صوفیه

صوفیه
София
پایتخت
سراسرنما از مرکز صوفیه و کوه ویتوشا
لارگوی صوفیه
کاخ پیشین سلطنتی
گالری هنرهای بیگانه
کاخ ملی فرهنگ
پرچم صوفیه
پرچم
نشان صوفیه
نشان
شعار(ها): 
"همیشه در حال رشد، بدون پیری"[۱]
("Расте, но не старее")
صوفیه در بلغارستان واقع شده
صوفیه
صوفیه
موقعیت صوفیه
صوفیه در Balkans واقع شده
صوفیه
صوفیه
صوفیه (Balkans)
صوفیه در اروپا واقع شده
صوفیه
صوفیه
صوفیه (اروپا)
مختصات: ۴۲°۴۲′شمالی ۲۳°۲۰′شرقی / ۴۲٫۷۰°شمالی ۲۳٫۳۳°شرقی / 42.70; 23.33
کشوربلغارستان
استانصوفیه سیتی
شهرداریپایتخت
استقرار در پهنهاز ۷۰۰۰ قبل از میلاد[۲]
سکونت در دوره نوسنگی۵۵۰۰–۶۰۰۰ قبل از میلاد[۳]
استقرار تراکیان۱۴۰۰ قبل از میلاد[۴][۵]
اداره توسط رومیان۴۶ پس از میلاد (با نام سردیکا)[۶]
تسخیر توسط کروم۸۰۹ پس از میلاد (با نام سردتس)[۶]
حکومت
 • شهردارواسیل ترزیف
مساحت
 • پایتخت۵۰۰ کیلومتر مربع (۲۰۰ مایل مربع)
 • شهری
[۷]
۵٬۷۲۳ کیلومتر مربع (۲۲۱۰ مایل مربع)
 • کلان‌شهری
[۸]
۱۰٬۷۳۸ کیلومتر مربع (۴۱۴۶ مایل مربع)
ارتفاع
[۹]
۵۰۰–۶۹۹ متر (۱٬۶۴۰–۲٬۲۹۳ فوت)
جمعیت
 (2024)[۱۰]
 • پایتخت۱٬۲۸۶٬۹۶۵
 • تراکم۲۶۰۰/کیلومتر مربع (۶۷۰۰/مایل مربع)
 • شهری
[۱۱]
۱٬۵۴۷٬۷۷۹
 • تراکم شهری۲۷۰/کیلومتر مربع (۷۰۰/مایل مربع)
 • کلان‌شهری
[۱۲]
۱٬۶۶۷٬۳۱۴
 • تراکم کلان‌شهری۱۶۰/کیلومتر مربع (۴۰۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام(ها)Sofian (en)
Софиянец/Sofiyanets (bg)
منطقهٔ زمانییوتی‌سی +۲ (EET)
 • تابستانی (DST)یوتی‌سی +۳ (EEST)
کد منطقه(+359) 02
سرانه تولید ناخالص داخلی (2021)45241.00 BGN [۱۳]
شاخص توسعه انسانی (۲۰۲۲)0.856[۱۴]
very high
پلاک ثبتی وسایل نقلیهC, CA, CB
وبگاهsofia.bg

صوفیه (به بلغاری: Sofiya) پایتخت و بزرگ‌ترین شهر کشور بلغارستان است. صوفیه یکی از کهن‌ترین پایتخت‌های اروپا به شمار میرود. تاریخ این شهر به سده ۸ (میلادی) برمیگردد. این شهر اکنون ۱٫۲۷ میلیون نفر جمعیت دارد که بر این اساس دوازدهمین شهر بزرگ در اتحادیه اروپاست. شهر صوفیه در غرب بلغارستان و جوار ناحیه‌ای کوهستانی واقع شده است.

صوفیه که در باستان کلاسیک با نام سردیکا شناخته می‌شد، دست‌کم از ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد منطقه‌ای مسکونی بوده است. تاریخ ثبت‌شدهٔ شهر با تصدیقِ فتح سردیکا توسط جمهوری روم در سال ۲۹ پیش از میلاد از قبیله سلتی سردی آغاز می‌شود. در دوران زوال امپراتوری روم، این شهر توسط هون‌ها، ویزیگوت‌ها، آوارها و اسلاوها مورد تاخت‌وتای قرار گرفت. در سال ۸۰۹ میلادی، سردیکا توسط خان کروم به امپراتوری اول بلغارستان ضمیمه شد و با نام «سردتس» شناخته شد. در سال ۱۰۱۸، بیزانسی‌ها به حکومت بلغارها پایان دادند تا اینکه در سال ۱۱۹۴ توسط امپراتوری دوم بلغارستان دوباره ضمیمه شد. سردتس به یک مرکز عمده اداری، اقتصادی، فرهنگی و ادبی تبدیل شد تا اینکه در سال ۱۳۸۲ به دست عثمانی‌ها فتح گردید. از سال ۱۵۳۰ تا ۱۸۳۶، صوفیه پایتخت منطقه‌ای ایالت روملی، بزرگترین و مهم‌ترین استان امپراتوری عثمانی بود. حکومت بلغارستان در سال ۱۸۷۸ احیا شد. صوفیه در سال بعد به عنوان پایتخت دولت سوم بلغارستان انتخاب شد و دوره‌ای از رشد شدید جمعیتی و اقتصادی را آغاز کرد.

صوفیه چهاردهمین شهر بزرگ در اتحادیه اروپا است. این شهر توسط کوه‌هایی از جمله ویتوشا در جنوب، لیولین در غرب و کوهستان بالکان در شمال احاطه شده است. این شهر پس از آندورا لا ولا و مادرید، سومین پایتخت مرتفع اروپا است. صوفیه میزبان چندین دانشگاه، مؤسسه فرهنگی و شرکت تجاری است. این شهر به عنوان «مثلث مدارای دینی» توصیف شده است؛ زیرا سه معبد از سه دین بزرگ جهان—مسیحیت، اسلام و یهودیت—در نزدیکی یکدیگر قرار دارند: کلیسای جامع سنت نِدِلا، مسجد بانیا باشی و کنیسه صوفیه.[۱۵] این مثلث اخیراً به یک «مربع» گسترش یافته و شامل کلیسای جامع کاتولیک سنت جوزف نیز می‌شود.[۱۶]

کلیسای بویانا در صوفیه که در دوران امپراتوری دوم بلغارستان ساخته شده و نماد میراثی مهمی برای کلیسای ارتدکس بلغارستان محسوب می‌شود، در سال ۱۹۷۹ در فهرست میراث جهانی گنجانده شد. صوفیه با اهمیت فرهنگی خود در جنوب شرقی اروپا، میزبان اپرا و باله ملی بلغارستان، کاخ ملی فرهنگ، ورزشگاه ملی واسیل لفسکی، تئاتر ملی ایوان وازوف، موزه ملی باستان‌شناسی و آمفی‌تئاتر سردیکا است. موزه هنر سوسیالیستی شامل مجسمه‌ها و پوسترهای بسیاری است که بازدیدکنندگان را با سبک زندگی در بلغارستان کمونیستی آشنا می‌کند.[۱۷]

جمعیت صوفیه از ۷۰٬۰۰۰ نفر در اواخر سده هجدهم، به ۱۹٬۰۰۰ نفر در سال ۱۸۷۰ و سپس ۱۱٬۶۴۹ نفر در سال ۱۸۷۸ کاهش یافت، که پس از آن شروع به افزایش کرد.[۱۸] صوفیه میزبان حدود ۱٫۲۸ میلیون[۱۰] ساکن در محدوده‌ای به وسعت ۵۰۰ کیلومتر مربع است،[۱۹] که تمرکزی معادل ۱۷٫۹٪ از جمعیت کشور را در دویستمین صدک از خاک کشور نشان می‌دهد. منطقه شهری صوفیه میزبان حدود ۱٫۵ میلیون[۲۰] ساکن در ۵۷۲۳ کیلومتر مربع است که شامل استان صوفیه سیتی و بخش‌هایی از استان صوفیه (دراگومان، اسلیونیتسا، کوستینبرود، بوژوریشت، اسووگه، الین پلین، گورنا مالینا، ایختیمان، کوستنتس) و استان پرنیک (پرنیک، رادومیر) می‌شود و ۵٫۱۶٪ از خاک کشور را تشکیل می‌دهد.[۷] منطقه کلان‌شهری صوفیه بر اساس یک ساعت زمان سفر با خودرو تعیین شده، به صورت بین‌المللی امتداد می‌یابد و شامل دیمیتروفگراد در صربستان می‌شود.[۲۱] منطقه کلان‌شهری صوفیه دارای جمعیتی بالغ بر ۱٫۶ میلیون نفر است.[۲۲]

خاستگاه نام‌گذاری

مقبره باتنبرگ که بیشتر به عنوان آرامگاه باتنبرگ شناخته می‌شد و در در صوفیه، پایتخت بلغارستان قرار دارد، این مکان مقبره و آخرین آرامگاه شاهزاده الکساندر اول بلغارستان اولین رئیس دولت بلغارستان مدرن است.

