موزه تمدن‌های آناتولی
Anadolu Medeniyetleri Müzesi | |
| بنیان‌گذاری | ۱۹۲۱ |
|---|---|
| مکان | خیابان گوزجو، شماره ۲، ۰۶۲۴۰ اولوس، آنکارا، ترکیه |
| گونه | موزه باستان‌شناسی |
| مجموعه | 194.759 |
| بازدیدکنندگان | ۳۲۵.۹۱۳ (۲۰۱۹) |
| بنیان‌گذار | مصطفی کمال آتاترک |
| مدیر | یوسف کیراچ |
| وبگاه | |
موزه تمدن‌های آناتولی (به انگلیسی: Museum of Anatolian Civilizations) (ترکی استانبولی: Anadolu Medeniyetleri Müzesi) در ضلع جنوبی قلعه آنکارا در منطقه آت‌پازاری در آنکارا، ترکیه واقع‌شده است. این موزه از ساختمان قدیمی انبار بازار محمود پاشا متعلق به امپراتوری عثمانی و کورشونلو هان تشکیل‌شده است. به دلیل تمایل مصطفی کمال آتاترک برای تأسیس موزه‌ای برای هیتی‌ها، این ساختمان‌ها به پیشنهاد حامد زبیر کوشای، که در آن زمان وزیر فرهنگ بود، به وزیر آموزش ملی، سافیت آریکان، خریداری شدند. پس از تکمیل بازسازی و تعمیرات (۱۹۳۸–۱۹۶۸)، این ساختمان به عنوان موزه باستان‌شناسی آنکارا به روی عموم باز شد.
امروزه، کورشونلو هان که به عنوان یک ساختمان اداری استفاده می‌شود، اتاق‌های کار، کتابخانه، سالن کنفرانس، آزمایشگاه و کارگاه را در خود جای داده است. ساختمان قدیمی بازار، نمایشگاه‌ها را در خود جای داده است. در داخل این ساختمان عثمانی، موزه دارای مجموعه‌ای از نمایشگاه‌های باستان‌شناسی آناتولی است. این نمایشگاه‌ها با دوران پارینه‌سنگی آغاز می‌شوند و به صورت زمانی از طریق دوران دوران نوسنگی، عصر برنز، کلونی‌های تجاری آشوری، هیتی‌ها، فریگی‌ها، اورارتوها، یونانی، هلنیستی، رومی، بیزانس، سلجوقیان و دوره‌های عثمانی ادامه می‌یابند. همچنین مجموعه گسترده‌ای از دست‌ساخته‌ها از کاوش‌های غار کارائین، چاتال‌هویوک، حاجی‌لار (قیصریه)، جان‌حسن، بیجه‌سلطان، آلاجه‌هویوق، کول‌تپه، عجم‌هویوک، بوغازکوی (گوردیون)، پازارلی، آلتین‌تپه، عادل‌جواز و پاتنوس و همچنین نمونه‌هایی از چندین دوره در آن وجود دارد.
نمایشگاه‌های آثار طلا، نقره، شیشه، مرمر و برنز به نیمه دوم هزاره اول پیش از میلاد بازمی‌گردند. مجموعه‌های سکه، با نمونه‌هایی که از اولین پول‌های ضرب‌شده تا دوران مدرن را در بر می‌گیرد، نشان‌دهنده گنجینه‌های فرهنگی کمیاب این موزه هستند.
موزه تمدن‌های آناتولی در ۱۹ آوریل ۱۹۹۷ در سوئیس به عنوان نخستین «جایزه سال موزه اروپا» انتخاب شد.
تاریخچه
نخستین موزه در آنکارا توسط مبارک غالب‌بیگ، از اداره فرهنگ، در سال ۱۹۲۱ در بخشی از قلعه آنکارا به نام آک‌قلعه تأسیس شد. علاوه بر این موزه، دست‌ساخته‌هایی از معبد آگوستوس و رم و حمام رومی‌های آنکارا نیز گردآوری شدند. بنا بر توصیه مصطفی کمال آتاترک و با هدف ایجاد یک «موزه اتی» در مرکز شهر، دست‌ساخته‌های هیتی از سراسر منطقه به آنکارا فرستاده شدند و از این رو نیاز به موزه‌ای بزرگ‌تر احساس شد.
