فنگ‌هوانگ

فنگ‌هوانگ
تندیس فنگ‌هوانگ در ناننینگ، گوانگشی
گروهآفریده اسطوره‌ای
زیرگروهققنوس
فولکلوراسطوره‌شناسی چین
نام(های) دیگرققنوس چینی
کشورچین، ژاپن، کره، ویتنام

فنگ‌هوانگ (‎/fʌŋˈwɑːŋ/‎ fung-HWAHNG) پرندگان اسطوره‌ای هستند که در سنت‌های سراسر حوزه فرهنگی شرق آسیا حضور دارند. فنگ‌هوانگ به عنوان فرمانروای تمام پرندگان شناخته می‌شود: نرها و ماده‌ها در اصل به ترتیب فنگ و هوانگ نامیده می‌شدند، اما امروزه معمولاً تمایز جنسیتی قائل نمی‌شوند و فنگ‌هوانگ به‌طور کلی موجودی مونث در نظر گرفته می‌شود که با اژدهای چینی که به‌طور سنتی مذکر است، جفت می‌شود.

در غرب، آن‌ها معمولاً ققنوس چینی نامیده می‌شوند، اگرچه شباهت‌های اسطوره‌ای با ققنوس غربی/ایرانی سطحی است.[۱]

ظاهر

تصویر ققنوس (فنگ‌هوانگ) در مقابل اژدها بر روی نشان ملی دوازده نماد، که نشان دولتی چین از ۱۹۱۳ تا ۱۹۲۸ بود

یک تصویر رایج از فنگ‌هوانگ، آن را در حال حمله به مارها با چنگال‌هایش و با بال‌های گشوده نشان می‌دهد. بر اساس فصل ۱۷ «شینیاو» از کتاب اریا، فنگ‌هوانگ از منقار مرغ، صورت پرستو، پیشانی غازماکیان‌مانان، گردن مار، سینه غاز، پشت لاک‌پشت زمینی، کفل گوزن و دم ماهی تشکیل‌شده است.[۲] با این حال، امروزه اغلب به عنوان ترکیبی از پرندگان بسیاری توصیف می‌شود که شامل سر قرقاول طلایی، بدن مرغابی ماندارین، دم طاووس، پاهای درنا، دهان طوطی و بال‌های پرستو است.

بدن فنگ‌هوانگ نماد اجرام آسمانی است: سر آن آسمان، چشم‌ها خورشید، پشت آن ماه، بال‌ها باد، پاها زمین و دم آن سیارات است.[۳] گفته می‌شود که فنگ‌هوانگ از خورشید سرچشمه گرفته است.[۳] بدن آن شامل پنج رنگ اصلی است: سیاه، سفید، قرمز، زرد و سبز یا آبی.[۳] گاهی طومارها یا جعبه‌ای حاوی کتاب‌های مقدس را حمل می‌کند.[۳] گاهی نیز با یک گوی آتشین به تصویر کشیده می‌شود.[۳] باور بر این است که این پرنده تنها در مناطق یا مکان‌هایی ظاهر می‌شود که از صلح و رفاه یا شادی فراوان برخوردار باشند.

سنت چینی آن را ساکن بر فراز کوه دان‌زوان در کوه‌های جنوبی می‌داند.[۴]

خاستگاه

فنگ‌هوانگ یشمی، کشف‌شده از آرامگاه فو هائو، حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد، دودمان شانگ.

قدیمی‌ترین طرح شناخته‌شده از فنگ‌هوانگ به حدود هزاره هفتم پیش از میلاد بازمی‌گردد و در هونگجیانگ، استان هونان، در محوطه باستان‌شناسی گائومیاو کشف شد.[۵]

از سوی دیگر، قدیمی‌ترین شکل شناخته‌شده از طرح اژدها-فنگ‌هوانگ به فرهنگ یانگ‌شائو (حدود ۵۰۰۰ تا ۳۰۰۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد و در یک محوطه باستان‌شناسی در نزدیکی شی‌آن در استان شنشی یافت شد.[۵] استفاده باستانی از طرح‌های «فنگ‌هوانگ» و «اژدها» همگی گواهی بر شکل باستانی توتم‌پرستی در چین هستند.[۵]

