لباس ازبکی

جیمی ولز، یکی از بنیانگذاران ویکی‌پدیا، در کنار یک مرد و زن ازبک با لباس‌های سنتی

لباس ازبکی (انگلیسی: Uzbek clothing) شامل سبک سنتی لباس‌هایی است که توسط ازبک‌ها پوشیده می‌شود. این لباس‌ها حساسیت‌های مد سنتی سنت‌های فرهنگی ازبک را به نمایش می‌گذارند و یکی از جنبه‌های اصلی فرهنگی تمدن ازبک را تشکیل می‌دهند. دو نوع لباس کلی توسط ازبک‌ها پوشیده می‌شود: لباس سنتی که به عنوان لباس سنتی ازبک شناخته می‌شود[۱] (ازبکی: oʻzbek milliy liboslari) و لباس غربی، که شامل هر چیز دیگری می‌شود که نه به عنوان لباس ملی و نه لباس کشور دیگری شناخته نمی‌شود.

لباس‌های سنتی مردان شامل انواع مختلفی از پوشش سر است که رایج‌ترین آنها کلاه کاسکت معروف به دوپی، کت بلندی به نام چپن، پیراهنی به نام یاکتاک، شال سنتی و شلوار گشاد است. زنان معمولاً لباس‌هایی می‌پوشند که تمام بدن را می‌پوشاند، لباس‌های تا زانو با رنگ‌های روشن و شلوار گشاد معروف به لوزیم رایج‌ترین لباس‌ها هستند. در مناسبت‌های خاص، مردان چوپون‌های گلدوزی‌شدهٔ غنی [۲] (که در برخی مناطق زارچوپون نامیده می‌شود) می‌پوشند، در حالی که زنان لباس‌های فاخری از جنس ساتن و ابریشم می‌پوشند که اغلب با نخ طلایی معروف به زردوزی گلدوزی شده‌اند.

نسل‌های قبلی ازبک‌ها تقریباً به‌طور کامل لباس‌های سنتی می‌پوشیدند. پس از فتح آسیای مرکزی توسط روسیه، لباس و مد غربی به‌ویژه در میان نسل‌های جوان‌تر و تحصیل‌کرده‌تر به‌طور فزاینده‌ای محبوب شد. در حالی که لباس‌های ازبک‌ها در دوران شوروی معمولاً عمدتاً بر ارزش‌های کاربردی متمرکز بودند و تا حد زیادی تحت تأثیر روندهای مد بین‌المللی قرار نمی‌گرفتند، در دوران اخیر تأکید بیشتری بر الگوهای سنتی شده است. [۳] با این حال، اکنون به‌ندرت کسی لباس‌های سنتی را به‌عنوان لباس روزمره، به‌ویژه در شهرها، می‌پوشد، اما لباس‌های دوپی، چوپون و لباس‌های زنانه تا زانو، به‌ویژه در مناطق روستایی، همچنان محبوب هستند.

پوشش سر

دوپی (doʻppi) یک نوع رایج از پوشش سر ازبک‌ها است. دوپی‌های ازبک معمولاً مربعی شکل با لبه‌های نوک‌تیز هستند، اما مدل‌ها بسته به منطقه بسیار متفاوت هستند. در حالی که در ابتدا فقط توسط مردان پوشیده می‌شد، بسیاری از زنان نیز دوپی می‌پوشند. [۴] از دیگر پوشش‌های سر سنتی رایج که توسط مردان ازبک پوشیده می‌شود می‌توان به چوگورما، کالپاک (kalpak)، قراقلی و اخیراً عرقچین اشاره کرد.

