشان
- ↑ «بزرگداشت فریدون تنکابنی، نویسنده طنزنگار در کلن». بیبیسی فارسی.
- ↑ مشخصات چاپ: P.O.Box 141, 11421 Stokhholm, Sweden; ص. ۷۲
