کنش توده‌ای (جامعه‌شناسی)
کنش توده‌ای (به انگلیسی: Mass action (sociology)) در جامعه‌شناسی به موقعیت‌هایی اشاره دارد که در آن افراد بسیاری به طور همزمان به شیوه‌ای مشابه ولی به صورت فردی و بدون هماهنگی رفتار می‌کنند. به عنوان مثال، در هر لحظه، هزاران نفر در حال خرید هستند - بدون هیچ هماهنگی بین خودشان، با این وجود همان «کنش توده‌ای» را انجام می‌دهند.
نمونه دیگر البته پیچیده‌تر، مثالی است که بر اساس کتابی از جامعه‌شناس سده نوزدهمی آلمانی، ماکس وبر، با عنوان «اخلاق پروتستان و روح سرمایه‌داری» نوشته شده‌است. ماکس وبر نوشته‌است:
- سرمایه‌داری هنگامی تکامل یافت که اخلاق شمار بسیاری از مردم را تحت تأثیر قرار داد تا شرکت اقتصادی خود را ایجاد کنند و به تجارت و گردآوری ثروت بپردازند. به عبارت دیگر، اخلاق پروتستان نیرویی در پشت یک کنش توده‌ای برنامه‌ریزی نشده و ناهماهنگ بود که منجر به توسعه نظام سرمایه‌داری شد.
مثال سوم: هجوم به بانک یک کنش توده‌ای با پیامدهای گسترده‌است. با شنیدن خبر پیش‌بینی ورشکستگی قریب‌الوقوع یک بانک، بسیاری از سپرده‌گذاران بانک ممکن است همزمان برای برداشت سپرده‌های خود به شعبه بانک هجوم آورند.[۱] در هر سه نمونه ذکر شده، نقش «کنش توده‌ای» آشکار است.
اشکال کنش توده‌ای
اشکال توسعه‌یافته‌تر کنش‌های توده‌ای عبارتند از:
- رفتار گروهی: در جانوران، شکلی از رفتار اجتماعی است که شامل رفتار هماهنگ گروه‌های بزرگ جانوران مشابه و همچنین ویژگی‌های نوظهور این گروه‌ها می‌شود. این رفتار می‌تواند شامل هزینه‌ها و مزایای عضوشدن در گروه، انتقال اطلاعات، فرایند تصمیم‌گیری، جابجایی و هماهنگ‌سازی گروه باشد.[۲]
- کنش گروهی: در جامعه‌شناسی، وضعیتی است که در آن تعدادی از عاملان به طور همزمان کنشی را برای دستیابی به یک هدف مشترک انجام می‌دهند؛ کنش های آنها معمولاً هماهنگ است.[۳]
معنای همه‌گیرشناسی
در مدل‌های همه‌گیرشناسانه (بیماری)، فرض "قانون کنش توده‌ای" به معنای این است که افراد به طور همگن با هم ترکیب شده‌اند و هر فرد تقریباً به همان اندازه احتمال دارد که با هر فرد دیگری تعامل داشته باشد. این یک فرض رایج در مدل‌هایی همانند مدل‌های بخش‌بندی در همه‌گیرشناسی یا به اختصار مدل SIR است.
فرهنگ عامه
این ایده به عنوان مضمون اصلی داستان در اثر آیزاک آسیموف، با عنوان «بنیاد» عمل می‌کند. در کتاب‌های اولیه این مجموعه، شخصیت اصلی، هری سلدون، از اصل کنش توده‌ای برای پیش‌بینی سقوط قریب‌الوقوع امپراطوری کهکشانی استفاده می‌کند که کل کهکشان راه شیری را دربرمی‌گیرد و برای سده‌های تاریکی استفاده می‌کند که سی هزار سال پیش از ظهور امپراتوری بزرگ دوم به طول می‌انجامد. (در کتاب‌های بعدی این اصل با پیشرفت‌های جدیدتر در جامعه‌شناسی ریاضی تکمیل می‌شود.) با این کار، او امیدوار است که آن سده‌های تاریکی را به تنها هزار سال کاهش دهد، ظاهراً با ایجاد دانشنامه کهکشانی برای حفظ تمام دانش فعلی.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ فولر, رابرت ال. (2011). شبح ترس: وحشت بانکی ۱۹۳۳. pp. ۱۶–۲۲.
- ↑ مقاله رفتار گروهی در ویکی‌پدیای فارسی و انگلیسی
- ↑ مقاله کنش گروهی (جامعه‌شناسی) در ویکی‌پدیای فارسی و انگلیسی
مطالعه بیشتر
- لوئی سی. فرینا، "کنش توده‌ای و اتحادیه‌گرایی صنعتی،" نشریه سوسیالیست بین‌المللی، جلد ۱۷، شماره ۹ (مارس ۱۹۱۷)، صفحات ۵۵۶-۵۵۷.
- وبر، ماکس، ۱۳۶۷: اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری، مترجم عبدالمعبود انصاری، تهران: سمت، ۱۶۸ صفحه.شابک ۰−۰۵۸−۴۵۹−۹۶۴−۹۷۸
- وبر، ماکس (۱۳۷۳)، اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری، ترجمهٔ عبدالکریم رشیدیان و پریسا منوچهری کاشانی، با مقدمه‌ای از آنتونی گیدنز، تهران: علمی و فرهنگی.
- وبر، ماکس، اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری، ترجمهٔ مرتضی ثاقب‌فر، تهران: جامی(مصدق)
