انریکو رافائلی

انریکو جوزپه رافائلی
Enrico Giuseppe Raffaelli
تحصیلاتدانشگاه ساپینزای رم؛ دانشگاه ناپل شرقی؛ مدرسهٔ عملی پژوهش‌های عالی
پیشه(ها)ایران‌شناس، پژوهشگر تاریخ ادیان، استاد دانشگاه
کارفرمادانشگاه تورنتو
زمینه فعالیتزرتشتی‌گری، اوستا، فارسی میانه، ادبیات ایران پیش از اسلام، تاریخ اختربینی در ایران

انریکو جوزپه رافائلی ایران‌شناس و پژوهشگر تاریخ ادیان و زرتشتی‌گری و دانشیار گروه مطالعات تاریخی دانشگاه تورنتو است. حوزهٔ اصلی پژوهش او تاریخ زرتشتی‌گری، ادبیات دینی ایران پیش از اسلام، متون آیینی اوستا، ادبیات فارسی میانه و به‌ویژه متون آخرالزمانی پهلوی، و نیز تاریخ اختربینی در ایران پیش از اسلام است.[۱][۲]

رافائلی در پژوهش‌های خود به پیوند میان دین زرتشتی و دانش‌ها و سنت‌های فکری جهان باستان نیز پرداخته است. بخش مهمی از آثار او به جایگاه اختربینی در متون زرتشتی دورهٔ ساسانی و سده‌های نخست اسلامی و ارتباط آن با سنت‌های اختربینی میان‌رودانی، یونانی و هندی اختصاص دارد.[۱]

تحصیلات

رافائلی تحصیلات دورهٔ کارشناسی خود را در دانشگاه ساپینزای رم گذراند و در آنجا در رشتهٔ ایران‌شناسی با تمرکز بر زرتشتی‌گری و زبان‌های ایران پیش از اسلام تخصص یافت.[۲]

او میان سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴ تحصیلات دکتری خود را دربارهٔ زرتشتی‌گری به‌صورت مشترک در دانشگاه ناپل شرقی و بخش علوم دینی مدرسهٔ عملی پژوهش‌های عالی در پاریس گذراند.[۲] رسالهٔ دکتری او با عنوان «سی‌روزگ و ترجمهٔ فارسی میانهٔ آن: تحلیلی زبان‌شناختی و تاریخی ـ دینی» زیر نظر فرانتس گرنه تهیه شد و در ۲۶ مارس ۲۰۰۴ دفاع شد.[۳]

موضوع این رساله متن اوستایی سی‌روزگ و ترجمهٔ فارسی میانهٔ آن بود. این متن بخشی از خرده‌اوستا است و در دو تحریر کوتاه و بلند باقی مانده است. هر دو تحریر شامل سی‌وسه بند برای ستایش ایزدان و دیگر موجودات مینوی زرتشتی هستند.[۳]

فعالیت دانشگاهی

در سال ۲۰۰۷ رافائلی برای تدریس و پژوهش در حوزهٔ تاریخ زرتشتی‌گری در دانشگاه تورنتو برگزیده شد. این جایگاه در چارچوب برنامهٔ تاریخ ادیان پردیس میسیساگای دانشگاه تورنتو ایجاد شده بود و از جمله اهداف آن گسترش مطالعهٔ دانشگاهی زرتشتی‌گری در ارتباط با تاریخ ادیان ایران، خاورمیانه و آسیای جنوبی بود.[۴]

او اکنون دانشیار گروه مطالعات تاریخی دانشگاه تورنتو در میسیساگا در حوزهٔ تاریخ ادیان است. دانشگاه تورنتو تخصص اصلی او را «تاریخ زرتشتی‌گری» معرفی می‌کند.[۱]

رافائلی در دانشگاه تورنتو درس‌هایی در زمینهٔ متون دینی زرتشتی، دین در شاهنشاهی ساسانی و ادبیات آخرالزمانی زرتشتی ارائه کرده است. در درس مربوط به متون دینی زرتشتی، متون عمدتاً پیشااسلامی از دیدگاه آموزه‌های دینی و تاریخ زرتشتی‌گری بررسی می‌شوند؛ درس مربوط به دورهٔ ساسانی نیز همزیستی و تعامل زرتشتی‌گری با مانوی‌گری، مسیحیت، یهودیت و مزدکی‌گری را بررسی می‌کند.[۵][۶]

