گاه‌شماری داریوشی

گاه‌شماری داریوشی (انگلیسی: Darian calendar) سامانه‌ای پیشنهادی برای زمان‌سنجی در مریخ است که به منظور برآوردن نیازهای مأموریت‌های سرنشین‌دار در آینده به مقصد سیارۀ مریخ طراحی شده است. این گاه‌شماری در سال ۱۹۸۵ میلادی به دست توماس گانگال، دانش‌آموختۀ مهندسی هوافضا، علوم سیاسی و حقوق فضایی، تدوین شد و او آن را به نام پسرش Darius (داریوش) نام‌گذاری کرد. این طرح نخستین بار در ژوئن ۱۹۸۶ میلادی منتشر گردید.[۱] در سال ۱۹۹۸، در همایش بنیان‌گذاری انجمن مریخ، این گاه‌شماری به عنوان یکی از دو گزینۀ پیشنهادی به همراه هجده عامل دیگر برای بررسی در فرایند مستعمره‌سازی مریخ ارائه شد.[۲]

به دلیل به‌کارگیری ماه‌های ۲۸ سولی، گاه‌شماری داریوشی سازوکاری برای همگام‌سازی با تاریخ‌های زمین یا دورۀ مداری زمین ندارد. این سامانه اختصاصاً بر پایۀ چرخه‌های مریخی طراحی شده است؛ در حالی که گاه‌شماری گریگوری بر دورۀ مداری و طول روز در زمین استوار است. برای ساکنان آینده، این دو سامانه کارکردهای متفاوتی خواهند داشت: یکی دقت فصلی محلی را در مریخ تأمین می‌کند و دیگری پیوند با معیارهای حقوقی و اجتماعی زمین را حفظ می‌نماید.

طول سال و کبیسه‌گیری

دوره‌های زمانی پایه‌ای که ساختار این گاه‌شماری بر آن بنا شده، روز خورشیدی مریخی (که معمولاً سول خوانده می‌شود) و سال اعتدالی مریخی هستند. یک سول، ۳۹ دقیقه و ۳۵٫۲۴۴ ثانیه از روز خورشیدی زمین بلندتر است، و سال اعتدال بهاری مریخ ۶۶۸٫۵۹۰۷ سول به درازا می‌کشد (که برابر با ۶۸۶٫۹۷۱۱ روز در زمین است).

از این رو، فرمول پایه‌ای کبیسه‌گیری در هر دهۀ مریخی، شش سال ۶۶۹-سولی و چهار سال ۶۶۸-سولی اختصاص می‌دهد. سال‌های نوع اول همچنان سال کبیسه نامیده می‌شوند، هرچند فراوانی آن‌ها از سال‌های عادی بیشتر است؛ این سال‌ها سال‌هایی هستند که فرد باشند (بر ۲ بخش‌پذیر نباشند) یا بر ۱۰ بخش‌پذیر باشند: این قاعده در هر ده سال ۶٬۶۸۶ سول تولید می‌کند و میانگین سال را به ۶۶۸٫۶ سول می‌رساند.

در ویرایش سال ۱۹۹۸ گاه‌شماری داریوشی، سال‌های بخش‌پذیر بر ۱۰۰ از حالت کبیسه خارج می‌شدند، مگر آنکه بر ۵۰۰ نیز بخش‌پذیر باشند؛ افزودن این قواعد میانگین سال را به ۶۶۸٫۵۹۲ سول می‌رساند که تقریب مناسب‌تری است.[۳]

با این حال، این الگوهای ثابت کبیسه‌گیری افزایش تدریجی طول سال اعتدال بهاری مریخ را در نظر نمی‌گرفتند. بنابراین در سال ۲۰۰۶، گانگال مجموعه‌ای از فرمول‌های کبیسه‌گیری را ارائه کرد که همگی چرخۀ دهه‌ای پایه را مشترک دارند، چنان‌که در جدول زیر آمده است:

دامنۀ سال‌ها فرمول میانگین طول سال تقویمی
۰–۲۰۰۰ (Y − ۱)\۲ + Y\۱۰ − Y\۱۰۰ + Y\۱۰۰۰ ۶۶۸٫۵۹۱۰ سول
۲۰۰۱–۴۸۰۰ (Y − ۱)\۲ + Y\۱۰ − Y\۱۵۰ ۶۶۸٫۵۹۳۳ سول
۴۸۰۱–۶۸۰۰ (Y − ۱)\۲ + Y\۱۰ − Y\۲۰۰ ۶۶۸٫۵۹۵۰ سول
۶۸۰۱–۸۴۰۰ (Y − ۱)\۲ + Y\۱۰ − Y\۳۰۰ ۶۶۸٫۵۹۶۷ سول
۸۴۰۱–۱۰۰۰۰ (Y − ۱)\۲ + Y\۱۰ − Y\۶۰۰ ۶۶۸٫۵۹۸۳ سول