این شهر نخستین بار در سده نخست پیش از میلاد سردیکا نامیده شد که بنای آن به کراسوس سردار رومی بازمی‌گشته و در زبان یونانی باستان و لاتین کاربرد داشته است. احتمالاً ریشه این نام از سلت‌ها بوده که اقوامی هندواروپایی زبان بودند و در گذشته در این محدوده می‌زیستند. این نام برای واپسین بار در یک دست‌نوشته بلغاری مربوط به سده نوزدهم میلادی مشاهده شد. به دلیل وجود کلیسای سنت سوفیا در این شهر در زبان ترکی عثمانی این شهر را با املای صوفیه نوشته و می‌خواندند. به دلیل حکومت طولانی عثمانی‌ها بر این شهر این نام در میان اهالی و مردم مناطق اطراف رواج یافت.[۲۳]

نخستین مهر شهر، متعلق به سال ۱۸۷۸، که آن را «سردتس» می‌نامد؛ نام شهر در بلغاری کهن

برای مدتی طولانی، این شهر[۲۴] دارای نام سردیکا (یونانی باستان: Σαρδική، سردیکه، یا Σαρδική، ساردیکه؛ لاتین: Serdica یا Sardica) بود که از قبیله سردی گرفته شده است؛ قبیله‌ای که منشأ تراکی،[۲۵][۲۶] سلتی[۲۷] یا آمیزه‌ای از تراکی-سلتی داشته‌اند.[۲۸][۲۹] امپراتور مارکوس اولپیوس ترایانوس (۵۳–۱۱۷ میلادی) نام ترکیبی «اولپیا سردیکا» (Ulpia Serdica) را به شهر داد؛[۳۰][۳۱] اولپیا ممکن است از واژه هم‌ریشه اومبریایی کلمه لاتین lupus به معنای «گرگ»[۳۲] یا از واژه لاتین vulpes (روباه) گرفته شده باشد. به نظر می‌رسد اولین ذکر مکتوب از «سردیکا» در دوران سلطنت او انجام شده و آخرین بار در قرن نوزدهم در یک متن بلغاری (Сардакіи، سارداکی) آمده است. نام‌های دیگری که به صوفیه داده شده، مانند سردون‌پلیس (یونانی بیزانسی: یونانی باستان: Σερδών πόλις، «شهر سردی‌ها») و تریادیتزا (Τριάδιτζα، «تثلیث»)، توسط منابع یونانی بیزانس یا روی سکه‌ها ذکر شده‌اند. نام اسلاوی سردتس (اسلاوی کلیسایی: Срѣдецъ) که با واژه «میان» (среда، "sreda") و قدیمی‌ترین نام شهر مرتبط است، نخستین بار در متنی مربوط به سده یازدهم روی کاغذ ظاهر شد. این شهر توسط جهانگرد عرب، ادریسی، «اترالیسا» و توسط صلیبیون، «استرلیسا»، «استرالیتسا» یا «استرالیتسیون» نامیده می‌شد.[۳۳]

نام «صوفیه» از کلیسای سنت صوفیه می‌آید،[۳۴] که برخلاف منشأ نام شهرها و شهرک‌های بلغاری که عمدتاً اسلاوی هستند، ریشه‌ای متفاوت دارد. این نام از واژه یونانی sophía (σοφία، «خرد» یا «حکمت») گرفته شده است. قدیمی‌ترین آثاری که این نام متأخر در آن‌ها ثبت شده، نسخه رونوشت انجیل سردیکا، در گفتگو بین دو فروشنده اهل دوبروونیک حوالی سال ۱۳۵۹، در منشور ویتوشا متعلق به تزار بلغار ایوان شیشمان در قرن چهاردهم و در یادداشت‌های یک بازرگان راگوسایی در سال ۱۳۷۶ است.[۳۵] در این اسناد، شهر «صوفیه» نامیده می‌شود، اما هم‌زمان منطقه و ساکنان شهر همچنان «سردچسکی» (اسلاوی کلیسایی: срѣдечьскои، «اهل سردتس») خوانده می‌شدند که تا قرن بیستم ادامه داشت. عثمانی‌ها نام صوفیه (صوفیه) را ترجیح دادند. در سال ۱۸۷۹، اختلاف‌نظری دربارهٔ نام پایتخت جدید بلغارستان وجود داشت؛ شهروندان کمیته‌ای از افراد سرشناس تشکیل دادند و بر نام اسلاوی اصرار داشتند. به تدریج مصالحه‌ای شکل گرفت: رسمی‌سازی نام «صوفیه» برای نهادهای سراسری، و در عین حال مشروعیت بخشیدن به عنوان «سردتس» برای نهادهای اداری و کلیسایی، پیش از آنکه دومی در طول سال‌ها کنار گذاشته شود.[۳۶]

جغرافیا

نمایی از صوفیه و دره آن از ویتوشا
سراسری‌نمای زمستانی صوفیه با ویتوشا در پس‌زمینه

استان صوفیه سیتی مساحتی برابر با ۱۳۴۴ کیلومتر مربع دارد،[۳۷] در حالی که استان صوفیه که بسیار بزرگتر است و آن را احاطه کرده، ۷٬۰۵۹ کیلومتر مربع وسعت دارد. توسعه صوفیه به عنوان یک سکونتگاه مهم، مدیون موقعیت مرکزی آن در بالکان است. این شهر در غرب بلغارستان، در کوهپایه شمالی کوه ویتوشا، و در دره صوفیه قرار دارد که از شمال توسط کوهستان بالکان احاطه شده است. میانگین ارتفاع این دره ۵۵۰ متر است. صوفیه دومین پایتخت مرتفع در اتحادیه اروپا (پس از مادرید) و سومین پایتخت مرتفع اروپا (پس از آندورا لا ولا و مادرید) است. برخلاف اکثر پایتخت‌های اروپایی، صوفیه بر روی هیچ رودخانه بزرگی قرار نگرفته، اما از همه طرف توسط کوه‌های نسبتاً مرتفع محصور شده است. سه گردنه کوهستانی به شهر منتهی می‌شوند که از دوران باستان جاده‌های کلیدی بوده‌اند و ویتوشا خط تقسیم آب میان دریای سیاه و دریای اژه است.

تعدادی رودخانه کم‌عمق از شهر می‌گذرند، از جمله بویانسکان، ولادایسکا و پرلوفسکا. رود ایسکار در مسیر بالادست خود در نزدیکی شرق صوفیه جریان دارد. این رود از ریلا، مرتفع‌ترین کوه بلغارستان سرچشمه می‌گیرد[۳۸] و در نزدیکی روستای گرمان وارد دره صوفیه می‌شود. ایسکار به سمت شمال به سوی کوهستان بالکان جریان می‌یابد، از بین حومه‌های شرقی شهر عبور می‌کند، از کنار ساختمان اصلی و زیر باندهای فرودگاه صوفیه واسیل لفسکی می‌گذرد و در شهر نووی ایسکار، جایی که تنگه ایسکار خوش‌منظره آغاز می‌شود، از دره صوفیه خارج می‌گردد.[۳۹]

این شهر به خاطر ۴۹ چشمه معدنی و گرم خود شناخته می‌شود. دریاچه‌های مصنوعی و سدها در قرن بیستم در آن ساخته شدند.

در حالی که زمین‌لرزه‌های ۱۸۱۸ و ۱۸۵۸ شدید و مخرب بودند، زمین‌لرزه ۲۰۱۲ پرنیک در غرب صوفیه با بزرگای گشتاوری ۵٫۶ و شدت مرکالی بسیار کمترِ VI (قوی) رخ داد. زمین‌لرزه ۲۰۱۴ دریای اژه نیز در این شهر حس شد.

آب‌وهوا

صوفیه دارای اقلیم قاره‌ای مرطوب (طبقه‌بندی کوپن Dfb؛ یا Cfb اگر با ایزوترم ۳- درجه سانتیگراد محاسبه شود) با میانگین دمای سالانه ۱۰٫۹ درجه سانتیگراد است.

