په‌وه‌جی

Pe̍h-ōe-jī
Church Romanization
نمونه‌ای از متن Pe̍h-ōe-jī
نوعالفبا
زبان‌هامین جنوبی
سازنده
  • والتر هنری مدهرست
  • الیهو داتی
  • جان ون نست تالماج
دورهٔ زمانیاز دهه ۱۸۳۰ میلادی
سامانهٔ مادر
هیروگلیف مصری
  • خط نیاسینایی
    • الفبای فنیقی
      • الفبای یونانی
        • خط لاتین
          • Pe̍h-ōe-jī
سامانهٔ فرزند
  • TLPA
  • Tâi-lô
 برچسب گونه BCP 47: pehoeji[۱]

پِه‌وِه‌جی (به مین جنوبی: Pe̍h-ōe-jī؛ تلفظ: pay-way-JEE; هاکین تایوانی: 白話字، به معنای ت.ت. 'نوشتار عامیانه'؛ با سرواژه POJ)، که با نام «لاتین‌نویسی کلیسایی» (به انگلیسی: Church Romanization) نیز شناخته می‌شود، یک رسم‌الخط برای نگارش گونه‌های هاکین مین جنوبی است،[۲] به‌ویژه گونه‌های هاکین تایوانی و هاکین آموی. این دستگاه به‌طور گسترده به‌عنوان یکی از سامانه‌های نگارشی مین جنوبی به‌کار می‌رود و در دوران اوج خود صدها هزار خواننده داشت.[۳]

این دستگاه در سده نوزدهم میلادی توسط مبلغان غربی فعال در میان جوامع مهاجر چینی در جنوب شرق آسیا پدید آمد و سپس توسط مبلغانی که در شیامن و تاینان کار می‌کردند تکمیل شد. این دستگاه از الفبای لاتین تغییریافته و برخی نشانه‌های زیروزبری برای بازنمایی زبان گفتاری بهره می‌گیرد. پس از موفقیت اولیه در فوجیان، په‌وه‌جی در تایوان بیشترین گستردگی را یافت و در میانه سده بیستم، بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ نفر با این دستگاه آشنایی داشتند. حجم زیادی از مطالب چاپی دینی و غیردینی به این خط تولید شده، از جمله نخستین روزنامه تایوان، «Taiwan Church News».

در دوران سلطه ژاپن (۱۸۹۵–۱۹۴۵)، کاربرد Pe̍h-ōe-jī سرکوب شد و استفاده از کاناهای تایوانی تشویق گردید؛ سپس در دوران حکومت کومینتانگ و حکومت نظامی در تایوان (۱۹۴۷–۱۹۸۷) نیز با محدودیت‌های بیشتری روبرو شد. در فوجیان، پس از تأسیس جمهوری خلق چین (۱۹۴۹) کاربرد آن کاهش یافت و در اوایل سده بیست‌ویکم دیگر در آنجا رواج عمومی نداشت. با این حال، مسیحیان تایوانی، فراگیران غیربومی مین جنوبی و علاقه‌مندان بومی در تایوان همچنان به استفاده از Pe̍h-ōe-jī ادامه می‌دهند. پشتیبانی کامل رایانه‌ای در سال ۲۰۰۴ با انتشار یونی‌کد نسخه ۴٫۱٫۰ تحقق یافت و اکنون په‌وه‌جی در بسیاری از قلم‌ها، روش‌های ورودی و فرهنگ‌های لغت آنلاین گسترده‌ای پیاده‌سازی شده‌است.

گونه‌هایی از Pe̍h-ōe-jī برای دیگر گویش‌های جنوبی گونه‌های چینی نیز تدوین شده، از جمله چینی هاکا و مین جنوبی تئوچو. در سال ۲۰۰۶، سامانه لاتین‌نویسی تایوانی (Tâi-lô) به‌عنوان جانشین دولتی مبتنی بر Pe̍h-ōe-jī معرفی شد. با وجود این، آموزش زبان مادری و دستگاه‌های نگارشی برای زبان تایوانی همچنان موضوعی بحث‌برانگیز در تایوان است.

نام

نام Pe̍h-ōe-jī (چینی: 白話字; پین‌یین: Báihuà zì) به معنای «نوشتار عامیانه» است، یعنی نویسه‌هایی که زبان محاوره‌ای روزمره را بازنمایی می‌کنند.[۴] اصطلاح «نوشتار عامیانه» می‌تواند به انواع گوناگونی از نگارش — چه لاتین‌نویسی‌شده و چه مبتنی بر نویسه‌های چینی — اطلاق شود؛ اما واژهٔ Pe̍h-ōe-jī معمولاً تنها به سامانهٔ لاتین‌نویسی مین جنوبی اطلاق می‌گردد که میسیونرهای پرسبیترین در سدهٔ نوزدهم میلادی آن را پدیدآوردند.[۵]

میسیونرهایی که این سامانه را ابداع و تکمیل کردند، به‌جای نام Pe̍h-ōe-jī، اصطلاحات دیگری به‌کار می‌بردند؛ از جمله «عامیانهٔ لاتین‌نویسی‌شدهٔ آمو» و «محاوره‌ای لاتین‌نویسی‌شدهٔ آمو».[۴] پیشینهٔ این سامانه و کاربرد گستردهٔ آن در جامعهٔ مسیحی باعث شده‌است برخی نویسندگان معاصر آن را «لاتین‌نویسی کلیسایی» (教會羅馬字; Kàu-hōe Lô-má-jī; Jiàohuì Luōmǎzì) بنامند؛ این عنوان در خودِ په‌وه‌جی اغلب به‌صورت Kàu-lô (教羅; Jiàoluō) مخفف می‌شود.[۶] دربارهٔ اینکه کدام نام — «Pe̍h-ōe-jī» یا «لاتین‌نویسی کلیسایی» — مناسب‌تر است، بحث‌هایی وجود دارد.

اعتراض‌هایی که به نام Pe̍h-ōe-jī وارد می‌شود این است که این اصطلاح می‌تواند به بیش از یک سامانه اشاره داشته باشد و نیز اینکه لاتین‌نویسی ادبی و محاوره‌ای هر دو سبک مین جنوبی در این سامانه حضور دارند؛ بنابراین توصیف آن به‌عنوان نوشتار «عامیانه» ممکن است نادقیق باشد.[۴] اعتراض‌های وارد به «لاتین‌نویسی کلیسایی» نیز این است که برخی غیرمسیحیان و برخی نوشته‌های غیردینی نیز از آن بهره می‌برند.[۷] امروزه په‌وه‌جی تا حد زیادی از کاربرد دینی پیشین خود فاصله گرفته‌است.[۸] اصطلاح «لاتین‌نویسی» نیز مورد پسند برخی نیست؛ زیرا از نظر آنان این واژه با معرفی کردن Pe̍h-ōe-jī به‌عنوان یک سامانهٔ آوانگاری فرعی — به‌جای یک دستگاه نوشتاری مستقل — از جایگاه آن می‌کاهد.[۷]

تاریخچه

See caption
کتیبه Pe̍h-ōe-jī در کلیسایی در تاینان (Tâi-lâm)، در یادبود توماس بارکلی (مبلغ مذهبی)

تاریخچه Pe̍h-ōe-jī به‌شدت تحت تأثیر رویکردهای رسمی نسبت به گویش‌های مین جنوبی و سازمان‌های مسیحی‌ای بوده‌است که این خط را ترویج می‌دادند. اسناد اولیه نشان می‌دهند که هدف از ایجاد په‌وه‌جی آموزشی بوده و پیوندی نزدیک با آموزش مسیحیان تازه‌مسلمان داشته‌است.[۹]

توسعه اولیه

نخستین کسانی که از خط لاتین برای نوشتن مین جنوبی بهره بردند، مبلغان اسپانیایی در مانیل در سده شانزدهم میلادی بودند.[۵] با این حال، این خط عمدتاً به‌عنوان ابزاری کمک‌آموزشی برای اسپانیایی‌زبانانی که مین جنوبی می‌آموختند به‌کار می‌رفت و ظاهراً هیچ تأثیری بر توسعه Pe̍h-ōe-jī نداشته‌است.[۱۰] در اوایل سده نوزدهم، چین به روی مبلغان مسیحی بسته بود و آنان در عوض به تبلیغ دین در میان جوامع چینی‌های خارج از کشور در جنوب شرق آسیا می‌پرداختند.[۱۱] ریشه‌های اولیه این سامانه در واژه‌نامه کوچکی یافت می‌شود که والتر هنری مدهرست برای نخستین‌بار در سال ۱۸۲۰ منتشر کرد،[۱۲][۱۳] و سپس فرهنگ گویش Hok-këèn زبان چینی، بر اساس کاربردهای خواندنی و گفتاری را در سال ۱۸۳۲ به چاپ رساند.[۱۲]

این فرهنگ نخستین اثر مرجع مهم به خط په‌وه‌جی به‌شمار می‌رود، هرچند رومانیزاسیون به‌کاررفته در آن با سامانه امروزی تفاوت چشمگیری داشت و یک پژوهشگر آن را «رومانیزاسیون اولیه کلیسا» نامیده‌است.[۶] مدهرست که در ملاکا مستقر بود، از رومانیزاسیون رابرت موریسون (مبلغ مذهبی) برای چینی ماندارین الهام گرفت، اما در چند حوزه مجبور شد نوآوری‌هایی انجام دهد تا تفاوت‌های اساسی میان ماندارین و مین جنوبی را بازتاب دهد.[۱۴] تحولات مهم چندی در کار مدهرست رخ داد، به‌ویژه کاربرد علائم نواختی یکدست (که از مطالعات زبان‌شناختی معاصر دربارهٔ زبان سانسکریت الهام گرفته بود؛ سانسکریت در آن دوره توجه دانشمندان غربی را بیشتر به خود جلب می‌کرد).[۱۵] مدهرست اعتقاد داشت که بازنمایی دقیق و بازتولید ساختار نواختی مین جنوبی برای درک آن ضروری است:

دربارهٔ این نواخت‌های زبان چینی، اختلاف نظرهایی وجود داشته‌است؛ برخی آن‌ها را از اهمیت درجه اول دانسته‌اند، در حالی که برخی دیگر توجه اندکی به آن‌ها داشته یا اصلاً توجه نکرده‌اند. نویسنده قاطعانه با نظر اول موافق است؛ چون از تجربه همیشگی دریافته که بدون توجه دقیق به نواخت‌ها، شخص نمی‌تواند خود را در Hok-këèn بفهماند.

