مولتاتولی

مولتاتولی
ادوارد دوس دکر، شناخته‌شده با نام مولتاتولی، در سال ۱۸۶۴
نام هنگام تولدEduard Douwes Dekker
زادهٔ۲ مارس ۱۸۲۰
آمستردام، پادشاهی متحد هلند
درگذشت۱۹ فوریهٔ ۱۸۸۷ (۶۶ سال)
اینگلهایم آم راین، استان راین، امپراتوری آلمان
پیشهنویسنده
همسر(ها)اوردینه هوبرتینا فان وینبرخن
ماریا هامینک شپل
فرزندان۲
والدین
  • انگل دوس دکر (پدر)
  • سیتسکه الچس کلاین (مادر)

مولتاتولی نام مستعار ادوارد دوس دکر (به هلندی: Eduard Douwes Dekker؛ زادهٔ ۲ مارس ۱۸۲۰ در آمستردام – درگذشتهٔ ۱۹ فوریه ۱۸۸۷ در اینگلهایم آم راین) نویسندهٔ هلندی بود که بیش از همه به‌خاطر رمان طنزآمیز ماکس هاولار (۱۸۶۰) شناخته می‌شود. این رمان سوءرفتارهای استعماری در هند شرقی هلند (اندونزی کنونی) را آشکار و محکوم کرد. نام مستعار او از عبارت لاتینی «multa tulī» به‌معنای «بسیار رنج کشیده‌ام» گرفته شده‌است.

مولتاتولی یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان تاریخ ادبیات هلند به‌شمار می‌رود. در ژوئن ۲۰۰۲، انجمن ادبیات هلند او را مهم‌ترین نویسندهٔ هلندی همهٔ دوران‌ها اعلام کرد. آثار او خوانندگان بسیاری در سراسر اروپا داشت و نویسندگانی چون کارل مارکس، زیگموند فروید، توماس مان و هرمان هسه از جمله ستایشگران او بودند.

خانواده و آموزش

ادوارد دوس دکر در آمستردام زاده شد.[۱] او چهارمین فرزند از پنج فرزند یک خانوادهٔ منونایتی بود؛ فرزندان دیگر عبارت بودند از کاتارینا (۱۸۰۹–۱۸۴۹)، پیتر انگل (۱۸۱۲–۱۸۶۱)، یان (۱۸۱۶–۱۸۶۴) و ویلم (۱۸۲۳–۱۸۴۰).[۲] مادرشان، سیتسکه الچس کلاین، در جزیرهٔ امیلند زاده شده بود.[۲]

پدر مولتاتولی، انگل دوس دکر، ناخدای کشتی از ناحیهٔ زان در هلند شمالی بود.[۳] انگل نام خانوادگی هر دو والدینش، پیتر دوس و انگلچه دکر، را به ارث برده بود و خانوادهٔ مولتاتولی هر دو نام را حفظ کردند.[۴] برادر بزرگ‌تر مولتاتولی، یان دوس دکر (۱۸۱۶–۱۸۶۴)، پدربزرگ ارنست دوس دکر، سیاستمدار هلندی-جاوه‌ای‌تبار، بود.[۴]

ادوارد در نوجوانی در مدرسهٔ لاتینی واقع در سینگل آمستردام درس خواند؛ این مدرسه پیشین دبیرستان بارلائوس کنونی بود.[۲] پدرش در آغاز قصد داشت ادوارد کشیش شود، اما بعداً از این اندیشه دست کشید.[۲][۵] ادوارد سپس مدتی به‌عنوان کارمند در یک شرکت نساجی کار کرد.[۶]

زندگی کاری در هند شرقی هلند

ناتال، سوماترا

دفتر ثبت کارمندان هند شرقی هلند: ثبت‌نام ادوارد دوس دکر (مولتاتولی)، ۱۸۳۹–۱۸۸۷
بیمارستان ناتال که پیش‌تر دفتر و اقامتگاه مولتاتولی به‌عنوان بازرس بود

