بل یواچ-۱ ایروکوای

بل یواچ-۱ ایروکوای
«هیویی»
بالگرد بل یواچ-۱اچ در حال پرواز
یک یواچ-۱اچ نیروی زمینی ایالات متحده در پرواز بر فراز عربستان سعودی در جریان عملیات سپر صحرا، ۱۹۹۰
کاربری بالگرد چندمنظوره
کشور سازنده ایالات متحده آمریکا ایالات متحده آمریکا
تولیدکننده بل هلیکوپتر
طراح بارترام کلی[۱]
نخستین پرواز ۲۰ اکتبر ۱۹۵۶ (XH-40)[۲]
معرفی‌شده در ۱۹۵۹[۳]
بازنشستگی اکتبر ۲۰۱۶ از خدمت یواچ-۱ در نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا[۳]
وضعیت در حال خدمت[۴]
کاربر اصلی ایالات متحده آمریکا نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا (کاربر اصلی تاریخی)
ژاپن نیروی زمینی دفاع‌ازخود ژاپن
ترکیه نیروهای مسلح ترکیه
کلمبیا نیروهای مسلح کلمبیا
ایالات متحده آمریکا نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا (TH-1H)
ساخته‌شده ۱۹۵۶–۱۹۸۷[۳]
تعداد ساخته‌شده بیش از ۱۶٬۰۰۰ فروند[۵]
گونه‌ها بل یواچ-۱ان توین هوی
بل ۲۰۵
بل ۲۱۲
بل ۲۱۴
بل ۴۱۲
توسعه‌یافته به بل ای‌اچ-۱ کبرا

بل یواچ-۱ ایروکوای (انگلیسی: Bell UH-1 Iroquois)، با نام مشهور «هیویی» (Huey)، خانواده‌ای از بالگردهای چندمنظوره است که شرکت بل در میانهٔ دههٔ ۱۹۵۰ برای نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا توسعه داد. گونه‌های اصلی نسل نخست این خانواده به یک موتور توربوشفت، چرخانهٔ اصلی دوپره و چرخانهٔ دم مجهز بودند. طرح اولیه با نام بل مدل ۲۰۴ و شناسهٔ XH-40 برای پاسخ به نیاز ارتش به یک بالگرد تخلیهٔ پزشکی و ترابری سبک ساخته شد و در ۱۹۵۹ وارد خدمت شد. این هواگرد نخست با شناسهٔ HU-1 شناخته می‌شد که تلفظ آن منشأ نام غیررسمی «هیویی» شد. در ۱۹۶۲ و با یکسان‌سازی سامانهٔ نام‌گذاری هواگردهای نظامی آمریکا، شناسهٔ آن به UH-1 تغییر یافت، اما نام هیویی ماندگار شد.[۶][۳]

یواچ-۱ بیش از هر چیز با جنگ ویتنام شناخته می‌شود. حدود ۷٬۰۰۰ فروند از این خانواده در آن جنگ به کار رفتند و مأموریت‌هایی از جابه‌جایی نیرو و بار تا تخلیهٔ پزشکی، فرماندهی و کنترل و پشتیبانی مسلحانه را انجام دادند.[۵] نقش آن با گسترش مفهوم «تحرک هوایی» در نیروی زمینی آمریکا هم‌زمان شد و هیویی به یکی از هواگردهای اصلی یگان‌های هوامتحرک و هجوم هوایی بدل شد.[۷] تولید گسترده، گونه‌های متعدد و مشتقات تجاری و نظامی باعث شد خانوادهٔ یواچ-۱ دهه‌ها پس از جنگ ویتنام نیز در خدمت بماند. گزارش World Air Forces 2026 شمار خانوادهٔ UH-1 ثبت‌شده در ناوگان‌های نظامی فعال جهان را ۹۴۱ فروند برآورد کرده و آن را چهارمین خانوادهٔ پرشمار بالگردهای رزمی و نظامی فعال جهان در آن گزارش قرار داده است.[۴]

طراحی و توسعه

بل XH-40، نمونهٔ اولیه‌ای که به خانوادهٔ یواچ-۱ انجامید. این طرح از آغاز پیرامون یک موتور توربوشفت ساخته شد.

