ملاپریشان
ملا ابولقاسم | |
|---|---|
| زادهٔ | قرن هشتم هجری دلفان لرستان |
| درگذشت | قرن هشتم هجری |
| ملیت | ایرانی |
| پیشه | شاعر |
| آثار | پریشان نامه |
ملا پریشان لرستانی سرایندۀ عارف اهل لرستان[۱][۲][۳] سده چهارده و پانزدهم میلادی است[۴] (مصادف با نیمه دوم قرن هشتم هجری[۳]) که در دلفان ، دینور یا نورآباد زندگی میکرده است بسیاری از منابع او را از قوم لر میدانند.[۵][۶][۷][۸] برخی از منابع اشعار ملاپریشان را گورانی دانسته اند.[۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۰][۱۳][۱۴][۱۵][۱۶] زبانی که زبانشناسان از سدهٔ بیستم به بعد آن را یک زبان مستقل و در شاخه زبان های شمالغربی ایرانی طبقه بندی کرده اند.[۱۷][۱۸] دایرةالمعارف اسلامی زبان اشعار ملا پریشان را لری و لکی میداند.[۱۹] او یکی از مشاهیر مردم لک در حوزه ادبِ عرفانی محسوب میشود.[۲۰] اشعار وی دارای وزن هجایی هست. سید خلیل عالینژاد و گروه مستور از جمله کسانی هستند که اشعار وی را در موسیقی خود به کار بردهاند. دیوان او در سال ۱۹۱۶ برای اولین بار در کرمانشاه چاپ شده است.[۲۱]
تبار قومی
برخی محققان زادگاه او را دینور دانستهاند، برخی دیگر او را از مردم لک و ایل غیاثوند و اهل سلسله و دلفان بهشمار آوردهاند، ملاپریشان اشعار خود را به زبان زبان لکی و گورانی [۲۲] سروده است.[۲۳] دایرةالمعارف اسلامی وی را بهعنوان شاعر نامدار قوم لر معرفی میکند.[۲۴] بسیاری از منابع او را لر میدانند.[۲۵][۲۶][۲۷][۲۸]
در کتاب یادی از بزرگان آمده است، اشعار ملا ابوالقاسم پریشان یا پریشان لر عمدتا به لری و لکی هستند، اما همچون برخی شاعران دیگر خطه غرب ایران، عدهای بر کُرد بودن او اصرار می ورزند.[۲۹]
در دایره المعارف کردی آمده در ارتباط با ملا پریشان لُر آمده است: «ملاپریشان لُر آثاری هم به زبان فارسی و عربی داشته که اکنون اثری از آنها در میان نیست و فقط کتابی به نام (پریشاننامه) از او به یادگار مانده که به گویش لری تحت تاثیر گویش گورانی سروده شده و یک شاهکار ادبی به شمار میرود.»[۳۰]
زندگی
در دیوان شعر نورعلی بن علی مردان بیرانوند، نام ملا پریشان با پسوند حسنوند ذکر شده است.[۳۱]
| ژ الوار کوه حق پیدا میو | یا من فیالجبال، خزائنهُ |
ترجمه بیت بالا: از لرهای کوه پایهنشین حقیقت یافت میگردد هم چنان که گنجها در کوهساران پیدا میشوند.[۳۲]
اسفندیار غضنفری امرایی گردآورنده دیوان ملا پریشان بر طبق این شعر وی را هم دوره شیخ رجب بُرسی میداند؛ و میگوید با توجه به معاصر بودند وی با شیخ رجب بررسی استنباط میشود وی در قرن هفتم یا هشتم میزیسته است. ملا پریشان یکی از شاعران متعصب نهضت حروفیه است. عقاید حروفیه در اشعارش نمایان است.