در سال ۱۸۳۸، ادوارد با یکی از کشتی‌های پدرش به‌سوی باتاویا (جاکارتا کنونی) در هند شرقی هلند رهسپار شد و طی دو دههٔ بعد مناصب گوناگونی در دستگاه اداری استعماری برعهده گرفت.[۷][۱][۲] او نخست در بخش حسابداری عمومی به کار گمارده شد[۲] و در سال‌های بعد به مقام مأمور اداری ارتقا یافت، هرچند از کارهای مالی ناخرسند بود.[۲]

در سال ۱۸۴۲ به سمت بازرس ناحیهٔ پرآشوب ناتال در شمال سوماترای هند شرقی هلند (اندونزی کنونی) منصوب شد.[۸]

بی‌نظمی‌های مالی و کسری بودجه — که دست‌کم بخشی از آن به پیش از دورهٔ تصدی او بازمی‌گشت — به توبیخ شدید از سوی فرماندار ساحل غربی سوماترا، آندریاس ویکتور میشیلس، و تعلیق موقت انجامید.[۸] دوس دکر از این رفتار آزرده شد و نمایشنامهٔ انتقامی «ناشریف» (به هلندی: De Oneerbare) را نوشت که بعدها با عنوان «عروس طبقهٔ بالا» (به هلندی: De bruid daarboven) چاپ شد. او بعدها نسخه‌ای از این ماجرا را در رمان طنزآمیز ماکس هاولار گنجاند.[۸]

هرچند بعدها ثابت شد که فرماندار در مسئلهٔ توبیخ اشتباه کرده بود، خود دوس دکر نیز پذیرفت که برای کار اداری مناسب نیست.[۸] او همکارانش را نه‌تنها با اشتباهات و تأخیرهایش بلکه با رعایت نکردن قواعد نانوشتهٔ اداری می‌آزرد. سرانجام پس از جبران کسری از جیب خود، به مرخصی موقت فرستاده شد و سپس به جای دیگری منتقل گردید.[۸]

منادو، آمبون و لباک

پس از تصدی چندین پست دولتی فرودست‌تر در نانجینگ در چین دوران دودمان چینگ و پوروورجو در جاوهی تحت حکومت استعماری، دوس دکر در سال ۱۸۴۸ به سمت دبیر مقیم مانادو در سولاوسی شمالی منصوب شد.[۸] در اینجا دوران کاری‌اش بهبود یافت، تا حدی به این دلیل که مقیم آن ناحیه، راینیر سخریوس، حس عدالت‌خواهی قوی نسبت به بومیان داشت. سخریوس هنگام ترک منادو در ۱۸۵۱ دوس دکر را به‌عنوان جانشین خود پیشنهاد کرد، اما دولت تصمیم دیگری گرفت؛ مولتاتولی بار دیگر کسری مالی در صندوق رسمی داشت و بدهی‌های شخصی هم انباشته بود.[۸] با این حال، در پایان سال ۱۸۵۱ به مقام معاون مقیم ارتقا یافت و به آمبون فرستاده شد.[۸]

پس از چند ماه، به دلایل بهداشتی به مرخصی رفت و به هلند بازگشت. از ۱۸۵۲ تا مه ۱۸۵۵ در هلند بود و در این مدت به‌شدت قمار کرد و بدهی‌های بیشتری انباشت. با وجود موفقیت بعدی‌اش به‌عنوان نویسنده، بستانکاران بیشتر عمرش در پی او بودند.[۹]

در سال ۱۸۵۷ به سمت معاون مقیم لباک در ناحیهٔ بانتن-کیدول در جاوه (بانتن کنونی در اندونزی) گمارده شد.[۱] در این زمان اما آشکارا به اعتراض علیه سوءرفتارهای نظام استعماری هلند برخاسته بود و تهدید به برکناری شد. او به‌جای برکناری، از سمتش کناره‌گیری کرد و به هلند بازگشت.[۱]

