گریت بلت
| گریت بلت | |
|---|---|
 تنگه‌های دانمارک و جنوب غربی دریای بالتیک. گریت بلت (که با نام دانمارکی خود Storebælt مشخص شده است) کمی در سمت چپ مرکز قرار دارد. | |
  گریت بلت | |
| گونه | تنگه |
| کشورهای حوضه | دانمارک |
| بیشترین درازا | ۶۰ کیلومتر (۳۷ مایل) |
| بیشترین پهنا | ۳۲ کیلومتر (۲۰ مایل) |
| جزیره‌ها | سامسو در شمال و لانگلند در جنوب |
گریت بلت (انگلیسی: Great Belt؛ به دانمارکی: Storebælt) یا کمربند بزرگ، تنگه‌ای میان دو جزیرهٔ بزرگ شیلند و فونن در دانمارک است و یکی از سه تنگه از تنگه‌های دانمارک به‌شمار می‌رود.
این تنگه که عملاً دانمارک را به دو بخش تقسیم می‌کند، از اواخر سدهٔ نوزدهم تا زمانی که دو جزیره با پل ثابت گریت بلت در ۱۹۹۷–۱۹۹۸ به یکدیگر متصل شدند، با کشتی‌های کشتیرانی (فری) گریت بلت به یکدیگر مرتبط می‌شد.
جغرافیا
گریت بلت بزرگ‌ترین و مهم‌ترین تنگه از میان سه تنگهٔ دانمارک است که دریای بالتیک را به تنگهٔ کاتگات و اقیانوس اطلس متصل می‌کنند؛ دو تنگهٔ دیگر اورسوند و لیتل بلت هستند.
گریت بلت ۶۰ کیلومتر طول و ۱۶ تا ۳۲ کیلومتر عرض دارد. این تنگه از کنار دو جزیرهٔ بزرگ می‌گذرد: سامسو در شمال و لانگلند در جنوب. در نزدیکی جزیرهٔ اسپروگو، گریت بلت به دو کانال شرقی و غربی تقسیم می‌شود. پل ثابت گریت بلت از هر دو کانال عبور می‌کند، اما یک تونل نیز از زیر کانال شرقی گذر دارد.
زمین‌شناسی
در دوران پیش از یخبندان، رودی که حوضهٔ دریای بالتیک آن‌زمان دربرداشت و زمین‌شناسان آن را اریدانوس می‌نامند، احتمالاً از نزدیکی این منطقه می‌گذشت؛ پیدایش گنبد جنوب سوئد در دورهٔ نئوژن مسیر این رود را از عبور پیشین آن در میانهٔ سوئد به سمت جنوب منحرف کرده بود.[۱]
گریت بلت در آغاز به‌صورت رود دانا شکل گرفت که حدود ۹۰۰۰ تا ۸۹۰۰ سال پیش، هنگامی که برخاست پسایخچالی باعث شد دریاچهٔ آنسیلوس -که گودی بالتیک را در بر می‌گرفت- خروجی‌های خود در نزدیکی گوتنبرگ را از دست بدهد و به سمت جنوب سرریز کند، فرسایش یافت.[۲] تصور می‌شود شکل‌گیری رود دانا فرسایش چشمگیری در رسوبات، تالاب‌های پوده و جنگل‌های مسیر آن ایجاد کرده باشد که در آغاز باعث افت نسبتاً سریع سطح دریاچه در طول سده‌ها شد و سپس با سرعتی کندتر ادامه یافت. افزایش سطح آب دریاها به آب دریا اجازه داد از میان رود دانا نفوذ کند و گریت بلت را به‌صورت آبراهی واقعی شکل دهد. در این فرایند، با ورود آب شور به گودی بالتیک، دریاچهٔ آنسیلوس به دریای لیتورینا تبدیل شد.[۲]
زیست‌شناسی
گریت بلت زیستگاه برخی ماهیان محبوب است: کفشک‌ماهی، قزل‌آلای دریایی، روغن‌ماهی اطلسی، ماهی خال‌خالی اطلس و سوزن‌ماهی، که هدف پرشور صید ورزشی و تجاری‌اند. جمعیتی بزرگ و رو به افزایش از گرازماهی بندری نیز در این تنگه‌ها زندگی می‌کند.[۳]
آبراهه‌های بین‌المللی
گریت بلت از دیرباز برای کشتی‌های اقیانوس‌پیما قابل کشتیرانی بوده و با وجود چند برخورد و نزدیک‌به‌برخورد با پل گریت بلت، همچنان مورد استفاده است. نیروی دریایی سلطنتی دانمارک ترافیک دریایی پیرامون گریت بلت را زیر نظر دارد.