این طرح گسترش‌یافتۀ کبیسه‌گیری، میانگین سال را در یک دورۀ ۱۰٬۰۰۰ ساله برابر با ۶۶۸٫۵۹۴۵۳ روز قرار می‌دهد؛ این امر خطایی در حدود تنها یک سول را پس از ۱۲٬۰۰۰ سال مریخی (یا سال ۲۴٬۱۸۰ دوران مشترک) به همراه دارد.[۴]

ساختار گاه‌شماری

سال به ۲۴ ماه تقسیم می‌شود. پنج ماه نخست در هر فصل ۲۸ سول دارند، در حالی که ماه پایانی فصل ۲۷ سول دارد؛ مگر در واپسین ماه از یک سال کبیسه که سولِ افزوده به عنوان آخرین سول در آن گنجانده می‌شود.

این گاه‌شماری دارای هفته‌های هفت‌سولی است، اما در آغاز هر ماه، شمارش هفته از اولین سول از نو آغاز می‌شود. اگر ماهی ۲۷ سول داشته باشد، واپسین سول هفته از پایان آن ماه حذف می‌گردد.

این امر تا حدی برای نظم تقویمی است و همچنین میانگین طول هفتۀ مریخی را به میانگین طول هفتۀ زمینی نزدیک می‌سازد؛ ۲۸ روز زمینی بسیار نزدیک به ۲۷+۱⁄۴ سول مریخی است، در حالی که یک ماه به طور میانگین ۲۷+۵⁄۶ سول مریخی است.

در این جدول، سول‌های هفته به نام‌های سول سولیس، سول لونا، سول مارتیس، سول مرکوری، سول ژوویس، سول ونریس و سول ساتورنی نامیده شده‌اند.

ساجیتاریوس (قوس)   دهانوس (قوس)   کپریکورنوس (جدی)
So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴
۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱
۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸
         
ماکارا (جدی)   آکواریوس (دلو)   کومبها (دلو)
So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴
۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱
۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷  
         
پایسیس (حوت)   مینا (حوت)   اریس (حمل)
So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴
۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱
۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸
         
مشا (حمل)   توروس (ثور)   ریشابها (ثور)
So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴
۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱
۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷  
         
جمینای (جوزا)   میتونا (جوزا)   کانسر (سرطان)
So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴
۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱
۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸
         
کارکاتا (سرطان)   لئو (اسد)   سیمها (اسد)
So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴
۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱
۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷  
         
ویرگو (سنبله)   کانیا (سنبله)   لیبرا (میزان)
So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴
۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱
۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸
         
تولا (میزان)   اسکورپیوس (عقرب)   وریشچیکا (عقرب)
So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa So Lu Ma Me Jo Ve Sa
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴
۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱
۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸

واپسین سولِ ماه وریشچیکا سولی کبیسه است که همانند ۲۹ فوریه در گاه‌شماری گریگوری، تنها در سال‌های کبیسه افزوده می‌شود.

آغاز سال

سال مریخی در نزدیکی نقطۀ اعتدال بهاری در نیم‌کرۀ شمالی سیاره آغاز می‌شود. در حال حاضر مریخ دارای انحراف محوری مشابه با زمین است؛ از این رو فصل‌های مریخی به روشنی حس می‌شوند، هرچند خروج از مرکز بیشترِ مدار مریخ به دور خورشید در مقایسه با زمین موجب می‌شود که شدت تغییرات فصلی در نیم‌کرۀ جنوبی بسیار پررنگ‌تر و در نیم‌کرۀ شمالی ملایم‌تر باشد.