زمینه‌های پژوهش

پژوهش‌های رافائلی را می‌توان عمدتاً در سه حوزه دسته‌بندی کرد: مطالعهٔ متون اوستایی و پهلوی زرتشتی، تاریخ اختربینی در ایران پیش از اسلام، و ادبیات آخرالزمانی و کیهان‌شناختی زرتشتی.[۱]

اوستا و ادبیات پهلوی

بخش مهمی از پژوهش‌های رافائلی به تاریخ انتقال، ساختار، عنوان‌گذاری و کارکرد آیینی متون اوستایی اختصاص دارد. او علاوه بر پژوهش مفصل دربارهٔ سی‌روزگ، دربارهٔ یشت‌ها، رابطهٔ یشت‌ها با تقویم زرتشتی و عنوان‌های مختلف آن‌ها نیز مقاله منتشر کرده است.[۱]

در مقاله‌ای در سال ۲۰۲۰، او عنوان‌های یشت‌های ۵، ۸، ۹، ۱۵، ۱۸ و ۱۹ را بررسی کرد و میان عنوان‌هایی که از نام شخصیت یا ایزد اصلی متن گرفته شده‌اند، عنوان‌های برگرفته از نام روزهای تقویمی و عنوان‌های آمیخته تمایز گذاشت.[۱]

یکی دیگر از زمینه‌های پژوهشی او متون فارسی میانهٔ آخرالزمانی است. او در دانشگاه تورنتو نیز درس تحصیلات تکمیلی‌ای دربارهٔ فرجام‌شناسی فردی و جهانی زرتشتی و متون آخرالزمانی پهلوی ارائه کرده است.[۷]

سی‌روزگ

مهم‌ترین تک‌نگاری رافائلی دربارهٔ متون زرتشتی کتاب سی‌روزگ در زرتشتی‌گری: تحلیلی متنی و تاریخی ـ دینی است که در سال ۲۰۱۴ از سوی راتلج منتشر شد. کتاب بر نسخه‌های اوستایی و پهلوی سی‌روزگ تمرکز دارد و شامل بررسی سنت نسخه‌شناختی، ویرایش و ترجمهٔ متن و شرح مفصل زبان‌شناختی و تاریخی ـ دینی است.[۸]

رافائلی در این کتاب ساختار، زبان و جایگاه تاریخی متن اوستایی را بررسی و برای بازسازی کارکرد آیینی اولیهٔ آن کوشش کرده است. بخش دیگری از کتاب به ترجمهٔ پهلوی سی‌روزگ می‌پردازد که چندین سده پس از تدوین متن اوستایی و در دوره‌ای شکل گرفت که زبان اوستایی دیگر برای بیشتر جامعهٔ زرتشتی قابل فهم نبود.[۸]

جمشید چوکسی در نقد این کتاب، آن را پژوهشی تفصیلی دربارهٔ تاریخ نسخه‌ها، زبان اوستایی و پهلوی و ارتباط سی‌روزگ با دیگر بخش‌های اوستا دانسته و بر اهمیت آن برای مطالعهٔ سنت متنی زرتشتی تأکید کرده است.[۹]

اختربینی در ایران پیش از اسلام

یکی دیگر از موضوعات اصلی آثار رافائلی تاریخ اختربینی در ایران باستان و به‌ویژه دورهٔ ساسانی است. نخستین کتاب او، طالع جهان: زایچهٔ جهان و انسان نخستین در اختربینی زرتشتی، در سال ۲۰۰۱ منتشر شد. این اثر به جایگاه اختربینی در زرتشتی‌گری، ارتباط آن با سنت‌های میان‌رودانی، یونانی و هندی و تأثیر آن بر اختربینی دورهٔ اسلامی می‌پردازد.[۱][۱۰]

از موضوعات مورد بررسی او در این زمینه «زایچهٔ جهان» و زایچهٔ کیومرث در بندهشن است. رافائلی مدخل «زایچه» در دانشنامه ایرانیکا را نیز نوشته است؛ این واژه در فارسی میانه به معنای «زایچه» یا «طالع تولد» به کار رفته است.[۱۱]

