یادداشت‌های یک دیوانه

گوگول در شخصیت‌پردازی خود از پوپریشچین، تصاویر رایجی از جنون را تداعی می‌کند - توهم شنیداری (سگ‌های سخنگو)، توهمات خودبزرگ‌بینی (فکر می‌کند پادشاه اسپانیا است) و فضای اداری و نهادی تیمارستان و تأثیر آن بر فرد. در نیمه دوم قرن نوزدهم، «یادداشت‌های یک دیوانه» اغلب به عنوان یک موردکاوی واقع‌گرایانه مورد استناد قرار می‌گرفت: متخصصان پزشکی مقالاتی نوشتند که اصالت آن را به عنوان طرحی کلی از پیشرفت توهم پارانوئید تأیید می‌کردند.^[۲][۳] روان‌پزشک اریک لوین آلتشولر از این شخصیت به عنوان یکی از اولین و مفصل‌ترین توصیف‌ها از آنچه بعدها به‌عنوان اسکیزوفرنی شناخته شد، یاد می‌کند.^[۴] تصویر بیمارستان روانی به عنوان یک خانه اصلاح و تربیت، که به‌طور غیرمستقیم از طریق نوشته‌های دیوانه‌وار پوپریشچین ارائه می‌شود، با دیدگاه‌های ایدئولوژیک و رویه‌های اداری و نهادی مربوط به درمان جنون در دوران صنعتی‌شدن اروپا نیز مطابقت دارد.^[۵]

سقوط پوپریشچین به ورطهٔ جنون نتیجه بیگانگی او از جامعه است. آرزوی او برای دستیابی به عزت و اقتداری که در اطراف خود می‌بیند، اما هرگز احساس نمی‌کند، به جای انگیزه، منجر به ناامیدی او می‌شود. فقدان انگیزه باعث می‌شود پوپریشچین فقط آرزوی قدرت و ثروت کند، به‌جای اینکه فعالانه برای دستیابی به این اهداف در واقعیت تلاش کند.^[۶]

رابطهٔ پوپریشچین با سه شخصیت خاص، مدیر، سرپرست بخش و سوفی، به‌طور قابل توجهی در فروپاشی سلامت عقل او نقش دارد. سرپرست با انتقاد مداوم، پوپریشچین را به‌طور مستقیم دچار سرخوردگی می‌کند. پوپریشچین به تلاش‌های سرپرست برای سربه‌راه کردن او؛ با خشم و پرخاشگری پاسخ می‌دهد. مدیر در مقابل، رویکرد بسیار منفعلانه‌تری را در قبال پوپریشچین اتخاذ می‌کند. پوپریشچین در واقع مدیر را می‌پرستد، که تا حد زیادی به این دلیل است که مدیر از پوپریشچین فاصله می‌گیرد و هرگز با نظرها یا پیشنهادها در زندگی شخصی او دخالت نمی‌کند. علی‌رغم این رابطهٔ بدایتاً صلح‌آمیز، پوپریشچین راهی برای دیدن تهدید در مدیر پیدا می‌کند. پوپریشچین متوجه می‌شود که مدیر جاه‌طلبی بیش از حدی دارد، ویژگی‌ای که پوپریشچین آرزوی آن را دارد، اما می‌داند که نمی‌تواند در واقعیت به آن دست یابد و بنابراین تحسین او از مدیر به نفرت تبدیل می‌شود. سوفی زن زیبایی است که پوپریشچین به او کشش جنسی زیادی دارد. با این حال، پوپریشچین به طرز دردناکی متوجه می‌شود که سوفی او را غیرجذاب و آزاردهنده می‌یابد و پوپریشچین قادر به کنار آمدن با این موضوع نیست. پوپریشچین از طریق نامه‌هایی که توسط یک سگ نوشته شده، هم از جاه‌طلبی مدیر و هم از دیدگاه سوفی نسبت به خود آگاه می‌شود. تخیل پوپریشچین نامه‌ای تحسین‌آمیز از سوفی را در ذهن او ساخت، در حالی که در واقعیت، نامه حتی او را ذکر نمی‌کند. نابودی نامه توسط او، با نمادین‌سازی رهایی او از واقعیت، جنون او را نشان می‌دهد.^[۱]

یکی از نیروهای مختل‌کننده‌ای که زمینه‌ساز این داستان شده است، رابطهٔ بین فرد و جامعه است. پوپریشچین در هر کسی تهدیدی می‌بیند و همیشه راهی برای سرزنش دیگران برای ناکامی‌های شخصی خود پیدا می‌کند و در نتیجه با آن‌ها با پرخاشگری‌ای که معتقد است شایستهٔ آن هستند، رفتار می‌کند. این رفتار، به چرخهٔ معیوبی دامن می‌زند که درک و رفتار منفی جامعه نسبت به پوپریشچین را توجیه می‌کند.^[۱]

تحلیل‌های زیادی در مورد نوشته‌های منحصر به فرد پوپریشچین در دفتر خاطراتش انجام شده است که سعی در تفسیر معنای آن‌ها دارند، و توجه ویژه‌ای به این نوشته شده است: ۴۳ آوریل ۲۰۰۰. ارماکوف یک تحلیل فرویدی انجام داد که این فرضیه را مطرح می‌کند که پوپریشچین از این تاریخ پوچ برای اجتناب از ۱۳ مه استفاده کرده است، زیرا کلمه maja به majat'sja اشاره دارد که در روسی به معنای رنج است. تحلیل ریچارد گوستافسون از عنوان نوشته، ابتنای بیشتری بر محتوای داستان دارد. او موافق است که پاپریشچین در واقع سعی دارد از ۱۳ مه اجتناب کند، اما استدلال او این است که نامه‌های سگ‌هایی که واقعیت حاد سوفی و مدیر را آشکار کردند، دقیقاً شش ماه قبل، در ۱۳ نوامبر، ارائه شده بودند.^[۱][۷]