مدیر وقت فرهنگ، حمید زبیر کوشای و صفوت آریکان، وزیر آموزش، پیشنهاد کردند که بازار و کاروانسرای محمود پاشا تعمیر و به موزه تبدیل شود. این پیشنهاد پذیرفته شد و عملیات مرمت از سال ۱۹۳۸ تا ۱۹۶۸ ادامه یافت. پس از تکمیل تعمیرات بازار در سال ۱۹۴۰، جایی که سازه گنبدی‌شکل قرار دارد، کمیته‌ای به ریاست باستان‌شناس آلمانی اچ. جی. گوت‌بوک موزه را چیدمان کرد.
در سال ۱۹۴۳، در حالی که تعمیرات ساختمان همچنان در جریان بود، بخش میانی برای بازدیدکنندگان بازگشایی شد. پروژه‌های تعمیر این بخش توسط معمار ماجیت کورال انجام شد و عملیات تعمیر پس از مناقصه توسط معمار زوهتو بیگ صورت گرفت. در سال ۱۹۴۸، مدیریت موزه، آک‌قلعه را که به عنوان انبار استفاده می‌شد ترک کرد و موزه در چهار اتاق از «کورشونلو خان» که تعمیرات آن به پایان رسیده بود، مستقر شد. پروژه‌های مرمت و نمایش بخش اطراف سازه گنبدی توسط معمار احسان کیگی تهیه و اجرا شد. پنج مغازه به شکل اصلی خود باقی ماندند و دیوارهای بین مغازه‌ها تخریب شدند تا فضای بزرگی برای نمایش فراهم شود. ساختمان موزه در سال ۱۹۶۸ به ساختار کنونی خود رسید. کورشونلو خان که به عنوان ساختمان اداری استفاده می‌شود، دارای اتاق‌های پژوهشی، کتابخانه، سالن کنفرانس، آزمایشگاه و کارگاه است و بازار گنبدی محمود پاشا به عنوان سالن نمایش استفاده می‌شود.
ساختمان‌ها
موزه تمدن‌های آناتولی در دو ساختمان عثمانی واقع در نزدیکی قلعه آنکارا، در منطقه تاریخی آت‌پازاری آنکارا قرار دارد. یکی از این ساختمان‌ها «بزازستان محمود پاشا» و دیگری «کورشونلو خان» (کاروانسرا) است.
بزازستان محمود پاشا توسط محمود پاشا، یکی از وزیران محمد فاتح در سال‌های ۱۴۶۴ تا ۱۴۷۱ ساخته شد. این ساختمان هیچ کتیبه‌ای ندارد. در برخی منابع ثبت‌شده است که پارچه‌های خالص آنگورا در اینجا توزیع می‌شده است. طراحی ساختمان از نوع کلاسیک است. ۱۰ گنبد، یک مستطیل طراحی‌شده برای محصور کردن فضا را می‌پوشانند و ۱۰۲ مغازه رو به روی یکدیگر قرار دارند.