رافائلی در مقالهٔ «اختربینی و دین در متون پهلوی زرتشتی» نیز شواهد اختربینی موجود در متون دینی فارسی میانه از دورهٔ ساسانی تا حدود سدهٔ دهم میلادی را بررسی کرده است. در این متون، اجرام آسمانی نیک، از جمله صورت‌های منطقه‌البروج، خورشید و ماه، در برابر اجرام آسمانی زیانکار، از جمله سیارات و گره‌های ماه، قرار می‌گیرند.[۱۲]

او در همین پژوهش به آموزه‌هایی چون زایچهٔ پیدایش جهان و کیومرث، تبیین اختربینانهٔ مرگ کیومرث در سی‌سالگی، فرمانروایی هزاره‌ای صورت‌های منطقه‌البروج و زحل و نسبت دادن اعضای بدن به اجرام آسمانی پرداخته است.[۱۳]

رافائلی همچنین مدخل «اختربینی در جهان ایرانی پیش از اسلام» را برای دانشنامهٔ تاریخ باستان نوشته است. این مدخل تاریخ تحول دیدگاه‌های مربوط به جهان آسمانی را از متون اوستایی تا منابع پهلوی دنبال می‌کند و به‌ویژه بر دورهٔ ساسانی، که شواهد روشنی از رواج اختربینی در ایران در دست است، تمرکز دارد.[۱۴]

دانشنامه ایرانیکا

رافائلی از نویسندگان دانشنامه ایرانیکا است. دو مدخل ثبت‌شدهٔ او در این دانشنامه «زایچه» و «سی‌روزگ» هستند.[۱۵]

مدخل «سی‌روزگ» ساختار دو تحریر این متن در نسخه‌های خطی، ارتباط بندهای آن با ایزدان روزهای ماه زرتشتی و کاربردهای آیینی آن را بررسی می‌کند.[۱۶]

آثار

کتاب‌ها

  • L'oroscopo del mondo: Il tema di nascita del mondo e del primo uomo secondo l'astrologia zoroastriana، میلان: میمسیس، ۲۰۰۱، ۲۱۶ صفحه.[۱]
  • The Sih-Rozag in Zoroastrianism: A Textual and Historico-Religious Analysis، لندن و نیویورک: راتلج، ۲۰۱۴.[۸]

آثار ویراسته

  • شمارهٔ ویژهٔ «میراث ادبی ایران پیش از اسلام»، مجلهٔ Iranian Studies، جلد ۴۵، شمارهٔ ۲، ۲۰۱۲؛ ویراستار مهمان.[۱]
  • فیلیپ ژینیو، Chrétiens et mazdéens en terre d’Iran à l’époque sassanide، به‌کوشش انریکو رافائلی و ماتئو دِ کیارا، رم، ۲۰۱۴.[۱]