مبدأ تاریخ

گانگال در آغاز، اواخر سال ۱۹۷۵ میلادی را به پاس مأموریت برنامه وایکینگ از ایالات متحده آمریکا به عنوان نخستین فرود نرم و کاملاً موفق بر سطح مریخ، به عنوان مبدأ تاریخ برگزید (زیرا فرود پیشین فضاپیمای مریخ ۳ متعلق به اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۷۱ تنها ۱۵ ثانیه داده از سطح سیاره مخابره کرده بود). در سال ۲۰۰۲، او مبدأ تاریخ تلسکوپی را پذیرفت؛ ایده‌ای که نخستین بار توسط پیتر کوخ در سال ۱۹۹۹ پیشنهاد شد و در سال ۲۰۰۱ از سوی شاون ماس برای «گاه‌شماری آرمان‌شهری» به کار رفت. این مبدأ سال ۱۶۰۹ میلادی است که یادآور بهره‌گیری کپلر از رصدهای مریخی تیکو براهه برای تدوین قوانین حرکت سیاره‌ای و همچنین نخستین رصدهای مریخ به دست گالیلئو گالیله با تلسکوپ است. بدین‌ترتیب گزینش مبدأ تلسکوپی ساختار هر دو گاه‌شماری داریوشی و آرمان‌شهری را یکپارچه ساخت و تنها تفاوت آن‌ها در نام‌گذاری باقی ماند. این کار همچنین از بروز تاریخ‌های منفی برای انبوه رصدهای تلسکوپی ۴۰۰ سال گذشته جلوگیری کرد.

نام‌گذاری

گاه‌شماری داریوشی مبنای اقتباس‌های فراوانی قرار گرفته است.[۵] در فضای مجازی نمونه‌های پیشنهادی گوناگونی با الگوهای نام‌گذاری متفاوت برای روزهای هفته و ماه‌های سال ارائه شده است. در طرح اولیۀ گاه‌شماری داریوشی، نام‌های ۲۴ ماه به صورت موقت توسط گانگال از نام‌های لاتینِ صورت‌های فلکی منطقةالبروج و برابرهای آن‌ها در زبان سانسکریت به صورت یک‌درمیان برگزیده شدند. ۷ سولِ هفته نیز به صورت موقت به نام خورشید، بزرگ‌ترین قمر مریخ فوبوس (سول فوبوتیس) و ۵ سیارۀ درخشان‌تر از دیدگاه ناظر در مریخ از جمله زمین (سول ترا) نام‌گذاری شدند. این نام‌ها بعدها برای سازگاری با روال زبان‌های رومی‌تبار دگرگون شدند و سول لونا جایگزین سول فوبوتیس، و سول مارتیس جایگزین سول ترا شد.[۶] «گاه‌شماری دیفراست داریوشی» از سامانۀ روتردام[۷] برای نام‌گذاری ماه‌ها بر پایۀ پیوند حروف و طول نام ماه با ترتیب فصلی بهره می‌برد. «گاه‌شماری آرمان‌شهری» تدوین‌شده در سال ۲۰۰۱ توسط گروه زمان مریخ نیز پیشنهادهایی برای نام‌گذاری ماه‌ها دارد.[۸] در سال ۲۰۲۵، گانگال اصطلاحات خورشیدی چینی را برای هماهنگی با فرهنگ‌های شرق آسیا به عنوان نام‌های جایگزین ماه‌ها اقتباس کرد و یادآور شد: «این نام‌ها یادآور رویدادهایی هستند که شاید روزی با گذر فصل‌ها در مریخ در صورت موفقیت طرح‌های مسکونی‌سازی رخ دهند؛ بنابراین سامانۀ چینی داریوشی هم الهام‌بخش و هم نویدبخش است.»[۹]

مقایسۀ نام ماه‌ها در سامانه‌های گوناگون
شماره داریوشی روتردام آرمان‌شهری چینی
۱ ساجیتاریوس (قوس) آدیر ققنوس اعتدال بهاری مریخی (Spring Equinox)
۲ دهانوس (قوس) بورا نهنگ (قیطس) روشنایی پاک مریخی (Pure Brightness)
۳ کپریکورنوس (جدی) کوآن زرین‌ماهی باران غلات مریخی (Grain Rain)
۴ ماکارا (جدی) دتی خرگوش (ارنب) آغاز تابستان مریخی (Beginning of Summer)
۵ آکواریوس (دلو) ادال کبوتر (حمامه) رویش خوشه‌ها مریخی (Grain Buds)
۶ کومبها (دلو) فلو تک‌شاخ دانه‌بندی مریخی (Grain in Ear)
۷ پایسیس (حوت) گئور ماهی پرنده انقلاب تابستانی مریخی (Summer Solstice)
۸ مینا (حوت) هلیبا وشق گرمای کوچک مریخی (Minor Heat)
۹ اریس (حمل) ایدانون زرافه گرمای بزرگ مریخی (Major Heat)
۱۰ مشا (حمل) جووانی آفتاب‌پرست (حرباء) آغاز پاییز مریخی (Beginning of Autumn)
۱۱ توروس (ثور) کیریال مار باریک (شجاع) پایان گرما مریخی (End of Heat)
۱۲ ریشابها (ثور) لارنو کلاغ (غراب) ژالۀ سپید مریخی (White Dew)
۱۳ جمینای (جوزا) مدیور قنطورس اعتدال پاییزی مریخی (Autumn Equinox)
۱۴ میتونا (جوزا) نتوریما اژدها (تنین) ژالۀ سرد مریخی (Cold Dew)
۱۵ کانسر (سرطان) اوزولیکان گرگ (سبع) فرود سرمازه مریخی (Frost's Descent)
۱۶ کارکاتا (سرطان) پاسورابی مرغ بهشتی آغاز زمستان مریخی (Beginning of Winter)
۱۷ لئو (اسد) رودیاکل طاووس برف سبک مریخی (Minor Snow)
۱۸ سیمها (اسد) سافوندو عقاب برف سنگین مریخی (Major Snow)
۱۹ ویرگو (سنبله) تیونور روباهک (ثعلب) انقلاب زمستانی مریخی (Winter Solstice)
۲۰ کانیا (سنبله) اولاسیا ماکیان (دجاجه) سرمای کوچک مریخی (Minor Cold)
۲۱ لیبرا (میزان) وادئون دلفین سرمای بزرگ مریخی (Major Cold)
۲۲ تولا (میزان) واکومی درنا آغاز بهار مریخی (Beginning of Spring)
۲۳ اسکورپیوس (عقرب) زتوآل اسب بالدار (فرس اعظم) آب باران مریخی (Rain Water)
۲۴ وریشچیکا (عقرب) زونگو توکان بیداری حشرات مریخی (Awakening of Insects)