اگرچه دولت شوروی از دهه ۱۹۲۰ کمپین گسترده ضد حجاب را آغاز کرد، اما توجه به پوشش سر مردان به‌طور قابل توجهی کمتر بود. برخی از رهبران و فعالان حزب کمونیست ازبک، عمامه سنتی می‌پوشیدند، در حالی که برخی دیگر فقط کت و شلوار به سبک غربی می‌پوشیدند. برخی از جدیدها از پذیرش چنین کت و شلوارهایی به عنوان نمادی از پیشرفت حمایت می‌کردند، در حالی که برخی دیگر آن را نوعی روسی‌سازی می‌دانستند. [۵]

محمد علیم خان، آخرین امیر بخارا، با عمامه و کلاه لبه‌دار در سال ۱۹۱۱

لباس مردانه

لباس مردان ازبک در طول زمان تغییرات قابل توجهی داشته است. از نظر تاریخی، لباس‌های سنتی شامل یک چپن راه راه و عمامه بود. [۶] از نظر تاریخی، چوپون (که در منابع روسی خلعت نامیده می‌شود) به عنوان هدیه برای نشان دادن وفاداری یا تأیید داده می‌شد. [۷] هنوز هم برای ازبک‌ها معمول است که چوپون‌های مجلل را به مهمانان محترم هدیه دهند.

با گذشت زمان، سبک لباس‌ها تغییر کرده است، زیرا شلوار با پیراهن محبوبیت بیشتری پیدا کرده است. دوپی، که معمولاً یک کلاه سیاه دوخته شده با گلدوزی سفید است، تا حد زیادی جایگزین عمامه شده است. مردان مدرن ازبک معمولاً پیراهن و شلوار به سبک غربی می‌پوشند. [۲]

لباس زنانه

از نظر تاریخی، زنان ازبک در خارج از خانه پارانج می‌پوشیدند که تمام بدن را می‌پوشاند و با یک چاچوون توری که معمولاً از موی اسب بافته شده ساخته می‌شد و صورت را می‌پوشاند، تکمیل می‌شد [۸] اگرچه در اواخر دهه ۱۹۳۰ به دلیل حجوم، پوشیدن آن در ازبکستان متوقف شد. در حالی که زنان ازبک در ازبکستان دیگر پارانج نمی‌پوشند، پارانج‌ها گاهی اوقات در مراسم تشییع جنازه پوشیده می‌شوند [۹]. زنان ازبک در افغانستان هنوز هم معمولاً هنگام خروج از خانه برقع می‌پوشند.[۱۰]

در دوران مدرن، زنان ازبک اغلب لباس‌های روشن تا زانو با شلوارهای گشاد معروف به ایشتون یا لوزیم در زیر می‌پوشند. برخی از زنان ازبک شروع به پوشیدن حجاب و لباس‌های آستین بلند کرده‌اند، اما این رسم هنوز رواج پیدا نکرده است. [۴]

مواد و روش‌های تولید

ازبکستان از نظر حجم تولید، یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان پنبه و ابریشم در جهان است، هرچند تولید پنبه در طول زمان کاهش یافته است.[۱۱][۱۲] سرزمین ازبکستان طی قرن‌ها بخش جدایی‌ناپذیر جاده ابریشم بوده و شهرهای بخارا و سمرقند به‌عنوان مراکز بازرگانی آن عمل می‌کردند. شهر سمرقند به مقصدی مهم برای تولیدکنندگان ابریشم در سراسر منطقه تبدیل شد و همین امر باعث انتقال الگوها و سبک‌های مختلف بافندگی به این ناحیه شد.[۱۳]

منابع

  1. ↑ "Traditional Uzbek clothing". Central Asia Guide. 28 November 2022. Retrieved 8 December 2023.
  2. 1 2 Condra 2013, p. 9.
  3. ↑ Knowlton 2006, p. 72.
  4. 1 2 Joseph & Naǧmābādī 2003, p. 44.
  5. ↑ Cronin 2014, p. 222.
  6. ↑ Akiner 2013, p. 207.
  7. ↑ Peterson 2019, p. 110–112.
  8. ↑ Kamp 2011, p. 29.
  9. ↑ Kamp 2011, p. 290.
  10. ↑ Williams, Brian Glyn (2011). Afghanistan Declassified: A Guide to America's Longest War (به انگلیسی). University of Pennsylvania Press. p. 17. ISBN 978-0-8122-0615-9.
  11. ↑ Mentges & Shamukhitdinova 2017, p. 32.
  12. ↑ "Uzbekistan Cotton Area, Yield and Production". International Production Assessment Division. US Department of Agriculture.
  13. ↑ Meller, Susan (2018). Silk and Cotton: Textiles from the Central Asia that Was. Abrams. ISBN 978-1-68335-557-1.

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ لباس ازبکی موجود است.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.