تجربهٔ استفاده از بالگردهای پیستونی بل ۴۷ در جنگ کره، به‌ویژه در انتقال مجروحان، اهمیت بالگرد سبک برای پشتیبانی مستقیم از نیروهای زمینی را برای ارتش آمریکا روشن کرده بود. ارتش در ۱۹۵۵ بل را برای توسعهٔ یک بالگرد چندمنظوره و تخلیهٔ پزشکی مجهز به موتور توربینی برگزید. موتور توربوشفت نسبت به موتورهای پیستونی هم‌دوره وزن کمتر، لرزش کمتر، نگهداری ساده‌تر و قابلیت اطمینان بیشتری داشت. طرح مدل ۲۰۴ زیر نظر بارترام کلی، از مهندسان ارشد بل، شکل گرفت و برای آن از موتور تازهٔ XT53 شرکت لایکومینگ استفاده شد. نمونهٔ ارتشی این طرح XH-40 نام گرفت.[۱][۶] این انتخاب بخشی از گذار گسترده‌تر صنعت بالگردسازی آمریکا به موتور توربینی بود و موزهٔ ملی هوا و فضای اسمیتسونین XH-40 را نخستین بالگرد تولیدی آمریکایی می‌داند که از ابتدا پیرامون موتور توربین گازی طراحی شده بود.[۸]

دربارهٔ تاریخ نخستین پرواز XH-40 در منابع معتبر دو تاریخ نزدیک ثبت شده است. فیلم و اسناد مجموعهٔ بل در کتابخانه‌های دانشگاه نورث تگزاس نخستین پرواز به خلبانی فلوید کارلسون و التون اسمیت را در ۲۰ اکتبر ۱۹۵۶ ثبت می‌کند، در حالی که موزهٔ ملی هوا و فضای اسمیتسونین ۲۲ اکتبر را ذکر کرده است.[۲][۶] آزمایش‌ها رضایت‌بخش بود و تولید مدل ۲۰۴ در سپتامبر ۱۹۵۸ آغاز شد. نخستین نمونه‌های تولیدی HU-1A نام گرفتند و نام رسمی «ایروکوای» نیز مطابق سنت نام‌گذاری بالگردهای نیروی زمینی آمریکا برگزیده شد. با تغییر سامانهٔ نام‌گذاری مشترک نیروهای مسلح در سپتامبر ۱۹۶۲، HU-1 به UH-1 تبدیل شد.[۶][۳]

مدل‌های نخستین یواچ-۱ در ارتفاع زیاد و هوای گرم با محدودیت توان روبه‌رو بودند و تجربهٔ عملیاتی به افزایش پیوستهٔ توان و ظرفیت انجامید. مدل کشیده‌تر ۲۰۵ مبنای UH-1D شد که در ۱۹۶۵ با کابین بزرگ‌تر، وزن برخاست بیشتر و موتور قوی‌تر وارد خدمت شد. در اوایل ۱۹۶۷ UH-1H با موتور لایکومینگ T53-L-13 با توان حدود ۱٬۴۰۰ اسب بخار پذیرفته شد و به پرشمارترین گونهٔ خانواده تبدیل شد. موزهٔ پرواز سیاتل شمار تولید UH-1H را ۵٬۴۳۵ فروند ثبت کرده است.[۹] از همین خانواده گونه‌های تجاری بل ۲۰۴ و ۲۰۵، نمونهٔ دوموتورهٔ UH-1N و بل ۲۱۲ و شاخه‌های بعدی بل ۲۱۴ و بل ۴۱۲ پدید آمدند. توسعهٔ AH-1 کبرا نیز بر مجموعهٔ انتقال قدرت و فناوری‌های تثبیت‌شدهٔ خانوادهٔ هیویی تکیه داشت.[۳]

خدمت عملیاتی و جایگاه تاریخی

یواچ-۱دی‌های نیروی زمینی آمریکا در حال جابه‌جایی نیروهای گردان دوم، هنگ چهاردهم پیاده در عملیات واهی‌آوا در ویتنام جنوبی، ۱۶ مه ۱۹۶۶.