سول ژولیوسی مریخ

شمارش سول ژولیوسی مریخ همانند روز ژولیوسی در زمین، شمارش پیوسته و عددیِ روزها از یک مبدأ مشخص است. مبدأ تاریخ سول ژولیوسی مریخ با گاه‌شماری داریوشی یکسان است؛ از این رو سول ژولیوسیِ صفر مریخ برابر با ۱ ساجیتاریوسِ سال صفر است.

مقایسه با سامانه‌های زمان‌سنجی در علوم سیاره‌ای

از آنجا که گاه‌شماری داریوشی به عنوان گاه‌شماری مدنی برای سکونتگاه‌های انسانی در مریخ طراحی شده است، در جامعۀ علمی همتای مستقیمی ندارد؛ چرا که در پژوهش‌های علمی نیازی به تقسیم زمان مریخی به هفته‌ها یا ماه‌ها نیست. دو مبدأ تاریخی که در میان دانشمندان پذیرفته شده‌اند عبارت‌اند از: تاریخ سول مریخی (MSD) و سال مریخی (MY). در سال ۱۹۹۸، مایکل آلیسون مبدأ تاریخ سول مریخی را ۲۹ دسامبر ۱۸۷۳ (روز ژولیوسی ۲۴۰۵۵۲۱٫۵۰۲) پیشنهاد داد.[۱۰] در سال ۲۰۰۰، کلنسی و همکارانش سال ۱ مریخی را از مبدأ ۱۱ آوریل ۱۹۵۵ (روز ژولیوسی ۲۴۳۵۲۰۸٫۴۵۶) تعیین کردند.[۱۱] سال مریخی کلنسی از یک اعتدال شمالی مریخ تا اعتدال بعدی (Ls = ۰°) محاسبه می‌شود و تاریخ‌های درون سال بر پایۀ طول خورشیدی (Ls) بیان می‌گردند. شمارش سال مریخی کلنسی تقریباً برابر با شمارش سال داریوشی منهای ۱۸۳ است. مبدأ سول مریخی آلیسون برابر با Ls = ۲۷۶٫۶° در سالی است که در دستگاه کلنسی تعریف نشده و در گاه‌شماری داریوشی به ۲۵ ویرگو ۱۴۰ و سول ژولیوسی ۹۴۱۲۸٫۵۱۱ تبدیل می‌شود.

گاه‌شماری مارتسیانا

در سال ۲۰۰۲، گانگال گونه‌ای از گاه‌شماری داریوشی را طراحی کرد که ماه‌ها و سول‌های هفته را در الگویی تکرارشونده هماهنگ می‌سازد و نیاز به حذف روزهای هفته را از میان می‌برد. در گونۀ مارتسیانا، همۀ ماه‌ها در یک فصل مشخص با یک سولِ یکسان از هفته آغاز می‌شوند، اما سولی که سرآغاز هر ماه است از فصلی به فصل دیگر تغییر می‌کند؛ بر پایۀ طرحی که اخترشناس رابرت گرانت آیتکن در سال ۱۹۳۶ ارائه داده بود.[۱۲]

جدول زیر سولی از هفته را نشان می‌دهد که هر ماه در هر فصل با آن آغاز می‌شود. فصل اول با بهار در نیم‌کرۀ شمالی و پاییز در نیم‌کرۀ جنوبی مریخ هم‌زمان است.