در دوران پادشاهی اریک هفتم، دولت دانمارک بخش بزرگی از درآمد خود را از عوارض ساند به دست می‌آورد؛ عوارضی که بر کشتی‌های بازرگانی بین‌المللیِ عبورکننده از تنگه اورسوند وضع می‌شد. کشتی‌های غیر دانمارکی موظف بودند تنها از کانال اورسوند عبور کنند و بازرگانان این عوارض را زیر تهدید غرق‌شدن یا مصادرهٔ کشتی‌هایشان می‌پرداختند.
در میانهٔ سدهٔ نوزدهم، این رویه به مسئله‌ای دیپلماتیک بدل شد و دولت دانمارک با دریافت غرامت مالی بین‌المللی، به لغو آن رضایت داد. در پی آن، آبراه‌های دانمارک به روی کشتیرانی خارجی گشوده شدند. نیمهٔ شرقی گریت بلت، بر پایهٔ کنوانسیون کپنهاگ ۱۸۵۷، از نظر حقوقی آبراهی بین‌المللی است.[۴] نیمهٔ غربی گریت بلت (میان فونن و اسپروگو) و دیگر بخش‌های تنگه‌های دانمارک، آب‌های سرزمینی دانمارک و مشمول صلاحیت قضایی این کشورند.
در سال ۱۹۹۱، فنلاند در دیوان بین‌المللی دادگستری علیه دانمارک -که در پی ساخت یک پیوند ثابت ترافیکی روی گریت بلت (که بعدها پل ثابت گریت بلت نام گرفت) بود- طرح دعوا کرد. فنلاند ادعا می‌کرد پلی که قرار بود ساخته شود مانع عبور برخی کشتی‌ها به‌ویژه سکوهای حفاری دریایی متحرکِ ساخت فنلاند از زیر آن خواهد شد. این پرونده در سال ۱۹۹۲، پیش از آنکه دیوان مجبور به صدور رأی دربارهٔ اصل موضوع شود، با دستیابی دو کشور به توافقی مذاکره‌شده مختومه اعلام شد. دو کشور بر سر غرامتی مالی به ارزش ۹۰ میلیون کرون دانمارک به توافق رسیدند و فنلاند دعوای خود را پس گرفت.[۵]
در ۴ آوریل ۲۰۲۴، ادارهٔ دریایی دانمارک پس از نقص فنی در یک پرتاب‌گر موشک روی ناو نیلز یوئل در جریان یک رزمایش دریایی، بخشی از این تنگه در جنوب‌غربی کورسور را به روی کشتیرانی و پرواز مسدود کرد.[۶]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ Lidmar-Bergström, Karna; Olvmo, Mats; Bonow, Johan M. (2017). "The South Swedish Dome: a key structure for identification of peneplains and conclusions on Phanerozoic tectonics of an ancient shield". GFF. 139 (4): 244. Bibcode:2017GFF...139..244L. doi:10.1080/11035897.2017.1364293.
- 1 2 Björck, Svante (1995). "A review of the history of the Baltic Sea, 13.0-8.0 ka BP". Quaternary International. 17: 19–40. Bibcode:1995QuInt..27...19B. doi:10.1016/1040-6182(94)00057-C.
- ↑ Miljø- og Fødevareministeriet (19 June 2013): Marsvin trives i de indre danske farvande. Retrieved 21 October 2016.
- ↑ "Maritime Law". یونسکو. Retrieved 2009-06-16.
- ↑ Ministry for Foreign Affairs (Finland) (1994-03-24), "Kirjallinen kysymys: Suomen valtion Juutinrauman siltahankkeesta saamista korvauksista", KK 94/1994 vp (به فنلاندی و سوئدی), مجلس فنلاند
- ↑ "Denmark shuts shipping strait over missile failure". بی‌بی‌سی نیوز. 4 April 2024.
- تنگه‌های دانمارک
- تنگه‌های دریای بالتیک