| وَ اَو گِشت قُرصی، شیخ رجب برسی | ده وحدت حرفی، اَو ده مِه پرسی | |
| پنجاه سال طریق خدمتم گذاشت | غیر ژَ یَک رشته، جربزه نداشت | |
| و ترسَ سِلمی و سِلمَ تِرسِی | یَسَه ماهیت شیخ رجب لوری |
عقاید
اشعار ملاپریشان در دیوان وی، مشهور به پریشان نامه گرد آمدهاند.[۲۳] اشعار او نشان میدهد که او شیعه جعفری بوده و در جایجای دیوان خود بر ولایت علی تأکید نموده است.[۲۳] وی همچنین اشعاری در سوگ شهیدان کربلا دارد. از اشعار او میتوان دریافت که او پیرو مذهب حروفیه نیز بوده که در زمان حیات او در لرستان رواج داشته است.[۲۳] ملاپریشان ظاهراً با تصوف رایج در زمان خود میانهای نداشت و در برخی اشعار خود صوفیه را به باد نقد گرفته است. از این رو برخلاف نظر پارهای از محققان که او را از صوفیان برشمردهاند، نمیتوان او را صوفی به معنای معمول به حساب آورد.[۲۳]
او با مفاهیم عرفانی، کلامی و فلسفی آشنایی داشت. کاربرد اصطلاحاتی چون حدوث و قدم، قدم زمانی و قدم ذاتی، قوس صعود و قوس نزولی، احاطه و محاط و … در اشعار وی نشان از دانش او در این زمینهها دارد.[۲۳] دیوان او نشان میدهد که او بر زبان عربی احاطه کامل داشته است. به علاوه اشارات او به منطق الطیر عطار و مثنوی مولوی و نیز سرودن قطعهای بر سیاق «ساقینامه» دیوان حافظ حکایت از آشنایی و انس او با این کتابها دارد.[۲۳] و سرسپردگی او به امام اول شیعیان، در اشعارش به وضوح پیداست.[۳۳]
نمونه شعر
با رسمالخط فارسی
| ساقی باوره، جامی پی مستی | سودِم نیسیه؛ زیاِنم هستی | |
| ساقی پُر بکه جام یک منی | بلکه بگذرم ژ ما و منی | |
| فدات بام ساقی تر زوانم که | من درددارم ساقی، دوای گیانم که | |
| ژو بادی بی غش خم خانهٔ دیرین | شیرمرد افکن تلخ لب شیرین | |
| بدر تا یکجا پاک ژه گناه بوم | مستی باورون فنا فی الله بوم |
منابع
- ↑ ««ملا پریشان» کیست؟». ایسنا. ۲۰۱۴-۰۹-۲۸. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۵-۱۲.
- ↑ علی نوری و احسان حیدری جمشیدی. «بررسی شعر عاشورایی فارسی در لرستان». مجله تخصصی نور.
- 1 2 علی فتحاللهی و علی سپهوند. «خوانش عرفانی». مجله تخصصی نور.
- ↑ ایسنا: ملا پریشان کسیت؟
- ↑ مقدمه بر دیوان پریشان لر نویسنده: اسفندیار غضنفر ی امرایی
- ↑ مشاهیر لر نویسنده: ایرج کاظمی ج ۱ ص ۳۲۰
- ↑ نشانی=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/16944/عرفان-در-قلمرو-مشاهیر-ادب-لر?q=ملا%20پریشان&score=111.29403&rownumber=2
- ↑ علی نوری و احسان حیدری جمشیدی. «بررسی شعر عاشورایی فارسی در لرستان». مجله تخصصی نور.
- ↑ "GURĀNI – Encyclopaedia Iranica". www.iranicaonline.org. Retrieved 2020-04-12.
- 1 2 مارف خهزنهدار، مێژووی ئهدهبی کورد، بهرگی دووهم، ههولێر: ئاراس ٢٠٠٢.
- ↑ Chaman Ara, Behrooz; Amiri, Cyrus (2018-03-12). "Gurani: practical language or Kurdish literary idiom?". British Journal of Middle Eastern Studies. 45 (4): 627–643. doi:10.1080/13530194.2018.1430536. ISSN 1353-0194.
- ↑ Developers، S. B. B. «Digitalisierte Sammlungen der Staatsbibliothek zu Berlin». Digitalisierte Sammlungen der Staatsbibliothek zu Berlin. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۶-۱۳.