— و.ه. مدهرست[۱۶]
Frontispiece of the Anglo Chinese Manual
صفحه آغازین کتاب راهنمای چینی-انگلیسی گویش آموی نوشته داتی (۱۸۵۳)

سامانه‌ای که مدهرست عرضه کرد، بر فرهنگ‌نویسان بعدی در زمینه نشانه‌گذاری نواخت و همخوان‌های آغازی تأثیر گذاشت، اما دستگاه پیچیده واکه‌های او و تأکیدش بر سبک ادبی مین جنوبی از سوی نویسندگان بعدی کنار گذاشته شد.[۱۷][۱۸] پس از کار مدهرست، ساموئل ولز ویلیامز پیشتاز اصلی تغییرات بزرگ در رسم‌الخط طراحی‌شده توسط موریسون و تطبیق‌یافته توسط مدهرست شد. از طریق ارتباط شخصی و نامه‌ها و مقالاتی که در The Chinese Repository منتشر می‌شد، توافقی برای نسخه جدید په‌وه‌جی حاصل شد، هرچند پیشنهادهای ویلیامز عمدتاً پذیرفته نشد.[۱۹]

نخستین اثر مهمی که این رسم‌الخط جدید را به‌کار برد، راهنمای چینی-انگلیسی با متن گفتاری رومانیزه‌شده در گویش آموی الیهو داتی بود،[۱۹] که در سال ۱۸۵۳ منتشر شد؛ بنابراین می‌توان این راهنما را اولین ارائه یک په‌وه‌جی پیش‌امروزین دانست که گامی مهم نسبت به رسم‌الخط مدهرست بود و تنها در جزئیات اندکی با سامانه امروزی تفاوت دارد.[۲۰] از آن پس، نویسندگان گوناگون برخی از صامت‌ها و واکه‌ها را تغییر دادند، اما سامانه علائم نواختی از راهنمای داتی به‌طور کامل در په‌وه‌جی امروزی باقی مانده‌است.[۲۱] جان ون نست تالمج به‌طور سنتی در میان جامعه‌ای که از این رسم‌الخط بهره می‌برد به‌عنوان بنیانگذار په‌وه‌جی شناخته می‌شود، هرچند اکنون چنین به نظر می‌رسد که او مروج اولیه این سامانه بوده، نه مخترع آن.[۱۳][۱۹]

در سال ۱۸۴۲ پیمان نانجینگ منعقد شد که از جمله مفاد آن ایجاد بنادر پیمانی بود که مبلغان مسیحی می‌توانستند آزادانه در آن‌ها تبلیغ کنند.[۹] شیامن (که در آن زمان آموی نامیده می‌شد) یکی از این بنادر پیمانی بود و مبلغان بریتانیایی، کانادایی و آمریکایی برای تبلیغ در میان ساکنان محلی وارد آن شدند. این مبلغان که در کانتونمان گولانگ‌یو اقامت داشتند، آثار مرجع و رساله‌های دینی از جمله ترجمه کتاب مقدس تهیه کردند.[۹] آنان به‌طور طبیعی تلفظ رومانیزاسیون خود را بر پایه گفتار شیامن قرار دادند، که وقتی بعداً به سایر مناطق قلمروی زبانی هاکین رفتند، به‌ویژه تایوان، به استاندارد واقعی تبدیل شد.[۲۲] پیمان تیانجین ۱۸۵۸ رسماً تایوان را برای مبلغان غربی گشود، و جوامع تبلیغی شتابان افرادی را برای کار در میدان اعزام کردند، که معمولاً ابتدا مدتی در شیامن می‌ماندند تا مبانی زبان را فراگیرند.[۲۲]

دوران شکوفایی

Khó-sioh lín pún-kok ê jī chin oh, chió chió lâng khòaⁿ ē hiáu-tit. Só͘-í góan ū siat pa̍t-mih ê hoat-tō͘, ēng Pe̍h-ōe-jī lâi ìn-chheh, hō͘ lín chèng-lâng khòaⁿ khah khòai bat... Lâng m̄-thang phah-sǹg in-ūi i bat Khóng-chú-jī só͘-í m̄-bián o̍h chit-hō ê jī; iā m̄-thang khòaⁿ-khin i, kóng sī gín-á só͘-tha̍k--ê.

چون نویسه‌های کشور شما چنان دشوارند که تنها شمار اندکی سواد دارند، ما کوشیده‌ایم کتاب‌هایی به Pe̍h-ōe-jī چاپ کنیم تا به شما کمک کنیم بخوانید… فکر نکنید که چون نویسه‌های چینی می‌دانید نیازی به آموختن این خط ندارید، و آن را چیزی کودکانه نپندارید.

توماس بارکلی، Tâi-oân-hú-siâⁿ Kàu-hōe-pò، شماره ۱

گویش چوان‌ژو و گویش ژانگژو دو گونه اصلی مین جنوبی‌اند، و در شیامن با هم آمیخته شدند تا چیزی «نه چوان و نه ژانگ» پدید آمد، یعنی نه یکی و نه دیگری، بلکه آمیزه‌ای که به «گویش آموی» یا «چینی آموی» شناخته شد.[۲۳] در تایوان، با آمیختگی مهاجران از هر دو ناحیه چوان‌ژو و ژانگژو، وضعیت زبانی مشابه بود؛ هرچند آمیزه حاصل در شهر جنوبی تاینان با آمیزه شیامن تفاوت داشت، اما به‌اندازه کافی نزدیک بود که مبلغان بتوانند از تفاوت‌ها چشم بپوشند و سامانه خود را بی‌کم‌وکاست وارد کنند.[۲۲]

این واقعیت که رساله‌های دینی، فرهنگ‌ها و راهنماهای آموزشی از پیش به زبان آموی وجود داشتند، به مبلغان در تایوان امکان داد که بی‌درنگ تبلیغ دین را آغاز کنند، بدون آنکه زمانی برای تهیه آن مواد صرف شود.[۲۴]

نظر مبلغان دربارهٔ اینکه آیا په‌وه‌جی به‌خودی‌خود به‌مثابه یک رسم‌الخط مستقل مطلوب است یا وسیله‌ای برای سوادآموزی در نویسه‌های چینی تقسیم بود. ویلیام کمبل (مبلغ مذهبی) په‌وه‌جی را گامی در مسیر خواندن و نوشتن به نویسه‌ها توصیف کرد و ادعا کرد که ترویج آن به‌عنوان یک سامانه نوشتاری مستقل احساسات ملی‌گرایانه را در چین، که نویسه‌ها بخشی مقدس از فرهنگ چینی به‌شمار می‌رفتند، برمی‌انگیزد.[۲۵] توماس بارکلی (مبلغ مذهبی) در سوی دیگر این بحث، اعتقاد داشت که سواد در په‌وه‌جی باید هدفی اصلی باشد نه صرفاً ایستگاهی گذرا:

اندکی پس از ورودم به فرمز به‌طور قطع به سه چیز ایمان آوردم، و بیش از پنجاه سال تجربه این ایمانم را تقویت کرده‌است. نخست اینکه اگر می‌خواهید کلیسایی سالم و زنده داشته باشید، لازم است همه اعضا، زن و مرد، خودشان کتاب مقدس را بخوانند؛ دوم اینکه این هدف هرگز با استفاده از نویسه‌های چینی محقق نمی‌شود؛ سوم اینکه با استفاده از خط الفبایی، این نوشتار رومانیزه‌شده عامیانه، می‌توان به آن دست یافت.