زندگی نویسندگی

مجسمهٔ مولتاتولی بر فراز میدانی در کنار کانال سینگل آمستردام

دوس دکر که مصمم بود رسوایی‌هایی را که در سال‌های حضور در هند شرقی هلند شاهدشان بوده بود برملا کند، به نوشتن نوشتارهای روزنامه‌ای و جزوه‌های انتقادی روی آورد. این نوشته‌های نخستین توجه چندانی برنیانگیختند تا اینکه در سال ۱۸۶۰ رمان طنزآمیز ضداستعماری خود ماکس هاولار را با نام مستعار مولتاتولی منتشر کرد.[۱۰]

دوس دکر در سال ۱۸۵۴ به لژ فراماسونری «کنکوردیا وینچیت آنیموس» پذیرفته شد.[۱۱] رئیس این لژ، و.ی.ک. فان هاسلت، نسخهٔ خطی ماکس هاولار را به فراماسون دیگری به نام یاکوب فان لنپ فرستاد.[۱۱]

نخستین نوشتهٔ مولتاتولی که هرگز چاپ شد «اعتراف ایمان» (به هلندی: Geloofsbelydenis) بود که در سال ۱۸۵۹ در نشریهٔ فراماسونری «بامداد» (به هلندی: De Dageraad) منتشر شد.[۱۲]

هرچند دوستش یاکوب فان لنپ پیش از انتشار نام‌های قابل‌شناسایی را تغییر داده بود، کتاب همچنان جنجال عظیمی برانگیخت.[۹] مدافعان استعمار مولتاتولی را به اغراق متهم کردند و بیهوده تلاش کردند او را وادار به پس گرفتن کتاب کنند.[۹] منتقدان ادعا کردند که اثر ارزش ادبی ندارد؛ با این حال ماکس هاولار در سراسر اروپا خوانده شد.[۱۰] شاعر و منتقد کارل فوسمار از حامیان او بود و کتاب «بذرافشان» (۱۸۷۴) را در ستایش مولتاتولی نوشت.[۱۳]

فریتس زیگر با مجسمهٔ شخصیت‌های مولتاتولی، ووترچه پیترسه و فمکه، در ۱۹۷۱

مولتاتولی به نوشتن پرکار ادامه داد. دومین کتابش «نامه‌های عاشقانه» (به هلندی: Minnebrieven، ۱۸۶۱) با عنوان گمراه‌کننده‌اش در واقع طنزی تند دیگر بود، این‌بار در قالب مکاتبه‌ای ساختگی.[۷] سال بعد مجموعه‌ای از نوشته‌های گوناگون را در مجلداتی یکسان با عنوان «ایده‌ها» (به هلندی: Ideën) منتشر کرد که هفت جلد آن میان ۱۸۶۲ تا ۱۸۷۷ انتشار یافت.[۱] رمان نیمه‌زندگینامه‌ای «ووترچه پیترسه» نخست در مجموعهٔ «ایده‌ها» به چاپ رسید.[۱]

مولتاتولی چندین بار برای نوشتن نمایشنامه تلاش کرد. یکی از نمایشنامه‌هایش «مدرسهٔ شاهزادگان» (به هلندی: Vorstenschool؛ چاپ ۱۸۷۲ در جلد چهارم «ایده‌ها») دیدگاه‌های ناهمنوای او دربارهٔ سیاست، جامعه و دین را بیان می‌کند. از بیم رنجاندن پادشاه هلند، سه سال درنگ کرد تا نمایشنامه برای نخستین بار روی صحنه رفت. نخستین اجرا و تور پس از آن بسیار موفق بود و یکی از اوج‌های دوران نویسندگی مولتاتولی به‌شمار می‌رود.[۱]

مولتاتولی در سال ۱۸۷۷ به‌ناگاه دست از نوشتن کشید. او نزدیک به ده سال پیش‌تر به آلمان رفته بود و در شهر اینگلهایم آم راین نزدیک ماینتس ساکن شده بود.[۱][۹] بر پایهٔ منابع آلمانی، او از ۱۸۷۰ تا ۱۸۷۹ در ویسبادن زندگی کرد و در حدود دو پنجم آثار منتشرشده در زمان حیاتش را در آنجا نوشت، از جمله «بررسی‌های میلیونی» (به هلندی: Millioenen-studiën) که تجربه‌هایش در قمارخانهٔ ویسبادن را در آن بازتاباند.[۱۴]