  فصل اول فصل دوم فصل سوم فصل چهارم
سال‌های زوج سول سولیس سول ساتورنی سول ونریس سول ژوویس
سال‌های فرد سول مرکوری سول مارتیس سول لونا سول سولیس

سول کبیسه همانند گاه‌شماری اصلی داریوشی در پایان سال‌های فرد قرار می‌گیرد. از آنجا که ماه پایانی سال‌های فرد دارای ۲۸ سول است، سال پس از آن نیز با سول سولیس آغاز می‌شود و چرخه‌ای دو ساله پدید می‌آورد که در آن پیوند سول‌های هفته با ماه‌ها تکرار می‌گردد. سولی که در هر سال دهم افزوده می‌شود، جزو روزهای مُستَرَقه است (در شمارش هفته لحاظ نمی‌شود) و بدین‌ترتیب چرخۀ دوره‌ای دو سالۀ هفته مختل نمی‌گردد. طرح مارتسیانا نیاز گاه‌شماری داریوشی به کوتاه‌سازی هفته به شش سول در سه تا چهار بار در سال را رفع می‌کند؛ هرچند نکتۀ منفی آن ایجاد چرخه‌ای دو ساله برای تطابق روزهای هفته و ماه‌هاست، در حالی که گاه‌شماری داریوشی ماه به ماه تکرارپذیر است.

دیگر گاه‌شماری‌های داریوشی

در سال ۱۹۹۸، گانگال گاه‌شماری داریوشی را برای استفاده در چهار قمر گالیله‌ای سیارۀ مشتری که در سال ۱۶۱۰ به دست گالیله کشف شدند (آیو، اروپا، گانیمد و کالیستو) تطبیق داد.[۱۳] در سال ۲۰۰۳، او گونۀ دیگری از این گاه‌شماری را برای قمر تیتان طراحی کرد.[۱۴]

