پیشه‌های آدمی

پیشه‌های آدمی
«جراح»، یکی از صد نقش کتاب
«جراح»، یکی از صد نقش کتاب
نویسنده(ها)یان لایکن و کاسپار لایکن
عنوان اصلی'Het Menselyk Bedryf'
کشورجمهوری هلند
زبانهلندی

پیشه‌های آدمی (هلندی: Het Menselyk Bedryf) کتابی از تمثیل‌های مصور اثر یان لایکن و پسرش کاسپار لایکن است که نخستین‌بار در سال ۱۶۹۴ منتشر شد. کتاب از صد نقش دربارهٔ پیشه‌ها و حرفه‌های گوناگون تشکیل شده و تصویری از کار، صنعت و زندگی روزمره در آمستردام و هلندِ اواخر سدهٔ هفدهم ارائه می‌کند. کتابخانهٔ دیجیتال ادبیات هلند این اثر را در گونهٔ شعر و زیرگونهٔ ادبیات تمثیلی طبقه‌بندی کرده است.[۱]

در هر بخش، یکی از پیشه‌ها در محیط واقعی کار به تصویر کشیده شده است: نانوا کنار تنور، کشتی‌ساز در کارگاه، چاپگر در چاپخانه، پزشک در کنار بیمار، کیمیاگر در آزمایشگاه و صنعتگران مختلف در حال استفاده از ابزارهای حرفهٔ خود. به همین دلیل این مجموعه افزون بر ارزش هنری و ادبی، منبعی تصویری برای شناخت ابزارها، فنون، کارگاه‌ها و تقسیم کار در هلند سدهٔ هفدهم به‌شمار می‌رود. موزهٔ ملی هلند مجموعه را «صد نقشِ پیشه» از یان و کاسپار لایکن معرفی می‌کند.[۲]

پیشه‌های آدمی صرفاً کتابی دربارهٔ شیوهٔ انجام کارها نیست. هر تصویر همچون یک تمثیل تنظیم شده و پیشهٔ زمینی به موضوعی برای تأمل اخلاقی و دینی تبدیل می‌شود. در شکل کامل صفحات، بالای تصویر شعاری کوتاه، معمولاً در دو سطر، و زیر آن شعری شش‌سطری قرار می‌گرفت و آیات مرتبطی از کتاب مقدس نیز افزوده می‌شد.[۳] به این ترتیب کار روزمره به استعاره‌ای از زندگی معنوی انسان تبدیل می‌شود.

برای نمونه، در نقش «پمپ‌ساز»، صنعتگری در کشتی‌سازی دیده می‌شود که تنهٔ چوبی بلندی را برای ساخت پمپ کشتی سوراخ می‌کند. شعر همراه تصویر، پمپی را که آبِ نفوذکرده به کشتی را بیرون می‌راند به انسانی تشبیه می‌کند که باید «بطالت و پوچی» راه‌یافته به زندگی خود را بیرون بریزد. این صفحه به کتاب حزقیال نیز ارجاع دارد.[۴] این نمونه نشان می‌دهد که نقش‌های کتاب هم‌زمان سندی دربارهٔ حرفه‌های واقعی و تمثیلی اخلاقی دربارهٔ زندگی انسان‌اند.

پدیدآورندگان

یان لایکن شاعر، طراح و حکاک آمستردامی بود. طراحی بیشتر تصاویر، شعارها و شعرهای همراه آنها به او نسبت داده می‌شود و خود او نیز در ساخت نقش‌های چاپی شرکت داشت. پسرش کاسپار لایکن در اجرای حکاکی‌ها با او همکاری کرد.[۴] منابع کتاب‌شناختی هلندی هر دو را به‌عنوان پدیدآورندگان پیشه‌های آدمی ثبت کرده‌اند.[۱]

نقش‌های منفرد موجود در مجموعهٔ موزهٔ ملی هلند غالباً به یان لایکن به‌عنوان طراح، نقش‌پرداز و نویسنده نسبت داده شده‌اند، در حالی که مجموعه در مجموع به یان و کاسپار لایکن تعلق دارد.[۲]

ساختار و مضمون

سنتی که پیشه‌های آدمی در آن پدید آمد از محبوبیت بسیار کتاب‌های تمثیلی در جمهوری هلند برخوردار بود. آثار یاکوب کاتس از نمونه‌های مشهور این سنت بودند. در چنین کتاب‌هایی، تصویر و شعر نه دو عنصر مستقل، بلکه دو بخش از یک پیام واحد به‌شمار می‌رفتند.

