کفش‌دوز
کفش‌دوز (به انگلیسی: کفش‌دوز) به کفاشی گفته می‌شود که کفش نو از چرم نو می‌سازد و در مقابل «پینه‌دوز» قرار دارد که کار آن تعمیر و پینه‌دوزی کفش کهنه است.
ریشه‌شناسی واژه انگلیسی
پیشهٔ کفش‌دوزی در سنت بریتانیایی از پیشهٔ «پینه‌دوز» (به انگلیسی: پینه‌دوز) متمایز است؛ بر پایهٔ این سنت، پینه‌دوزها تنها مجاز به تعمیر کفش بودند، نه ساخت کفش نو. البته این تمایز در همه‌جا رعایت نمی‌شود و واژهٔ پینه‌دوز در بسیاری از نقاط انگلیسی‌زبان برای هر کفاشی به کار می‌رود.
فرهنگ انگلیسی آکسفورد واژهٔ کفش‌دوز را کهن‌شده طبقه‌بندی می‌کند اما یادآور می‌شود که هنوز در نام اصناف به کار می‌رود. ریشهٔ این واژه به چرم مرغوب «کوردوان» بازمی‌گردد که در سده‌های میانه در کوردوبا (اسپانیا) تولید می‌شد. کفش‌دوزها در لندن دارای صنف مستقل بودند و نقش مهمی در پیشینهٔ کفاشی بریتانیا و آمریکای شمالی داشتند.
واژهٔ کفش‌دوز از طریق آنگلو-نورمن cordewaner (برگرفته از فرانسوی باستان cordoanier) وارد زبان انگلیسی شد.[۱] این واژه در آغاز به کسی اشاره داشت که با چرم کوردوان (به انگلیسی: cordovan) کار می‌کرد؛ چرمی که پیشینهٔ ساخت آن به کوردوبای دورهٔ مغربی بازمی‌گردد.[۱] کهن‌ترین گواهِ نوشتاری این واژه در انگلیسی، اشاره‌ای به «Randolf se cordewan[ere]» در حدود سال ۱۱۰۰ میلادی است.[۲][۱]
بر پایهٔ فرهنگ انگلیسی آکسفورد، این واژه اکنون منسوخ شمرده می‌شود مگر در نام اصناف و اتحادیه‌های صنفی.[۱]
پیشینه
سنت بریتانیایی میان دو واژهٔ کفش‌دوز و پینه‌دوز تمایز روشنی قائل بوده‌است: کفش‌دوز کسی است که کفش نو از چرم نو می‌سازد و پینه‌دوز کسی که کفش کهنه را تعمیر می‌کند.[۲] کفش‌دوزهای سده‌های میانه از چرم کوردوان برای مرغوب‌ترین کفش‌ها بهره می‌گرفتند، اما از چرم‌های تولید داخلی نیز استفاده می‌کردند و لزوماً تنها سازندهٔ کفش‌های لوکس نبودند.[۲]
جزایر بریتانیا
در نظام صنفی پیشین لندن، پینه‌دوزها و کفش‌دوزها اصناف جداگانه‌ای تشکیل داده بودند.[۳] در سال ۱۳۹۵ میلادی، شهردار لندن پینه‌دوزها را از کار با چرم نو و کفش‌دوزها را از دست‌کاری کفش کهنه منع کرد.[۴]
صنف شرکت بزرگ‌وار کفش‌دوزها در لندن بر پیشهٔ کفش‌دوزی نظارت داشت. این صنف نخستین فرمان خود را در سال ۱۲۷۲ دریافت کرد و در سال ۱۴۳۹ منشور سلطنتی تأسیس گرفت.[۳] بیشتر کفش‌دوزهای لندن در بخشی از سیتی لندن به نام بخش کفش‌دوز زندگی و کار می‌کردند.[۳]
تا سال ۲۰۰۰ میلادی، دانشکدهٔ فنی کفش‌دوزها در لندن فعال بود و از مراکز برجستهٔ آموزش کفاشی و چرم‌سازی در جهان به‌شمار می‌رفت. این دانشکده طراحان سرشناسی مانند جیمی چو (زادهٔ ۱۹۴۸) و پاتریک کاکس (زادهٔ ۱۹۶۳) را پرورش داد. در سال ۲۰۰۰ این دانشکده در دانشکدهٔ مد لندن ادغام شد و بخش‌های طراحی کفش آن با نام «کفش‌دوزها در دانشکدهٔ مد لندن» ادامه یافت.[۳]
در اسکاتلند، در سال ۱۷۲۲ کفش‌دوزها درخواست دادند تا صنف آنها از صنف کفش‌دوزانی که کفش تک‌لایه می‌ساختند جدا شود.[۱]
ایالات متحده