زمستان‌ها نسبتاً سرد و برفی هستند. در سردترین روزها دما می‌تواند به زیر ۱۵- درجه سانتیگراد برسد، که بیشتر در ژانویه رخ می‌دهد. پایین‌ترین دمای ثبت‌شده ۳۱٫۲- درجه سانتیگراد (۱۶ ژانویه ۱۸۹۳) است.[۴۰][۴۱] به‌طور میانگین، صوفیه ۹۸ سانتیمتر بارش برف و ۵۶ روز پوشش برفی دارد.[۴۲] پربرف‌ترین زمستان ثبت‌شده سال ۱۹۳۹/۱۹۴۰ با مجموع بارش ۱۶۹ سانتیمتر بود.[۴۳] رکورد عمق برف ۵۷ سانتیمتر (۲۵ دسامبر ۲۰۰۱) است.[۴۴] سردترین سال ثبت‌شده سال ۱۸۹۳ با میانگین دمای ژانویه ۱۰٫۴- درجه سانتیگراد و میانگین دمای سالانه ۸٫۲ درجه سانتیگراد بود.[۴۵]

تابستان‌ها کاملاً گرم و آفتابی هستند. در تابستان، شهر به دلیل ارتفاع بالاتر خود عموماً کمی خنک‌تر از سایر نقاط بلغارستان باقی می‌ماند. با این حال، شهر همچنین در معرض امواج گرما با دمای بالای ۳۵ درجه سانتیگراد در گرم‌ترین روزها، به‌ویژه در ژوئیه و اوت است. بالاترین دمای ثبت‌شده ۴۰٫۲ درجه سانتیگراد (۵ ژوئیه ۲۰۰۰) است.[۴۶] گرم‌ترین ماه ثبت‌شده ژوئیه ۲۰۱۲ با میانگین دمای ۲۴٫۸ درجه سانتیگراد بود.[۴۷] گرم‌ترین سال ثبت‌شده سال ۲۰۲۴ با میانگین دمای سالانه ۱۲٫۵ درجه سانتیگراد بود.[۴۸]

بهار و پاییز در صوفیه معمولاً کوتاه با آب‌وهوای متغیر و پویا هستند.

این شهر میانگین بارش سالانه ۶۲۵٫۷ میلیمتر را دریافت می‌کند که در اواخر بهار و اوایل تابستان، زمانی که طوفان‌های تندری رایج هستند، به اوج خود می‌رسد. خشک‌ترین سال ثبت‌شده سال ۲۰۰۰ با مجموع بارش ۳۰۴٫۶ میلیمتر و پربارش‌ترین سال ثبت‌شده سال ۲۰۱۴ با مجموع ۱۰۶۶٫۶ میلیمتر بود.[۴۹][۵۰]

داده‌های اقلیم صوفیه (NIMH−BAS) نرمال‌های ۱۹۹۱–۲۰۲۰، رکوردها ۱۸۹۳–اکنون
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) ۱۸
(۶۴)		 ۲۲٫۲
(۷۲)		 ۳۱
(۸۸)		 ۳۰٫۶
(۸۷)		 ۳۴٫۱
(۹۳)		 ۳۷٫۲
(۹۹)		 ۴۰٫۲
(۱۰۴)		 ۳۹
(۱۰۲)		 ۳۷٫۱
(۹۹)		 ۳۳٫۶
(۹۲)		 ۲۵٫۸
(۷۸)		 ۲۱٫۳
(۷۰)		 ۴۰٫۲
(۱۰۴)
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۳٫۵
(۳۸)		 ۶٫۵
(۴۴)		 ۱۱٫۴
(۵۳)		 ۱۶٫۷
(۶۲)		 ۲۱٫۴
(۷۱)		 ۲۵٫۲
(۷۷)		 ۲۷٫۸
(۸۲)		 ۲۸٫۳
(۸۳)		 ۲۳٫۳
(۷۴)		 ۱۷٫۶
(۶۴)		 ۱۰٫۷
(۵۱)		 ۴٫۶
(۴۰)		 ۱۶٫۴۲
(۶۱٫۶)
میانگین روزانه °C (°F) −۰٫۵
(۳۱)		 ۱٫۶
(۳۵)		 ۵٫۸
(۴۲)		 ۱۰٫۹
(۵۲)		 ۱۵٫۵
(۶۰)		 ۱۹٫۴
(۶۷)		 ۲۱٫۶
(۷۱)		 ۲۱٫۵
(۷۱)		 ۱۶٫۸
(۶۲)		 ۱۱٫۴
(۵۳)		 ۵٫۹
(۴۳)		 ۰٫۸
(۳۳)		 ۱۰٫۸۹
(۵۱٫۷)
میانگین کم‌ترین °C (°F) −۳٫۹
(۲۵)		 −۲٫۴
(۲۸)		 ۱٫۱
(۳۴)		 ۵٫۳
(۴۲)		 ۹٫۸
(۵۰)		 ۱۳٫۴
(۵۶)		 ۱۵٫۳
(۶۰)		 ۱۵
(۵۹)		 ۱۰٫۹
(۵۲)		 ۶٫۳
(۴۳)		 ۱٫۹
(۳۵)		 −۲٫۴
(۲۸)		 ۵٫۸۶
(۴۲٫۷)
سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) −۳۱٫۲
(−۲۴)		 −۲۴٫۱
(−۱۱)		 −۱۸
(۰)		 −۵٫۹
(۲۱)		 −۲٫۲
(۲۸)		 ۲٫۵
(۳۷)		 ۵٫۳
(۴۲)		 ۳٫۵
(۳۸)		 −۲
(۲۸)		 −۵٫۶
(۲۲)		 −۱۵٫۳
(۴)		 −۲۱٫۱
(−۶)		 −۳۱٫۲
(−۲۴)
بارندگی میلی‌متر (اینچ) ۳۵٫۹
(۱٫۴۱)		 ۳۵٫۵
(۱٫۴)		 ۴۵٫۳
(۱٫۷۸)		 ۵۲٫۳
(۲٫۰۶)		 ۷۳٫۱
(۲٫۸۸)		 ۸۱٫۶
(۳٫۲۱)		 ۶۴٫۷
(۲٫۵۵)		 ۵۳٫۱
(۲٫۰۹)		 ۵۲٫۳
(۲٫۰۶)		 ۵۳٫۹
(۲٫۱۲)		 ۳۸٫۱
(۱٫۵)		 ۳۹٫۹
(۱٫۵۷)		 ۶۲۵٫۷
(۲۴٫۶۳)
بارش برف سانتی‌متر (اینچ) ۲۴٫۹
(۹٫۸)		 ۲۱
(۸٫۳)		 ۱۵٫۴
(۶٫۱)		 ۳
(۱٫۲)		 ۰
(۰)		 ۰
(۰)		 ۰
(۰)		 ۰
(۰)		 ۰
(۰)		 ۱٫۵
(۰٫۶)		 ۱۰٫۷
(۴٫۲)		 ۲۱
(۸٫۳)		 ۹۷٫۵
(۳۸٫۵)
میانگین روزهای بارندگی (≥ ۰.۱ mm) ۱۰ ۱۱ ۱۰ ۱۲ ۱۵ ۱۳ ۹ ۷ ۸ ۱۱ ۱۰ ۱۰ ۱۲۶
میانگین روزهای برفی ۷٫۵ ۶٫۵ ۵٫۲ ۱٫۳ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰٫۷ ۲٫۷ ۶٫۴ ۳۰٫۳
درصد رطوبت ۷۷ ۷۴ ۶۹ ۶۳ ۶۷ ۶۷ ۶۳ ۶۲ ۶۵ ۷۰ ۷۷ ۷۹ ۶۹٫۴
میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب ۸۷٫۹ ۱۱۷٫۲ ۱۶۹ ۱۹۵٫۱ ۲۳۶ ۲۶۸٫۱ ۳۱۱٫۹ ۳۰۷٫۳ ۲۲۵٫۱ ۱۶۶٫۸ ۱۰۷٫۷ ۶۹٫۱ ۲٬۲۶۱٫۲
منبع: NOAA/WMO،[۵۱][۵۲][۵۳][۵۴][۵۵][۵۶][۵۷][۵۸] Climate.top[۵۹][۶۰] و Weather Atlas[۶۱]

جاذبه‌های گردشگری

آکادمی علوم واقع در سردتس، صوفیه، سردتس منطقه ای واقع در مرکز پایتخت صوفیه است. دارای ۷۲۴۶۱ سکنه رسمی است و مساحت آن تقریباً ۳۰۰ هکتار است. این منطقه مرکز فرهنگی شهر است. خیابان راکوفسکی با ۹ سالن تئاتر خود به «برادوی بلغاری» معروف است. سردتس که به خاطر فضاهای سبز و باغ‌هایش شناخته می‌شود، شمالی‌ترین قسمت‌های باغ بوریس را شامل می‌شود. دو تا از نمادین‌ترین ورزشگاه‌های کشور در داخل این پارک قرار دارند: استادیوم ملی واسیل لوسکی، جایی که تیم ملی فوتبال بلغارستان بازی‌های خانگی خود را در آن برگزار می‌کند، و استادیوم ارتش بلغارستان، زمین خانگی زسکا صوفیه، موفق‌ترین باشگاه در تاریخ این کشور در این منطقه قرار دارد.
  • ساختمان‌های تاریخی صوفیه
  • یادبود اعدام قهرمان ملی بلغاری
  • نشان قدرت و آزادی
  • بنای سرباز گمنام
  • موزه ملی تاریخ بلغارستان (National Museum of History): این موزه بزرگ‌ترین موزه واقع در بالکان است.[۶۲]