تاریخ‌های مهم در تاریخ اکتشافات مریخ

رویداد زمان‌سنجی زمین (UTC / SCET) زمان‌سنجی مریخ (زمان‌سنجی در مریخ)
تاریخ میلادی زمان تاریخ داریوشی روز ژولیوسی مریخ تاریخ سول مریخی زمان
گذر مارینر ۴۱۵ ژوئیه ۱۹۶۵۱:۰۰:۵۷۲۶ توروس ۱۸۹۱۲۶۶۶۸۳۲۵۳۹۲۳:۲۵
گذر مارینر ۶ و ۷۳۱ ژوئیه ۱۹۶۹۵:۱۹:۰۷۱۵ کانسر ۱۹۱۱۲۸۱۰۶۳۳۹۷۷۱۵:۱۰
گذر مارینر ۶ و ۷۵ اوت ۱۹۶۹۵:۰۰:۴۹۲۰ کانسر ۱۹۱۱۲۸۱۱۱۳۳۹۸۲۱۱:۲۹
ورود مارینر ۹ به مدار۱۳ نوامبر ۱۹۷۱۱۸:۰۰۲۰ کانیا ۱۹۲۱۲۸۹۱۹۳۴۷۹۰۱۹:۱۹
ورود مریخ ۲ به مدار۲۷ نوامبر ۱۹۷۱۶ لیبرا ۱۹۲*۱۲۸۹۳۳*۳۴۸۰۴*
قطع ارتباط مریخ ۳ پس از فرود۲ دسامبر ۱۹۷۱۱۳:۵۲۱۱ لیبرا ۱۹۲۱۲۸۹۳۸۳۴۸۰۹۳:۰۶
قطع ارتباط با مریخ ۲۲۲ اوت ۱۹۷۲۱۶ کومبها ۱۹۳*۱۲۹۱۹۴*۳۵۰۶۵*
قطع ارتباط با مارینر ۹۲۷ اکتبر ۱۹۷۲۲۶ مینا ۱۹۳*۱۲۹۲۵۹*۳۵۱۳۰*
ناکامی مریخ ۴ در ورود به مدار۱۰ فوریه ۱۹۷۴۱۰ ساجیتاریوس ۱۹۴*۱۲۹۷۱۷*۳۵۵۸۸*
ورود مریخ ۵ به مدار۱۲ فوریه ۱۹۷۴۱۵:۴۵۱۲ ساجیتاریوس ۱۹۴۱۲۹۷۱۹۳۵۵۹۰۱۷:۱۸
قطع ارتباط با مریخ ۵۷ مارس ۱۹۷۴۶ دهانوس ۱۹۴*۱۲۹۷۴۱*۳۵۶۱۲*
عدم برخورد کاوشگر مریخ ۷ با مریخ۹ مارس ۱۹۷۴۸ دهانوس ۱۹۴*۱۲۹۷۴۳*۳۵۶۱۴*
فرود مریخ ۶ و قطع تماس پس از ۲۲۴ ثانیه۱۲ مارس ۱۹۷۴۹:۱۱:۰۵۱۱ دهانوس ۱۹۴۱۲۹۷۴۶۳۵۶۱۷۱۶:۵۶
ورود وایکینگ ۱ به مدار۱۹ ژوئن ۱۹۷۶۱۲ پایسیس ۱۹۵*۱۳۰۵۵۴*۳۶۴۲۵*
فرود وایکینگ ۱۲۰ ژوئیه ۱۹۷۶۱۱:۵۳۱۴ مینا ۱۹۵۱۳۰۵۸۴۳۶۴۵۵۱۸:۴۰
ورود وایکینگ ۲ به مدار۷ اوت ۱۹۷۶۴ اریس ۱۹۵*۱۳۰۶۰۲*۳۶۴۷۳*
فرود وایکینگ ۲۳ سپتامبر ۱۹۷۶۲۲:۵۸۳ مشا ۱۹۵۱۳۰۶۲۹۳۶۵۰۰۰:۳۴
قطع ارتباط با مدارگرد وایکینگ ۲۲۵ ژوئیه ۱۹۷۸۵ مشا ۱۹۶*۱۳۱۳۰۰*۳۷۱۷۱*
قطع ارتباط با فرودگر وایکینگ ۲۱۱ آوریل ۱۹۸۰۲ مینا ۱۹۷*۱۳۱۹۰۹*۳۷۷۸۰*
قطع ارتباط با مدارگرد وایکینگ ۱۱۷ اوت ۱۹۸۰۱۴ ریشابها ۱۹۷*۱۳۲۰۳۳*۳۷۹۰۴*
قطع ارتباط با فرودگر وایکینگ ۱۱۱ نوامبر ۱۹۸۲۱ لئو ۱۹۸*۱۳۲۸۲۸*۳۸۶۹۹*
ورود فوبوس ۲ به مدار۲۹ ژانویه ۱۹۸۹۱۱ وریشچیکا ۲۰۱*۱۳۵۰۳۸*۴۰۹۰۹*
قطع ارتباط با فوبوس ۲۲۷ مارس ۱۹۸۹۱۰ دهانوس ۲۰۲*۱۳۵۰۹۳*۴۰۹۶۴*