— توماس بارکلی[۲۶]

دستاورد بزرگی برای ترویج په‌وه‌جی در تایوان در سال ۱۸۸۰ فراهم آمد، هنگامی که جیمز لیدلاو ماکسول، یک پزشک-مبلغ مستقر در تاینان، ترویج په‌وه‌جی برای نوشتن کتاب مقدس، سرودها، روزنامه‌ها و مجلات را آغاز کرد. او یک دستگاه چاپ کوچک به کلیسای محلی اهدا کرد،[۲۷] که توماس بارکلی (مبلغ مذهبی) در سال ۱۸۸۱ نحوه کار با آن را آموخت و سپس در سال ۱۸۸۴ انتشارات کلیسای پرسبیتری را بنیان نهاد. پس از آن، اخبار کلیسای تایوان (پیش از آن با نام اخبار کلیسای شهر استانی تایوان)، که نخستین بار در سال ۱۸۸۵ منتشر شد و توسط انتشارات کلیسای پرسبیتری تایوان بارکلی تهیه می‌شد،[۲۷] به نخستین روزنامه چاپی تایوان تبدیل شد،[۲۸] که استقرار په‌وه‌جی را در تایوان رقم زد و آثار ادبی فراوانی به این خط پدیدآورد.[۲]

با آنکه نویسندگان دیگر تغییراتی در قراردادهای مدهرست و داتی ایجاد کردند، Pe̍h-ōe-jī تکامل یافت و سرانجام به شکل امروزی خود رسید. فرهنگ جیبی ارنست تیپسون در سال ۱۹۳۴ نخستین اثر مرجعی بود که این شیوه نگارش مدرن را بازتاب داد.[۲۹] میان فرهنگ مدهرست در سال ۱۸۳۲ و استانداردسازی په‌وه‌جی در دوره تیپسون، آثار متعددی منتشر شدند که می‌توان از آن‌ها برای ترسیم سیر تغییرات Pe̍h-ōe-jī در طول زمان بهره برد:[۳۰]

سیر تکامل Pe̍h-ōe-jī، ۱۸۳۲–۱۹۳۴
سال نویسنده مقایسه شیوه‌های نگارش Pe̍h-ōe-jī منبع
[tɕ] [ts] [ŋ] [ɪɛn]/[ɛn] [iɛt̚] [ɪk] [iŋ] [ɔ] [◌ʰ]
۱۸۳۲مدهرستchgnëenëetekengoe'h [۳۱]
۱۸۵۳داتیchngianiatiekiengo͘' [۳۲]
۱۸۶۹مک‌گوانtsngienietekengo͘h [۳۳]
۱۸۷۳داگلاسchtsngienietekengɵ͘h [۳۴]
۱۸۹۴ون نست تالمجchngianiatekengo͘h [۳۵]
۱۹۱۱وارنشویس و دی پریchngianiatekengo͘h [۳۶]
۱۹۱۳کمبلchtsngianiatekengo͘h [۳۷]
۱۹۲۳بارکلیchtsngianietekengo͘h [۳۸]
۱۹۳۴تیپسونchngianiatekengo͘h [۳۹]
کانای تایوانی که به‌عنوان نویسه‌های روبی به‌کار رفته‌است

رقیبی برای په‌وه‌جی در دوران حاکمیت ژاپن بر تایوان (۱۸۹۵–۱۹۴۵) به شکل کانای تایوانی معرفی شد؛ سامانه‌ای که به‌عنوان ابزار کمک‌آموزشی و راهنمای تلفظ طراحی و نه یک رسم‌الخط مستقل مانند په‌وه‌جی شده بود.[۴۰]

در دوران حاکمیت ژاپن، دولت ژاپن سرکوب په‌وه‌جی را آغاز کرد، کلاس‌ها را ممنوع ساخت[۳] و انتشاراتی مانند اخبار کلیسای تایوان را مجبور به توقف کرد. از دهه ۱۹۳۰ به بعد، با افزایش نظامی‌گری ژاپن و جنبش Kōminka که مردم تایوان را به «ژاپنی‌سازی» تشویق می‌کرد، دسته‌ای از اقدامات علیه زبان‌های بومی از جمله تایوانی اتخاذ شد.[۴۱] این اقدامات که به سرکوب په‌وه‌جی انجامید، «پیامد منطقی افزایش آموزش به زبان ژاپنی بود، نه تلاشی صریح برای ممنوع ساختن یک رسم‌الخط تایوانی خاص به نفع کانای تایوانی».[۴۲]

جنگ دوم چین و ژاپن که در سال ۱۹۳۷ آغاز شد، اقدامات سخت‌گیرانه‌تری را به اجرا درآورد، و همراه با ممنوعیت تایوانی رومانیزه‌شده، نشریات گوناگونی ممنوع و مدارس خصوصی سنتی shobō (چینی: 書房; پین‌یین: shūfáng; په‌وه‌جی: su-pâng) که زبان چینی کلاسیک را با تلفظ ادبی مین جنوبی تدریس می‌کردند، در سال ۱۹۳۹ تعطیل شدند.[۴۳] مقامات ژاپنی به تدریج په‌وه‌جی را مانعی بر سر راه ژاپنی‌سازی دانستند و همچنین گمان می‌بردند که از په‌وه‌جی برای پنهان کردن «رمزهای مخفی و پیام‌های انقلابی سری» استفاده می‌شود.[۴۴] در فضای جنگ جاری، دولت اخبار کلیسای تایوان را در سال ۱۹۴۲ به دلیل نوشتارش به خط په‌وه‌جی ممنوع کرد.[۴۵]

پس از جنگ جهانی دوم

فرمانی (۱۹۵۵) که Pe̍h-ōe-jī را ممنوع می‌کند.

در ابتدا دولت کومینتانگ در تایوان رویکردی آزادانه‌تر نسبت به «گویش‌های محلی» (یعنی گونه‌های غیر ماندارین زبان چینی) داشت. کمیته زبان‌های ملی جزوه‌هایی تهیه کرد که نسخه‌هایی از ژوین فوهائو برای نوشتن زبان تایوانی را شرح می‌داد؛ این جزوه‌ها هم برای مقامات تازه‌وارد دولتی از خارج تایوان و هم برای تایوانی‌های محلی در نظر گرفته شده بود.[۴۶] نخستین اقدام دولتی علیه زبان‌های بومی در سال ۱۹۵۳ رخ داد، هنگامی که استفاده از تایوانی یا ژاپنی برای تدریس ممنوع شد.[۴۷] گام بعدی برای سرکوب این جنبش در سال ۱۹۵۵ برداشته شد، وقتی که استفاده از په‌وه‌جی برای تبلیغ دین غیرقانونی اعلام شد.[۴۵] در آن زمان ۱۱۵٬۰۰۰ نفر در تایوان، فوجیان و جنوب شرق آسیا به خط په‌وه‌جی باسواد بودند.[۴۸]

دو سال بعد، استفاده مبلغان از کتاب‌های مقدس رومانیزه ممنوع شد و استفاده از «زبان‌های بومی» (یعنی هاکین تایوانی، هاکا و زبان‌های فرمزی غیرسینیتیک) در فعالیت کلیسایی غیرقانونی اعلام شد.[۴۵] ممنوعیت کتاب‌های مقدس په‌وه‌جی در سال ۱۹۵۹ لغو شد، اما کلیساها «تشویق» می‌شدند به جای آن از کتاب‌های مقدس به نویسه‌ها استفاده کنند.[۴۵] اقدامات دولتی علیه په‌وه‌جی در اواخر دهه ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰ تشدید شد و چندین نشریه در تلاش برای جلوگیری از گسترش رومانیزاسیون ممنوع یا ضبط شدند. در سال ۱۹۶۴، استفاده از تایوانی در مدارس یا محیط‌های رسمی ممنوع شد[۴۷] و تخلف در مدارس با کتک، جریمه و تحقیر مجازات می‌شد.[۴۹] اخبار کلیسای تایوان (که به خط په‌وه‌جی چاپ می‌شد) در سال ۱۹۶۹ ممنوع شد و تنها یک سال بعد اجازه یافت که بازگردد، پس از اینکه ناشران پذیرفتند آن را به نویسه‌های چینی چاپ کنند.[۴۵][۵۰] در دهه ۱۹۷۰، دولت ملی‌گرای تایوان استفاده از په‌وه‌جی را به‌طور کامل ممنوع کرد و این موجب افول آن شد.[۵۱]

در سال ۱۹۷۴، اداره اطلاعات دولتی فرهنگ مین جنوبی را ممنوع کرد و یک مقام دولتی گفت: «ما مخالف استفاده از این فرهنگ توسط خارجیان نیستیم. آن‌ها می‌توانند از نسخه‌های دستنویس آن استفاده کنند. اما ما نمی‌خواهیم به‌صورت کتاب منتشر شود و به‌طور عمومی فروخته شود، چون رومانیزاسیونی که در آن هست. چینی‌ها نباید چینی را از طریق رومانیزاسیون یاد بگیرند.»[۵۲] همچنین در دهه ۱۹۷۰، ترجمه عهد جدید به خط په‌وه‌جی که به «کتاب مقدس جلد قرمز» (Âng-phoê Sèng-keng) شهرت داشت، توسط رژیم ملی‌گرا مصادره و ممنوع شد.[۵۳] اقدامات رسمی علیه زبان‌های بومی تا دهه ۱۹۸۰ ادامه یافت؛ وزارت آموزش و وزارت کشور در سال ۱۹۸۴ تصمیم گرفتند مبلغان را از استفاده از «گویش‌های محلی» و رومانیزاسیون در کارهای خود منع کنند.[۴۵]

این وضع تا اواخر دهه ۱۹۸۰ ادامه داشت که با لغو حکومت نظامی، په‌وه‌جی به‌تدریج تحت تأثیر جنبش زبان بومی دوباره اوج گرفت. با پایان حکومت نظامی در سال ۱۹۸۷، محدودیت‌های «زبان‌های محلی» بی‌سروصدا رفع شد[۵۴] و در نتیجه در دهه ۱۹۹۰ علاقه به نوشتار تایوانی رو به فزونی گذاشت.[۵۵] برای نخستین‌بار از دهه ۱۹۵۰، زبان و ادبیات تایوانی آشکارا در روزنامه‌ها و مجلات مورد بحث و بررسی قرار گرفت.[۵۶] حمایت‌هایی نیز از سوی حزب مخالف آن زمان، حزب پیشروی دموکرات، برای نوشتار به این زبان وجود داشت.[۴۷] از مجموع ۲۶ رسم‌الخط مستند برای تایوانی در سال ۱۹۸۷ (از جمله سامانه‌های منسوخ)، از ۱۹۸۷ تا ۱۹۹۹ پی بر ۳۸ سامانه جدید دیگر ابداع شد، از جمله ۳۰ رومانیزاسیون متفاوت، شش تطبیق از بوپوموفو و دو سامانه هانگول-مانند.[۵۷] برخی ناقدان بر این باورند که کومینتانگ، در حالی که پس از پایان حکومت نظامی از ممنوعیت آشکار جنبش‌های زبان بومی پرهیز می‌کرد، رویکردی «تفرقه‌افکنانه» در پیش گرفت و الفبای آوایی زبان تایوانی (TLPA) را به‌عنوان جایگزینی برای په‌وه‌جی ترویج داد،[۵۸] که در آن زمان انتخاب اکثریت درون جنبش بومی‌گرایی بود.[۵۹]