محیط زیست

موقعیت جغرافیایی دره صوفیه جریان توده‌های هوا را محدود می‌کند و احتمال آلودگی هوا توسط ذرات معلق و اکسید نیتروژن را افزایش می‌دهد.[۶۳] سوخت جامد مورد استفاده برای گرمایش و ترافیک وسایل نقلیه موتوری از منابع مهم آلاینده‌ها هستند. بنابراین مه دود بر فراز شهر باقی می‌ماند زیرا وارونگی دما و کوه‌های اطراف شهر مانع از گردش توده‌های هوا می‌شوند.[۶۴][۶۵] در نتیجه، سطح آلودگی هوا در صوفیه یکی از بالاترین‌ها در اروپا است.[۶۶]

غلظت ذرات معلق همواره بالاتر از حد نرمال است.[۶۵] در طول فصل گرمایش اکتبر ۲۰۱۷ تا مارس ۲۰۱۸، سطح ذرات معلق در ۷۰ مورد از حد نرمال فراتر رفت؛[۶۴] در ۷ ژانویه ۲۰۱۸، سطح PM10 به ۶۳۲ میکروگرم بر متر مکعب رسید،[۶۷] که حدود دوازده برابر استاندارد ۵۰ میکروگرم بر متر مکعب اتحادیه اروپا است.[۶۸] حتی مناطقی با منابع اندک آلودگی هوا، مانند گورنا بانیا، دارای سطوح PM2.5 و PM10 بالاتر از آستانه ایمن بودند.[۶۷] در پاسخ به جهش‌های خطرناک آلودگی هوا، شورای شهرداری اقدامات متنوعی را در ژانویه ۲۰۱۸ اجرا کرد، مانند شستشوی مکرر خیابان‌ها.[۶۹] با این حال، گزارشی که توسط دیوان محاسبات اروپا در سپتامبر ۲۰۱۸ منتشر شد، فاش کرد که صوفیه هیچ پروژه‌ای برای کاهش آلودگی هوا ناشی از گرمایش تدوین نکرده است. این گزارش همچنین خاطرنشان کرد که هیچ ایستگاه نظارت بر آلودگی صنعتی در صوفیه فعالیت نمی‌کند، با اینکه تأسیسات صنعتی در شهر فعال هستند. یک ایستگاه نظارت بر روی پل عقاب‌ها (Orlov Most)، جایی که برخی از بالاترین مقادیر ذرات معلق اندازه‌گیری شده بود، از آن محل جابجا شد و از آن زمان مقادیر به شدت پایین‌تری را اندازه‌گیری کرده است.[۷۰] ذرات معلق اکنون عمدتاً توسط شبکه‌ای از ۳۰۰ حسگر که از سال ۲۰۱۷ توسط داوطلبان نگهداری می‌شوند، اندازه‌گیری می‌شود.[۶۴] کمیسیون اروپا بلغارستان را به دلیل عدم موفقیت در مهار آلودگی هوا به دادگاه کشانده است.[۶۵]

تاریخ

رو: سر استریمون، خدای رود؛ پشت: سه شاخ.
این سکه از مسکوکات مقدونی بین سال‌های ۱۸۷ تا ۱۶۸ پیش از میلاد تقلید شده است. این سکه توسط قبیله سردی به عنوان ارز خود ضرب شده است.
دروازه شرقی سردیکا در «مجتمع سردیکای باستان»

پیشاتاریخ و باستان

این منطقه تاریخچه‌ای نزدیک به ۷۰۰۰ سال دارد،[۷۱] با جاذبه‌ای بزرگ از چشمه‌های آب گرم که هنوز هم به وفور در مرکز شهر جریان دارند. روستای نوسنگی در سلاتینا با قدمت هزاره پنجم تا ششم پیش از میلاد مستند شده است.[۷۲] سکونتگاه نوسنگی دیگری در هزاره سوم تا چهارم پیش از میلاد در نزدیکی محل فعلی گالری ملی هنر تأسیس شد که از آن زمان تاکنون مرکز سنتی شهر بوده است.[۷۳]

نخستین قبایلی که ساکن شدند، تراکی‌های تیلاتایی بودند. در دهه ۵۰۰ پیش از میلاد، این منطقه بخشی از یک اتحادیه ایالتی تراکی، یعنی پادشاهی اودریس از قبیله تراکی دیگری به نام اودریس‌ها شد.[۷۴]

در سال ۳۳۹ پیش از میلاد، فیلیپ دوم مقدونی برای اولین بار شهر را ویران و غارت کرد.[۷۵]

قبیله سلتی سردی نام خود را به شهر دادند.[۷۶] نخستین ذکر نام شهر از کتیبه‌ای آتنی مربوط به سده اول پیش از میلاد می‌آید که به آستیو تون سردون (Astiu ton Serdon)، یعنی شهر سردی‌ها اشاره دارد.[۷۷] بر اساس کتیبه و نوشته‌های دیو کاسیوس، ژنرال رومی کراسوس سردی‌ها را سرکوب کرد و دستان اسیران را قطع نمود.[۷۸]

دیو کاسیوس، پلینی بزرگ و بطلمیوس می‌گویند که در سال‌های ۲۷ تا ۲۹ پیش از میلاد، کراسوس به منطقه «سگتیکه» حمله کرد که گمان می‌رود همان سردیکا یا شهر سردی‌ها باشد.[۷۹][۸۰][۸۱] شهر باستانی بین تسوم (TZUM)، هتل شرایتون و ریاست‌جمهوری واقع شده است.[۷۳][۸۲] این شهر به تدریج به مهم‌ترین شهر رومی منطقه تبدیل شد.[۳۰][۳۱] در دوران حکومت امپراتور تراژان (۹۸–۱۱۷) این شهر به یک «مونیکیپیوم» (municipium) تبدیل شد. سردیکا گسترش یافت و برج و بارو، دیوارهای محافظ، حمام‌های عمومی، ساختمان‌های اداری و آیینی، یک بازیلیکای مدنی، یک آمفی‌تئاتر، یک سیرک، شورای شهر (بول)، یک فوروم بزرگ، یک سیرک بزرگ (تئاتر) و غیره در آن ساخته شد. سردیکا شهر مهمی در جاده رومی ویا میلیتاریس بود که سینگیدونوم و بیزانتیوم را به هم متصل می‌کرد. در سده سوم، پایتخت داکیه اورلیانا شد،[۸۳] و زمانی که امپراتور دیوکلتیان استان داکیه اورلیانا را به داکیه ریپنسیس (در سواحل دانوب) و داکیه مدیترانه تقسیم کرد، سردیکا پایتخت دومی شد. شهروندان سردیکا که نژاد تراکی داشتند، ایلیری نامیده می‌شدند[۷۵] احتمالاً به این دلیل که زمانی پایتخت ایلیریای شرقی (ایلیریای دوم) بوده است.[۸۴]

کلیسای سنت جورج، متعلق به اوایل سده چهارم، قدیمی‌ترین بنای پابرجا در صوفیه است.

امپراتوران رومی اورلیان (۲۱۵–۲۷۵)[۸۵] و گالریوس (۲۶۰–۳۱۱)[۸۶] در سردیکا متولد شدند.

شهر گسترش یافت و به یک مرکز سیاسی و اقتصادی مهم تبدیل شد، به ویژه که یکی از نخستین شهرهای رومی بود که در آن مسیحیت به عنوان دین رسمی به رسمیت شناخته شد (تحت حکومت گالریوس). فرمان بردباری گالریوس در سال ۳۱۱ در سردیکا توسط امپراتور رومی گالریوس صادر شد و رسماً به آزار و اذیت مسیحیان توسط دیوکلتیان پایان داد. این فرمان به‌طور ضمنی به مسیحیت وضعیت «مذهب مجاز» (religio licita) اعطا کرد؛ عبادتی که توسط امپراتوری روم به رسمیت شناخته و پذیرفته شد. این نخستین فرمانی بود که مسیحیت را قانونی کرد و دو سال پیش از فرمان میلان صادر شد.

سردیکا پایتخت اسقف‌نشین داکیه (۳۳۷–۶۰۲) بود.

برای کنستانتین بزرگ، شهر چنین بود: «سردیکا رم من است» (Sardica mea Roma est). او در نظر داشت سردیکا را به جای قسطنطنیه به پایتخت امپراتوری بیزانس تبدیل کند،[۸۷] که پیش از آن نیز بی‌شباهت به یک پایتخت چهارسالاری امپراتوری روم نبود.[۸۸] در سال ۳۴۳ میلادی، شورای سردیکا در این شهر برگزار شد، در کلیسایی که بعدها در قرن ششم کلیسای ایاصوفیه فعلی در محل آن ساخته شد.