نخستین HU-1Aهای آمریکایی در آوریل ۱۹۶۲ برای مأموریت تخلیهٔ پزشکی وارد ویتنام شدند و در اکتبر همان سال نخستین نمونه‌های مسلح، مجهز به راکت و مسلسل، عملیات خود را آغاز کردند. تا پایان ۱۹۶۴ بیش از ۳۰۰ فروند از گونه‌های A و B در اختیار ارتش آمریکا در ویتنام بود. UH-1D از ۱۹۶۵ و UH-1H از ۱۹۶۷ به‌تدریج بخش عمدهٔ ناوگان را تشکیل دادند و افزایش فضای کابین و توان موتور امکان حمل نیرو، بار و مجروحان را در شرایط گرم و مرطوب جنوب شرق آسیا بهبود داد.[۶] بر پایهٔ آمارهای منتشرشده از سوی نیروی زمینی آمریکا، بیش از ۷٬۰۰۰ هیویی در جنگ ویتنام خدمت کردند و مجموع مأموریت‌های این خانواده در آن جنگ به حدود ۱۵ میلیون سورتی رسید.[۱۰]

گسترش یواچ-۱ با دگرگونی سازمانی هوانوردی نیروی زمینی آمریکا همراه بود. هیئت هاوز در ۱۹۶۲ پیشنهاد کرد بالگردها به‌طور سازمان‌یافته برای جابه‌جایی پیاده‌نظام، توپخانه و تدارکات و همچنین پشتیبانی آتش محلی به کار گرفته شوند. لشکر یازدهم هجوم هوایی از ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۵ این الگو را آزمایش کرد و در ۱۹۶۵ لشکر یکم سواره‌نظام با ساختار هوامتحرک به ویتنام اعزام شد.[۷] یواچ-۱ به دلیل ظرفیت مناسب، فراوانی و امکان تجهیز برای نقش‌های متفاوت، وسیلهٔ اصلی اجرای بسیاری از این مأموریت‌ها شد. یک یگان می‌توانست با یک خانوادهٔ هواگرد، انتقال سرباز، تخلیهٔ مجروح، حمل تدارکات، فرماندهی هوایی و پشتیبانی مسلحانه را سازمان دهد. این پیوند میان هواگرد و سازمان رزمی، هیویی را به یکی از عناصر اصلی شکل‌گیری دکترین تحرک هوایی آمریکا در دههٔ ۱۹۶۰ تبدیل کرد.[۷][۵]

پس از ویتنام، یواچ-۱ همچنان در مأموریت‌های نظامی و پشتیبانی باقی ماند و نمونه‌های آمریکایی در تهاجم ۱۹۸۳ به گرانادا و به‌طور محدود در جنگ خلیج فارس به‌ویژه برای تخلیهٔ پزشکی به کار رفتند.[۵] با ورود سیکورسکی یواچ-۶۰ بلک هاوک و بالگردهای تخصصی‌تر، نقش‌های اصلی ترابری و رزمی یواچ-۱ در نیروی زمینی آمریکا کاهش یافت و آخرین یواچ-۱ این نیرو در اکتبر ۲۰۱۶ بازنشسته شد.[۳] خانوادهٔ هیویی با این حال از خدمت نظامی جهانی کنار نرفت. نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا در ۲۰۲۶ هنوز ۲۸ فروند TH-1H تک‌موتوره را برای آموزش خلبانان بالگرد در اختیار داشت و گونه‌های UH-1H، UH-1J، Huey II و نمونه‌های مشتق‌شده در کشورهای متعدد به کار می‌رفتند.[۱۱] نمونه‌های خانوادهٔ بل ۲۰۴ و ۲۰۵ در مأموریت‌های غیررزمی نیز عمر طولانی یافتند. برای نمونه، یواچ-۱دی‌های آلمان طی بیش از پنج دهه در ترابری، مقابله با آتش‌سوزی و سیل و عملیات جست‌وجو و نجات به کار رفتند.[۱۲]