بر اساس اسناد تاریخی و دفاتر ثبت، کورشونلو خان به عنوان یک موقوفه (واقف) برای تأمین مالی صدقات محمود پاشا (وزیر محمد فاتح) در اسکودار، استانبول ساخته شد. این بنا نیز کتیبه‌ای ندارد. در جریان تعمیرات سال ۱۹۴۶، سکه‌هایی از دوره مراد دوم کشف شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که این کاروانسرا در قرن پانزدهم وجود‌داشته است. این کاروانسرا دارای طراحی معمول کاروانسراهای دوره عثمانی است. یک حیاط و یک رواق در وسط قرار دارد و توسط اتاق‌های دو طبقه احاطه‌شده است. ۲۸ اتاق در طبقه همکف و ۳۰ اتاق در طبقه اول وجود دارد. اتاق‌ها دارای بخاری هستند. یک اصطبل با طرح «L» در طبقه همکف در جهت‌های غرب و جنوب اتاق‌ها وجود دارد. در ضلع شمالی کاروانسرا ۱۱ مغازه، در ضلع شرقی ۹ مغازه و ۴ مغازه رو به روی یکدیگر در داخل باغ قرار دارند. این کاروانسرا توسط محمود پاشا ساخته شد و در سال ۱۴۶۷ او به مقام نخست‌وزیر (صدر اعظم) ارتقا یافت. به دستور محمود پاشا، بازار گنبدی ساخته شد. او تا سال ۱۴۷۰ در سمت خود باقی ماند. او مسجد، آشپزخانه عمومی و مدرسه خود را در اسکودار داشت و پیکرش در آنجا دفن‌شده است.
این دو ساختمان که امروزه موزه را تشکیل می‌دهند، پس از آتش‌سوزی سال ۱۸۸۱ متروکه‌شده بودند.
دست‌ساخته‌های نمایش‌یافته
- دوران پارینه‌سنگی (تا ۸۰۰۰ پیش از میلاد): دوران پارینه‌سنگی در موزه با یافته‌های کشف‌شده در غار کارائین آنتالیا نمایش داده می‌شود. مردمان دوران پارینه‌سنگی شکارچی-گردآورنده بودند و از ابزارهای سنگی و استخوانی استفاده می‌کردند. ابزارهای سنگی در سه رده زمانی نمایش داده می‌شوند: پارینه‌سنگی زیرین، پارینه‌سنگی میانی و پارینه‌سنگی زبرین و پارینه‌سنگی زبرین متأخر.
- دوران نوسنگی (۸۰۰۰ تا ۵۵۰۰ پیش از میلاد): در این دوران، نخستین روستاها پدیدار شدند و کشاورزی آغاز گشت. دست‌ساخته‌های چاتال‌هویوک و حاجی‌لار (قیصریه) که دو مورد از مهم‌ترین محوطه‌های دوران نوسنگی هستند، در این بخش به نمایش درآمده‌اند. این مجموعه شامل تندیس‌های الهه مادر، نقاشی‌های دیواری، پیکرک‌های گلی، مهرها، ظروف سفالی و ابزارهای کشاورزی ساخته‌شده از استخوان است. چشمگیرترین بخش‌های این نمایشگاه عبارتند از: صحنه شکار روی گچ از هزاره هفتم پیش از میلاد، بازسازی یک اتاق چاتال‌هویوک با سرهای گاو نصب‌شده بر دیوار، تندیس الهه مادر کیبله (بعدها سیبله)، ابزارهای ابسیدین، نقاشی‌های دیواری از فوران کوه حسن و نقاشی‌های دیواری از یک پلنگ.
- دوران مس‌سنگی (مس-سنگ) (۵۵۰۰ تا ۳۰۰۰ پیش از میلاد): علاوه بر ابزارهای سنگی، در این دوران مس نیز فرآوری و در زندگی روزمره استفاده می‌شد. دست‌ساخته‌های بازیابی‌شده در حاجی‌لار، جان‌حسن، تیلکی‌تپه، آلاجه‌هویوق و علیشار هویوک در موزه به نمایش گذاشته شده‌اند. این مجموعه شامل مجموعه بزرگی از ابزارهای سنگی و فلزی، پیکرک‌های الهه، مهرها و جواهرات تزئینی است.