این شهر در جریان تهاجم ۴۴۷ هون‌ها ویران شد و برای یک قرن به صورت ویرانه باقی ماند.[۷۵] شهر توسط ژوستینین یکم، امپراتور بیزانس بازسازی شد. در دوران سلطنت ژوستینین، شهر شکوفا شد و با دیوارهای بزرگ قلعه احاطه گردید که بقایای آن هنوز هم امروز قابل مشاهده است.

سده‌های میانه

فرمانروای سده سیزدهم سردتس، کالوئیان و همسرش دسیلاوا، کلیسای بویانا

سردیکا در دوران حکومت خان کروم در سال ۸۰۹ میلادی، پس از یک محاصره طولانی، بخشی از امپراتوری اول بلغارستان شد. سقوط این شهر استراتژیک موجب تهاجم گسترده و در نهایت فاجعه‌بار امپراتور بیزانس، نیکفوروس یکم به بلغارستان شد که به مرگ او به دست ارتش بلغارستان انجامید.[۸۹] در پیامد جنگ، شهر به‌طور دائم با بلغارستان ادغام شد و با نام اسلاوی «سردتس» شناخته شد. این شهر تحت فرمانروایی جانشین کروم، خان اومورتاگ، به یک قلعه مهم و مرکز اداری تبدیل شد و او آن را مرکز استان سردتس (Sredetski komitat) قرار داد. قدیس حامی بلغارستان، جان ریلایی (ایوان رلیسکی)، در اواسط قرن دهم به دستور امپراتور پتر یکم در سردتس به خاک سپرده شد.[۹۰] پس از فتح پایتخت بلغارستان، پرسلاو، توسط ارتش‌های سویاتوسلاو یکم و ژان یکم تزی‌میسکس در سال‌های ۹۷۰–۹۷۱، پاتریارک بلغارستان، دامیان، سال بعد سردتس را به عنوان مقر خود انتخاب کرد و پایتخت بلغارستان به‌طور موقت به آنجا منتقل شد.[۹۱] در نیمه دوم قرن دهم، شهر توسط کومس نیکولا و پسرانش که به «کومتپولی» معروف بودند، اداره می‌شد. یکی از آن‌ها ساموئیل بود که سرانجام در سال ۹۹۷ به عنوان امپراتور بلغارستان تاج‌گذاری کرد. در سال ۹۸۶، امپراتور بیزانس باسیل دوم سردتس را محاصره کرد، اما پس از ۲۰ روز حملات بی‌نتیجه، پادگان شهر محاصره را شکست و بیزانسی‌ها را مجبور به ترک کارزار کرد. باسیل دوم در راه بازگشت به قسطنطنیه در نبرد دروازه‌های تراژان در کمین افتاد و شکست سختی از بلغارها خورد.[۹۰][۹۲]

این شهر سرانجام در سال ۱۰۱۸، پس از فتح بلغارستان توسط بیزانس، به دست امپراتوری بیزانس افتاد. سردتس در سال‌های ۱۰۴۰–۱۰۴۱ در قیام پتر دلیان که تلاشی ناموفق برای احیای استقلال بلغارستان بود، شرکت کرد و آخرین دژ شورشیان به رهبری فرمانده محلی، بوتکو بود.[۹۳] در طول قرن یازدهم، بسیاری از پچنگ‌ها به عنوان فدرات‌های بیزانس در منطقه صوفیه اسکان داده شدند.

فضای داخلی باستانی کلیسای سنت صوفیه

این شهر بار دیگر در سال ۱۱۹۴ در زمان امپراتور ایوان آسن یکم به امپراتوری احیاشده بلغارستان ملحق شد و به یک مرکز عمده اداری و فرهنگی تبدیل گردید.[۹۴] چندین نفر از فرمانداران شهر اعضای خاندان امپراتوری بلغارستان بودند و عنوان «سواستوکراتور» را داشتند که پس از تزار، دومین مقام عالی در آن زمان بود. برخی از دارندگان شناخته‌شده این عنوان عبارت بودند از کالوئیان، پتر و خویشاوند آن‌ها الکساندر آسن (درگذشته پس از ۱۲۳۲)، پسر ایوان آسن یکم (حکومت: ۱۱۸۹–۱۱۹۶). در قرن‌های سیزدهم و چهاردهم، سردتس یک قطب مهم معنوی و ادبی با مجموعه‌ای از ۱۴ صومعه در اطرافش بود که در نهایت توسط عثمانی‌ها ویران شدند. این شهر سرامیک‌های رنگارنگ اسگرافیتو، جواهرات و ابزار آهنی تولید می‌کرد.[۹۵]

در سال ۱۳۸۲/۱۳۸۳ یا ۱۳۸۵، سردتس در جریان جنگ‌های بلغارستان و عثمانی پس از یک محاصره سه‌ماهه توسط لاله شاهین پاشا به تصرف امپراتوری عثمانی درآمد.[۹۶] فرمانده عثمانی توصیف زیر را از پادگان شهر بر جای گذاشت: «در داخل قلعه [صوفیه] ارتش بزرگ و نخبه‌ای وجود دارد، سربازانش تنومند و سبیلو هستند و جنگ‌دیده به نظر می‌رسند، اما عادت به نوشیدن شراب و راکایا دارند—در یک کلام، مردمان خوش‌گذرانی هستند.»[۹۷]

تاریخ اوایل دوره معاصر

از قرن چهاردهم تا قرن نوزدهم، صوفیه یک مرکز اداری مهم در امپراتوری عثمانی بود. این شهر پایتخت بیلیربیگیِ روملی (ایالت روملی) شد؛ استانی که سرزمین‌های عثمانی در اروپا (بالکان) را اداره می‌کرد و یکی از دو بیلیربیگی اصلی در کنار آناتولی بود. همچنین پایتخت سنجاق صوفیه بود که شامل کل تراکیه به همراه پلوودیف و ادیرنه، و بخشی از مقدونیه با سالونیک و اسکوپیه می‌شد.[۹۸]

در مراحل اولیه جنگ صلیبی وارنا در سال ۱۴۴۳، شهر برای مدت کوتاهی توسط نیروهای مجارستانی اشغال شد و جمعیت بلغاری مراسمی در کلیسای سنت صوفیه برگزار کردند. پس از شکست نیروهای صلیبی در سال ۱۴۴۴، مسیحیان شهر با آزار و اذیت روبرو شدند. در سال ۱۵۳۰، صوفیه برای حدود سه قرن پایتخت استان عثمانی (بیلیربیگی) روملی شد. در آن زمان، صوفیه بزرگترین پایگاه واردات و صادرات در بلغارستان امروزی برای تجارت کاروانی با جمهوری راگوسا بود. در قرن‌های ۱۵ و ۱۶، صوفیه با فعالیت‌های ساخت‌وساز عثمانی گسترش یافت. سرمایه‌گذاری‌های عمومی در زیرساخت‌ها، آموزش و اقتصاد محلی تنوع بیشتری به شهر بخشید. از جمله، جمعیت شامل مسلمانان، مسیحیان ارتدکس بلغاری و یونانی‌زبان، ارمنی‌ها، گرجی‌ها، راگوسایی‌های کاتولیک، یهودیان (رومانیوت، اشکنازی و سفاردی) و کولی‌ها بود.[۹۶] قرن شانزدهم با موجی از آزار و اذیت علیه مسیحیان بلغاری همراه بود؛ در مجموع نه نفر در صوفیه به نوشهید تبدیل شدند و توسط کلیسای ارتدکس قدیس اعلام شدند، از جمله گئورگی جدید (۱۵۱۵)، سوفرونیوس صوفیه (۱۵۱۵)، گئورگی جدیدترین (۱۵۳۰)، نیکلاس صوفیه (۱۵۵۵) و تراپورنتیوس صوفیه (۱۵۵۵).[۹۹]

صوفیه در میانه سده نوزدهم

در مورد سیمای شهر، منابع قرن شانزدهم به هشت مسجد جامع (مسجد جمعه)، سه کتابخانه عمومی، مدارس متعدد، ۱۲ کلیسا، سه کنیسه و بزرگترین بدستان (بازار) بالکان اشاره می‌کنند.[۹۶] علاوه بر این، فواره‌ها و حمام‌ها وجود داشت. برجسته‌ترین کلیساها مانند سنت صوفیه و سنت جورج به مسجد تبدیل شدند و تعدادی مسجد جدید ساخته شد، از جمله مسجد بانیا باشی که توسط معمار عثمانی معمار سنان بنا گردید. در مجموع تا قرن هفدهم ۱۱ مسجد بزرگ و بیش از ۱۰۰ مسجد کوچک وجود داشت.[۱۰۰][۱۰۱] در سال ۱۶۱۰، واتیکان اسقف‌نشین صوفیه را برای کاتولیک‌های روملی تأسیس کرد که تا سال ۱۷۱۵، زمانی که اکثر کاتولیک‌ها مهاجرت کردند، وجود داشت.[۱۰۲] قیام مهمی علیه حکومت عثمانی در صوفیه، ساماکوف و غرب بلغارستان در سال ۱۷۳۷ رخ داد.

