ایل بیگزاده شیربیگی

ایل بیگ‌زاده شیربیگی یا مکری‌های محال باریکان یکی از شاخه‌های ایل مکری در مکریان به‌شمار می‌روند که نسبِ آن‌ها به اردشیربیگ مکری بابامیری ملقب به ایلخان مکری و اردشیر بیگ باریکان می‌رسد. اردشیر بیگ مکری بابامیری یکی از نوادگان امیرسیف الدین خان مکری و بداق السلطان مکری بود که در سال ۱۱۵۰هجری شمسی در موکریان متولد شد. پدرش میربهرام بیگ مکری و پدربزرگش کیخسروبیگ مکری هردو، امیر امارت مکریان بودند. شایان ذکر است که نادرشاه افشار بعد از شکست دادن عثمانی‌ها و بیرون راندن آنان از گرجستان، حکم فرمانروایی بر گرجستان را به کیخسروبیگ مکری اعطا نمود.

اردشیربیگ مکری نیز به حکم فتحعلی شاه قاجار در سال ۱۲۰۰هجری شمسی به امارت مکریان منصوب شد. وی مردی سیاس و زیرک بود و برای حفظ اتحاد و نظم در منطقهٔ تحت امر خود با خوانین وعشایر محلی مکریان من جمله مامش، زرزا و غیره با مدارا رفتار می‌کرد و با بیشتر آنان به وسیلهٔ نسبت فامیلی و خویشاوندی سببی (ازدواج) پیوندهای محکمی برقرار کرد. وی ۲۴پسر داشت که هر کدام از آنان در بخش‌هایی از مکریان به ویژه در حوالی بوکان، مهاباد و میاندوآب (شامات و رودخانه مجید خان بوکان) دارای دهات و املاک مخصوص به خودشان بودند. به دلیل وسعت املاک و قدرت و حکم حکومتی امارت مکری اردشیربیگ، ایل مکری و تمامی ایلات منطقه در دایرهٔ حکومت و نفوذ وی بودند.

تا میزانی که حکومت مرکزی قاجار نیز گاهی نگران این میزان از قدرت وی بود. حسادت و کینهٔ برخی از خوانین محلی نیز کاملاً مشهود و محسوس بود و همواره در پی فرصت و موقعیتی بودند تا جایگاه اردشیربیگ و پسرانش را دچار تزلزل کنند.^[۱]

بخشی از این ایل در میاندوآب و حومهٔ آن سکونت داشتند و از ایل‌های کُرد مُکری به‌شمار می‌روند. اردشیربیگ مکری باریکان در سال ۱۲۴۱ هجری قمری (۱۲۰۰ شمسی) به جهت نزدیکی با دربار قاجار، از جانب فتحعلی شاه قاجار با لقب «ایلخانی» به حکم‌رانی ولایت مکری انتخاب می‌شود و بعدها به شیر سلطان بیگ معروف می‌شود.

بخش بزرگی از نواحی شامات مهاباد، رودخانهٔ مجیدخان و نواحی از بوکان تا دریاچه ارومیه و بخش‌هایی از مراغه تحت تملک بیگ‌زاده‌های مکری محال باریکان یا شیربیگی بود.

بر اساس شجره‌نامه‌های به‌جای مانده اردشیر سلطان بیگ ۲۴ فرزند ذکور داشت. نام برخی از پسران وی عبارتند از: عمادالدین بیگ (عباس بیگ)، علی پاشا، حسن بیگ، حسین بیگ، محمدامین بیگ وعبدالرحمان بیگ. هم‌اکنون تمامی طوایف و نوادگان اردشیر بیگ ایلخان مکری باریکان از جمله: بیگ زادگان مکری باریکان، طوایف آقا بیگی، قاسملو، سێله‌که، حسنخانی، پاشایی و شیربیگی، به ایل بیگزاده شیربیگی یا مکری محال باریکان معروف هستند. قابل ذکر است که بیگزادگان مکری محال‌باریکان یا شیربیگی با طایفه باریک متفاوت و مجزا بوده و در واقع طایفه باریک در محال باریکان از رعایا و کارگزاران بیگزادگان مکری محال‌باریکان بوده‌اند.

نوادگان پسران دیگر عمدتاً در ارومیه، ترکیه، آذربایجان، گرجستان و روسیه به‌سر می‌برند. بیگ زادگان شیربیگی هم‌اکنون در تمامی شهرهای مکریان (اشنویه، نقده، مهاباد، بوکان، میاندوآب، شاهین دژ، پیرانشهر، و سردشت، ارومیه) شهرهای کردستان عراق (اربیل، صلاح الدین، سوران، سلیمانیه، قلادزه) و شمزینان و آذربایجان، گرجستان و روسیه سکونت دارند.^[۲]

• آریامنش، امید، مێژووی عه‌شیره‌تی کۆن