مقاله‌ها و فصل‌های برگزیده

  • «نمودارهای زایچه جهان»، East and West، جلد ۴۹، ۱۹۹۹، صص ۲۸۵–۲۹۱.[۱]
  • «واژه‌ها و آموزه‌های فارسی میانه در متون عربی»، در مجموعهٔ مقالات چهارمین کنگرهٔ اروپایی ایران‌شناسی، ۲۰۰۲.[۱]
  • «متن اوستایی سه‌روزگ و ترجمهٔ فارسی میانهٔ آن»، در مجموعهٔ مقالات پنجمین کنفرانس انجمن ایران‌شناسی اروپا، ۲۰۰۶.[۱]
  • «فصل اختربینیِ شکند گمانیک ویچار»، در Kayd: Studies in the History of Mathematics, Astronomy and Astrology in Memory of David Pingree، ۲۰۰۹.[۱]
  • «بندهشن ۲۶ و سی‌روزگ پهلوی: یادداشت‌های تطبیقی»، در مجموعهٔ مقالات ششمین کنفرانس اروپایی ایران‌شناسی، ۲۰۱۰.[۱]
  • «امشاسپندان و یاران آنان: همکاران زرتشتی»، در مجموعهٔ بزرگداشت پیر لوکوک، ۲۰۱۶.[۱]
  • «اختربینی و دین در متون پهلوی زرتشتی»، Journal Asiatique، ۲۰۱۷.[۱۲]
  • «یشت‌ها و بیان‌یشت‌ها: ملاحظاتی دربارهٔ تاریخ سرودهای اوستایی»، در مجموعهٔ بزرگداشت آدریانو روسی، ۲۰۱۹.[۱]
  • «عنوان‌های نام روز، عنوان‌های محتوایی، عنوان‌های آمیخته: نام‌های گوناگون یشت‌های ۵، ۸، ۹، ۱۵، ۱۸ و ۱۹»، Studia Iranica، ۲۰۲۰.[۱]
  • «بررسی عنوان‌ها در نسخه‌های اف۱ و ای۱: متون آغازین»، Iran Namag، ۲۰۲۱.[۱]
  • «دهمان‌آفرین و سروش: بررسی یک پیوند»، دبیر، ۲۰۲۴. این مقاله ارتباط میان دهمان‌آفرین و سروش را در بخش‌هایی از ادبیات پهلوی و استمرار این پیوند در آیین‌های زرتشتی بررسی می‌کند.[۱۷]

مدخل‌های دانشنامه‌ای

  • «زایچه»، دانشنامه ایرانیکا.[۱۱]
  • «سی‌روزگ»، دانشنامه ایرانیکا.[۱۵]
  • «اختربینی در جهان ایرانی پیش از اسلام»، دانشنامهٔ تاریخ باستان: آسیا و آفریقا، ۲۰۲۱.[۱]
  • «آخرالزمان در زرتشتی‌گری، دورهٔ پیشااسلامی و آغاز دورهٔ اسلامی»، دانشنامهٔ تاریخ باستان: آسیا و آفریقا، ۲۰۲۱.[۱]

جستارهای وابسته

منابع

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 "Enrico Raffaelli". Department of Historical Studies, University of Toronto Mississauga (in English). Retrieved 14 سپتامبر 2026.
  2. 1 2 3 "Raffaelli, Enrico Giuseppe". Elahé Omidyar Mir-Djalali Institute of Iranian Studies, University of Toronto (in English). Retrieved 14 سپتامبر 2026.
  3. 1 2
  4. ↑
  5. ↑ "Zoroastrian Religious Writings". Elahé Omidyar Mir-Djalali Institute of Iranian Studies (in English). Retrieved 14 سپتامبر 2026.
  6. ↑ "The Sasanian Empire: Religions at the Crossroads in Ancient Iran". Elahé Omidyar Mir-Djalali Institute of Iranian Studies (in English). Retrieved 14 سپتامبر 2026.
  7. ↑ "Zoroastrian Apocalyptic Literature: To the Netherworld and Beyond". Elahé Omidyar Mir-Djalali Institute of Iranian Studies (in English). Retrieved 14 سپتامبر 2026.
  8. 1 2 3 "The Sih-Rozag in Zoroastrianism: A Textual and Historico-Religious Analysis" (in English). Routledge. 2014. Retrieved 14 سپتامبر 2026.
  9. ↑
  10. ↑ "Enrico Raffaelli". University of Toronto (in English). Retrieved 14 سپتامبر 2026.
  11. 1 2 Raffaelli, Enrico G. (2000). "ZĀYČA". Encyclopaedia Iranica (in English).
  12. 1 2
  13. ↑ "Astrology and Religion in the Zoroastrian Pahlavi Texts" (in English). University of Toronto. 2017. Retrieved 14 سپتامبر 2026.
  14. ↑ Raffaelli, Enrico (2021). "Astrology in the Pre-Islamic Iranian World". The Encyclopedia of Ancient History: Asia and Africa (in English). doi:10.1002/9781119399919.eahaa00033.
  15. 1 2 "Enrico G. Raffaelli". Encyclopaedia Iranica (in English). Retrieved 14 سپتامبر 2026.
  16. ↑ Raffaelli, Enrico G. "SĪH-RŌZAG". Encyclopaedia Iranica (in English).
  17. ↑

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.