- عصر برنز (۳۰۰۰ تا ۱۹۵۰ پیش از میلاد): مردمان آناتولی مس و قلع را با هم ترکیب کردند و در آغاز ۳۰۰۰ پیش از میلاد برنز را اختراع کردند. آن‌ها همچنین فلزات شناخته‌شده را با تکنیک‌های ریخته‌گری و چکش‌کاری فرآوری می‌کردند. علاوه بر دست‌ساخته‌های فلزی ارزشمند که به عنوان هدایای تدفینی در مقبره‌های سلطنتی آلاجه‌هویوق دفن‌شده بودند، دست‌ساخته‌هایی از حسن‌اوغلان، محمت‌لار، اسکی‌یپار، هوروزتپه، کارااوغلان، مرزیفون، اتی‌یوکوشو، آهلاتلی‌بل، کارایاووشان، بولو، بیجه‌سلطان سماهویوک و کاراز-تیلکی‌تپه در بخش عصر برنز قدیم موزه نمایش داده شده‌اند. قبایل هاتی بر نمایشگاه عصر برنز تسلط دارند. این مجموعه شامل دیسک‌های خورشیدی، تندیس‌های گوزن‌شکل، نسخه ظریف‌تری از پیکرک‌های زنانه و جواهرات طلا است. همچنین بازسازی یک مراسم تدفین وجود دارد که بر آیین‌های مذهبی این مردمان باستان تأکید می‌کند.
- کلونی‌های تجاری آشوری (۱۹۵۰ تا ۱۷۵۰ پیش از میلاد): در این دوره، خط برای نخستین بار در آناتولی پدیدار شد. از زمان اکدی‌ها، میان‌رودانی‌ها از منابع و ثروت‌های آناتولی آگاه بودند. در نتیجه، آن‌ها روابط تجاری گسترده‌ای را با پیشگامی آشوری‌ها آغاز کردند و با خود زبان‌ها و مهرهای استوانه‌ای و مهرهای فشاری را آوردند که بعداً به یک سیستم نوشتاری تبدیل شد. بیش از ۲۰ هزار لوح گلی که به خط میخی آشوری نوشته شده‌اند، بر این دوره پرتو افکنده‌اند. بیشتر اسناد مکتوب مربوط به تجارت، اقتصاد و قانون هستند. قلع، منسوجات و لباس‌ها توسط کاروان‌های الاغ آشوری برای مردمان محلی آورده می‌شد و این کالاها با نقره و طلا مبادله می‌شد. کول‌تپه مرکز این شبکه تجاری بود. در نتیجه، ما شاهد انفجاری در تنوع یافته‌ها هستیم. لوح‌های میخی، ظروف نوشیدنی به شکل حیوانات مقدس مانند گاو، شیر، عقاب، گراز و خرگوش که در مراسم مذهبی استفاده می‌شدند، اشیاء آیینی، مهرهای استوانه‌ای و فشاری و اثر آن‌ها، انواع سلاح‌ها و جام‌های فلزی با ارزش هنری ساخته‌شده از سفال، سنگ، طلا، نقره، سرب، مس، برنز، سنگ‌های قیمتی و کاشی‌های متعلق به کلونی‌های تجاری آشوری در کول‌تپه، عجم‌هویوک، علیشار و بوغازکوی کشف شدند. یکی دیگر از دسته‌های جالب یافته‌های مربوط به این دوره ۲۰۰ ساله، ریتون‌های کول‌تپه است؛ گروه ویژه‌ای از هنر سفالگری که پایه و اساس فرهنگ هیتی را تشکیل می‌دهد.