آموزش زبان بومی در تایوان در قرن بیست‌ویکم همچنان موضوعی بحث‌برانگیز و دستمایه کشمکش‌های سیاسی فراوان بوده‌است.[۶۰][۶۱]

سامانه کنونی

سامانه کنونی Pe̍h-ōe-jī از دهه ۱۹۳۰ با چند استثنای جزئی (که در ادامه شرح داده می‌شود) ثابت مانده‌است.[۶۲] این سامانه شباهت قابل توجهی با الفبای ویتنامی دارد، از جمله تمایز ⟨b/p/ph⟩ و استفاده از ⟨Ơ⟩ در ویتنامی در برابر ⟨O͘⟩ در په‌وه‌جی.[۶۳] په‌وه‌جی از حروف و ترکیب‌های زیر استفاده می‌کند:[۶۴]

حروف بزرگ ABCHCHHEGHIJKKHLMNᴺNGOO͘PPHSTTHU
حروف کوچک abchchheghijkkhlmnⁿngoo͘pphstthu
نام‌های حروف abechechheegehaiji̍tkakhaé-luhé-muhé-nuhiⁿngoo͘pephee-suhtetheu

آواشناسی چینی به‌طور سنتی هجاها را در زبان چینی به سه بخش تقسیم می‌کند: نخست «آغازه» (initial)، یعنی همخوان یا خوشه همخوانی که در ابتدای هجا می‌آید؛ دوم «پایانه» (final)، که شامل «واکه میانی» (اختیاری)، «واکه هسته» و یک «پایانه اختیاری» است؛ و سرانجام «نواخت» که بر کل هجا اعمال می‌شود.[۶۵] از نظر ویژگی‌های غیرنواختی (یعنی واج‌شناختی)، «واکه هسته» تنها بخش ضروری یک هجای مجاز در گونه‌های چینی است.[۶۶] برخلاف چینی ماندارین اما مانند دیگر گونه‌های جنوبی چینی، هاکین تایوانی دارای همخوان‌های انسدادی پایانی بدون رهاسازی شنیداری است، ویژگی‌ای که از چینی میانه حفظ شده‌است.[۶۷] در مورد اینکه آیا این انسدادی‌ها یک ویژگی نواختی‌اند یا واج‌شناختی، اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی مراجع بین ⟨-h⟩ به‌عنوان ویژگی نواختی و ⟨-p⟩, ⟨-t⟩ و ⟨-k⟩ به‌عنوان ویژگی‌های واج‌شناختی تمایز قائل می‌شوند.[۶۸] گویش‌های مین جنوبی همچنین دارای خاصیت خیشومی اختیاری هستند که با ⟨ⁿ⟩ بالانویس نشان داده می‌شود و معمولاً بخشی از واکه شناخته می‌شود.[۶۹] خیشومی‌شدگی واکه در کلماتی که آغازه‌های خیشومی (⟨m-⟩، ⟨n-⟩، ⟨ng-⟩) دارند نیز رخ می‌دهد،[۷۰] اما در این حالت ⟨ⁿ⟩ بالانویس نوشته نمی‌شود، مثلاً 卵 nūi ([nuĩ]).[۷۱] حرف ⁿ به جز در برخی تعجب‌واژه‌ها مانند haⁿh ([hãʔ]) در پایان کلمه می‌آید؛ با این حال کاربران محافظه‌کارتر Pe̍h-ōe-jī چنین کلماتی را به‌صورت hahⁿ می‌نویسند.

یک هجای مجاز در هاکین این ساختار را دارد: (آغازه) + (واکه میانی) + هسته + (انسدادی) + نواخت، که موارد داخل پرانتز اختیاری هستند.[۷۲]

آغازه‌ها عبارتند از:[۷۳]

دولبیلثوی لثوی-کامینرم‌کامیچاکنایی
خیشومی m [m]
ㄇ 毛 (mo͘)		n [n]
ㄋ 耐 (nāi)		 ng [ŋ]
ㄫ 雅 (ngá)
انسدادیغیردمیده p [p]
ㄅ 邊 (pian)		 t [t]
ㄉ 地 (tē)		 k [k]
ㄍ 求 (kiû)
دمیده ph [pʰ]
ㄆ 波 (pho)		 th [tʰ]
ㄊ 他 (thaⁿ)		 kh [kʰ]
ㄎ 去 (khì)
واکدار b [b]
ㆠ 文 (bûn)		 g [ɡ]
ㆣ 語 (gí)
انسایشیغیردمیده ch [ts]
ㄗ 曾 (chan)		 chi [tɕ]
ㄐ 尖 (chiam)
دمیده chh [tsʰ]
ㄘ 出 (chhut)		 chhi [tɕʰ]
ㄑ 手 (chhiú)
واکدار j [dz]
ㆡ 熱 (joa̍h)		 ji [dʑ]
ㆢ 入 (ji̍p)
سایشی s [s]
ㄙ 衫 (saⁿ)		 si [ɕ]
ㄒ 寫 (siá)		 h [h]
ㄏ 喜 (hí)
کناری l [ɭ/ɾ]
ㄌ 柳 (liú)

واکه‌ها:[۷۴]

تک‌واکه‌ها
پیشینمرکزیپسین
دهانیخیشومیدهانیخیشومی
بسته i [i]
ㄧ 衣 (i)		 iⁿ [ĩ]
ㆪ 圓 (îⁿ)		 u [u]
ㄨ 污 (u)		 uⁿ [ũ]
ㆫ 張 (tiuⁿ)
میانی e [e]
ㆤ 禮 (lé)		 eⁿ [ẽ]
ㆥ 生 (seⁿ)		 o [ə]
ㄜ 高 (ko)		 o͘ [ɔ]
ㆦ 烏 (o͘)		 oⁿ [ɔ̃]
ㆧ 翁 (oⁿ)
باز a [a]
ㄚ 查 (cha)		 aⁿ [ã]
ㆩ 衫 (saⁿ)
دوواکه‌ها و سه‌واکه‌ها
دوواکه ai [aɪ]
ㄞ		au [aʊ]
ㄠ		 ia [ɪa]
ㄧㄚ		io [ɪo]
ㄧㄜ
iu [iu]
ㄧㄨ		oa [ua]
ㄨㄚ		 oe [ue]
ㄨㆤ		ui [ui]
ㄨㄧ
سه‌واکه iau [ɪaʊ]
ㄧㄠ		oai [uai]
ㄨㄞ

پایانه‌های هجا:

دولبیلثوی نرم‌کامیچاکنایی
خیشومی -m [m]
ㆬ		-n [n]
ㄣ		 -ng [ŋ]
ㆭ
انسدادی -p [p̚]
ㆴ		-t [t̚]
ㆵ		-k [k̚]
ㆶ		-h [ʔ]
ㆷ
همخوان هجایی
دولبینرم‌کامی
خیشومی m [m̩]
ㆬ 姆 (ḿ)		ng [ŋ̍]
ㆭ 酸 (sng)

په‌وه‌جی تعداد محدودی از هجاهای مجاز دارد، هرچند منابع در مورد برخی نمونه‌های خاص این هجاها با یکدیگر اختلاف نظر دارند. جدول زیر شامل تمام هجاهای مجاز په‌وه‌جی بر اساس شماری از منابع است:

علائم نواختی

شم. نشانه دیاکریتیک نام نواخت چینی مثال
۱ — 陰平 (yīnpíng)
سطح تاریک		 kha 跤
پا؛ ساق پا
۲ حاد 上聲 (shǎngshēng)
صعودی		 chúi 水
آب
۳ گراو 陰去 (yīnqù)
نزولی تاریک		 kàu 到
رسیدن
۴ — 陰入 (yīnrù)
ورودی تاریک		 bah 肉
گوشت
۵ دایرواری 陽平 (yángpíng)
سطح روشن		 ông 王
پادشاه
۷ ماکرون 陽去 (yángqù)
نزولی روشن		 tiōng 重
سنگین
۸ خط عمودی بالا 陽入 (yángrù)
ورودی روشن		 joa̍h 熱
گرم
علائم نواختی POJ
پنج علامت نواختی به‌کار رفته در Pe̍h-ōe-jī، نمایانگر نواخت‌های ۲، ۳، ۵، ۷ و ۸

در هاکین تایوانی یا آموی استاندارد هفت نواخت متمایز وجود دارد که طبق قرارداد از ۱ تا ۸ شماره‌گذاری می‌شوند و شماره ۶ حذف شده‌است (نواخت ۶ روزگاری یک نواخت مستقل بود، اما مدت‌هاست با نواخت ۷ یا ۲ بسته به رده واژگانی ادغام شده‌است). نواخت‌های ۱ و ۴ هر دو بدون نشانه دیاکریتیک نمایش داده می‌شوند و می‌توان آن‌ها را از یکدیگر با پایانه هجا تشخیص داد: پایانه هجا در نواخت ۱ یک واکه، ⟨-n⟩, ⟨-m⟩ یا ⟨-ng⟩ است، و در نواخت ۴ عبارت است از ⟨-h⟩, ⟨-k⟩, ⟨-p⟩ و ⟨-t⟩.