گونه‌ها، مشخصات و کاربران

یک بل ۲۰۵ از هوانیروز ارتش ایران در پرواز بر فراز تهران در مراسم روز ارتش، ۱۸ آوریل ۲۰۲۲. بل ۲۰۵ گونهٔ کشیدهٔ خانوادهٔ هیویی و خویشاوند نزدیک UH-1D/H است.

خانوادهٔ یواچ-۱ در طول خدمت خود از یک بالگرد شش‌نفرهٔ تخلیهٔ پزشکی به مجموعه‌ای از گونه‌های ترابری، رزمی، آموزشی و امدادی تبدیل شد. مدل ۲۰۴ پایهٔ گونه‌های کوتاه‌بدنهٔ نخستین بود و مدل ۲۰۵ با کابین کشیده‌تر به UH-1D و سپس UH-1H انجامید. آرایش اصلی شامل یک موتور توربوشفت، چرخانهٔ اصلی دوپره و چرخانهٔ دم بود. در UH-1H توان بیشتر موتور T53-L-13 همراه با کابین ۲ خلبان و تا ۱۱ سرنشین، ترکیبی از ظرفیت حمل و اندازهٔ نسبتاً جمع‌وجور فراهم می‌کرد که برای مأموریت‌های نظامی و بعدتر کاربردهای غیرنظامی مناسب بود.[۱۳]

تولید تحت امتیاز و ارتقاهای ملی نیز به طول عمر خانواده کمک کرد. نیروی زمینی دفاع‌ازخود ژاپن از سال مالی ۱۹۹۳ دریافت UH-1J را آغاز کرد. این گونه نسخهٔ بهبودیافتهٔ UH-1H بود و از موتوری هم‌خانواده با موتور AH-1S استفاده می‌کرد.[۱۴] در ایران نیز خانوادهٔ ۲۰۵ جایگاه مهمی در گسترش هوانیروز پیش از انقلاب داشت. موجودی ارتش شاهنشاهی ایران در پایان ۱۹۷۸ شامل ۸۸ فروند آگوستا-بل AB-205A بود.[۱۵]

گستردگی کاربران باعث می‌شود ارقام موجودی در منابع مختلف دقیقاً یکسان نباشد. برخی کشورها UH-1H اصلی را در کنار نمونه‌های بازسازی‌شدهٔ Huey II، گونه‌های دوموتوره یا بل ۲۰۵ ثبت می‌کنند و منابع نیز میان «در خدمت»، «قابل پرواز» و «موجود در ناوگان» تفاوت می‌گذارند. جدول کاربران در ادامه عمدتاً بر گزارش تفصیلی World Air Forces 2025 از FlightGlobal و Cirium استوار است و بنابراین یک تصویر زمانی از ناوگان‌های ثبت‌شده در آن گزارش است، نه مجموع خرید تاریخی هر کشور.[۱۶] گزارش ۲۰۲۶ نیز تصریح می‌کند که هواگردهای ذخیره، در حال ارتقا یا خارج از استفادهٔ روزمره را از شمار اصلی خود کنار می‌گذارد.[۴]