در طول دودمان شانگ، تصاویر ققنوس و اژدها به نظر می‌رسد که به عنوان اشیاء تدفینی محبوب شده باشند.[۵] چندین اثر باستانی از فنگ‌هوانگ‌های یشمی و اژدهایان یشمی در آرامگاه‌هایی متعلق به دوره دودمان شانگ از خاک بیرون آورده شدند.[۵] شوان‌نیائو که در اشعار دودمان ژو درباره مردم شانگ دیده می‌شود، در کتاب شئوون جیزی به عنوان فنگ‌هوانگ نر (به سادگی «فنگ») تفسیر شده است.[۶][۷]

یک فنگ‌هوانگ (بالا) و اژدها (چپ)، «نقاشی ابریشمی پیکر انسان با ققنوس و اژدها»، نقاشی ابریشمی کشف‌شده از یک آرامگاه چو در طول دودمان ژو (۱۰۰ پیش از میلاد تا ۲۵۰ پیش از میلاد).

در طول دوره بهار و پاییز (حدود ۷۷۱ تا ۴۷۶ پیش از میلاد) و دوره ایالت‌های جنگ‌طلب، ترکیب طرح‌های اژدها-فنگ‌هوانگ به شکل رایجی از آثار باستانی کشف‌شده تبدیل شد.[۵] یکی از این آثار، «نقاشی ابریشمی پیکر انسان با اژدها و ققنوس» از موزه هونان است.[۵][۸]

در دودمان چین (۲۲۱–۲۰۶ پیش از میلاد)، سنجاق‌های سر فنگ‌هوانگ (یعنی سنجاق‌هایی با تزئینات فنگ‌هوانگ) و کفش‌هایی که با طرح‌های فنگ‌هوانگ تزئین‌شده بودند، قرار بود توسط همسران امپراتور چین پوشیده شوند.[۵]

یک جفت گلدان فنگ‌هوانگ چینی. هر گلدان پرنده نر، «فنگ» و پرنده ماده، «هوانگ» را در حال رو در رویی با یکدیگر نشان می‌دهد که نشان‌دهنده رابطه هماهنگ آن‌هاست. این جفت همچنین نشان‌دهنده مفهوم «یین» و «یانگ» است.

در طول دودمان هان (۲۲۰۰ سال پیش)، دو فنگ‌هوانگ، یکی نر («فنگ»، 鳳) و دیگری ماده («هوانگ»، 凰) اغلب در کنار هم و رو به یکدیگر نشان داده می‌شدند. در دودمان هان، یک فرمان امپراتوری مقرر کرد که سنجاق‌های سر فنگ‌هوانگ باید به پوشش رسمی سر برای ملکه مادر و مادربزرگ امپراتور تبدیل شود.[۹]

مردی در حال نواختن شنگ برای یک فنگ‌هوانگ، آجر نقش‌برجسته رنگی دنگژو، دودمان لیو سونگ.

بعدها، در طول دودمان یوآن این دو اصطلاح با هم ادغام شدند و به «فنگ‌هوانگ» تبدیل شدند، اما «پادشاه پرندگان» هنگامی که با اژدهایی که نماینده امپراتور بود جفت می‌شد، نماد ملکه شد.

گلدانی با لوله خروجی به شکل سر فنگ‌هوانگ، ماسه‌سنگ خاکستری با روکش سبز بیدی، دودمان سونگ، نیمه دوم قرن دهم.

از دوران چیاچینگ (۱۵۲۲–۱۵۶۶) از دودمان مینگ به بعد، یک جفت فنگ‌هوانگ با پرهای دم دو پرنده از هم متمایز می‌شدند، که معمولاً با هم یک الگوی دایره‌ای بسته را تشکیل می‌دادند؛ پرنده نر با پنج پر دم بلند دندانه‌دار یا «رشته» (پنج یک عدد فرد، مردانه یا «یانگ» است) و پرنده ماده با آنچه گاهی یکی به نظر می‌رسد اما در واقع معمولاً دو پر دم پیچ‌خورده یا پیچک‌مانند است (دو یک عدد زوج، زنانه یا «یین» است). همچنین در این دوره، «فنگ‌هوانگ» به عنوان نمادی برای جهت جنوب استفاده می‌شد. این امر از طریق یک نر و ماده که رو به یکدیگر بودند به تصویر کشیده می‌شد. پرهای آن‌ها دارای پنج رنگ اصلی بود: سیاه، سفید، قرمز، سبز و زرد. گفته می‌شود که این رنگ‌ها نشان‌دهنده پنج فضیلت کنفوسیوس هستند:

