آبخیزداری
آبخیزداری (به انگلیسی: Watershed management)، مطالعهٔ ویژگیهای یک حوضهٔ آبخیز و فرایند بررسی و اجرای طرحها و برنامهها با هدف توزیع پایدار منابع حوضهٔ آبخیز و تضمین پایداری کارکردهای آن با توجه به تأثیری است که بر پوشش گیاهی و جانوری و انسانی آن حوضه دارد.[۱][۲]
در یک طرح آبخیزداری سعی میشود با شناخت ظرفیتها و قابلیتهای مختلف یک منطقه جغرافیایی محدود شده در قالب یک حوزه آبخیز، ضمن حل مشکلات مختلف بومشناسی، زیرساختی، انسانی، زیستی و … بیشترین بهرهبرداری انسانی در جهت رفاه حال آبخیزنشینان، در کنار تضمین توسعه پایدار آبخیز انجام شود.[۳]
مشخصههای یک حوزه آبخیز که سازمانها به دنبال مدیریت آن هستند شامل تأمین آب، کیفیت آب، زهکشی، رواناب فاضلابهای سطحی، حقوق آب و برنامهریزی کلی و بهرهبرداری از آبخیز هستند. زمینداران، آژانسهای کاربری زمین، متخصصان مدیریت فاضلابهای سطحی، متخصصان محیط زیست، نقشهبردارهای منابع آبی و جوامع همه نقش اساسی در مدیریت آبخیز ایفا میکنند.
کنترل آلودگی
در سامانهها و روشهای مربوط به کشاورزی، شیوههای مرسوم برای کنترل آلودگی، استفاده از نوارهای میانگیر، راهآبهای علفی، ایجاد و احیای تالابها و همچنین بهکارگیری اشکال مختلف کشاورزی پایدار مانند خاکورزی حفاظتی، تناوب کشت و کشت درهم است. پس از انجام برخی اقدامات مشخص برای کنترل آلودی، بهطور مداوم این سیستمها تحت نظارت قرار میگیرد تا از کارکرد صحیح آنها در جهت بهبود کیفیت محیط اطمینان حاصل شود.
در محیطهای شهری، مدیریت مناطق برای جلوگیری از فرسایش خاک و کنترل جریان آبهای سطحی چند مورد از حوزههایی هستند که مورد توجه قرار میگیرند. چند نمونه از روشهای مورد استفاده برای مدیریت روانآبهای سطحی قبل از رسیدن به کانال عبارتند از: حوضچههای نگهداری، سامانههای پالایش و تالابها هستند. مهم است که روانآب برای نفوذ (آبشناسی) به خاک فرصت داده شود تا خاک و پوشش گیاهی بتوانند به عنوان «صافی» قبل از رسیدن آب به جویبارها یا دریاچهها عمل کنند. در مورد پیشگیری از فرسایش خاک، چند روش رایج بهکارگیری از حصارهای گلولای، روکشهای پلاستیکی منظره دربردارندهٔ دانههای علف و بذرکاری دوغابی است. هدف اصلی در همه موارد، کاهش حرکت آب به منظور جلوگیری از انتقال خاک است.
قوانین محیطزیستی
معمولا قوانین محیطزیستی اقدامت و شرایطی که سازمانهای گوناگون باید در زمینه آبخیزداری انجام دهند مشخص میکند. برخی قوانین الزام میکنند که برنامهریزی انجام شود، برخی دیگر میتوانند یک برنامه را از نظر قانونی لازمالاجرا کنند، و برخی دیگر چارچوبهایی را مشخص میکنند که در توسعه و برنامهریزی چه کارهایی میتوان انجام داد و چه کارهایی ممنوع است. بیشتر کشورها و ایالات کشورهای فدرالی قوانین خود را در مورد مدیریت حوزههای آبخیز دارند.
افرادی که نگران حفاظت از زیستگاههای آبزی هستند حق دارند در فرایندهای قانونی و برنامهریزی که بر این زیستگاهها تأثیر میگذارد مشارکت کنند. با داشتن درک روشن از اینکه با چه کسانی باید صحبت کرد و چگونه میتوان موضوع حفظ پاکی آبراهها را مطرح کرد، هر عضو جامعه میتواند به یک مدافع مؤثر برای حفاظت از حوزههای آبخیز تبدیل شود.
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ "Watershed Management - Overview". CT.gov - Connecticut's Official State Website (به انگلیسی). Retrieved 2022-10-11.
- ↑ «Watershed Management - an overview | ScienceDirect Topics». www.sciencedirect.com. دریافتشده در ۲۰۲۲-۱۰-۱۱.
- ↑ «آبخیزداری» [مهندسی منابع طبیعی- محیطزیست و جنگل] همارزِ «watershed management»؛ منبع: گروه واژهگزینی. دفتر دوازدهم. فرهنگ واژههای مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۱۴۳-۶۶-۸ (ذیل سرواژهٔ آبخیزداری)
