نعمت میرزازاده
نعمت میرزازاده | |
|---|---|
 نعمت میرزازاده در دهه ۱۳۴۰ | |
| زاده | ۱ اسفند ۱۳۱۷ مشهد |
| درگذشته | ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ (۸۶ سال) |
| لقب | م. آزرم |
| پیشه | شاعر، فعال سیاسی |
| ملیت | ایرانی |
| کار(های) برجسته | سحوری (مجموعه‌شعر)، لیلةالقدر (مجموعه‌شعر) |
نعمت میرزازاده (۱ اسفند ۱۳۱۷ – ۱۳ بهمن ۱۴۰۴) متخلص به م. آزرم، شاعر معاصر اهل ایران بود.[۱][۲]
آغاز زندگی
نعمت میرزازاده در ۱ اسفند ۱۳۱۷ در مشهد در خانواده‌ای فرهنگی و از تبار مجاهدین انقلاب مشروطیت ایران چشم به جهان گشود. پدربزرگ مادری وی حسین تهرانی[۱] کوشندهٔ جنبش مشروطیت و نمایندهٔ دورهٔ اول مجلس شورای ملی ایران از تهران و پدر بزرگ پدری او میرزا حسن سرابی دبیر کمیتهٔ ایالتی حزب دموکرات خراسان بودند. وی دانش آموختهٔ دورهٔ دکترای انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی سیاسی از دانشگاه پاریس بود.[۲] کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تاثیر مهمی بر وی داشت.[۱]
فعالیت ادبی
میرزازاده در نوجوانی عضو سازمان دانش‌آموزی حزب ایران بود. او علاقه زیادی به شعر و ادبیات داشت. او در سالهای پایانی دبیرستان فعالیت‌های مطبوعاتی را آغاز کرد و پس از پایان دبیرستان، ضمیمه ادبی روزنامه خراسان را راه انداخت. او کار شاعری را نیز با چاپ شعر در همان نشریه آغاز کرد.[۱]
فعالیت‌های فرهنگی نعمت آزرم از ۱۳۴۰ با سردبیری خراسان ادبی (تا ۱۳۴۵) و ماهنامهٔ هیرمند (۱۳۴۶–۱۳۴۹) در مشهد آغاز شده و برآیند آن افزون بر نوشتارهای پژوهشی در گسترهٔ فرهنگ و ادب فارسی ۲۲ مجموعه شعر و ۸ دفتر پژوهش است. آشنایی با محمدرضا شفیعی کدکنی تاثیر زیادی بر فعالیت‌های ادبی او گذاشت. او نخستین کتاب خود با نام شعر امروز خراسان را در اسفند ۱۳۴۲ با همکاری شفیعی کدکنی منتشر کرد که گزیده‌ای از شعر شاعران خراسانیی مانند شرف‌الدین خراسانی، غلامحسین یوسفی، عماد خراسانی، نادر نادرپور و محمود کیانوش بود. در سال ۱۳۴۴ مقدمه‌ای بر حماسه آرش از وی منتشر شد. دو سال بعد، مجموعه شعر گذربان در همان مرحله چاپخانه توقیف شد و به بازار کتاب نرسید. زیرا آزرم در یکی از اشعار این کتاب، محمد مصدق را «سردار پير» توصیف کرده بود. او سپس آزرم قصیده بلند پیام را منتشر کرد. اما کتاب او به نام لیله‌القدر توقیف شد.[۱]
او همچنین به عنوان عضو هیئت علمی بنیاد شاهنامه فردوسی در جایگاه پژوهشگر ارشد در ویرایش علمی شاهنامه به سرپرستی مجتبی مینوی استاد ممتاز دانشگاه تهران (از پاییز ۱۳۵۱ تا پاییز ۱۳۵۵) همکاری علمی داشت. او هچنین به عنوان عضو بخش جامعه‌شناسی شهری مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران از بهار ۱۳۴۹ تا بهار ۱۳۵۰ مأمور تهیه گزارش‌های علمی از ساختارها و کارکردهای آستان قدس رضوی برای آن مؤسسه بوده است.[۱]
آزرم در دهه ۱۳۴۰ به واسطه آشنایی با جلال آل احمد در تاسیس کانون نویسندگان ایران داشت و عضو این کانون بود. او همچنین در ۱۹ مهر ۱۳۵۶ در دومین شب از شب‌های شاعران و نویسندگان ایران که به کوشش کانون نویسندگان ایران و با همکاری انستیتو گوته در تهران برگزار شد، شعرخواند.[۱]
او از اعضای مؤسس کانون نویسندگان ایران (تهران ۱۳۴۷) و کانون نویسندگان ایران در تبعید (پاریس ۱۳۶۱) بود.