گویش‌های مین جنوبی دستخوش همگونی نواختی قابل توجهی می‌شوند، یعنی نواخت بسته به موقعیت هجا در جمله یا گفتار تغییر می‌کند.[۷۸] با این حال، مانند پین‌یین برای چینی ماندارین، په‌وه‌جی همواره نواخت استنادی (یعنی نواخت اصلی پیش از همگونی) را نشان می‌دهد نه نواختی که واقعاً تلفظ می‌شود.[۷۹] این بدان معناست که خواننده هنگام خواندن بلند باید علائم نواختی صفحه را با توجه به همگونی تنظیم کند. برخی کتاب‌های درسی برای فراگیران مین جنوبی هم نواخت استنادی و هم نواخت همگون‌شده را برای کمک به فراگیر علامت‌گذاری می‌کنند.[۸۰]

دربارهٔ صحیح‌ترین جایگاه نشانه‌های نواخت در ⟨واکه‌های مرکب⟩ و ⟨سه‌واکه‌ای‌ها⟩، به‌ویژه آن‌هایی که شامل ⟨oa⟩ و ⟨oe⟩ می‌شوند، اختلاف نظر وجود دارد.[۸۱] بیشتر نویسندگان امروزی از شش قاعده پیروی می‌کنند:[۸۲]

  1. اگر هجا یک واکه داشته باشد، آن واکه باید نشانه‌گذاری شود؛ مانند: ⟨tī⟩، ⟨láng⟩, ⟨chhu̍t⟩
  2. اگر واکه مرکب شامل ⟨i⟩ یا ⟨u⟩ باشد، نشانه نواخت روی واکه دیگر قرار می‌گیرد؛ مانند: ⟨ia̍h⟩, ⟨kiò⟩، ⟨táu⟩
  3. اگر واکه مرکب هر دو ⟨i⟩ و ⟨u⟩ را داشته باشد، ⟨u⟩ نشانه‌گذاری می‌شود؛ مانند: ⟨iû⟩، ⟨ùi⟩
  4. اگر پایانه از سه نویسه یا بیشتر تشکیل شده باشد، واکه دوم نشانه‌گذاری می‌شود (مگر آنکه قواعد ۲ و ۳ اعمال شوند)؛ مانند: ⟨goán⟩, ⟨oāi⟩, ⟨khiáu⟩
  5. اگر ⟨o⟩ با ⟨a⟩ یا ⟨e⟩ همراه باشد، ⟨o⟩ نشانه‌گذاری می‌شود (مگر آنکه قاعده ۴ اعمال شود)؛ مانند: ⟨òa⟩, ⟨thóe⟩
  6. اگر هجا هیچ واکه‌ای نداشته باشد، همخوان خیشومی نشانه‌گذاری می‌شود؛ مانند: ⟨m̄⟩، ⟨ǹg⟩, ⟨mn̂g⟩

خط تیره‌ها

تابلوی یک رستوران برنج مرغ در سانچونگ، تایوان با متن Ke Bah Png بدون نشانه‌های زیروزبری یا خط تیره. نوشتار صحیح آن ke-bah-pn̄g یا در تلفظ محلی koe-bah-pn̄g است.

یک خط تیره برای نشان دادن ترکیب به‌کار می‌رود. اینکه چه چیزی ترکیب محسوب می‌شود محل اختلاف است؛ برخی نویسندگان آن را معادل «کلمه» در زبان انگلیسی می‌دانند و برخی دیگر آن را به مفهوم انگلیسیِ کلمه محدود نمی‌کنند.[۸۱] نمونه‌هایی از په‌وه‌جی عبارت‌اند از: ⟨sì-cha̍p⟩ به معنای «چهل»، ⟨bé-hì-thôan⟩ به معنای «سیرک»، و ⟨hôe-ho̍k⟩ به معنای «بهبود یافتن (از بیماری)». هجاهای غیرپایانی یک ترکیب معمولاً دچار هم‌نواختی می‌شوند، اما قواعد دقیق آن هنوز به‌روشنی توسط زبان‌شناسان مشخص نشده‌است.[۸۳]

خط تیره مضاعف ⟨--⟩ هنگامی به‌کار می‌رود که په‌وه‌جی به‌عنوان یک دستگاه نگارشی (نه صرفاً سامانه‌ای برای نویسه‌نویسی) به‌کار رود تا نشان دهد هجای بعدی باید با نواخت خنثی تلفظ شود.[۸۴] این نشانه همچنین به خواننده می‌فهماند که هجای پیشین دچار هم‌نواختی نمی‌شود، برخلاف حالتی که هجای بعدی غیرخنثی باشد. تکواژهایی که پس از خط تیره مضاعف می‌آیند اغلب (اما نه همیشه) کلمات دستوری نقشی هستند.[۸۵] برخی نویسندگان به‌جای خط تیره دوم از نقطه میانی ⟨·⟩ استفاده می‌کنند.

نمونه‌های صوتی

په‌وه‌جی ترجمه پرونده صوتی
Sian-siⁿ kóng, ha̍k-seng tiām-tiām thiaⁿ.معلم/استاد سخن می‌گوید، دانش‌آموزان آرام گوش می‌دهند.
Kin-á-jit hit-ê cha-bó͘ gín-á lâi góan tau khòaⁿ góa.امروز آن دختر به خانه من آمد تا مرا ببیند.
Thài-khong pêng-iú, lín-hó. Lín chia̍h-pá--bē? Ū-êng, to̍h lâi gún chia chē--ô͘!دوستان فضایی، حالتان چطور است؟ آیا غذا خورده‌اید؟ هر وقت فرصت داشتید، حتماً بیایید پیش ما و سری بزنید!شنیدن (از ناسا صفحه طلایی وویجر)

تفاوت‌های منطقه‌ای

علاوه بر هجاهای استاندارد توصیف‌شده در بالا، تعدادی از گونه‌های منطقه‌ای هاکین وجود دارند که می‌توان آن‌ها را با هجانویسی‌های غیراستاندارد یا نیمه‌استاندارد نشان داد. در گونه‌های از نوع گویش جانگجاو، که در جانگجاو، بخش‌هایی از تایوان (به‌ویژه ساحل شمال‌شرقی در اطراف یی‌لان)، و بخش‌هایی از مالزی (به‌ویژه در پنانگ) رایج است، پایانه ⟨-uiⁿ⟩ وجود دارد؛ برای نمونه در واژه «تخم‌مرغ» ⟨nūi⟩ و «برنج پخته» ⟨pūiⁿ⟩، که در تایوانی رایج با ⟨-ng⟩ ادغام شده‌است. گونه‌های از نوع جانگجاو ممکن است واکه /ɛ/ را نیز داشته باشند که با ⟨ɛ⟩[۸۶][۸۷][۸۸] یا ⟨e͘⟩ (با نقطه‌ای در بالا-راست، به قیاس با ⟨o͘⟩) نوشته می‌شود،[۸۸] که در تایوانی با ⟨e⟩ ادغام شده‌است.

متن‌ها

Goân-khí-thâu Siōng-tè chhòng-chō thiⁿ kap tōe. Tōe sī khang-khang hūn-tūn; chhim-ian ê bin-chiūⁿ o͘-àm; Siōng-tè ê Sîn ūn-tōng tī chúi-bīn. Siōng-tè kóng, Tio̍h ū kng, chiū ū kng. Siōng-tè khòaⁿ kng, sī hó; Siōng-tè chiong kng àm pun-khui. Siōng-tè kiò hit ê kng chòe Ji̍t, kiò àm chòe Mî. Ū ê-hng ū chá-khí sī thâu chi̍t-ji̍t.

پیدایش ۱:۱–۵[۸۹]

با توجه به ریشه‌های په‌وه‌جی در کلیسای مسیحی، بخش بزرگی از مطالب نوشته‌شده به این خط دارای ماهیت دینی است، از جمله چندین ترجمه کتاب مقدس، کتاب‌های سرود و راهنماهای اخلاقی. مطبعه کلیسای تاینان که در سال ۱۸۸۴ تأسیس شد، از آن زمان تاکنون به چاپ مطالب په‌وه‌جی ادامه داده‌است، با دوره‌هایی از سکوت که در اوایل دهه ۱۹۴۰ و از حدود ۱۹۵۵ تا ۱۹۸۷ په‌وه‌جی سرکوب می‌شد. در دوره پیش از ۱۹۵۵، بیش از ۲٫۳ میلیون جلد کتاب په‌وه‌جی چاپ شد،[۹۰] و یک پژوهش در سال ۲۰۰۲، ۸۴۰ متن مختلف په‌وه‌جی موجود را فهرست‌نویسی کرد.[۹۱] علاوه بر نسخه مین‌جنوبی ویکی‌پدیا به این خط،[۹۲] مواد آموزشی، متون دینی و کتاب‌هایی دربارهٔ زبان‌شناسی، پزشکی و جغرافیا نیز وجود دارند.