فرود رهیاب مریخ۴ ژوئیه ۱۹۹۷۱۶:۵۷۲۶ توروس ۲۰۶۱۳۸۰۳۴۴۳۹۰۵۴:۴۱
قطع ارتباط با مریخ‌نورد سوجورنر۲۷ سپتامبر ۱۹۹۷۱۰:۲۳۲۵ میتونا ۲۰۶۱۳۸۱۱۶۴۳۹۸۷۱۵:۴۳
ورود نقشه‌بردار سراسر مریخ به مدار۱۱ سپتامبر ۱۹۹۷۱:۱۷:۰۰۹ میتونا ۲۰۶۱۳۸۱۰۰۴۳۹۷۱۱۷:۰۸
نابودی مدارگرد اقلیمی مریخ در جو۲۳ سپتامبر ۱۹۹۹۹:۰۵۸ کارکاتا ۲۰۷۱۳۸۸۲۳۴۴۶۹۴۴:۱۶
سقوط قطب‌نشین مریخ۳ دسامبر ۱۹۹۹۲۰:۱۵۲۱ سیمها ۲۰۷۱۳۸۸۹۲۴۴۷۶۳۱۷:۳۲
ورود مارس ادیسی ۲۰۰۱ به مدار۲۴ اکتبر ۲۰۰۱۲:۱۸:۰۰۲۴ سیمها ۲۰۸۱۳۹۵۶۴۴۵۴۳۵۱۲:۲۱
ناکامی نوزومی در ورود به مدار۱۴ دسامبر ۲۰۰۳۶ تولا ۲۰۹*۱۴۰۳۲۵*۴۶۱۹۶*
ورود مارس اکسپرس به مدار۲۵ دسامبر ۲۰۰۳۳:۰۰۱۶ تولا ۲۰۹۱۴۰۳۳۵۴۶۲۰۶۸:۲۷
سقوط فرودگر بیگل ۲۲۵ دسامبر ۲۰۰۳۳:۵۴:۰۰۱۶ تولا ۲۰۹۱۴۰۳۳۵۴۶۲۰۶۹:۲۰
فرود مریخ‌نورد اسپیریت۴ ژانویه ۲۰۰۴۴:۳۵۲۶ تولا ۲۰۹۱۴۰۳۴۵۴۶۲۱۶۳:۳۵
فرود مریخ‌نورد آپورچونیتی۲۵ ژانویه ۲۰۰۴۵:۰۵۱۸ اسکورپیوس ۲۰۹۱۴۰۳۶۵۴۶۲۳۶۱۴:۳۵
ورود مدارگرد شناسایی مریخ به مدار۱۰ مارس ۲۰۰۶۲۱:۲۴۲۰ دهانوس ۲۱۱۱۴۱۱۲۰۴۶۹۹۱۱۲:۴۸
فرود کاوشگر فینیکس۲۵ مه ۲۰۰۸۲۳:۵۴۲۵ کومبها ۲۱۲۱۴۱۹۰۶۴۷۷۷۷۱:۰۲
قطع ارتباط با کاوشگر فینیکس۲۸ اکتبر ۲۰۰۸۹ ریشابها ۲۱۲*۱۴۲۰۵۷*۴۷۹۲۸*
قطع ارتباط با اسپیریت۲۲ مارس ۲۰۱۰۴ کومبها ۲۱۳*۱۴۲۵۵۳*۴۸۴۲۴*
فرود مریخ‌نورد کنجکاوی۶ اوت ۲۰۱۲۵:۱۷۱۳ ریشابها ۲۱۴۱۴۳۳۹۸۴۹۲۶۹۵:۵۰
ورود ماون به مدار۲۲ سپتامبر ۲۰۱۴۰۲:۲۴۱۸ کانسر ۲۱۵۱۴۴۱۵۴۵۰۰۲۵۸:۰۷
ورود مأموریت مدارگرد مریخ به مدار۲۴ سپتامبر ۲۰۱۴۰۲:۰۰۲۰ کانسر ۲۱۵۱۴۴۱۵۶۵۰۰۲۷۶:۲۷
ورود مدارگرد ردیاب گاز اگزومارس به مدار۱۹ اکتبر ۲۰۱۶۱۵:۲۴۳ سیمها ۲۱۶۱۴۴۸۹۲۵۱۳۴۸۱۴:۰۲
پایان ارتباط با مریخ‌نورد آپورچونیتی۱۲ ژوئن ۲۰۱۸۴ کانسر ۲۱۷*۱۴۵۴۷۷*۵۱۳۴۸*
فرود این‌سایت بر سطح مریخ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸۱۹:۵۲:۵۹۲۶ کانیا ۲۱۷۱۴۵۶۴۰۵۱۵۱۱۰۵:۱۴:۳۷
فرود مریخ‌نورد استقامت۱۸ فوریه ۲۰۲۱۲۰:۵۵ UTC۱۳ ساجیتاریوس ۲۱۹۱۴۶۴۳۳۵۲۳۰۴۱۰:۵۴