- ↑ "KURDISH WRITTEN LITERATURE – Encyclopaedia Iranica". www.iranicaonline.org. Retrieved 2020-04-12.
- ↑ «Kreyenbroek, Philip G. , and Behrooz Chamanara. "Literary Gurāni: Koinè or Continuum?." Joyce Blau, l 'éternelle chez les Kurdes (2013): 151-168» (PDF).
- ↑ «دیوان پریشان، منظومهای کردی و شیعی از سده نهم». پایگاه خبری نسخ خطی (بساطین). 04 دی 1395. تاریخ وارد شده در
|تاریخ=را بررسی کنید (کمک) - ↑ ««ملا پریشان» کیست؟». ایسنا. ۲۰۱۴-۰۹-۲۸. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۵-۱۲.
- ↑ Chaman Ara, Behrooz. The Kurdish Shahnama and its Literary and Religious Implications. CreateSpace Independent Publishing Platform; Auflage، 2015. . شابک ۱۵۱۱۵۲۳۴۹۲.
- ↑ J N Postgate, Languages of Iraq, ancient and modern, British School of Archaeology in Iraq, [Iraq]: British School of Archaeology in Iraq, 2007, p.138.
- ↑ مرکز دایرت المعارف بزرگ اسلامی نشانی=https://www.cgie.org.ir/fa/article/229417/پریشان-لر
- ↑ ایرج کاظمی دلفانی (اردیبهشت ۱۳۷۳). «عرفان در قلمرو مشاهیر ادب لر». مجله تخصصی نور.
- ↑ "Mela Perîşan (1356-1431)". Kulturname-Ensîklopedya. Archived from the original on 23 April 2016.
- ↑ آبباریکی, حسینی; آرمان, سید (2021-08-23). "یافتههای نوین در احوال و اشعار ملّا پریشان". پژوهشنامه ادبیات کردی. 7 (1): 1–21. doi:10.34785/J013.2021.485. ISSN 2645-3657.
- 1 2 3 4 5 6 7 عبدالمحمد روحبخشان. «پریشان لُر». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ دایرت المعارف اسلامی نشانی=https://www.cgie.org.ir/fa/article/229417/پریشان-لر
- ↑ مقدمه بر دیوان پریشان لر نویسنده: اسفندیار غضنفر ی امرایی
- ↑ مشاهیر لر نویسنده: ایرج کاظمی ج ۱ ص ۳۲۰
- ↑ نشانی=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/16944/عرفان-در-قلمرو-مشاهیر-ادب-لر?q=ملا%20پریشان&score=111.29403&rownumber=2
- ↑ علی نوری و احسان حیدری جمشیدی. «بررسی شعر عاشورایی فارسی در لرستان». مجله تخصصی نور.
- ↑ شرف، محمد رضا. یادی از بزرگان. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی (تهران-ایران). ص. ۱۰۷.
- ↑ صفی زاده، صدیق (۱۳۸۰). دایره المعارف کردی فرهنگ اعلام (فرهنگ بورهکهیی کردی-فارسی). تهران: پلیکان. ص. ۴۸۰.
- ↑ «دیوان شعر، سازمان اسناد کشور». بایگانیشده از اصلی در ۱۱ ژوئن ۲۰۱۶. دریافتشده در ۱۷ مه ۲۰۱۶.
- ↑ شرح دیوان ملاپریشان ص۳۵
- ↑ سخن ملاپریشان، اندیشمند
- غضنفری امرایی، اسفندیار، شرح کامل دیوان ملا پریشان، شاپورخواست، شابک: ۲_۳۶_۲۷۰۷_۹۶۴_۹۷۸
- خزانه دار، معروف، تاریخ ادبیات کرد، جلد دوم، نشر آراس، اربیل، ۲۰۰۲.
- سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران بایگانیشده در ۲۶ اوت ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine
- ملا پرشان شاعر لرستانی
- نام آوران لرستان
- ملا پریشان لرستانی،خبرگزاری مهر