رایانش

پی‌اوجی در ابتدا به دلیل نشانه‌های زیروزبری ویژه‌ای که برای نوشتن آن لازم بود، از پشتیبانی کافی برنامه‌های واژه‌پرداز برخوردار نبود. اکنون این پشتیبانی بهبود یافته و منابع کافی برای ورودی و نمایش صحیح پی‌اوجی وجود دارد. چندین روش ورودی برای وارد کردن پی‌اوجی سازگار با یونی‌کد وجود دارد، از جمله اوپن‌ونیلا (مک‌اواس و مایکروسافت ویندوز)، روش ورودی تای‌لو چندسکویی که توسط وزارت آموزش (جمهوری چین) تایوان منتشر شده، و افزونه فایرفاکس به نام Transliterator که ورودی پی‌اوجی را در مرورگر ممکن می‌سازد.[۹۳] هنگامی که پی‌اوجی برای نخستین بار در برنامه‌های واژه‌پرداز به کار رفت، استاندارد یونی‌کد از آن پشتیبانی کامل نمی‌کرد و این امر نیاز به راه‌حل‌های جایگزین داشت.[۹۴] یکی از این راه‌حل‌ها رمزگذاری نویسه‌های لازم در بخش «استفاده خصوصی» یونی‌کد بود، اما این روش مستلزم نصب قلم سفارشی صحیح هم برای نویسنده و هم برای خواننده بود.[۹۴] راه‌حل دیگر جایگزین کردن نویسه‌های دشوار با معادل‌های مشابه بود، برای نمونه جایگزینی ⟨ä⟩ به جای ⟨ā⟩ یا استفاده از ⟨o⟩ استاندارد به دنبال یک نقطه میانی برای نمایش ⟨O͘⟩.[۹۴] با معرفی نویسه ترکیبی U+0358 ◌͘ combining dot above right در یونی‌کد ۴٫۱٫۰ در سال ۲۰۰۴ (۱۳۸۳)، تمام نویسه‌های لازم برای نوشتن پی‌اوجی معمولی بدون نیاز به راه‌حل‌های جایگزین فراهم شد.[۹۵][۹۶] با این حال، حتی پس از افزودن این نویسه‌ها، هنوز قلم‌های نسبتاً کمی وجود دارند که بتوانند خط را، از جمله نویسه‌های ترکیبی، به درستی نمایش دهند.

نقاط کد یونی‌کد

موارد زیر نویسه‌های نواخت و نقاط کد یونی‌کد متناظر آن‌ها هستند که در پی‌اوجی به کار می‌روند. نواخت‌های مورد استفاده در پی‌اوجی باید از نشانه‌های زیروزبری ترکیبی به جای حروف اصلاح‌کننده فاصله‌دار که در بوپوموفو استفاده می‌شود، بهره ببرند.[۹۷][۹۸] از آنجا که پی‌اوجی در بیگ۵ — رمزگذاری رایج در چینی سنتی — رمزگذاری نشده‌است، برخی از حروف پی‌اوجی به طور مستقیم در یونی‌کد رمزگذاری نشده‌اند و باید رسماً با استفاده از نشانه‌های زیروزبری ترکیبی تایپ شوند.[۹۹]

نشانه‌های نواخت پی‌اوجی[۱]
حرف پایه/نواخت ۱نواخت ۲نواخت ۳نواخت ۴نواخت ۵نواخت ۷نواخت ۸گونه
نشانه ترکیبی́ (U+0301)̀ (U+0300)ĥ (U+0302)̄ (U+0304)̍h (U+030D)˘ (U+0306)
یک نشانه
بزرگAÁ (U+00C1)À (U+00C0)AHÂ (U+00C2)Ā (U+0100)A̍H (U+0041 U+030D)Ă (U+0102)
EÉ (U+00C9)È (U+00C8)EHÊ (U+00CA)Ē (U+0112)E̍H (U+0045 U+030D)Ĕ (U+0114)
IÍ (U+00CD)Ì (U+00CC)IHÎ (U+00CE)Ī (U+012A)I̍H (U+0049 U+030D)Ĭ (U+012C)
OÓ (U+00D3)Ò (U+00D2)OHÔ (U+00D4)Ō (U+014C)O̍H (U+004F U+030D)Ŏ (U+014E)
UÚ (U+00DA)Ù (U+00D9)UHÛ (U+00DB)Ū (U+016A)U̍H (U+0055 U+030D)Ŭ (U+016C)
MḾ (U+1E3E)M̀ (U+004D U+0300)MHM̂ (U+004D U+0302)M̄ (U+004D U+0304)M̍H (U+004D U+030D)M̆ (U+004D U+0306)
NŃ (U+0143)Ǹ (U+01F8)NHN̂ (U+004E U+0302)N̄ (U+004E U+0304)N̍H (U+004E U+030D)N̆ (U+004E U+0306)
کوچکaá (U+00E1)à (U+00E0)ahâ (U+00E2)ā (U+0101)a̍h (U+0061 U+030D)ă (U+0103)
eé (U+00E9)è (U+00E8)ehê (U+00EA)ē (U+0113)e̍h (U+0065 U+030D)ĕ (U+0115)
ií (U+00ED)ì (U+00EC)ihî (U+00EE)ī (U+012B)i̍h (U+0069 U+030D)ĭ (U+012D)
oó (U+00F3)ò (U+00F2)ohô (U+00F4)ō (U+014D)o̍h (U+006F U+030D)ŏ (U+014F)
uú (U+00FA)ù (U+00F9)uhû (U+00FB)ū (U+016B)u̍h (U+0075 U+030D)ŭ (U+016D)
mḿ (U+1E3F)m̀ (U+006D U+0300)mhm̂ (U+006D U+0302)m̄ (U+006D U+0304)m̍h (U+006D U+030D)m̆ (U+006D U+0306)
nń (U+0144)ǹ (U+01F9)nhn̂ (U+006E U+0302)n̄ (U+006E U+0304)n̍h (U+006E U+030D)n̆ (U+006E U+0306)
دو نشانه زیروزبری [۲]
بزرگO͘ (U+004F U+0358)Ó͘Ò͘O͘HÔ͘Ō͘O̍͘HŎ͘
کوچکo͘ (U+006F U+0358)ó͘ò͘o͘hô͘ō͘o̍͘hŏ͘
یادداشت‌ها
۱.^ خانه‌های زرد نشان می‌دهند که هیچ نویسه یونی‌کدی منفرد برای آن حرف وجود ندارد؛ نویسه نشان‌داده‌شده در اینجا از نویسه‌های نشانه زیروزبری ترکیبی برای نمایش حرف استفاده می‌کند.[۹۷]
۲.^ سری O͘ ممکن است با ۳ ترتیب مختلف تایپ شود: حرف O + نقطه راست (͘، U+0358) + نواخت‌ها؛ حرف O + نواخت‌ها + نقطه راست (͘، U+0358)؛ حرف O با نواخت‌های ترکیبی + نقطه راست (͘، U+0358). ترکیب‌های یونی‌کد در اینجا حذف شده‌اند.[۹۸]

برای نشان دادن خیشومی‌شدگی در پی‌اوجی، نیاز به حرف n بالانویس نیز وجود دارد:

بالانویس پی‌اوجی
نویسهنقطه کد یونی‌کد
ⁿU+207F
ᴺU+1D3A

نویسه‌هایی که به طور مستقیم در یونی‌کد رمزگذاری نشده‌اند (به‌ویژه سری O͘ که ۳ جایگشت مختلف دارد) برای نمایش صحیح توسط برنامه‌های کاربردی نیازمند نویسه‌های از پیش ساخته‌شده در قلم‌ها هستند.[۹۸]

پشتیبانی قلم

قلم‌هایی که در حال حاضر از پی‌اوجی پشتیبانی می‌کنند عبارتند از:

  • چاریس اس‌آی‌ال
  • دژاوو
  • دولوس اس‌آی‌ال
  • لینوکس لیبرتین
  • تایگی یونی‌کد
  • سورس سنز پرو[۱۰۰][۱۰۱][۹۴]
  • I.Ming (از نسخه ۸٫۰۰ به بعد) از پروژه قلم ایچیتن
  • قلم‌های ساخته‌شده توسط ریخت‌گر جاستفونت[۹۸]
  • قلم‌های دستکاری‌شده و منتشرشده در مخزن گیت‌هاب POJFonts: POJ Phiaute, Gochi Hand POJ, Nunito POJ, POJ Vibes، و POJ Garamond.
  • قلم‌های دستکاری‌شده و منتشرشده توسط But Ko بر اساس سورس هان سنز: Genyog, Genseki, Gensen؛ بر اساس سورس هان سریف: Genyo, Genwan, Genryu.

نوشتار آمیخته هان-رومی

مقاله‌ای دربارهٔ بومی‌سازی نرم‌افزار به سبک هان‌لو که در یک مجله تایگی منتشر شده‌است. توجه: رسم‌الخط بخش لاتین بر اساس تای‌لو است که شباهت زیادی به په‌وه‌جی دارد.