  1. رن: فضیلت خیرخواهی، نیکوکاری و انسانیت؛
  2. یی: صداقت و درستکاری؛ «یی» ممکن است به «ژونگ» (انجام بهترین کار، وظیفه‌شناسی، وفاداری) و «شو» (فضیلت عمل متقابل، نوع‌دوستی، ملاحظه دیگران) تقسیم شود؛
  3. ژی: دانش؛
  4. شین: وفاداری و درستکاری؛
  5. لی: رفتار صحیح، نزاکت، آداب معاشرت، ادب، مراسم، عبادت.[۱۰]

فنگ‌هوانگ نماینده قدرتی بود که از آسمان‌ها برای ملکه فرستاده می‌شد. اگر از فنگ‌هوانگ برای تزئین خانه‌ای استفاده می‌شد، نماد این بود که وفاداری و صداقت در افرادی که در آنجا زندگی می‌کردند وجود دارد. یا به عنوان جایگزین، فنگ‌هوانگ تنها زمانی می‌ماند که حاکم بدون تاریکی و فساد باشد (政治清明).

نمادگرایی

لگن با طرح اژدها و فنگ‌هوانگ، سفال جینگ‌دژن، چین، دودمان مینگ، عصر وانلی، ۱۵۷۳–۱۶۲۰ میلادی. موزه ملی توکیو

فنگ‌هوانگ دارای دلالت‌های مثبت است. این پرنده نماد فضیلت و وقار است. فنگ‌هوانگ همچنین نماد پیوند یین و یانگ است. فصل نخست کتاب کوه‌ها و دریاها، یعنی «نان‌شانگ-جینگ»، بیان می‌کند که هر بخش از بدن فنگ‌هوانگ نماد یک واژه است. سر نشان‌دهنده فضیلت (德)، بال نشان‌دهنده وظیفه‌شناسی (義)، پشت نشان‌دهنده آداب (禮)، شکم نشان‌دهنده اعتبار (信) و سینه نشان‌دهنده رحمت (仁) است.[۱۱]

«فنگ‌هوانگ» در اصل از یک «فنگ» نر و یک «هوانگ» ماده مجزا به عنوان نمادهای یین و یانگ تشکیل‌شده بود.[۵][۱۲] فنگِ نر نشان‌دهنده جنبه «یانگ» و هوانگ نشان‌دهنده جنبه «یین» بود؛ و در کنار هم، تصویر فنگ و هوانگ نمادی از عشق میان زن و شوهر بود.[۱۲] با این حال، از زمان دودمان چین، فنگ‌هوانگ به تدریج فرآیند زنانه شدن را طی کرد، زیرا اژدها به نمادی از مردانگی تبدیل شد.[۵] سرانجام، فنگ و هوانگ در یک موجودیت واحدِ ماده ادغام شدند.[۱۲]

در فرهنگ باستان و مدرن چین، فنگ‌هوانگ اغلب در تزئینات عروسی‌ها یا خاندان سلطنتی، در کنار اژدها یافت می‌شود. دلیل این امر آن است که چینی‌ها طرح اژدها و فنگ‌هوانگ را نماد روابط سعادتمندانه میان زن و شوهر می‌دانستند که استعاره رایج دیگری از یین و یانگ است. در برخی سنت‌ها، این پرنده در دوران خوش ظاهر می‌شود اما در زمان‌های پرآشوب پنهان می‌گردد، در حالی که در سنت‌های دیگر، تنها برای نشان دادن آغاز یک عصر جدید پدیدار می‌شد.[۱۳] در چین و ژاپن، این پرنده نماد خاندان امپراتوری بود و «آتش، خورشید، عدالت، اطاعت و وفاداری» را نمایندگی می‌کرد.[۱۳]

کاربرد مدرن

فنگ‌هوانگ همچنان در ژاپن و کره مدرن در ارتباط با رئیس دولت استفاده می‌شود:

