ایزدان غارهای جهان زیرین

ایزدان غارهای جهان زیرین
یکی از ایزدان غارهای جهان زیرین در قطعه‌ای از پاپیروس تدفینی امدوات
سلاحچاقو
منطقهدوات

ایزدان غارهای جهان زیرین گروهی از ایزدان فرعی مصر باستان بودند که در دوات جای داشتند و در باورهای دینی مصر باستان، مجازات روان‌های محکوم‌شده، از جمله با گردن‌زدن یا بلعیدن آنان، به این ایزدان نسبت داده می‌شد.[۱][۲]

توصیف و تقسیم‌بندی

مصریان باستان باور داشتند که در جهان مردگان، یعنی دوات، دست‌کم دوازده غار وجود دارد که ایزدان هراس‌انگیز و موجودات فراطبیعی در آنها سکونت دارند و از روان بدکاران تغذیه می‌کنند. چندین پاپیروس تدفینی، همراه با نگاره‌های دیواری برخی آرامگاه‌های دره پادشاهان و تالار جنوبی اوزیریون در ابیدوس، این ایزدان را فهرست کرده‌اند. وظیفهٔ آنان نابود کردن، غالباً از راه گردن‌زدن، دشمنان رع، ایزد خورشید، و دختر او ماعت، ایزدبانوی حقیقت و عدالت، دانسته می‌شد.[۱]

این موجودات به‌شکلی منظم در متنی موسوم به «افسون دوازده غار» فهرست شده‌اند که از پاپیروس شمارهٔ ۲۴۷۴۲ قاهره شناخته می‌شود. این پاپیروس به دوران فرمانروایی آمنهوتپ دوم، فرعون دودمان هجدهم مصر، در حدود ۱۴۲۷ تا ۱۴۰۱ پیش از میلاد بازمی‌گردد.[۳][۱]

هفت غار نخست شامل گروه‌هایی از سه مومیایی و سه ایزد انسان‌ریخت بودند و در هر سه‌گانه دو ایزد نر و یک ایزد ماده حضور داشتند. از غار هشتم تا بیستم شمار ایزدان ثابت نبود؛ برای نمونه، در غار هشتم هفت گروه در کنار چند ایزد منفرد قرار داشتند و در غار نهم دست‌کم بیست ایزد حضور داشتند.[۳]

در کنار فهرست نام و جایگاه این ایزدان، معمولاً ستون‌هایی نیز دیده می‌شود که پیشکش‌های لازم برای آنان و همچنین سودهایی را که مرده در صورت خشنود ساختن آنان دریافت می‌کرد، مشخص می‌کند. بر پایهٔ این باورها، پس از آرام و خشنود شدن این ایزدان، آنان می‌توانستند حرکت آزاد مرده در جهان پس از مرگ را ممکن سازند و برای او خوراک و روشنایی در تاریکی فراهم کنند.[۳]

ایزدان یازده غار نخست

آرامگاه KV2 متعلق به رامسس چهارم در دره پادشاهان و همچنین نسخه‌هایی از کتاب مردگان شماری از ایزدان غارها را معرفی می‌کنند. جورج هارت این مجموعه را چنین خلاصه کرده است:[۲]

ایزدان غارهای جهان زیرین در فهرست جورج هارت
غار ایزدان و موجودات
۱ الف) نه ایزد شغال‌سر که از گوشت گندیده تغذیه می‌کنند؛ ب) ایزدان مارگونهٔ نگهبان «سرزمین خاموش»
۲ الف) مار آتش‌افکنی به نام «سِسی»؛ ب) ایزدان ازلیِ گربه‌ماهی‌سر به نام «ناریو»
۳ الف) نِهِب‌کاو؛ ب) نه ایزد گربه‌ماهی‌سر به رهبری اوزیریس
۴ «بزرگِ بر شکم خویش»
۵ الف) نوت؛ ب) اوزیریس با آلت تناسلی افراشته
۶ تاتنن
۷ —
۸ «آنان که برتران خود را به آسمان برمی‌افرازند»
۹ ایزدان نو
۱۰ ایزدبانوان نالان با تبرهایی خون‌چکان
۱۱ آموت
سایر —

ایزدان غار دهم

ریچارد اچ. ویلکینسون گروه‌های مختلف ایزدان و موجودات فراطبیعی غار دهم را بر پایهٔ کنش سودمندی که پس از خشنود شدن برای مرده انجام می‌دادند، چنین دسته‌بندی کرده است:[۱]

ایزدان غار دهم و کارکردهای منسوب به آنان
ایزدان کردار سودمند منسوب
«آنان که از آنِ روشنایی خورشیدند» به مرده روشنایی می‌بخشند.
«آنان که در دست می‌گیرند» سبب می‌شوند مرده مورد ستایش قرار گیرد.
«نه ایزدی که از ساکنان غار پاسداری می‌کنند» به مرده دم زندگی می‌بخشند.
«نه ایزدی که بازوانشان پنهان است» به مرده منزلت و بزرگواری می‌بخشند.
«ایزدبانوی پنهان» موجب نیرومندی روان و سالم ماندن بدن می‌شود.
«روان‌های ایزدانی که به اعضای اوزیریس بدل شدند» آرامش مرده را فراهم می‌کنند.
«آنان که رع را می‌پرستند» سبب می‌شوند مرده از هیچ‌یک از دروازه‌های جهان زیرین رانده نشود.
«آنان که چهره‌هایی جنگاور دارند» سبب می‌شوند مرده در گرم‌ترین جایگاه‌های جهان زیرین خنک بماند.

جستارهای وابسته

منابع

  1. 1 2 3 4 ویلکینسون, ریچارد اچ. (2003). The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt (in انگلیسی). Thames & Hudson. p. 80. ISBN 0-500-05120-8.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
  2. 1 2 هارت, جورج (1986). A Dictionary of Egyptian Gods and Goddesses (in انگلیسی). Routledge. pp. 62–63. ISBN 0-415-05909-7.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
  3. 1 2 3 هورنونگ, اریک (1999). The Ancient Egyptian Books of the Afterlife (in انگلیسی). Cornell University Press. p. 54. ISBN 0-8014-8515-0.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.