مهاجرانی که در سال ۱۶۰۷ برای ایجاد مستعمرهٔ جیمزتاون (ویرجینیا) به ویرجینیا رفتند، کفش‌دوزهایی را نیز در میان خود داشتند. تا سال ۱۶۱۶ دبیر ویرجینیا گزارش داد که پیشه‌های چرم‌سازی و کفاشی رونق گرفته‌اند.[۲] کریستوفر نلم از انگلستان، نخستین کفاش نام‌دار ثبت‌شده در مستعمره‌های آمریکایی بود که در سال ۱۶۱۹ از بریستول به ویرجینیا سفر کرد.[۲]
در سال ۱۶۲۰ زائران در ماساچوست فرود آمدند و نُه سال بعد، در ۱۶۲۹، نخستین کفاشان به این سرزمین رسیدند.[۲]
در سال ۱۹۸۴ گروهی از کفاشان و مورخان، شرکت بزرگ‌وار کفش‌دوزها را به‌عنوان صنفی نوین بنیاد نهادند و در سال بعد منشور آن را تدوین کردند. در سال ۱۹۸۷ این شرکت به‌عنوان سازمان آموزشی غیرانتفاعی در ایالت ویرجینیا ثبت شد و از سوی سرپرست شرکت بزرگ‌وار کفش‌دوزهای لندن به رسمیت شناخته شد.[۵]
کانادا
نخستین مهاجران کانادا نیز کفش‌دوزهایی را شامل می‌شدند. در ۱۴ ژوئن ۱۷۴۹، ادوارد کورنوالیس، فرماندار تازه‌منصوب نوا اسکوشیا، با کشتی جنگی اچ‌ام‌اس اسفینکس (۱۷۴۸) به دماغهٔ چبوکتو رسید تا شهرکی را بنیاد نهد که امروزه هالیفاکس نامیده می‌شود. تا ۲۷ ژوئن، سیزده کشتی باربری با ۲٬۵۷۶ مهاجر بریتانیایی به بندرگاه هالیفاکس رسیدند که نوزده تن از آنان کفش‌دوز بودند.[۶]
تمایز با پینه‌دوز
تمایز میان کفش‌دوز و پینه‌دوز ریشه در نظام صنفی سده‌های میانهٔ بریتانیا دارد. پینه‌دوزها از نظر تاریخی تنها مجاز به تعمیر کفش بودند و حتی هنگامی که کفش می‌ساختند، تنها اجازهٔ کاربرد چرم کهنه بازیافتی از کفش‌های مستعمل را داشتند.[۴] امروزه بسیاری از سازندگان کفش سفارشی کفش‌های ساختهٔ خود را نیز تعمیر می‌کنند، اما تعمیرکاران کفش معمولاً توانایی ساخت کفش نو ندارند.[۲]
فرهنگ‌نامه‌های معتبر انگلیسی نیز این تمایز را بازتاب می‌دهند: فرهنگ انگلیسی آکسفورد در شرح واژهٔ پینه‌دوز تنها به تعمیر اشاره می‌کند،[۷] هرچند فرهنگ‌های دیگر مانند فرهنگ میراث آمریکایی پینه‌دوز را به معنای هم سازنده و هم تعمیرکار به کار می‌برند.[۸]
وضعیت حرفه در آلمان
بر پایهٔ منابع آلمانی، پیش از صنعتی‌شدن همهٔ کفش‌ها به‌صورت دستی ساخته می‌شدند. با آغاز تولید ماشینی کفش از حدود سال ۱۸۷۰ میلادی، پیشهٔ کفاشی دستی به‌شدت کاهش یافت.[۹] یک استادکار کفاش برای ساخت یک جفت کفش دست‌ساز به ۳۰ تا ۴۰ ساعت زمان نیاز دارد.[۹]
در سال ۲۰۰۷ در آلمان ۳٬۴۹۲ کارگاه کفاشی در فهرست صنفی ثبت شده بود و با احتساب ۱٬۱۶۱ کارگاه بدون استادکار، مجموعاً ۴٬۷۲۴ واحد فعال بودند. تا سال ۲۰۱۳ این تعداد به ۲٬۶۶۴ واحد کاهش یافت.[۱۰] از اول اوت ۲۰۱۸ آیین‌نامهٔ آموزشی تازه‌ای اجرا شد و کارآموزان پس از گذراندن آزمون، عنوان «استادکفاش» (به آلمانی: Maßschuhmacher) دریافت می‌کنند.[۱۱]
ابزار کفاشی
ابزارهای دستی کفاش در طول سده‌ها تغییر چندانی نکرده‌اند و تنها با ماشین‌آلات کارآمدتر تکمیل شده‌اند. از مهم‌ترین ابزارها می‌توان به چکش، انبر، تیغ برش، سوهان، درفش و قالب کفش اشاره کرد.[۱۲]
حامی مقدس