صوفیه در قرن هفدهم وارد دوره‌ای از زوال اقتصادی و سیاسی شد که در دوران هرج‌ومرج بالکان عثمانی در اواخر قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم، زمانی که جنگ‌سالاران محلی عثمانی روستاها را غارت می‌کردند، شتاب گرفت. آمار جمعیتی عثمانی در سال ۱۸۳۱ نشان می‌دهد که ۴۲٪ از مسیحیان در قضای صوفیه مالیات‌دهنده نبودند و تعداد مسیحیان طبقه متوسط و فقیر برابر بود.[۱۰۳] از قرن هجدهم، بیلیربیگی‌های روملی اغلب در بیتولا اقامت داشتند که در سال ۱۸۲۶ رسماً پایتخت استان شد. صوفیه مرکز یک سنجاق (شهرستان) باقی ماند. تا قرن نوزدهم، جمعیت بلغاری دارای دو مدرسه و هفت کلیسا بود که به رنسانس ملی بلغارستان کمک کردند. در سال ۱۸۵۸، ندلیا پتکووا نخستین مدرسه دخترانه بلغاری را در شهر ایجاد کرد. در سال ۱۸۶۷ نخستین چیتالیشته در صوفیه افتتاح شد که یک موسسه فرهنگی بلغاری بود. در سال ۱۸۷۰، انقلابی بلغار واسیل لفسکی یک کمیته انقلابی در شهر و روستاهای همجوار تأسیس کرد. پس از دستگیری او در سال ۱۸۷۳، واسیل لفسکی منتقل شد و توسط عثمانی‌ها در صوفیه به دار آویخته شد.

تاریخ مدرن و معاصر

در جریان جنگ روسیه و عثمانی ۱۸۷۷–۷۸، سلیمان پاشا تهدید کرد که شهر را در دفاع خواهد سوزاند، اما دیپلمات‌های خارجی لئاندر لگای، ویتو پوزیتانو، خاخام گابریل آلموسنینو و یوزف والدتهارت از ترک شهر امتناع کردند و بدین ترتیب آن را نجات دادند. بسیاری از ساکنان بلغاری صوفیه مسلح شدند و در کنار نیروهای روسی ایستادند.[۱۰۴] صوفیه در ۴ ژانویه ۱۸۷۸ توسط نیروهای روسی تحت فرماندهی ژنرال یوسیف گورکو از حکومت عثمانی آزاد شد (نگاه کنید به نبرد صوفیه). این شهر توسط مارین درینوف به عنوان پایتخت پیشنهاد شد و در ۳ آوریل ۱۸۷۹ به این عنوان پذیرفته شد. در زمان آزادسازی، جمعیت شهر ۱۱٬۶۴۹ نفر بود.[۱۰۵]

بیشتر مساجد صوفیه در آن جنگ ویران شدند؛ هفت مورد از آن‌ها در یک شب در دسامبر ۱۸۷۸ نابود شدند، زمانی که یک طوفان تندری صدای انفجارهای ترتیب‌داده‌شده توسط مهندسان نظامی روسی را پوشاند.[۱۰۶] پس از جنگ، اکثریت بزرگ جمعیت مسلمان صوفیه را ترک کردند.[۹۶]

بمباران متفقین بر فراز صوفیه در جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۴

برای چند دهه پس از آزادسازی، صوفیه رشد جمعیتی بزرگی را تجربه کرد که عمدتاً ناشی از مهاجرت از سایر مناطق شاهزاده‌نشین (از سال ۱۹۰۸ پادشاهی) بلغارستان و از مقدونیه و تراکیه بود که هنوز تحت حکومت عثمانی بودند.

در سال ۱۹۰۰، نخستین لامپ الکتریکی در شهر روشن شد.[۱۰۷]

در جنگ دوم بالکان، بلغارستان عملاً به تنهایی با تمام کشورهای همسایه خود می‌جنگید. هنگامی که ارتش رومانی در سال ۱۹۱۳ وارد وراژدبنا شد (در آن زمان روستایی در ۷ مایلی (۱۱ کیلومتری) صوفیه و اکنون یکی از حومه‌ها)،[۱۰۸] این امر باعث شد تا تزارنشین بلغارستان تسلیم شود. در طول جنگ، صوفیه توسط سپاه هوایی رومانی بمباران هوایی شد که به عملیات شناسایی تصویری و پخش اعلامیه‌های تبلیغاتی در شهر پرداختند. بدین ترتیب، صوفیه نخستین پایتخت در جهان شد که هواپیماهای دشمن بر فراز آن پرواز کردند.[۱۰۹]

در طول جنگ جهانی دوم، بلغارستان در ۱۳ دسامبر ۱۹۴۱ به ایالات متحده و بریتانیا اعلان جنگ داد و در اواخر ۱۹۴۳ و اوایل ۱۹۴۴ نیروهای هوایی آمریکا و بریتانیا بمباران‌هایی را بر فراز صوفیه انجام دادند. در نتیجه بمباران‌ها، هزاران ساختمان ویران یا آسیب دیدند، از جمله کتابخانه پایتخت و هزاران کتاب. در سال ۱۹۴۴ صوفیه و بقیه بلغارستان توسط ارتش سرخ شوروی اشغال شد و چند روز پس از تهاجم شوروی، بلغارستان به آلمان نازی اعلان جنگ داد.

در سال ۱۹۴۵، جبهه میهنی کمونیست قدرت را به دست گرفت. تبدیل بلغارستان به جمهوری خلق بلغارستان در سال ۱۹۴۶ و به جمهوری بلغارستان در سال ۱۹۹۰ تغییرات قابل توجهی در ظاهر شهر ایجاد کرد. جمعیت صوفیه به دلیل مهاجرت از مناطق روستایی به سرعت افزایش یافت. مناطق مسکونی جدیدی در حومه شهر ساخته شد، مانند دروژبا، ملادوست و لیولین.

در دوران حکومت حزب کمونیست، نام تعدادی از نمادین‌ترین خیابان‌ها و میدان‌های شهر به دلایل ایدئولوژیک تغییر کرد، که پس از سال ۱۹۸۹ نام‌های اصلی بازگردانده شدند.[۱۱۰]

آرامگاه گئورگی دیمیتروف، جایی که جسد دیمیتروف به شیوه‌ای مشابه آرامگاه لنین نگهداری می‌شد، در سال ۱۹۹۹ تخریب شد.

مترو

تصویری از مرکز صوفیه (پایتخت بلغارستان) با پس زمینه کلیسای جامع الکساندر نوسکی صوفیه

متروی صوفیه در سال ۱۹۹۸ تأسیس شده و هم‌اکنون دارای ۲ خط و ۳۴ ایستگاه می‌باشد.