翻 tńg 工，我 koh hap i tī Hotel ê 餐廳食西式 ê chái 起，我講 beh tò 去稅厝 ê 所在，i beh 送我去，我 kā 拒絕，mā 無 beh hō͘ i 知我 ê 地址、電話番，講若有緣就會 koh 再相會。I 講人海茫茫，我若無 tī hit 間跳舞、唱歌，i beh 去 toh 位 chhōe--我？「就是 án-ni m̄-chiah 講是緣」，我嘴是 án-ni 應，心肝內知影 kap i 自細漢到這時 ê 牽連、綿纏無 hiah 簡單就煞。

نمونه متن با رسم‌الخط آمیخته[۱۰۲]

یکی از رایج‌ترین شیوه‌های مدرن نوشتن تایوانی، استفاده از رسم‌الخط آمیخته‌ای[۱۰۳] موسوم به Hàn-lô[۱۰۴] (چینی ساده‌شده: 汉罗; چینی سنتی: 漢羅; پین‌یین: Hàn-Luó; ت.ت. 'Chinese-Roman') است که گاه «نوشتار آمیخته هان-رومی» نیز نامیده می‌شود؛ این سبک شباهت‌هایی به نوشتار ژاپنی و (به‌صورت تاریخی) کُره‌ای دارد.[۱۰۵] در واقع، اصطلاح Hàn-lô به یک سامانه خاص اشاره ندارد، بلکه هر نوع نوشتار در مین جنوبی که هم شامل نویسه‌های چینی و هم رومی‌نویسی باشد را دربر می‌گیرد.[۱۰۳] آن رومی‌نویسی معمولاً په‌وه‌جی است، هرچند اخیراً برخی متون با رسم‌الخط تای‌لو نیز ظاهر شده‌اند. مشکل استفاده از نویسه‌های چینی به‌تنهایی برای نوشتن مین جنوبی آن است که بسیاری از تکواژها (تخمیناً حدود ۱۵ درصد از متن جاری)[۱۰۶] با نویسه مشخصی پیوند قطعی ندارند. راهکارهای گوناگونی برای رویارویی با این مسئله پدید آمده، از جمله: ساختن نویسه‌های جدید، تخصیص نویسه‌های چینی به‌کاررفته در زبان ماندارین نوشتاری با معانی مشابه (اما ریشه‌شناسی متفاوت) برای نمایش نویسه‌های گمشده، یا استفاده از رومی‌نویسی برای «۱۵ درصد گمشده».[۱۰۷] دو دلیل برای استفاده از نوشتار آمیخته وجود دارد که هر کدام هدف متفاوتی دنبال می‌کنند. نخست آنکه سخنگویان بومی (که تقریباً همه‌شان پیش‌تر توانایی نوشتن با نویسه‌های چینی را دارند) بتوانند از دانش خود دربارهٔ نویسه‌ها بهره ببرند و تنها ۱۵ درصد گمشده را با رومی‌نویسی جایگزین کنند.[۱۰۳] دوم آنکه افراد آشنا با نویسه‌ها به‌تدریج از استفاده از آن‌ها بازداشته شوند و سرانجام متن کاملاً رومی‌نویسی‌شده جایگزین گردد.[۱۰۸]

نمونه‌هایی از متون مدرن در Hàn-lô شامل آثار دینی، آموزشی، علمی و ادبی است، مانند:

  • Chang Yu-hong. Principles of POJ.[۱۰۹]
  • Babuja A. Sidaia. A-Chhûn.[۱۱۰]

انطباق برای دیگر گونه‌های چینی

په‌وه‌جی برای چندین گونه دیگر از گونه‌های چینی انطباق یافته‌است و میزان موفقیت آن متفاوت بوده‌است. برای چینی هاکا، مبلغان مذهبی و دیگران ترجمه‌ای از کتاب مقدس، کتاب سرودهای دینی، کتاب‌های درسی و فرهنگ‌نامه‌ها تهیه کرده‌اند.[۱۱۱] مواد تهیه‌شده با این رسم‌الخط که Pha̍k-fa-sṳ نامیده می‌شود، عبارت‌اند از:

  • Hak-ngi Sṳn-kin, Sin-yuk lau Sṳ-phien: Hien-thoi Thoi-van Hak-ngi Yit-pun (کتاب مقدس هاکا، عهد جدید و مزامیر: نسخه هاکای تایوان امروز). Bible Society. ۱۹۹۳.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) |year=۱۹۹۳}}
  • Phang Tet-siu (۱۹۹۴). Thai-ka Loi Hok Hak-fa (Everybody Learn Hakka). Taipei: Southern Materials Center. شابک ۹۵۷-۶۳۸-۰۱۷-۰.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)tion=Taipei}}
  • Phang Tet-siu (۱۹۹۶). Hak-ka-fa Fat-yim Sṳ-tien (Hakka Pronunciation Dictionary). Taipei: Southern Materials Center. شابک ۹۵۷-۶۳۸-۳۵۹-۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)tion=Taipei}}
  • Hak-ka Sṳn-sṳ (Hakka Hymns). Tainan: PCT Press. ۱۹۹۹. شابک ۹۵۷-۸۳۴۹-۷۵-۰.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)tion=Tainan}}

نسخه‌ای تعدیل‌یافته از په‌وه‌جی همچنین برای تئوچیو نیز ساخته شده‌است.[۱۱۲]

وضعیت کنونی

برخی کتاب‌هایی که از سامانه لاتین‌نویسی Pe̍h-ōe-jī استفاده می‌کنند، از جمله کتاب‌های درسی، فرهنگ‌نامه‌ها، کتاب مقدس، شعر و آثار دانشگاهی

بیشتر گویشوران بومی مین جنوبی در تایوان با په‌وه‌جی یا هر سامانه نوشتاری دیگری آشنا نیستند،[۱۱۳] و معمولاً ادعا می‌کنند که «تایوانی خط ندارد» ،[۱۱۴] یا اگر با په‌وه‌جی آشنا شوند، لاتین‌نویسی را شکل «پست» نوشتار می‌دانند، در مقایسه با شکل «والا» (نویسه‌های چینی).[۱۱۵] برای کسانی که په‌وه‌جی را همراه با Hàn-lô و سامانه‌های کاملاً مبتنی بر نویسه‌های چینی فرا می‌گیرند، گرایش آشکاری به سامانه‌های تمام‌نویسه‌ای نشان داده شده، در حالی که سامانه‌های تمام‌لاتین در پایین‌ترین رتبه ترجیح قرار دارند؛ احتمالاً به دلیل آشنایی پیشینی خوانندگان با نویسه‌های چینی.[۱۱۶]

په‌وه‌جی همچنان دستورخط تایوانی «با غنی‌ترین ذخیره آثار مکتوب، از جمله فرهنگ‌نامه‌ها، کتاب‌های درسی، ادبیات [...] و دیگر نشریات در حوزه‌های گوناگون» است.[۱۱۷] برآوردی در سال ۱۹۹۹ شمار کاربران باسواد په‌وه‌جی را حدود ۱۰۰٬۰۰۰ نفر تخمین زد،[۱۱۸] و سازمان‌های غیردینی برای ترویج استفاده از لاتین‌نویسی در میان گویشوران تایوانی تشکیل شده‌اند.[۱۱۹]

خارج از تایوان، په‌وه‌جی به‌ندرت به کار می‌رود. برای نمونه، در فوجیان، دانشگاه شیامن از سامانه لاتین‌نویسی‌ای موسوم به Bbánlám pìngyīm که بر پایه پین‌یین است، استفاده می‌کند. در دیگر مناطقی که هاکین در آن‌ها رایج است، مانند سنگاپور، کمپین گفتار به ماندارین فعالانه مردم را از صحبت کردن به هاکین یا دیگر گونه‌های غیرماندارین بازمی‌دارد و آن‌ها را به جای آن به گزینش ماندارین تشویق می‌کند.[۱۲۰]

در سال ۲۰۰۶، وزارت آموزش تایوان یک سامانه لاتین‌نویسی رسمی برای آموزش مین جنوبی در مدارس دولتی برگزید.[۱۲۱] په‌وه‌جی یکی از سامانه‌های نامزد بود، به همراه Daī-ghî tōng-iōng pīng-im، اما در نهایت یک سامانه میانه، یعنی سامانه لاتین‌نویسی تایوانی یا Tâi-lô، برگزیده شد.[۱۲۲] Tâi-Lô بیشتر استانداردهای دستورخطی په‌وه‌جی را حفظ می‌کند، از جمله نشانه‌های نواخت، در عین حال که نویسه دشوار ⟨o͘⟩ را با ⟨oo⟩ جایگزین می‌کند، ⟨ts⟩ را به جای ⟨ch⟩ به کار می‌برد، و ⟨o⟩ را در واکه مرکب با ⟨u⟩ عوض می‌کند.[۱۲۳] هواداران نوشتار تایوانی به‌طور کلی نسبت به دخالت دولت سخت بدگمان هستند، با توجه به پیشینه سرکوب رسمی زبان‌های بومی،[۸] و این مسئله را نامشخص می‌سازد که Tâi-lô یا په‌وه‌جی در آینده سامانه غالب خواهد شد.

