هژمونی تبای
هژمونی تبای بر یونان باستان با پیروزی تبای در نبرد لوکترا در سال ۳۷۱ پیش از میلاد آغاز شد که به هژمونی اسپارت پایان داد. این دوره با پیروزی تاکتیکی تبای در نبرد مانتینیا (۳۶۲ پیش از میلاد) در سال ۳۶۲ پیش از میلاد به پایان رسید؛ نبردی که هر دو طرف را به شدت تضعیف کرد، زیرا اپامینونداس به مرگ زخمی شد.
پیش‌زمینه
تبایی‌ها به طور سنتی از هژمونی بر بوئوتیا بهره‌مند بودند؛ فدراسیونی از یونانیانِ آئولیک‌زبانِ بوئوتیا در شمال غربی آتیک که تحت سلطهٔ آتنی‌ها قرار داشت. راه برای صعود تبای با فروپاشی قدرت آتن باستان در جنگ پلوپونز و تضعیف اسپارتی‌ها به دلیل اولیگانتروپیا (کاهش جمعیت) و نبردهای کورنتیانِ بی‌نتیجه (۳۹۵–۳۸۶ پیش از میلاد) هموار شد.
اپامینونداس و پلپیداس
قدرت‌گیری کوتاه آن‌ها در خارج از دشت بوئوتیا در سال ۳۷۳ پیش از میلاد آغاز شد، زمانی که بوئوتی‌ها شهر پلاته را شکست داده و ویران کردند؛ شهری که به عنوان تنها متحد آتن در بوئوتیا اهمیت استراتژیک داشت. این اقدام به عنوان یک چالش مستقیم از سوی قدرت هژمونیک قبلی، یعنی اسپارتی‌ها تلقی شد که با امیدِ بازگرداندن برتریِ رو به زوال خود، روی شکست قاطعانهٔ تبایی‌ها شرط‌بندی کردند. در لوکترا، تبایی‌ها سپاه متجاوز اسپارت را شکست دادند. از ۷۰۰ اسپارتیاتی حاضر، ۴۰۰ نفر در لوکترا کشته شدند. پس از آن، تبایی‌ها به طور سیستماتیک بر یونان مسلط شدند. در جنوب، آن‌ها به پلوپونز حمله کردند تا مسنی‌ها و آرکادی‌ها را از سلطهٔ اسپارت آزاد کنند و یک اتحادیهٔ آرکادیِ طرفدار تبای برای نظارت بر امور پلوپونز برپا سازند. در شمال، آن‌ها به تسالی باستان حمله کردند تا قدرت محلیِ رو به رشدِ فرای را سرکوب کنند و فیلیپ دوم، پادشاه آیندهٔ مقدونیه باستان را به عنوان گروگان به تبای آوردند. با این حال، پلپیداس در نبرد کینوسسفالای (۳۶۴ پیش از میلاد) در نبرد علیه نیروهای فرای کشته شد، هرچند این نبرد با پیروزی تبایی‌ها به پایان رسید.
نبرد مانتینیا
تبایی‌ها از نظر استراتژیک بیش از حد توان خود گسترش یافتند و در تلاش برای حفظ کنترل شمال، قدرتشان در جنوب از هم پاشید. ائتلافی از اسپارتی‌ها، آتن باستان و شهرهای مختلف پلوپونزی که از حکومت تبای ناراضی بودند، در نبرد مانتینیا (۳۶۲ پیش از میلاد) شکست خوردند، اما اپامینونداس کشته شد. اسپارت فاقد نیروی انسانی و منابع لازم برای هرگونه تلاش واقعی جهت بازگرداندن هژمونی خود بود و تبای نیز اکنون هر دو رهبر نوآور خود را که امکان صعود او به تسلط را فراهم کرده بودند، از دست داده بود.
پیامدها
تبایی‌ها کوشیدند موضع خود را از طریق دیپلماسی و نفوذشان در شورای اتحادیه آمفیکتونیک در دلفی حفظ کنند، اما هنگامی که این امر منجر به تصرف دلفی توسط متحدان سابقشان، فوکیسی‌ها، و آغاز جنگ مقدس سوم (حدود ۳۵۵ پیش از میلاد) شد، تبای خسته‌تر از آن بود که نبرد را به پایان برساند. این جنگ در نهایت در سال ۳۴۶ پیش از میلاد نه توسط نیروهای تبای، بلکه توسط نیروهای فیلیپ دوم مقدونی که تبای از او درخواست کمک کرده بود پایان یافت و نشان‌دهندهٔ برآمدن مقدونیه بود. با این حال، تبای همچنان کوشید موقعیت پیشتاز خود را حفظ کند تا اینکه در نهایت در سال ۳۳۵ پیش از میلاد توسط اسکندر مقدونی ویران شد.
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- John Buckler, The Theban Hegemony 371-362, 1980.
پیوند به بیرون
- تاریخ نظامی یونان باستان