روابط بین‌المللی

شهرهای خواهرخوانده

توافق‌نامه‌های همکاری

منابع

ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای صوفیه دارد.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ صوفیه موجود است.
  1. ↑ "Sofia through centuries". Sofia Municipality. Archived from the original on 19 August 2009. Retrieved 16 October 2009.
  2. ↑ Ghodsee, Kristen (2005). The Red Riviera: Gender, Tourism, and Postsocialism on the Black Sea. Duke University Press. p. 21. ISBN 0822387174.
  3. ↑ Prehistory, Ivan Dikov · in (7 دسامبر 2015). "Archaeologist Discovers 8,000-Year-Old Nephrite 'Frog-like' Swastika in Slatina Neolithic Settlement in Bulgaria's Capital Sofia – Archaeology in Bulgaria". archaeologyinbulgaria.com. Archived from the original on 22 December 2015. Retrieved 20 December 2015.
  4. ↑ Marazov, Ivan (ed.). Ancient Gold: The Wealth of the Thracians. NY: Harry N. Abrams Inc., 1998. Texts by Marazov, Ivan; Venedikov, Ivan; Fol, Alexander; Tacheva, Margarita. شابک ‎۹۷۸۰۸۱۰۹۱۹۹۲۱.
  5. ↑ Popov, Dimitar (ed.). The Thracians, Iztok – Zapad, Sofia, 2011. شابک ‎۹۷۸۹۵۴۳۲۱۸۶۹۱.
  6. 1 2 Sofia 2016, p. 13.
  7. 1 2 "CITIES AND THEIR URBANISED AREAS IN THE REPUBLIC OF BULGARIA" (PDF). National Statistical Institute: 91. Archived (PDF) from the original on 15 July 2018. Retrieved 15 July 2018.
  8. ↑ "Archived copy". Archived from the original on 24 November 2020. Retrieved 25 August 2020.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (link)
  9. ↑ "Nsi • National Register of Populated Places •". Archived from the original on 11 July 2020. Retrieved 8 July 2020.
  10. 1 2 "Население по градове и пол | Национален статистически институт". www.nsi.bg (به بلغاری). Archived from the original on 12 April 2021. Retrieved 29 May 2021.
  11. ↑ "Population on 1 January by age groups and sex - functional urban areas".
  12. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام European Metropolitan regions وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  13. ↑ "Sofia (capital)".
  14. ↑ "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (به انگلیسی). Archived from the original on 23 September 2018. Retrieved 13 September 2018.
  15. ↑ "Triangle of Religious Tolerance (1903) – iCulturalDiplomacy". www.i-c-d.de. Archived from the original on 27 January 2020. Retrieved 27 December 2019.
  16. ↑ "10 Things We Can all Learn from Bulgaria's Square of Religious Tolerance". 15 فوریه 2017. Archived from the original on 29 September 2020. Retrieved 4 September 2020.
  17. ↑ "Museum of Socialist Art – National Gallery" (به انگلیسی). Archived from the original on 21 December 2019. Retrieved 27 December 2019.
  18. ↑ "История". www.kmeta.bg. 10 مه 2017. Archived from the original on 31 October 2018. Retrieved 31 October 2018.
  19. ↑ "NATIONAL STATISTICAL INSTITUTE – Information for the area of city of Sofia". Nsi.bg. Archived from the original on 7 February 2018. Retrieved 11 April 2018.
  20. ↑ "Eurostat-Sofia urban area population". Archived from the original on 3 September 2015. Retrieved 24 June 2017.
  21. ↑ "Metropolitan areas in Europe" (PDF). Der Markt für Wohn- und Wirtschaftsimmobilien in Deutschland Ergebnisse des BBSR-Expertenpanel Immobilienmarkt Nr: 95. ISSN 1868-0097. Archived from the original (PDF) on 15 July 2018. Retrieved 15 July 2018.
  22. ↑ "Eurostat – Data Explorer". appsso.eurostat.ec.europa.eu. Archived from the original on 3 December 2018. Retrieved 21 December 2016.
  23. ↑ Чолева-Димитрова, Анна М. (2002) (in Bulgarian). Селищни имена от Югозападна България: Изследване. Речник. София: Пенсофт. pp. 169–170
  24. ↑ Grant, Michael (211). The Emperor Constantine. Hachette. ISBN 9781780222806. Archived from the original on 18 August 2020. Retrieved 12 September 2017.
  25. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام britannica.com وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  26. ↑ Lauwerys, Joseph (1970). Education in Cities. Evan's Brothers. ISBN 0-415-39291-8. Archived from the original on 11 July 2020. Retrieved 12 September 2017.
  27. ↑ "The Cambridge Ancient History", Volume 3, Part 2: The Assyrian and Babylonian Empires and Other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries BC by John Boardman, I. E. S. Edwards, E. Sollberger, and N. G. L. Hammond, شابک ‎۰−۵۲۱−۲۲۷۱۷−۸, 1992, p. 600: "In the place of the vanished Treres and Tilataei we find the Serdi for whom there is no evidence before the first century BC. It has for long been supposed on convincing linguistic and archeological grounds that this tribe was of Celtic origin"
  28. ↑ Mihailov, G., Thracians, Sofia, 1972, Bulgarian Academy of Sciences, quote in Bulgarian: Името серди е засвидетелствано след келтската инвазия на Балканите. Сердите са от смесен трако-келтски произход.
  29. ↑ Popov, D. Thracians, Sofia, p.h. Iztok – Zapad, 2005.
  30. 1 2 World and Its Peoples. Marshall Cavendish. 2010. ISBN 9780761479024. Archived from the original on 18 August 2020. Retrieved 12 September 2017.
  31. 1 2 Irina Florov, Nicholas Florov (2001). Three-thousand-year-old Hat. Michigan University: Golden Vine Publishers. p. 303. ISBN 0968848702. Archived from the original on 28 September 2017. Retrieved 12 September 2017.
  32. ↑ Julian Bennett, Trajan: Optimus Princeps (Routledge, 1997), p. 1.
  33. ↑ Erwin Anton Gutkind (1964). International history of city development (8 ed.). Michigan University: Free Press of Glencoe. Archived from the original on 20 August 2020. Retrieved 12 September 2017.
  34. ↑ "София" (به بلغاری). Мила Родино. Archived from the original on 19 December 2007. Retrieved 14 September 2008.
  35. ↑ Encyclopedia Americana (25 ed.). Pennsylvania State University: Grolier Incorporated. 1999. p. 878. ISBN 0717201317. Archived from the original on 21 February 2017. Retrieved 12 September 2017.
  36. ↑ "History". Capital Municipality. Archived from the original on 26 December 2015. Retrieved 20 October 2015.
  37. ↑ "District Sofia-city". Guide Bulgaria. Archived from the original on 29 February 2012. Retrieved 19 February 2012.
  38. ↑ (Geographic Dictionary of Bulgaria 1980، ص. 537)
  39. ↑ "General Hydrological Data". Iskar River System. Archived from the original on 7 December 2017. Retrieved 27 April 2019.
  40. ↑ Софийска голяма община – климат بایگانی‌شده در ۷ اوت ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine.
  41. ↑ Ishirkov, Anastas (1910). "Атанас Иширков, България. Географически бележки, Придворна печатница, 1910 година, стр. 78". Archived from the original on 7 August 2020. Retrieved 3 September 2019.
  42. ↑ Николов, Иван. "Архив-Бг3 » 01-1991 София". stringmeteo.com. Archived from the original on 29 May 2021. Retrieved 1 January 2021.
  43. ↑ "Статистически Данни" (PDF). stringmeteo.com. Retrieved 13 August 2024.
  44. ↑ Николов, Иван. "Времето София » 25.12.2001". stringmeteo.com. Archived from the original on 3 April 2015. Retrieved 28 January 2015.
  45. ↑ "Вековен архив - София » 01.1887 - 12.2007". www.stringmeteo.com. Archived from the original on 17 May 2021. Retrieved 17 May 2021.
  46. ↑ "През 2000 година на 5 юли е бил един от". 4 ژوئیه 2023.
  47. ↑ "Времето-България » Мес. обобщ. температури".
  48. ↑ "Архив-Бг » Год. обобщ. температури".
  49. ↑ "Век. месечен архив Бг". Archived from the original on 7 August 2020. Retrieved 18 January 2020.
  50. ↑ "Архив-Бг » Год. обобщ. валежи". Archived from the original on 7 August 2020. Retrieved 18 January 2020.
  51. ↑ "Index of /Archive/Arc0216/0253808/2.2/Data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Bulgaria/CSV".
  52. ↑ "Station Name: Sofia". United States National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved 13 August 2024.
  53. ↑ "Век. месечен архив Бг". Stringmeteo.com.
  54. ↑ "Век. месечен архив Бг". Stringmeteo.com.
  55. ↑ "Archived copy". Archived from the original on 31 March 2024.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (link)
  56. ↑ "Archived copy". Archived from the original on 31 March 2024.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (link)
  57. ↑ "Статистически годишник ha народната република българия" [Statistical Yearbook of the People's Republic of Bulgaria 1947-1948] (PDF) (به بلغاری). Archived from the original (PDF) on 2 April 2024.
  58. ↑ "Времето София » 05.11.2021".
  59. ↑ "Number of Wet Days".
  60. ↑ "Relative Humidity".
  61. ↑ "Sofia, Bulgaria - Detailed climate information and monthly weather forecast". Archived from the original on 9 March 2021. Retrieved 3 September 2019.
  62. ↑ راهنمای سفر به بلغارستان
  63. ↑ ""Дружба", "Надежда" и "Павлово" са с най-мръсен въздух в София – Mediapool.bg". mediapool.bg. 16 مارس 2012. Archived from the original on 4 March 2016. Retrieved 13 August 2015.