گونه‌های اصلی

گونهویژگی اصلی
XH-40نمونهٔ اولیهٔ بل مدل ۲۰۴ با موتور توربوشفت لایکومینگ XT53، نخستین پرواز در اکتبر ۱۹۵۶.[۲]
HU-1A / UH-1Aنخستین گونهٔ تولیدی مدل ۲۰۴. نام HU-1A در ۱۹۶۲ به UH-1A تغییر یافت.[۶]
UH-1B و UH-1Cگونه‌های تکامل‌یافتهٔ کوتاه‌بدنه با توان و ظرفیت بیشتر که از جمله برای مأموریت‌های مسلحانه به کار رفتند.
UH-1Dگونهٔ کشیدهٔ مدل ۲۰۵ با کابین بزرگ‌تر و وزن برخاست بیشتر، وارد خدمت از ۱۹۶۵.[۶]
UH-1Hتوسعهٔ UH-1D با موتور T53-L-13 با توان حدود ۱٬۴۰۰ اسب بخار. پرشمارترین گونهٔ اصلی با ۵٬۴۳۵ فروند تولید.[۹]
TH-1Hگونهٔ آموزشی بازسازی‌شدهٔ تک‌موتوره برای نیروی هوایی آمریکا. ۲۸ فروند در موجودی ۲۰۲۶ ثبت شده است.[۱۱]
UH-1Jگونهٔ بهبود‌یافتهٔ ژاپنی بر پایهٔ UH-1H که دریافت آن از سال مالی ۱۹۹۳ آغاز شد.[۱۴]
UH-1Nشاخهٔ دوموتورهٔ خانواده، بر پایهٔ بل ۲۱۲، با مقالهٔ مستقل.

مشخصات UH-1H

مشخصات گونه‌های مختلف یواچ-۱ با توجه به موتور، تجهیزات و مأموریت تفاوت دارد. داده‌های زیر برای UH-1H ارائه شده‌اند.[۱۳]

ویژگیمقدار
خدمه و ظرفیت۲ خلبان و تا ۱۱ سرنشین
موتور۱ × لایکومینگ T53-L-13 توربوشفت، حدود ۱٬۴۰۰ اسب بخار
قطر چرخانهٔ اصلی۱۴٫۶۳ متر (۴۸ فوت)
طول بدنه۱۲٫۷۵ متر (۴۱ فوت و ۱۰ اینچ)
ارتفاعحدود ۴٫۴۲ متر (۱۴ فوت و ۶ اینچ)
وزن بارگیری‌شدهحدود ۴٬۳۰۹ کیلوگرم (۹٬۵۰۰ پوند)
بیشینهٔ سرعتحدود ۲۰۴ کیلومتر بر ساعت (۱۲۷ مایل بر ساعت)
بردحدود ۵۱۲ کیلومتر (۳۱۸ مایل)
سقف خدمتحدود ۳٬۸۴۰ متر (۱۲٬۶۰۰ فوت)

کاربران

در اوج گسترش، گونه‌های هیویی در همهٔ شاخه‌های نیروهای مسلح ایالات متحده و ده‌ها کشور خارجی خدمت کردند. منابع رسمی ارتش آمریکا از استفادهٔ این خانواده در بیش از ۳۵ کشور یاد کرده‌اند و موزهٔ پرواز شمار کاربران خارجی را دست‌کم ۴۸ کشور گزارش می‌کند.[۵][۹] جدول زیر فهرستی گسترده‌تر از کاربران دارای موجودی فعال یا ارقام تاریخی مهم را نشان می‌دهد. ارقام ۲۰۲۵، مگر آنکه منبع دیگری ذکر شده باشد، از World Air Forces 2025 گرفته شده‌اند.[۱۶]