- دوره هیتی (۱۷۵۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد): نخستین اتحادیه سیاسی هیتی‌های باستان در حدود ۲۰۰۰ پیش از میلاد در نزدیکی هلال قزل‌ایرماق در آناتولی تأسیس شد. محوطه‌های مهم عبارتند از: بوغازکوی (خاتوشا)، ایناندیک، اسکی‌یپار، آلاجه‌هویوق، علیشار و فرزانت. نقطه عطف بخش امپراتوری بزرگ هیتی، نقش‌برجسته خدای جنگ است که از دروازه شاه در خاتوشا برداشته‌شده است. ظروف برجسته به شکل گاو، انواع کاسه‌های میوه و گلدان‌های حیوانی، گلدان بدنام ایناندیک که مراسم عروسی را به تصویر می‌کشد، لوح‌های آرشیو دولتی و همچنین مهرهای پادشاهان، تندیس‌های برنزی خدایان باروری، گاوها و گوزن‌ها از دیگر نمایش‌های جالب هستند. این نمایشگاه همچنین شامل تصاویری از بوغازکوی، بازسازی یک مراسم مذهبی، بازسازی دروازه شاه در بوغازکوی و تصاویری از حفاری در بوغازکوی است. یکی از مهم‌ترین دست‌ساخته‌ها، لوحی به خط اکدی (۱۲۷۵-۱۲۲۰ پیش از میلاد) است؛ مکاتبه‌ای از ملکه مصری نفرتیتی (همسر رامسس دوم) به ملکه هیتی پودوخپا (همسر هاتوسیلی سوم) که پس از پیمان صلح کادش - نخستین پیمان صلح در تاریخ جهان - نوشته‌شده و در بوغازکوی یافت‌شده است.
- دوره فریگی (۱۲۰۰ تا ۷۰۰ پیش از میلاد): فریگی‌ها، مردمان دریا، در سال ۱۲۰۰ پیش از میلاد از بالکان به آناتولی آمدند. آن‌ها کنترل آناتولی مرکزی را به دست گرفتند و گردیوم را به عنوان پایتخت خود برگزیدند. یافته‌های به‌دست‌آمده از تومولوس سلطنتی در گردیوم، اکثریت این بخش را تشکیل می‌دهند. قطر این تومولوس ۳۰۰ متر (۹۸۰ فوت) و ارتفاع آن ۵۰ متر (۱۶۰ فوت) بود. بازسازی مقبره پادشاه میداس که در تومولوس باستانی یافت‌شده نیز در اینجا به نمایش درآمده است. مبلمان چوبی کنده‌کاری‌شده و منبت‌کاری‌شده، سنجاق‌های لباس لولادار، ظروف آیینی، تصاویر حیوانات مانند شیر، قوچ و عقاب، بازسازی مراسم تدفین و تندیس الهه مادر کیبله (که فریگی‌ها او را به عنوان خدای اصلی خود می‌پرستیدند) در این بخش ارائه‌شده است.
- دوره هیتی متأخر (۱۲۰۰ تا ۷۰۰ پیش از میلاد): پس از سقوط امپراتوری هیتی در نتیجه تهاجم فریگی‌ها، برخی از هیتی‌ها به جنوب و جنوب شرق آناتولی نقل مکان کردند و دولت‌های جدیدی را تشکیل دادند. مهم‌ترین محوطه‌های این دوره عبارتند از: ملطیه-ارسلان‌تپه، کارکامش و ساکچاگوزو. بازار قدیمی ۱۰ گنبدی که سالن مرکزی موزه را تشکیل می‌دهد، محل نگهداری نقش‌برجسته‌ها و تندیس‌های دوره هیتی متأخر است. موضوع جنگ در نقش‌برجسته‌ها با سربازان و ارابه‌ها مورد تأکید قرار گرفته است. همچنین نقش‌برجسته‌های صخره‌ای که فرمانروایان هیتی، خدایان پانتئون هیتی و تندیس‌های حیوانات قدرتمندی مانند شیر و گاو را به تصویر می‌کشند، ارائه شده‌اند.
- دوره اورارتویی (۱۲۰۰ تا ۶۰۰ پیش از میلاد): اورارتویی‌ها در همان دوره فریگی‌ها در آناتولی شرقی می‌زیستند. مهم‌ترین محوطه‌های اورارتویی عبارتند از: آلتین‌تپه، عادل‌جواز، کایالی‌دره، پاتنوس، وان و هایکابرد. اورارتویی‌ها پیشرفت‌های جدیدی در معماری و معدن‌کاری ایجاد کردند.