یادداشت‌ها

  1. ↑ 謬

منابع

  1. ↑ «Language Subtag Registry». IANA. دریافت‌شده در ۱۳ مارس ۲۰۲۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. 1 2 Tân, Bō͘-Chin (2015). [The Origins of Pe̍h-ōe-jī and Its Development in Taiwan] (in Chinese). National Taiwan Normal University. pp. 1, 5. {{cite book}}: از پارامتر ناشناخته |عنوان به خط= صرف‌نظر شد (کمک); پارامتر |trans-title= نیاز به |title= دارد (کمک)
  3. 1 2 Sakai, Tōru (June 11, 2003). [The Decline of Taiwanese Romanized Script as a Consequence of Foreign Suppression] (in Chinese). {{cite book}}: از پارامتر ناشناخته |عنوان به خط= صرف‌نظر شد (کمک); پارامتر |trans-title= نیاز به |title= دارد (کمک)
  4. 1 2 3 Klöter (2005), p. 90.
  5. 1 2 Klöter (2002), p. 1.
  6. 1 2 Klöter (2005), p. 89.
  7. 1 2 Chang (2001), p. 13.
  8. 1 2 Klöter (2005), p. 248.
  9. 1 2 3 Klöter (2005), p. 92.
  10. ↑ Klöter (2002), p. 2.
  11. ↑ Heylen (2001), p. 139.
  12. 1 2 Heylen (2001), p. 142.
  13. 1 2 Chang (2001), p. 14.
  14. ↑ Heylen (2001), p. 144.
  15. ↑ Klöter (2005), p. 109.
  16. ↑ Medhurst (1832), p. viii.
  17. ↑ Klöter (2005), p. 110.
  18. ↑ Heylen (2001), p. 145.
  19. 1 2 3 Heylen (2001), p. 149.
  20. ↑ Klöter (2005), p. 111.
  21. ↑ Klöter (2005), pp. 111, 116.
  22. 1 2 3 Klöter (2005), p. 93.
  23. ↑ Ang (1992), p. 2.
  24. ↑ Heylen (2001), p. 160.
  25. ↑ Klöter (2002), p. 13.
  26. ↑ نقل از Band (1936), p.  67
  27. 1 2 «Our Story». Taiwan Church News. بایگانی‌شده از اصلی در ۱ مارس ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۳۰ آوریل ۲۰۰۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  28. ↑ Copper (2007), p. 240.
  29. ↑ Klöter (2005), p. 114.
  30. ↑ برگرفته از Klöter (2005), pp.  113–6
  31. ↑ Medhurst (1832).
  32. ↑ Doty (1853).
  33. ↑ MacGowan (1869).
  34. ↑ Douglas (1873).
  35. ↑ Van Nest Talmage (1894).
  36. ↑ Warnshuis & de Pree (1911).
  37. ↑ Campbell (1913).
  38. ↑ Barclay (1923).
  39. ↑ Tipson (1934).
  40. ↑ Klöter (2005), p. 136.
  41. ↑ Klöter (2005), p. 153.
  42. ↑ Klöter (2005), p. 154.
  43. ↑ Klöter (2005), p. 135.
  44. ↑ Lin (1999), p. 21.
  45. 1 2 3 4 5 6 Chang (2001), p. 18.
  46. ↑ Klöter (2005), p. 231.
  47. 1 2 3 Lin (1999), p. 1.
  48. ↑ Tiuⁿ (2004), p. 7.
  49. ↑ Sandel (2003), p. 533.
  50. ↑ Klöter (2005), p. 217.
  51. ↑ Chiúⁿ، Ûi-bûn (۲۰۱۳). «教會內台語白話字使用人口kap現況調查» [Survey of the Current Use of Pe̍h-ōe-jī within Church Communities]. The Journal of Taiwanese Vernacular. ۵ (۱): ۷۴–۹۷.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  52. ↑ «Guide to Dialect Barred in Taiwan: Dictionary Tried to Render Local Chinese Sounds». نیویورک تایمز. ۱۵ سپتامبر ۱۹۷۴. sec. GN, p. ۱۵. دریافت‌شده در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۴.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)؛ نقل از Lin (1999), p.  22
  53. ↑ Iûⁿ (2009), p. 24.
  54. ↑ Sandel (2003), p. 530.
  55. ↑ Wu (2007), p. 1.
  56. ↑ Wu (2007), p. 9.
  57. ↑ Chiung (2005), p. 275.
  58. ↑ Chang (2001), p. 19.
  59. ↑ Chiung (2005), p. 273.
  60. ↑ Loa Iok-sin (۲۸ فوریه ۲۰۰۹). «Activists demand Hoklo exams». Taipei Times. دریافت‌شده در ۳۱ مارس ۲۰۱۰.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  61. ↑ «Premier's comments over language status draws anger». China Post. ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۳۱ مارس ۲۰۱۰.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  62. ↑ Klöter (2005), p. 98.
  63. ↑ Chang (2001), p. 15.
  64. ↑ Klöter (2005), p. 99.
  65. ↑ Chung (1996), p. 78.
  66. ↑ Chung (1996), p.  78
  67. ↑ Norman (1998), p. 237.
  68. ↑ Klöter (2005), p. 14.
  69. ↑ Klöter (2005), p. 15.
  70. ↑ Pan، Ho-hsien (سپتامبر ۲۰۰۴). «Nasality in Taiwanese». Language and Speech. ۴۷ (۳): ۲۶۷–۲۹۶. doi:10.1177/00238309040470030301. PMID 15697153. S2CID 25932808.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  71. ↑ Klöter (2005), p.  99
  72. ↑ Ramsey (1987), p. 109.
  73. ↑ Chang (2001), p. 30.
  74. ↑ Chang (2001), p. 33.
  75. ↑ Campbell (1913), pp. 1–4: مدخل‌های ذیل آغازه ts با هجای مدرن ch یکجا شمارش شده‌اند.
  76. ↑ Embree (1973).
  77. ↑ Kì (2008), pp. 4–25.
  78. ↑ Ramsey (1987), p.  109
  79. ↑ Klöter (2005), p. 100.
  80. ↑ Klöter (2005), p. 101.
  81. 1 2 Klöter (2005), p. 102.
  82. ↑ Chang (2001), pp. 86–88.
  83. ↑ Klöter (2005), p. 103.
  84. ↑ Klöter (2005), p. 103–104.
  85. ↑ Klöter (2005), p. 104.
  86. ↑ Douglas Carstairs. "Introduction with Remarks on Pronunciation and Instructions for Use." Chinese-English dictionary of the vernacular or spoken language of Amoy, etc. New Edition. Presbyterian Church of England, 1899. p. xi.
  87. ↑ Douglas Carstairs. "Appendix I: Variations of Spelling in Other Books on the Language of Amoy." Chinese-English dictionary of the vernacular or spoken language of Amoy, etc. New Edition. Presbyterian Church of England, 1899. p. 607.
  88. 1 2 Tan Siew Imm. Penang Hokkien-English Dictionary, With an English-Penang Hokkien Glossary. Sunway University Press, 2016. pp. iv–v. شابک ‎۹۷۸−۹۶۷−۱۳۶۹۷−۱−۵
  89. ↑ Barclay et al. (1933), p. 1.
  90. ↑ Tiuⁿ (2004), p. 6.
  91. ↑ Tiuⁿ (2004), p. 8.
  92. ↑ Iûⁿ (2009), p. 23.
  93. ↑ Iûⁿ (2009), p.  29
  94. 1 2 3 4 Iûⁿ (2009), p.  20
  95. ↑ Iûⁿ (2009), p.  11
  96. ↑ «Combining Diacritical Marks» (PDF). unicode.org. ص. ۳۴. دریافت‌شده در ۲۹ ژوئیه ۲۰۱۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  97. 1 2 aiongg (۲۲ نوامبر ۲۰۲۰). «aiongg/POJFonts». GitHub – POJ Fonts. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۱۲ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲ دسامبر ۲۰۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  98. 1 2 3 4 Tseng Gorong (۱۱ ژانویه ۲۰۱۹). «談金萱的台羅變音符號設計». justfont blog (به چینی (تایوان)). بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۱۲ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲ دسامبر ۲۰۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  99. ↑ «FAQ – Characters and Combining Marks». unicode.org. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۱۲ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲ دسامبر ۲۰۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  100. ↑ Iûⁿ (2009), p.  24
  101. ↑ «Fonts version 3.006 (OTF, TTF, WOFF, WOFF2, Variable)». GitHub. Adobe Systems Incorporated. ۶ سپتامبر ۲۰۱۰. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ سپتامبر ۲۰۱۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  102. ↑ Sidaia (1998), p. 264.
  103. 1 2 3 Klöter (2005), p. 225.
  104. ↑ Ota (2005), p. 21.
  105. ↑ Iûⁿ (2009), p. 10.
  106. ↑ Lin (1999), p. 7.
  107. ↑ Lin (1999), pp. 9–11.
  108. ↑ Klöter (2005), p. 230.
  109. ↑ Chang (2001).
  110. ↑ Sidaia (1998).
  111. ↑ Wu & Chen (2004).
  112. ↑ (in Chinese). Hailufeng https://web.archive.org/web/20120722165736/http://hailufeng.com/detail/?newsid=23156. Archived from the original on 22 ژوئیه 2012. Retrieved 10 مارس 2010. {{cite web}}: از پارامتر ناشناخته |عنوان به خط= صرف‌نظر شد (کمک); پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  113. ↑ Ota (2005), p. 20.
  114. ↑ Baran (2004), p. 35–5.
  115. ↑ Chiung (2005), p. 300.
  116. ↑ Chiung (2005), p. 301.
  117. ↑ Chiung (2005), p. 272.
  118. ↑ Lin (1999), p. 17.
  119. ↑ Chiung (2007), p. 474.
  120. ↑ Wong-Anan، Nopporn (۱۶ سپتامبر ۲۰۰۹). «Eyeing China, Singapore sees Mandarin as its future». Reuters. دریافت‌شده در ۳۱ اکتبر ۲۰۰۹.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  121. ↑ Tseng (2009), p. 2.
  122. ↑ 閩南語鄉土教學確定採台灣閩南語羅馬字拼音 [Southern Min native language teaching to use Taiwan Southern Min Romanization] (in Chinese), Central News Agency
  123. ↑ Tseng (2009), pp. 2–5.

پیوند به بیرون

  • پرونده‌های رسانه‌ای مربوط به Pe̍h-ōe-jī در ویکی‌انبار 
  • «Pe̍h-ōe-jī Unicode Correspondence Table» (PDF). Tailingua. ۲۰۰۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) – اطلاعاتی دربارهٔ رمزگذاری‌های یونی‌کد برای متن په‌اوه‌جی
  • «Taiwanese Romanization Association». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ دسامبر ۲۰۲۵. دریافت‌شده در ۱۶ مه ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) – گروهی که به ترویج لاتین‌نویسی تایوانی و هاکا اختصاص دارد
  • "Tai-lo Input Method" (in Chinese). – چندسکویی منتشرشده توسط وزارت آموزش تایوان.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.