ازدواج‌ها

مولتاتولی در ۱۰ آوریل ۱۸۴۶ با اوردینه هوبرتینا فان وینبرخن ازدواج کرد. آن‌ها دو فرزند داشتند: پسرشان ادو (زادهٔ ۱۸۵۴) و دخترشان نونی (زادهٔ ۱۸۵۷). رابطهٔ مولتاتولی با ادو در سراسر زندگی‌اش دشوار بود.[۹]

مولتاتولی سرانجام از همسرش جدا شد؛ تا حد زیادی به دلیل اعتیاد به قمار و مشکلات مالی ناشی از آن.[۹] اوردینه در ۱۳ سپتامبر ۱۸۷۴ در ونیز درگذشت و پیکرش در بخش پروتستان گورستان سن میکله به خاک سپرده شد.[۱۵] مولتاتولی مدت کوتاهی پس از آن با ماریا هامینک شپل ازدواج کرد.[۹] او ماریا را در سال ۱۸۶۲ شناخته بود و ماریا بیست سال از او جوان‌تر بود.[۱۴]

میراث

مولتاتولی یکی از نویسندگان مورد علاقهٔ زیگموند فروید بود؛ نام او در صدر فهرست «ده کتاب خوب» فروید در ۱۹۰۷ قرار داشت.[۱۶] نویسندگان دیگری از نسل‌های گوناگون نیز ستایشگر مولتاتولی بودند، از جمله کارل مارکس، آناتول فرانس، ویلم السخوت، هرمان هسه، توماس مان، هاینریش مان و یوهانا ون گوگ-بونگر.[۱۶]

در ژوئن ۲۰۰۲، انجمن ادبیات هلند مولتاتولی را مهم‌ترین نویسندهٔ هلندی همهٔ دوران‌ها اعلام کرد.[۱۷]

جایزهٔ سالانهٔ ادبی جایزهٔ مولتاتولی به نام او نام‌گذاری شده‌است. جایزهٔ ادبی جایزهٔ ووترچه پیترسه نیز از نام شخصیت «ووترچه پیترسه» در داستان مولتاتولی گرفته شده‌است.[۱۷]

موزه‌ها

موزهٔ مولتاتولی در آمستردام، در خیابان کورشس‌پورتستگ شمارهٔ ۲۰ — زادگاه ادوارد دوس دکر — واقع است. موزهٔ دیگری در ۱۱ فوریه ۲۰۱۸ در رنگکاسبیتونگ، لباک در استان بانتن اندونزی گشایش یافت.[۱۸]

درگذشت و خاکسپاری

مولتاتولی از بیماری آسم رنج می‌برد و سال‌های پایانی عمرش را در گوشه‌گیری سپری کرد.[۱۴] او در ۱۹ فوریه ۱۸۸۷ درگذشت و پیکرش در گوتا به آتش‌سپاری سپرده شد. او از نخستین هلندیانی بود که آتش‌سپاری شدند.[۱۹] خاکسترش بعدها به گورستان و آتش‌سپاری‌خانهٔ وسترولد در دریهیوس منتقل شد.[۱۹]

کشتی فرماندهی نیروی دریایی اندونزی نیز به نام الگو:KRI به افتخار ادوارد دوس دکر نام‌گذاری شده‌است.[۱۸]