کشورنیرو یا سازمانگونهتعداد ثبت‌شدهوضعیت یا سال
ایالات متحده آمریکا ایالات متحده آمریکانیروی زمینی ایالات متحده آمریکاUH-1A/B/C/D/Hبیش از ۷٬۰۰۰ فروند در جنگ ویتنامکاربر اصلی تاریخی، آخرین UH-1 در اکتبر ۲۰۱۶ بازنشسته شد.[۵][۳]
ایالات متحده آمریکا ایالات متحده آمریکانیروی هوایی ایالات متحده آمریکاTH-1H۲۸فعال در ۲۰۲۶، آموزشی.[۱۱]
آلمان آلماننیروهای مسلح و گارد مرزیUH-1D۳۵۲ فروند تولید تحت امتیازورود به یگان‌های ترابری از ۱۹۶۷، پایان خدمت نظامی در ۲۰۲۱.[۱۷][۱۲]
ایتالیا ایتالیانیروی هواییAgusta-Bell AB.204B۴۸بخشی از بیش از ۲۵۰ فروند AB.204 ساخته‌شده تحت امتیاز آگوستا.[۱۸]
استرالیا استرالیانیروی هوایی سلطنتی و سپس نیروی زمینیUH-1B/D/H۱۶ UH-1B در خرید اولیهتحویل نخستین گروه در ۱۹۶۲–۱۹۶۴. بعدها گونه‌های D و H نیز وارد خدمت شدند.[۱۹]
نیوزیلند نیوزیلندنیروی هوایی سلطنتیUH-1H۱۴۵ فروند از ۱۹۶۶ و ۹ فروند دیگر از ۱۹۷۰، بازنشسته در ۲۰۱۵.[۲۰]
آرژانتین آرژانتینهوانوردی نیروی زمینیUH-1H۵۰فعال، گزارش ۲۰۲۵
بولیوی بولیوینیروی هواییUH-1H۱۱فعال، گزارش ۲۰۲۵
بوسنی و هرزگوین بوسنی و هرزگویننیروی هوایی و پدافند هواییHuey II۴تحویل در دسامبر ۲۰۲۱.[۲۱]
شیلی شیلینیروی هواییUH-1H۸فعال، گزارش ۲۰۲۵
کلمبیا کلمبیانیروی هوافضاUH-1H۵۰فعال، گزارش ۲۰۲۵
کلمبیا کلمبیانیروی زمینیUH-1H/N۳۴رقم ترکیبی گونه‌های H و N، گزارش ۲۰۲۵
جمهوری دموکراتیک کنگو جمهوری دموکراتیک کنگونیروی هواییUH-1H۳فعال، گزارش ۲۰۲۵
السالوادور السالوادورنیروی هواییUH-1H۱۳فعال، گزارش ۲۰۲۵
اتیوپی اتیوپیهوانوردی نیروی زمینیUH-1H۸فعال، گزارش ۲۰۲۵
یونان یوناننیروی زمینیUH-1H۶۳فعال، گزارش ۲۰۲۵
گواتمالا گواتمالانیروی هواییUH-1H۸فعال، گزارش ۲۰۲۵
هندوراس هندوراسنیروی هواییUH-1H۵فعال، گزارش ۲۰۲۵
ایران ایرانهوانیروز ارتش شاهنشاهی ایران و پس از انقلاب هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی ایرانAB-205A / بل ۲۰۵۸۸موجودی ثبت‌شدهٔ ارتش شاهنشاهی ایران در پایان ۱۹۷۸. تعداد فعال کنونی این خانواده در منبع ۲۰۲۵ به‌طور جداگانه گزارش نشده است.[۱۵]
عراق عراقهوانوردی نیروی زمینیUH-1H۱۵فعال، گزارش ۲۰۲۵
ژاپن ژاپننیروی زمینی دفاع‌ازخود ژاپنUH-1J۱۲۶فعال، گزارش ۲۰۲۵. دریافت این گونه از سال مالی ۱۹۹۳ آغاز شد.[۱۴]
اردن اردننیروی هواییUH-1H۳۶فعال، گزارش ۲۰۲۵
کنیا کنیانیروی هواییUH-1H۷فعال، گزارش ۲۰۲۵
لبنان لبناننیروی هواییUH-1H۳۸فعال، گزارش ۲۰۲۵
پاناما پاناماخدمات ملی هوانوردی دریاییUH-1H۶فعال، گزارش ۲۰۲۵
پاراگوئه پاراگوئهنیروی هواییUH-1H۱۲فعال، گزارش ۲۰۲۵
تونس تونسنیروی هواییUH-1H/N۱۶رقم ترکیبی گونه‌های H و N، گزارش ۲۰۲۵
ترکیه ترکیهنیروی هواییUH-1H۵۶فعال، گزارش ۲۰۲۵
ترکیه ترکیهنیروی زمینیUH-1H۸۶فعال، گزارش ۲۰۲۵
اوگاندا اوگاندانیروی هواییUH-1H۵فعال، گزارش ۲۰۲۵
اروگوئه اروگوئهنیروی هواییUH-1H۳فعال، گزارش ۲۰۲۵
یمن یمننیروی هواییUH-1H۴فعال، گزارش ۲۰۲۵