در بهار ۱۳۵۷ مجموعهٔ شعر سحوری از سوی انتشارات رواق (به مدیریت شمس آل احمد و اسلام کاظمیه در تهران) در تیراژ پنجاه هزار شماره باز چاپ رسمی شد.
زندان
نخستین مجموعه شعر نعمت آزرم: سحوری (پاییز ۱۳۴۹، تهران انتشارات رز) به فاصله یک هفته به چاپ دوم رسید. کمی پس از واقعه سیاهکل در اسفند همان سال، آزرم برای نخستین بار بازداشت و زندانی شد. دستگاه امنیتی پهلوی می‌گفت در این کتاب نظریه مبارزه مسلحانه مطرح شده است. زندانی شدن شاعر، به شهرت عمومی او کمک کرد و کتاب سحور تنها یک هفته پس از انتشار به چاپ دوم رسید و پس از توقیف نیز، چاپ زیرزمینی آن ادامه یافت. او در سال ۱۳۵۲ و پس از آزادی از زندان به تهران مهاجرت کرد. اما بار دیگر در همان سال بار دیگر به اتهام‌های سیاسی بازداشت و در سال ۱۳۵۴ از زندان آزاد شد. او آخرین بار در دوران پیش از انقلاب در زمان دولت نظامی غلامرضا ازهاری بازداشت شد.[۱]
انقلاب ۱۳۵۷
آزرم در سالهای دهه ۱۳۴۰ به واسطه دوستی با شفیعی کدکنی و همچنین شرکت در جلسات تفسیر قرآن محمدتقی شریعتی با علی خامنه‌ای آشنا شد. او برای کتاب شعر امروز خراسان از علی خامنه‌ای خواست شعری بسراید و گفت: «او (خامنه‌ای) گفت من شاعر نیستم و شعر ندارم. با این همه، ما باور نکردیم و به حساب این گذاشتیم که می‌خواهد تقیه کند؛ چون علما نباید شعر بگویند.»[۱]
با نزدیک شدن به بهمن ۱۳۵۷ آزرم شعری با عنوان پیک سبکبال سحر سرود و در آن روح‌الله خمینی را «امام» خطاب کرد. اما خیلی زود به دلیل انتقاد از حکومت تازه مورد غضب قرار گرفت. در یکشنبه ۲۹ بهمن ۱۳۵۷، دقیقا یک هفته پس از پیروزی انقلاب، آزرم به همراه تعداد دیگری از نویسندگان، به دیدار روح‌الله خمینی در مدرسه علوی و پس به مخالفت با خمینی پرداخت و خمینی را «پير هيچ‌باور ايمان‌سوز» توصیف کرد.[۱]
پس از انقلاب
نعمت آزرم پس از انقلاب ۱۳۵۷ همراه با برخی دیگر از نویسندگان، به فعالیت در جبهه دموکراتیک ملی ایران پرداخت و شعرهای خود را در روزنامه آزادی، ارگان این حزب منتشر می‌کرد. نعمت آزرم، تاریخ فرهنگ و هنر و زبان و ادبیات فارسی را از فروردین ۱۳۵۸ تا تعطیلی دانشگاه‌ها در سال ۱۳۶۰ در دانشگاه هنر و دانشگاه ملی ایران تدریس کرد.[۱]
او به دلیل انتشار دو مجموعه شعر گلخون (تهران اسفند ۱۳۵۸ انتشارات تیرنگ) و گلخشم (تابستان ۱۳۵۸ انتشارات توس) در ستایش آزادی و نکوهش ارتجاع مورد تعقیب قرار گرفت و خانه و کتابخانه بزرگ و یادداشت‌های پژوهشی او مصادره شدند. آزرم از طریق مرز ایران و پاکستان از کشور خارج شد از سال ۱۳۶۱ به عنوان پناهنده سیاسی در پاریس زندگی می‌کرد. نخستین مجموعه شعر او در فرانسه به هوای میهن نام دارد که شامل اشعار سروده‌شده در ۱۵ ماهه اول تبعید اوست.[۱]
نعمت آزرم با تأسیس ایرانکده فرهنگ و زبان فارسی از سال ۲۰۰۰ میلادی در پاریس زبان و ادبیات فارسی[۱] را با عنوان «چهره فرهنگ و تاریخ ایران در آینه شعر فارسی (از رودکی تا فروغ)» و همچنین حافظ‌شناسی را با عنوان «حافظ حافظهٔ تاریخی ایران» در کلاس‌های عمومی و خصوصی تدریس می‌کرد. او چندین بار به‌عنوان شاعر برگزیدهٔ ایرانی در جشنواره‌های بین‌المللی شاعران شرکت داشت. او همچنین به عنوان استاد میهمان در دانشگاه‌های اروپا و آمریکا تدریس می‌کرد.