  • ژاپن: «هو-او» (ほうおう، تلفظ ژاپنی 鳳凰) با خاندان امپراتوری ژاپن مرتبط است. تفاوت بزرگ میان «هو-او» و «فنگ-هوانگ» به دلیل تبدیل مصوت‌های چینی با «ng» به «ō» در خوانش گو-اون است. نمونه‌ها عبارتند از:
    • تخت امپراتوری واقعی «تاکامیکورا» (高御座) با تعداد زیادی «هو-او» تزئین شده است.
    • ردای امپراتوری «کوروذن نو گوهو» (黄櫨染御袍) با الگوهای پارچه‌ای متعددی از جمله یک جفت «هو-او» تزئین شده است.
    • تمبرها و ارزهای مختلف ژاپنی، مانند پشت اسکناس ۱۰٬۰۰۰ ینی سری E (۲۰۰۴).
    • خودروی پرچمدار تویوتا که مورد علاقه خاندان امپراتوری ژاپن و مقامات عالی‌رتبه دولت ژاپن است، یعنی تویوتا سنچوری، از «هو-او» به عنوان نشان شناسایی استفاده می‌کند.[۱۴]
  • کره: دو «بونگ‌هوانگ» (봉황، تلفظ کره‌ای 鳳凰) در نماد رئیس‌جمهور کره استفاده می‌شوند. آن‌ها همچنین بر روی مهر ملی ظاهر شده‌اند. از نظر تاریخی، بونگ‌هوانگ برای ملکه‌ها و امپراتریس‌ها استفاده می‌شد.

سایر کاربردها عبارتند از:

  • «فنگ» یا «فنگ‌هوانگ» عنصری رایج در نام کوچک زنان چینی است (به همین ترتیب، «اژدها» برای نام مردان استفاده می‌شود).
  • «نوزادان اژدها و فنگ‌هوانگ» (龍鳳胎; 龙凤胎) اصطلاحی چینی برای یک جفت دوقلوی دختر و پسر است.
  • فنگ‌هوانگ نام مکان رایجی در سراسر چین است. شناخته‌شده‌ترین آن‌ها شهرستان فنگهوانگ در غرب هونان، جنوب چین است که در گذشته یک زیر استان‌بوده است. نام آن با همان نویسه‌های چینی پرنده اسطوره‌ای نوشته می‌شود.
  • «پنجه‌های ققنوس» (鳳爪; 凤爪) اصطلاحی چینی برای پای مرغ در هر غذای چینی است که با آن پخته می‌شود.
  • ققنوس سرخ، (سوزاکو در ژاپنی) یکی از چهار نماد اسطوره‌شناسی چین، گاهی با فنگ‌هوانگ یکی دانسته می‌شود.[۱۵]
  • دانشگاه چینی هنگ کنگ (CUHK) از آن در نشان خود برای نمادین‌سازی نجابت، زیبایی، وفاداری و شکوه استفاده می‌کند.[۱۶]
  • ققنوس (شبکه تلویزیونی) (鳳凰衛星電視) یک شرکت رسانه‌ای مستقر در هنگ کنگ است.
  • توفان فنگ‌وانگ برای نام‌گذاری پنج چرخند حاره‌ای استفاده‌شده است. این نام توسط هنگ کنگ پیشنهاد‌شده و تلفظ کانتونی «فنگ‌هوانگ» است.
  • هو-او (کره‌ای: بونگ‌هوانگ (봉황)) یک کارت ارزشمند در هانافودا است، کارت‌های بازی سنتی ژاپنی که در کره و سابقاً در هاوایی نیز محبوب هستند. این کارت، کارت نور (光札 hikari-fuda) از خال پالونیا است که در ژاپن و هاوایی با ماه دسامبر و در کره با ماه نوامبر مرتبط است.
  • هنگام توصیف چینی‌گرایی یا سرامیک‌ها و سایر آثار هنری اصیل آسیایی، مورخان هنر و مجموعه‌داران عتیقه انگلیسی‌زبان گاهی از آن به عنوان «پرنده هوهو» یاد می‌کنند،[۱۷] نامی که از «هو-او» مشتق‌شده و یک «h» اضافی در انتهای آن افزوده‌شده است. ژاپنی‌ها همچنین از واژه «فوشچو» برای این تصویر استفاده می‌کنند.