جستارهای وابسته

پانویس

  1. 1 2 "The World's Best Pickup Truck". Air & Space Magazine (in English). Smithsonian Institution. Retrieved 20 اوت 2026.
  2. 1 2 3 "The XH-40 Flight Demonstration". The Portal to Texas History (in English). University of North Texas Libraries Special Collections. 20 اکتبر 1956. Retrieved 20 اوت 2026.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 "End of an era – US Army retires its last Bell Hueys". Vertical Flight Society (in English). اکتبر 2017. Retrieved 20 اوت 2026.
  4. 1 2 3 "2026 World Air Forces directory". FlightGlobal (in English). FlightGlobal، با داده‌های Cirium. Retrieved 20 اوت 2026.
  5. 1 2 3 4 5 6 "Last UH-1 Huey, a 42 year military veteran retires". United States Army (in English). 25 ژانویه 2017. Retrieved 20 اوت 2026.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 "Bell UH-1H Iroquois "Huey" Smokey III". National Air and Space Museum (in English). Smithsonian Institution. Retrieved 20 اوت 2026.
  7. 1 2 3 "Origins of Fort Novosel and Army Aviation". Fort Novosel (in English). United States Army. Retrieved 20 اوت 2026.
  8. ↑ "Kaman K-225". National Air and Space Museum (in English). Smithsonian Institution. Retrieved 20 اوت 2026.
  9. 1 2 3 "Bell UH-1H Iroquois (Huey)". The Museum of Flight (in English). Retrieved 20 اوت 2026.
  10. ↑ "UH-1 helicopters retire from service at National Training Center". United States Army (in English). 13 ژانویه 2012. Retrieved 20 اوت 2026.
  11. 1 2 3 "2026 USAF & USSF Almanac Equipment: Total Aircraft Inventory (TAI)". Air & Space Forces Magazine (in English). Retrieved 20 اوت 2026.
  12. 1 2 "Bell Huey: A Legend Retires in Germany". Bell Newsroom (in English). Bell Textron. 7 اکتبر 2021. Retrieved 20 اوت 2026.
  13. 1 2 "Bell UH-1H (UH-1D) Iroquois (Huey)". Pima Air & Space Museum (in English). Retrieved 20 اوت 2026.
  14. 1 2 3 "航空機". Japan Ground Self-Defense Force (in Japanese). Ministry of Defense of Japan. Retrieved 20 اوت 2026.
  15. 1 2 "The Military Balance 1978/79" (PDF). Air Force Magazine (in English). 61 (12): 89. 1978. {{cite journal}}: از پارامتر ناشناخته |ماه= صرف‌نظر شد (کمک)
  16. 1 2 "2025 World Air Forces directory". FlightGlobal (in English). FlightGlobal، با داده‌های Cirium. Retrieved 20 اوت 2026.
  17. ↑ "Bell UH-1 D". Deutsches Museum (in German). Retrieved 20 اوت 2026.
  18. ↑ "Agusta Bell AB.204B". Aeronautica Militare (in English). نیروی هوایی ایتالیا. 16 اکتبر 2023. Retrieved 20 اوت 2026.
  19. ↑ "The RAAF Rotary Wing Experience: Preparing for War" (PDF). Royal Australian Air Force (in English). Department of Defence, Australia. Retrieved 20 اوت 2026.
  20. ↑ "Air Force News, Issue 245" (PDF). New Zealand Defence Force (in English). Royal New Zealand Air Force. آوریل 2022. Retrieved 20 اوت 2026.
  21. ↑ "Bell Delivers Huey II to Bosnia and Herzegovina". Bell Newsroom (in English). Bell Textron. 21 دسامبر 2021. Retrieved 20 اوت 2026.

منابع

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ بل یواچ-۱ ایروکوای موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.