*در مواردی که زمان دقیق رویداد به وقت زمین ثبت نشده، تاریخ‌های مریخی به صورت تقریبی محاسبه شده‌اند.

گاه‌شماری داریوشی در ادبیات داستانی

گانگال با الهام از رمان علمی-تخیلی سیاره سرخ (۱۹۴۹) نوشتۀ رابرت هاین‌لاین به طراحی این گاه‌شماری پرداخت؛ کتابی که در آن هاین‌لاین وجود یک تقویم ۲۴ماهۀ مریخی را فرض کرده بود.[۱۵]

از گاه‌شماری داریوشی در چندین اثر علمی-تخیلی نام برده شده است:

  • پیشتازان فضا: دپارتمان تحقیقات زمانی: مراقبت از زمان اثر کریستوفر ال. بنت (۲۰۱۱)
  • دزد کوانتومی اثر هانو راجانیامی (۲۰۱۱)
  • هوای رقیق اثر ریچارد کی. مورگان (۲۰۱۸)
  • بالگردهای سیاه اثر کیتلین کیرنان (۲۰۱۸)

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ Gangale, Thomas. (1986-06-01). "Martian Standard Time". Journal of the British Interplanetary Society. Vol. 39, No. 6, p. 282–288.
  2. ↑ "Proceedings of the Founding Convention of the Mars Society". Archived from the original on 2019-03-25. Retrieved 2019-03-25.
  3. ↑ Gangale, Thomas. (1998-08-01). "The Darian Calendar". Mars Society. MAR 98-095. Proceedings of the Founding Convention of the Mars Society. Volume III. Ed. Robert M. Zubrin, Maggie Zubrin. San Diego, California. Univelt, Incorporated. 13-Aug-1998.
  4. ↑ Gangale, Thomas. (2006-07-01). "The Architecture of Time, Part 2: The Darian System for Mars." Society of Automotive Engineers. SAE 2006-01-2249.
  5. ↑ Gangale, Thomas. "The Darian Calendar for Mars: Children and Collateral Relatives". Martian Time. Retrieved 4 February 2015.
  6. ↑ Gangale, Thomas. "The Darian System". Martian Time. Retrieved 18 June 2016.
  7. ↑ Blok, Frans (24 January 1999). "The Rotterdam Month and Weekday Naming System". JPS.net. Archived from the original on 22 August 2001. Retrieved 18 February 2021.
  8. ↑ Moss, Shaun. "The Utopian Calendar". Martian Time. Archived from the original on 16 August 2018. Retrieved 28 November 2025.
  9. ↑ Gangale, Thomas. "Expanding the Cultural Relevance of the Darian Calendar of Mars to East Asia". Research Gate. Retrieved 12 April 2025.
  10. ↑ Allison, Michael (198-08-13). "A Mars Proleptic Calendar and Sol-Date Timing Reference". Presented at the Founding Convention of the Mars Society.
  11. ↑ Clancy, R. T., B. J. Sandor, M. J. Wolff, P. R. Christensen, J. C. Pearl, B. J. Conrath, and R. J. Wilson (2000-04-25). "An intercomparison of ground-based millimeter, MGS TES, and Viking atmospheric temperature measurements: Seasonal and interannual variability of temperatures and dust loading in the global Mars atmosphere". Journal of Geophysical Research. vol. 105, no. E4, page 9564.
  12. ↑ Aitken, Robert G. (1936-12-01). "Time Measures on Mars". Astronomical Society of the Pacific Leaflets. Leaflet 95—December, 1936.
  13. ↑ Gangale, Thomas. "The Calendars of Jupiter". Martian Time. Retrieved 3 February 2015.
  14. ↑ Gangale, Thomas. "The Darian Calendar for Titan". Martian Time. Retrieved 3 February 2015.
  15. ↑ Jan Gyllenbok, Encyclopaedia of Historical Metrology, Weights, and Measures, volume 1, p. 284, Birkhäuser, 2018 شابک ‎۹۷۸۳۳۱۹۵۷۵۹۸۸.

کتاب‌شناسی

  • Bennett, Christopher L. (2011-04-26). Star Trek: Department of Temporal Investigations: Watching the Clock, p. 352. Pocket Books/Star Trek.
  • Gangale, Thomas. (1986-06-01). "Martian Standard Time". Journal of the British Interplanetary Society. Vol. 39, No. 6, p. 282–288
  • Gangale, Thomas. (1997-02-01). "Mare Chronium: A Brief History of Martian Time". American Astronautical Society. AAS 90–287. The Case for Mars IV: The International Exploration of Mars. Ed. Thomas R. Meyer. San Diego, California. Univelt, Incorporated.
  • Gangale, Thomas. (1998-08-01). "The Darian Calendar". Mars Society. MAR 98-095. Proceedings of the Founding Convention of the Mars Society. Volume III. Ed. Robert M. Zubrin, Maggie Zubrin. San Diego, California. Univelt, Incorporated. 13-Aug-1998.
  • Gangale, Thomas, and Dudley-Rowley, Marilyn. (2004-07-01). "The Architecture of Time: Design Implications for Extended Space Missions" Society of Automotive Engineers. SAE 2004-01-2533. SAE Transactions: Journal of Aerospace.
  • Gangale, Thomas, and Dudley-Rowley, Marilyn. (2005-12-01). "Issues and Options for a Martian Calendar". Planetary and Space Science. Vol. 53, pp. 1483–1495.
  • Gangale, Thomas. (2006-07-01). "The Architecture of Time, Part 2: The Darian System for Mars." Society of Automotive Engineers. SAE 2006-01-2249.
  • Rajaniemi, Hannu. The Quantum Thief, Ch, 12. Tor Books.
  • Sakers, Don. (2004-01-01). The Sf Book of Days, pp. 7, 19, 31, 53, 81, 103, 113, 123, 135, 145–149. Speed-Of-C Productions.
  • Smith, Arthur E. (1989-01-01). Mars: The Next Step, p. 7. Taylor & Francis.

پیوند به بیرون

جستارهای وابسته

منابع

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.