شعر، پژوهش و ویرایش
- شعر امروز خراسان (با همکاری م. سرشک) ۱۳۴۰ انتشارات توس
- تندیس منظومه نمایشی (۱۳۴۲ اروپا)
- مقدمه بر حماسه آرش (انتشارات توس، مشهد ۱۳۴۴)
- گذربان (۱۳۴۶ و ۱۳۴۹ که هر دو بار در چاپخانه توقیف شد و منتشر نشد)
- پیام (۱۳۴۷، قصیده بلند، رز)
- لیله القدر (در ۱۳۴۹ پس از چاپ توقیف شد و در ۱۳۵۷ توسط انتشارات روشناوند منتشر گردید)
- سحوری (۱۳۴۹، رز و ۱۳۵۷، رواق)
- تاریخچه و زمینه‌های تاریخی اوقاف در آستانه قدس رضوی (۱۳۴۹)
- شعرهایی از ایران (ترجمه آلمانی گزیده سحوری- کنفدراسیون جهانی دانشجویان ایرانی ۱۳۵۳)
- جان و جهان شاهنامه (۱۳۵۶) (متن درسی برای دانشگاه آزاد ایران)
- پرواز در توفان (۱۳۵۸)
- صوراسرافیل (۱۳۵۹)
- سه نامه به امام خمینی (تهران اسفند ۱۳۵۷)
- گلخون (بهمن ۱۳۵۸، تیرنگ)
- گلخشم (بهار ۱۳۶۰ انتشارات طوس)
- به هوای میهن (پاریس پاییز ۱۳۶۱)
- پادافره نامک (پاریس پاییز ۱۳۶۲)
- مسئله ملی در ایران حل شده است (۱۳۶۴ انتشارات پر آمریکا)
- در جشنواره بین‌المللی شاعران (مجموعه چند زبانی) رم تابستان ۱۳۶۴)
- در مه غربت (پاریس ۱۳۶۶)
- از شقایق و شبنم (کالیفرنیا ۱۳۶۷)
- در جشنواره بین‌المللی شاعران (مجموعه چند زبانی) میلان ۱۳۶۸)
- از سنگلخ و صاعقه و کاروان (۱۳۷۳، گزیده اشعار، انتشارات باران)
- ترانه نامه (برای اسماعیل خویی ۱۳۸۱)
- آفتابگردان (پاریس ۱۳۸۳)
- خورشید خیزان (پاریس ۱۳۸۵)
- میان افق‌های دیروز و فردا (پاریس ۱۳۸۴)
- پژوهش و و ویرایش:
- شعر امروز خراسان (باهمکاری شفیعی کدکنی) ۱۳۴۳ انتشارات توس مشهد
- مقدمه برحماسهٔ آرش (سرودهٔ مهرداد اوستا)۱۳۴۳ انتشارات توس مشهد
- تاریخچه و زمینه‌های تاریخی اوقاف آستان قدس رضوی ۱۳۴۹ (پژوهشی برای مو سسهٔ
- مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، به عنوان عضو بخش جامعه‌شناسی
- شهری آن مؤسسه.
- جان و جهان شاهنامه ۱۳۵۶ (متن درسی برای برای دانشگاه آزاد ایران
- و پس از انقلاب متن درسی برای دانشگاه هنر و دانشگاه ملی ایران با تدریس خودم.
- مسئلهٔ ملی در ایران حل شده است ۱۳۶۴ چاب اول انتشارات پر. آمریکا.
- ویرایش انتقادی شاهنامه فردوسی (بر بنیاد کهن‌ترین دست‌نویس‌های معتبر
- شناخته شده در کتابخانه‌های جهان) - پژوهشی آغاز شده از سالهای کار در بنیاد
- شاهنامهٔ فردوسی تا اکنون که حکایت همچنان باقی ست!
- شاهنامه جوان (گزیده شاهنامه فردوسی- در نوبت چاپ)
- نسل ستاره در شب توفان (شعر و زندگی نعمت میرزازاده)
منابع
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 حسام محبوبی-روزنامه‌نگار (۱۴ بهمن ۱۴۰۴). «م آزرم؛ شاعری که روح‌الله خمینی را «پیر هیچ‌باور ایمان‌سوز» نامید». بی‌بی‌سی فارسی.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 «نعمت میرزازاده آزرم». www.farsi.se. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۰۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
پیوند به بیرون
- اهالی مشهد
- جامعهشناسان اهل ایران
- جامعهشناسان اهل مشهد
- درگذشتگان ۱۴۰۴
- زادگان ۱۳۱۷
- شاعران اهل مشهد
- شاعران مرد اهل ایران