لایکن در پیشه‌های آدمی حرفه‌های عادی را وسیله‌ای برای بیان آموزه‌های دینی و اخلاقی قرار داد. ابزار و عمل هر حرفه معمولاً زمینهٔ تمثیل را فراهم می‌کند: بادبان کشتی می‌تواند نمادی از ارادهٔ انسان باشد، پمپ کشتی راهی برای سخن گفتن از پاک‌سازی درون، و کار فلزکار یا کیمیاگر وسیله‌ای برای اشاره به پالایش روح.

در نمونهٔ «بادبان‌ساز»، بالای تصویر مضمونی دربارهٔ گرفتن باد به وسیلهٔ بادبان آمده و شعر زیر آن انسان را فرا می‌خواند که «بادبانِ خواست و میل دل» را بگشاید تا روح الهی او را در دریای زندگی هدایت کند.[۳] بنابراین کتاب از مشاهدهٔ دقیق کارهای مادی آغاز می‌کند، اما تقریباً همیشه به معنایی اخلاقی یا دینی می‌رسد.

چاپ‌های بعدی

چاپ نخست در سال ۱۶۹۴ با عنوان Het Menselyk Bedryf انتشار یافت.[۱] در چاپ‌های بعدی عنوان Spiegel van het Menselyk Bedryf («آینهٔ پیشه‌های آدمی») نیز برای اثر به کار رفت. موزهٔ ملی هلند نسخه‌هایی از نقش‌ها را ثبت کرده است که در چاپ ۱۷۱۸ این عنوان منتشر شده‌اند و همان صفحه‌ها احتمالاً در چاپ ۱۷۰۴ و چاپ‌های متأخرتر نیز به کار رفته‌اند.[۵]

عنوان کامل برخی از این چاپ‌ها مضمون کتاب را به‌روشنی بیان می‌کند: «آینهٔ پیشه‌های آدمی، نمایانگر صد پیشهٔ گوناگون که هنرمندانه تصویر شده و با سخنان الهی و اشعار پندآموز آراسته شده‌اند.»

پیشه‌های به‌تصویرکشیده‌شده

ترتیب صد پیشه در چاپ نخست چنین است:[۲]

تنوع این فهرست نشان می‌دهد که مفهوم «پیشه» در کتاب تنها به صنایع دستی محدود نشده است. حرفه‌های تولیدی و نساجی در کنار کار دریایی، آموزش، پزشکی، کیمیاگری، حقوق، موسیقی، کشاورزی، بازرگانی، سپاهی‌گری و حتی فرمانروایی و گورکنی قرار گرفته‌اند. ترتیب کتاب نیز از پیشه‌های روزمره‌ای مانند نانوایی آغاز می‌شود و با گورکنی پایان می‌یابد؛ پایانی که با گرایش اخلاقی و دینی اثر و یادآوری مرگ و گذرایی زندگی سازگار است.

اهمیت تاریخی

نقش‌های پیشه‌های آدمی جزئیات فراوانی از ابزارها و محیط کار اواخر سدهٔ هفدهم ثبت کرده‌اند. برای نمونه، نقش «چاپگر کتاب» دستگاه چاپ، کارگر و فضای چاپخانه را نشان می‌دهد؛ «نقره‌کار» صنعتگر را در کارگاه فلزکاری به تصویر می‌کشد؛ و «پزشک» فضای درمان و پوشاک حرفه‌ای آن دوره را بازنمایی می‌کند.[۶][۷]

ارزش این تصاویر از بازنمایی فنون فراتر می‌رود؛ آنها نگرش دینی به کار را نیز منعکس می‌کنند. در نگاه لایکن، فعالیت مادی انسان می‌توانست تصویری از وضعیت روحانی او باشد. از همین رو پیشه‌های آدمی هم در تاریخ هنر و تاریخ کار اهمیت دارد و هم در مطالعهٔ ادبیات تمثیلی و فرهنگ دینی هلندِ سدهٔ هفدهم.

جستارهای وابسته

منابع

  1. 1 2 3 "Het menselyk bedryf". کتابخانه دیجیتال ادبیات هلند (in Dutch).
  2. 1 2 3 "Zilversmid". موزه ملی هلند (in Dutch).
  3. 1 2 te Winkel, Jan. "Joan Luyken en zijne geestverwanten". کتابخانه دیجیتال ادبیات هلند (in Dutch).
  4. 1 2 "The Pump Maker". آرشیو دیجیتال تصاویر، کتابخانه الهیات پیتس، دانشگاه اموری (in English).
  5. ↑ "Spiegelmaker". موزه ملی هلند (in Dutch).
  6. ↑ "Boekdrukker". موزه ملی هلند (in English).
  7. ↑ "Dokter". موزه ملی هلند (in Dutch).

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ پیشه‌های آدمی موجود است.


This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.