- دوره لیدیایی (۱۲۰۰ تا ۵۴۶ پیش از میلاد): خاستگاه هنر لیدیایی به عصر برنز بازمی‌گردد که در آن روابط دوستانه یا خصمانه‌ای میان نیاکان آن‌ها و هیتی‌ها وجود داشت. لیدیایی‌ها در عصر آهن، به‌ویژه از دوره ژیگس تا کرزوس (۶۸۵ تا ۵۴۷ پیش از میلاد) پیشرفت‌های چشمگیری داشتند. دست‌ساخته‌های نمایش‌یافته عمدتاً متعلق به قرن ششم پیش از میلاد هستند.
- دوره کلاسیک و آنکارا در گذر زمان: این مجموعه شامل دست‌ساخته‌های دوره‌های یونانی، هلنیستی، رومی و بیزانس مانند تندیس‌ها، جواهرات و ظروف تزئینی ساخته‌شده از طلا، نقره، شیشه، مرمر و برنز و همچنین سکه‌هایی با نمونه‌هایی از نخستین پول‌های ضرب‌شده تا دوران مدرن است. علاوه بر این، بخشی وجود دارد که یافته‌های اخیراً کشف‌شده از اطراف آنکارا را نمایش می‌دهد.
نگارخانه‌ها
نقاشی دیواری شکار گوزن و گراز در موزه تمدن‌های آناتولی
الهه مادر از چاتال‌هویوک، نمای روبرو
الهه مادر، نمای جانبی
الهه مادر در موزه تمدن‌های آناتولی
سفالینه در موزه تمدن‌های آناتولی
زن بر روی پارچ در موزه تمدن‌های آناتولی
یادمان هیتی‌ها، نسخه‌ای دقیق از یادمان فاسی‌لار
تندیسی در حیاط موزه
پارچ مربوط به دوره کلونی‌های آشوری در موزه تمدن‌های آناتولی
ظرف آیینی قایقی‌شکل با معبد از کول‌تپه، دوره کلونی‌های آشوری
پیتوس (خمره بزرگ) هیتی در موزه تمدن‌های آناتولی
استاندارد مذهبی برنزی نماد جهان، مورد استفاده کاهنان هیتی
تندیس گوزن، نماد خدای مرد هیتی
استاندارد تشریفاتی برنزی هیتی‌ها
کیمیرا با سر انسان و سر شیر؛ دوره هیتی متأخر
گلدان بیتیک مربوط به دوره هیتی در موزه تمدن‌های آناتولی
ریتون (تکوک) به شکل سر حیوان در موزه تمدن‌های آناتولی
ریتون (تکوک) به شکل سر حیوان در موزه تمدن‌های آناتولی
نقش‌برجسته مربوط به ممالک سوری-هیتی در موزه تمدن‌های آناتولی
بازسازی آرامگاه پادشاه میداس
میز کوچک فریگی از آرامگاه میداس در موزه تمدن‌های آناتولی
ارابه فریگی در موزه تمدن‌های آناتولی
سرهای گاو از چاتال‌هویوک
نقش‌برجسته اورارتویی در موزه تمدن‌های آناتولی
پلاک‌های عاجی اورارتویی در موزه تمدن‌های آناتولی
لوح نذری اورارتویی در موزه تمدن‌های آناتولی
سیتولای (ظرف آیینی) با سر شیر مربوط به دوره آشوری در موزه تمدن‌های آناتولی_in_2011_05.jpg)
تزیینات مبلمان عاجی اورارتویی، شیر نشسته (از آلتین‌تپه) در موزه تمدن‌های آناتولی
نمایی از یکی از تالارها
سردیس مرمرین یک زن رومی
جستارهای وابسته
- فهرست عناصر میراث فرهنگی ناملموس در ترکیه
- آناتولیایی‌های باستان
- موزه دولتی هنر و مجسمه‌سازی
- موزه قوم‌نگاری آنکارا
پانویس
پیوند به بیرون
- موزهها در آلتینداغ، آنکارا
- موزههای ملی ترکیه
- موزههای باستانی در ترکیه
- موزههای بنیانگذاریشده در ۱۹۲۱ (میلادی)
- بنیانگذاریهای ۱۹۲۱ (میلادی) در امپراتوری عثمانی