مطلع مایل
مَطلَع مایل (جوی کژ)، که در متون نجومی دورهٔ اسلامی مطالع بَلَد نیز خوانده می‌شد، در اخترشناسی کروی قوسی از معدل‌النهار است که از نقطهٔ اعتدال بهاری آغاز می‌شود و به نقطه‌ای از معدل‌النهار می‌رسد که هم‌زمان با جرم آسمانی یا نقطه‌ای از منطقةالبروج در افق شرقیِ ناظر طلوع می‌کند.[۱]
برخلاف مطلع مستقیم یا بعد، مقدار مطلع مایل به عرض جغرافیایی ناظر وابسته است؛ زیرا در نقاطی جز استوای زمین، معدل‌النهار با افق زاویه‌ای مایل می‌سازد.[۲]
رابطه با مطلع مستقیم
مطلع مستقیم (جوی راست) و مایل هر دو از نقطهٔ اعتدال بهاری روی معدل‌النهار سنجیده می‌شوند. تفاوت این دو در افقی است که طلوع نسبت به آن سنجیده می‌شود: مطلع مستقیم به «کرهٔ مستقیم» یا حالت ناظر در استوا مربوط است، در حالی که مطلع مایل برای افق ناظر در عرض جغرافیایی مشخص محاسبه می‌شود.
تفاوت میان این دو مقدار در اخترشناسی تاریخی با مفهوم ascensional difference بیان می‌شد و در محاسبهٔ طول روز و شب و زمان‌های طلوع کاربرد داشت.[۳]
تاریخ
بطلمیوس در المجسطی جدول‌هایی از زمان‌های طلوع منطقةالبروج برای چندین عرض جغرافیایی فراهم کرد. این جداول در پژوهش‌های تاریخ اخترشناسی در شمار جداول مطالع مایل قرار می‌گیرند.[۴]
در سنت نجومی اسلامی نیز این مفهوم با نام‌هایی چون «مطالع بلد» به کار رفت و جدول‌های آن در زیجها برای شهرها و عرض‌های جغرافیایی مختلف محاسبه می‌شد.[۱]
کاربرد در اختربینی
مطلع مایل در برخی محاسبات احکام نجوم که به افق محلی بستگی داشتند، از جمله استخراج طالع، تقسیم خانه‌ها و برخی شیوه‌های طرح شعاع‌های اختران، کاربرد داشت.[۵]
جستارهای وابسته
پانویس
- 1 2 باقری، محمد؛ زمانی، مریم؛ کریمیان، زینب (۱۴۰۰). واژگان کهن نجوم و احکام نجوم. مرکز پژوهشی میراث مکتوب. ص. ۳۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ "Oblique ascension". Digital Alfonsine Corpus (in English). Observatoire de Paris.
- ↑ Pedersen, Olaf (2011). A Survey of the Almagest (in English). Springer. pp. 110–113.
- ↑ "Ptolemy's Almagest, editions by Toomer". Digital Alfonsine Corpus (in English). Observatoire de Paris.
- ↑ Casulleras, Josep; Hogendijk, Jan P. (2012). "Progressions, Rays and Houses in Medieval Islamic Astrology: A Mathematical Classification". Suhayl (in English). 11: 33–102.
- دستگاه مختصات سماوی