کتاب‌شناسی گزیده

آثار منتشرشده در زمان حیات

  • ۱۸۵۹ – «اعتراف ایمان» (به هلندی: Geloofsbelydenis؛ در نشریهٔ «بامداد»)
  • ۱۸۶۰ – «ماکس هاولار، یا حراجی‌های قهوهٔ شرکت بازرگانی هلند» (به هلندی: Max Havelaar of de koffij-veilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappy)
  • ۱۸۶۱ – «نامه‌های عاشقانه» (به هلندی: Minnebrieven)
  • ۱۸۶۲–۱۸۷۷ – «ایده‌ها» (به هلندی: Ideën)، هفت جلد
  • ۱۸۷۰–۱۸۷۳ – «بررسی‌های میلیونی» (به هلندی: Millioenen-studiën)
  • ۱۸۷۲ – «مدرسهٔ شاهزادگان» (به هلندی: Vorstenschool؛ در جلد چهارم «ایده‌ها»)

برگردان‌های انگلیسی

  • ۱۸۶۸ – Max Havelaar, or The coffee auctions of the Dutch trading company. ترجمهٔ آلفونس ناهاوس
  • ۱۹۸۲ – Max Havelaar, or The coffee auctions of the Dutch Trading Company. ترجمهٔ روی ادواردز. شابک ‎۰−۸۷۰۲۳−۳۵۹−۹
  • ۲۰۱۹ – Max Havelaar, or, the coffee auctions of the Dutch Trading Company. ترجمهٔ اینا ریلکه و دیوید مک‌کی. شابک ‎۹۷۸−۱−۶۸۱۳۷−۲۶۲−۴

نگارخانه

جستارهای وابسته

  • و.ر. فان هوول
  • موزهٔ مولتاتولی (هلند)
  • موزهٔ مولتاتولی (اندونزی)

منابع

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Pamphlets and offprints from the Multatuli Museum: Biography" بایگانی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۸ توسط Wayback Machine. Memory of the Netherlands, National Library of the Netherlands.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 "Youth". Multatuli Museum.
  3. ↑ Dik van der Meulen (2002): Multatuli. Leven en werk van Eduard Douwes Dekker. نیمیخن، Sun, شابک ‎۹۷۸۹۰۵۸۷۵۰۵۴۹, pp. 34–36.
  4. 1 2 "Multatuli, Jeugd". Multatuli Museum website.
  5. ↑ De raadselachtige Multatuli بایگانی‌شده در ۱ مه ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine, W.F. Hermans; pagina 17
  6. ↑ Stuiveling (1985), p. 401.
  7. 1 2 "Multatuli". Encyclopedia Britannica.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Dutch East Indies". Multatuli Museum.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 "Max Havelaar". Multatuli Museum.
  10. 1 2 This article incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Dekker, Edward Douwes". Encyclopædia Britannica (in English). Vol. 7 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 938.
  11. 1 2 "Ik heb u den Max Havelaar niet verkocht", red. Ika Sorgdrager & Dik van der Meulen, Uitgeverij Bas Lubberhuizen, Amsterdam, 2010, p. 105 e.v.
  12. ↑ «MEIJER, Rudolf Carel | BWSA».
  13. ↑ Een Zaaier: studiën over Multatuli's werken Carel Vosmaer, Amsterdam: G.L. Funke, 1874
  14. 1 2 3 Eva Weissweiler: Wilhelm Busch. Der lachende Pessimist. Eine Biographie. Kiepenheuer & Witsch, Köln 2007, ISBN 978-3-462-03930-6, S. 239–240
  15. ↑ «Burial lots/sections of the prominent deceased interred at the cemetery of San Michele (In Italian language)» (PDF).
  16. 1 2 Freud, S. (1907). Contribution to a Questionnaire on Reading. The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Volume IX (1906–1908), 245–247.
  17. 1 2 De Nederlandse klassieken anno 2002 (accessed on 27 May 2022)
  18. 1 2 "10 Hal yang Perlu Anda Ketahui Tentang Museum Multatuli". Historia (in Indonesian). 14 فوریه 2018. Archived from the original on 22 ژوئن 2020. Retrieved 3 فوریه 2022.
  19. 1 2 Website Gemeente Amsterdam, 2 March 2020

پیوند به بیرون

مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به مولتاتولی در ویکی‌گفتاورد موجود است.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ مولتاتولی موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.