در سنت مسیحی، روز ۲۵ اکتبر روز بزرگداشت قدیس کریسپین، حامی مقدس کفاشان و چرم‌سازان، است.[۱] در ایالات متحده، سازمان‌هایی مانند نظم شوالیه‌های قدیس کریسپین (اتحادیهٔ کارگری کفاشان با نزدیک به ۵۰ هزار عضو در حدود ۱۸۷۰) و دختران قدیس کریسپین (اتحادیهٔ کفاش‌دوزان زن) با الهام از نام همین قدیس تأسیس شدند.[۲]
جستارهای وابسته
منابع
- 1 2 3 4 5 6 "کفش‌دوز". فرهنگ انگلیسی آکسفورد (Online ed.). انتشارات دانشگاه آکسفورد. (Subscription or participating institution membership required.)
- 1 2 3 4 5 6 7 8 «What is a کفش‌دوز؟». The Honourable کفش‌دوزs' Company. دریافت‌شده در ۱۹ اکتبر ۲۰۱۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 «What is a کفش‌دوز؟». The Worshipful Company of کفش‌دوزs. دریافت‌شده در ۱۹ اکتبر ۲۰۱۵.
{{cite web}}: مقدار|نشانی=را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Goubitz, Olaf؛ van Driel-Murray, Carol؛ Groenman-Van Waateringe, Willy (۲۰۰۱). Stepping through time: archaeological footwear from prehistoric times until ۱۸۰۰. Zwolle [Netherlands]: Stichting Promotie Archeologie.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «History of the H.C.C.». The Honourable کفش‌دوز's Company. دریافت‌شده در ۱۹ اکتبر ۲۰۱۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Akins, Thomas Beamish، ویراستار (۱۸۶۹). «List of the Settlers Who Came Out with Governor Cornwallis to Chebucto, in June ۱۷۴۹». Selections from the Public Documents of the Province of Nova Scotia. Halifax, NS: Charles Annand. صص. 506–۵۵۷. شابک ۹۷۸-۰-۶۶۵-۲۵۹۱۴-۲.
{{cite book}}: ناسازگاری شابک و تاریخ (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Oxford Dictionaries, Oxford Dictionaries Online, Oxford University Press, archived from the original on May 16, 2001.
- ↑ Houghton Mifflin Harcourt, The American Heritage Dictionary of the English Language, Houghton Mifflin Harcourt, archived from the original on 2015-09-25, retrieved 2015-10-31.
- 1 2 Annika Waymann: Berlin, aber oho Meisterschuh. In: Tagesspiegel, 27. September 2012.
- ↑ Zentralverband des Deutschen Handwerks: Ausbildung / Bildung
- ↑ Aus Schuhmacher wird Maßschuhmacher. In: Deutsches Handwerksblatt Nr. 15. 9. August 2018
- ↑ Franz-Josef Sehr (۲۰۲۲). Seit ۲۵ Jahren Heimatgedächtnis. Limburg: Kreisausschuss des Landkreises Limburg-Weilburg. صص. ۱۵۳–۱۵۷. شابک ۹۷۸-۳-۹۲۷۰۰۶-۵۹-۱.
{{cite book}}: از پارامتر ناشناخته|Sammelwerk=صرف نظر شد (|work=پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته|TitelErg=صرف نظر شد (|contribution=پیشنهاد می‌شود) (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «کفش‌دوز». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۵ آوریل ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Schuhmacher». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۵ آوریل ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- پیشهوران
- کفاشان