  64. 1 2 3 "Air pollution in Sofia, other Bulgarian cities hugely exceeded norms several times this winter". The Sofia Globe. 4 آوریل 2018. Archived from the original on 26 October 2018. Retrieved 26 October 2018.
  65. 1 2 3 Environment: Sofia, most polluted capital of Europe (News report). Agence France-Presse. 20 دسامبر 2015. Archived from the original on 30 October 2021. Retrieved 26 October 2018.
  66. ↑ Hakim, Danny (15 اکتبر 2013). "Bulgaria's Air Is Dirtiest in Europe, Study Finds, Followed by Poland". The New York Times. Archived from the original on 23 July 2014. Retrieved 15 October 2013.
  67. 1 2 "Bulgaria: Bad air quality in Sofia on January 6 2018". The Sofia Globe. 6 ژانویه 2018. Archived from the original on 26 October 2018. Retrieved 26 October 2018.
  68. ↑ "Air Quality Standards". European Commission. Archived from the original on 22 October 2018. Retrieved 26 October 2018.
  69. ↑ "Sofia Municipal Council Adopted Measures to Tackle Air Pollution". Bulgarian National Television. 25 ژانویه 2018. Archived from the original on 27 October 2018. Retrieved 26 October 2018.
  70. ↑ "Brussels: Sofia has no projects targeting air pollutionКопирано от fidget.bg". Standard. 12 سپتامبر 2018. Archived from the original on 27 October 2018. Retrieved 26 October 2018.
  71. ↑ John G. Kelcey; Norbert Müller (7 ژوئن 2011). Plants and Habitats of European Cities. Czech Republic; Germany – University of Applied Sciences Erfurt: Springer. ISBN 978-0-387-89684-7. Archived from the original on 19 August 2020. Retrieved 12 September 2017.
  72. ↑ Boev, Zlatozar. (2009). Avian Remains from an Early Neolithic Settlement of Slatina (Present Sofia City, Bulgaria). Acta Zoologica Bulgarica. 61. 151–156.
  73. 1 2 "София – 130 години столица на България". sofiaculture.bg. Archived from the original on 5 September 2017.
  74. ↑ BulWTours (20 ژوئیه 2015). "Odrysian Kingdom - the first country on the Balkans". Bulgaria Wine Tours (به انگلیسی). Archived from the original on 9 February 2022. Retrieved 8 September 2021.
  75. 1 2 3 Trudy, Ring; Noelle, Watson; Paul, Schellinger (5 نوامبر 2013). Southern Europe: International Dictionary of Historic Places. Routledge. ISBN 9781134259588. Archived from the original on 19 August 2020. Retrieved 20 December 2015.
  76. ↑ The Cambridge Ancient History, Volume 3, Part 2:, شابک ‎۰−۵۲۱−۲۲۷۱۷−۸, 1992, page 600
  77. ↑ "Емил Коцев 24.04.2016 9:331205 ИЗГУБЕНАТА СТОЛИЦА". Archived from the original on 4 February 2017. Retrieved 12 October 2018.
  78. ↑ "Dio, Roman History, Book 51, chapter 25". Retrieved 20 February 2021.
  79. ↑ "Trakii︠a︡ – Том 12 – Страница 41- "Da diese mit ihrem blinden König Siras verbündete der Römer waren ergab dies den Vorwand für den Kriegszug von Crassus. Über die Segetike (wohl irrtümlich für Serdike, Land der Serden, wie es aus Dio Cass. LI, 25, 4 erhellt)"". 1998. Archived from the original on 12 October 2018. Retrieved 12 October 2018.
  80. ↑ "Acta Antiqua Academiae Scientiarum Hungaricae. Akademai Klado, 1966. "Als sie die Dentheleten angriffen, kam Crassus diesen zur. Hilfe, eroberte das Land der Serden (bei Dio Segetika) und kam plündernd ins."". 1966. Archived from the original on 12 October 2018. Retrieved 12 October 2018.
  81. ↑ Jenő Fitz. Limes. Akadémiai Kiadó, 1977 "As Macedonia itself was in danger, Crassus readily advanced as far as Segetika (-Serdica)" بایگانی‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۱۸ توسط Wayback Machine, شابک ‎۹۷۸۹۶۳۰۵۱۳۰۱۲
  82. ↑ Ivanov, Rumen (2006). Roman cities in Bulgaria. Bulgarian Bestseller--National Museum of Bulgarian Books and Polygraphy. ISBN 9789544630171. Archived from the original on 20 August 2020. Retrieved 12 September 2017.
  83. ↑ Wilkes, John (2005). "Provinces and Frontiers". In Bowman, Alan K.; Garnsey, Peter; Cameron, Averil (eds.). The Cambridge ancient history: The crisis of empire, A.D. 193–337. Vol. 12. Cambridge University Press. p. 253. ISBN 978-0-521-30199-2. Archived from the original on 10 November 2015. Retrieved 29 October 2015.
  84. ↑ Encyclopaedia Londinensis, or, Universal dictionary of arts, sciences, and literature. University of Minnesota. 1827. Archived from the original on 19 August 2020. Retrieved 12 September 2017.
  85. ↑ Saunders, Randall Titus (1992). A biography of the Emperor Aurelian (AD 270–275). Ann Arbor, Michigan: UMI Dissertation Services. pp. 106–7.
  86. ↑ "Eutropius: Book IX". thelatinlibrary.com. Archived from the original on 10 September 2017. Retrieved 16 February 2012.
  87. ↑ Nikolova, Kapka Sofia بایگانی‌شده در ۲۰ اوت ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine University of Indiana. "Emperor Constantine the Great even considered the possibility for Serdika to become the capital of the Eastern Roman Empire"
  88. ↑ Green, Bernard (2010). Christianity in Ancient Rome: The First Three Centuries. A&C Black. p. 237. ISBN 978-0-567-03250-8. Archived from the original on 19 August 2020. Retrieved 12 September 2017.
  89. ↑ (Bozhilov و Gyuzelev 1999، صص. 127–128)
  90. 1 2 (Stancheva 2010، صص. 120–121)
  91. ↑ Slaviani. 1967. Archived from the original on 18 August 2020. Retrieved 27 June 2019.
  92. ↑ (Bozhilov و Gyuzelev 1999، ص. 319)
  93. ↑ (Bozhilov و Gyuzelev 1999، صص. 400–401)
  94. ↑ (Stancheva 2010، صص. 123–124)
  95. ↑ (Stancheva 2010، صص. 131, 139)
  96. 1 2 3 4 Ivanova, Svetlana, "Ṣofya", in: Encyclopaedia of Islam, Second Edition, Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. Consulted online on 23 January 2018.
  97. ↑ Cited in Халенбаков, О. Детска енциклопедия България: Залезът на царете, с. 18
  98. ↑ Godisnjak. Drustvo Istoricara Bosne i Hercegovine, Sarajevo. 1950. p. 174. Archived from the original on 18 August 2020. Retrieved 27 June 2019. Санџак Софија Овај је санџак основан око г. 1393.
  99. ↑ (Stancheva 2010، صص. 165, 167–169)
  100. ↑ (Stancheva 2010، صص. 154–155)
  101. ↑ "Sofia – Trip around Sofia". Balkan tourist, 1968. Archived from the original on 5 March 2016. Retrieved 8 August 2015.
  102. ↑  This article incorporates text from a publication now in the public domain:Herbermann, Charles, ed. (1913). "Sardica" . Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton. {{cite encyclopedia}}: Cite has empty unknown parameters: |HIDE_PARAMETER20= و |coauthors= (help)
  103. ↑ Kemal Karpat (1985), Ottoman Population, 1830-1914, Demographic and Social Characteristics بایگانی‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine, The University of Wisconsin Press, p. 36
  104. ↑ "ВОЕННАЯ ЛИТЕРАТУРА --[ Военная история ]-- Генов Ц. Русско-турецкая война 1877–1878 гг. и подвиг освободителей". lib.ru. Archived from the original on 5 March 2016. Retrieved 8 August 2015.
  105. ↑ Kiradzhiev, Svetlin (2006). "Sofia. 125 years a capital. 1879–2004". "Guttenberg". شابک ‎۹۷۸−۹۵۴−۶۱۷−۰۱۱−۸
  106. ↑ Crampton, RJ (2006) [1997], A Concise History of Bulgaria, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-85085-1
  107. ↑ "E-novinar.com – Новините на едно място" [Mohailova, Tihomria. In 1900 the first electric lamp lit the streets of Sofia. Novinar]. novinar.bg (به بلغاری). 12 مارس 2014. Archived from the original on 18 June 2016. Retrieved 22 December 2016.
  108. ↑ Hall (2000), p. 97.
  109. ↑ Hall (2000), p. 118.
  110. ↑ L. Ivanov. 1991 Sofia street naming proposal. بایگانی‌شده در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine Sofia City Place-names Commission, 22 January 1991.
  111. ↑ "Kardeş Kentleri Listesi ve 5 Mayıs Avrupa Günü Kutlaması [via WaybackMachine.com]" (به ترکی استانبولی). Ankara Büyükşehir Belediyesi - Tüm Hakları Saklıdır. Archived from the original on 14 January 2009. Retrieved 21 July 2013.
  112. ↑ "Twinning Cities: International Relations" (PDF). Municipality of Tirana. www.tirana.gov.al. Archived from the original (PDF) on 10 October 2011. Retrieved 23 June 2009.
  113. ↑ "Twinning Cities: International Relations. Municipality of Tirana". Tirana.gov.al. Archived from the original on 8 July 2010. Retrieved 25 January 2008.
  114. ↑ "Yerevan - Partner Cities". Yerevan Municipality Official Website. © 2005—2013 www.yerevan.am. Archived from the original on 5 November 2013. Retrieved 4 November 2013.
  115. ↑ "Friendship and cooperation agreements". Paris.fr. Archived from the original on 15 October 2013. Retrieved 12 October 2013.
  116. ↑ "Acordos de Geminação, de Cooperação e/ou Amizade da Cidade de Lisboa" [Lisbon - Twinning Agreements, Cooperation and Friendship]. Camara Municipal de Lisboa (به پرتغالی). Archived from the original on 31 October 2013. Retrieved 23 August 2013.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.