جستارهای وابسته

  • ژوکه - پرنده افسانه‌ای چینی، که اغلب با فنگ‌هوانگ اشتباه گرفته می‌شود
  • گارودا – eagle-like divine bird in Hinduism, Buddhism and Jainism
  • هما (افسانه) – پرندهٔ افسانه‌ای در اساطیر ایران
  • ققنوس (مانگا)
  • رخ (افسانه)
  • سیمرغ
  • تورول

منابع

  1. ↑ Swank, Mikaela (21 November 2023). "The Phoenix vs. Fenghuang Bird | Mythology & Meaning". Study.com.
  2. ↑ 《尔雅·释鸟》郭璞注，鳳凰特徵是："雞頭、燕頷、蛇頸、龜背、魚尾、五彩色，高六尺许"。
  3. 1 2 3 4 5 Nozedar, Adele (2006). The secret language of birds: A treasury of myths, folklore & inspirational true stories. London: HarperElement. p. 37. ISBN 978-0007219049.
  4. ↑ 大荒西經. 山海經 [Shan Hai Jing] (in Chinese).
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Hu, Jiaxiang (2019). Study on Chinese traditional theory of artistic style. New Jersey: World Scientific. pp. 34–36. ISBN 978-981-327-943-8. OCLC 1222224249.
  6. ↑ Zhi 致, Chen 陳 (January 1999). "A Study of the Bird Cult of the Shang People". Monumenta Serica. 47 (1): 127–147. doi:10.1080/02549948.1999.11731325.
  7. ↑ Xu, Shen (2015). Duan, Yucai; Xu, Weixian (eds.). 說文解字注 [Shuowen Jiezi Zhu] [Annotated Edition of Shuowen Jiezi]. Nanjing: 鳳凰出版社 [Phoenix Media]. ISBN 978-7-5506-2167-1.
  8. ↑ "Silk painting with female figure, dragon and fenghuang patterns | 湖南省博物館". www.hnmuseum.com. Retrieved 2021-06-18.
  9. ↑ Cheng, Hui-Mei (2001). "Research on the Form and Symbolism of the Chinese Wedding Phoenix Crown". Proceedings of the Korea Society of Costume Conference: 59–61.
  10. ↑ "Confucius' Five Virtues". Archived from the original on 2011-07-07. Retrieved 2011-06-12.
  11. ↑ Shan Hai Jing - chapter 1. "Nanshang Jing" - Nan Ci San Jing: 有鳥焉，其狀如雞，五采而文，名曰鳳凰，首文曰德，翼文曰義，背文曰禮，膺文曰仁，腹文曰信。是鳥也，飲食自然，自歌自舞，見則天下安寧。
  12. 1 2 3 Rosen, Brenda (2009). The mythical creatures bible : the definitive guide to legendary beings. New York: Sterling. p. 151. ISBN 978-1-4027-6536-0. OCLC 244063992.
  13. 1 2 Sources:
  14. ↑ Lim, Brandon (26 June 2019). "How the Toyota Century Rivals Rolls-Royce". Motortrend. Retrieved 1 November 2021.
  15. ↑ "Hou-ou (or Hoo-oo) -- The Japanese Phoenix". www.onmarkproductions.com.
  16. ↑ "Mission & Vision, Motto & Emblem | About CUHK". www.cuhk.edu.hk (in English). Retrieved 2019-02-08.
  17. ↑ Examples (retrieved 3 July 2013): Cosgrove, Maynard Giles (1974). The Enamels of China and Japan: Champlevé and Cloisonné. Hale. p. 75. شابک ‎۹۷۸−۰−۷۰۹۱−۴۳۸۳−۳. Catherine Pagani (2001). Eastern Magnificence and European Ingenuity: Clocks of Late Imperial China. University of Michigan Press. p. 131. شابک ‎۹۷۸−۰−۴۷۲−۱۱۲۰۸−۱. Van Goidsenhoven, J. P. (1936). La Céramique chinoise sous les Tsing: 1644–1851. R. Simonson. p. 215.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.