باجلان

باجُولْوَنْد یا باجلان نام یکی از ایل‌های ایران که در غرب ایران و شمال شرقی عراق زندگی می‌کنند.[۱][۲] دانشنامه جهان اسلام باجولوند هارا را یک ایل لر[۳] و دانشنامه ایرانیکا باجلان را کرد دانسته‌است.[۴]در دانشنامه دیگر نیز باجولوند عضوی از ایل‌های قوم لر به شمار رفته اند [۵]در منابع دیگر نیز از ان ها به عنوان لر‌های فیلی ذکر شده است.[۶][۷][۸]در متون تاریخی نام این ایل به صورتهای باجو،[۹] باجَلَند،[۱۰] باج‌الان،[۱۱] بَجوران و بَجِلان نیز آمده‌است. شاخه اصلی باجلان‌ها در منطقه سرپل ذهاب، بن کوره و قوره‌تو در شمال شهرستان خانقین عراق سکونت دارند. شاخه کوچک‌تری از آنها در شهرستان موصل، بر کرانه چپ رود دجله سکونت دارند. گفته می‌شود باجولوندها مدتها قبل از استان فارس به لرستان تغییر مکان دادند.[۱۲][۱۲] ازجمله باجلان‌های مشهور در عراق می‌توان به ابراهیم باجلان فرمانده پیشمرگه‌های کردستان و از سران اتحادیه میهنی اشاره کرد.[۱۳][۱۴]باجولوند‌های لرستان و خوزستان اتحادیه ایی از پنج طایفه لر سکوند،آروان،قائدرحمت،دالوند،یاراحمدی هستند.[۱۵][۱۶]هنری فیلد در مجموع ایل‌های لر پیشکوه (لرستان) را به چند گروه سلسله و دلفان، طرحانی، بالاگریوه، بیرانوند و باجولوند تقسیم کرده است.[۱۷] و هنری راولینسون طایفه‌های لر کوچک را به دو دسته پیشکوه و پشتکوه تقسیم کرده و ایل‌های پیشکوه را، بالاگریوه، عمله (طرحان) سلسله، دلفان و سه ایل وابسته بیرانوند و باجولوند، هلیلانی نام می‌برد.[۱۸]

باجلان‌ها در ایران

هم‌اکنون باجلان‌ها در غرب ایران، در استان لرستان و شمال استان خوزستان پراکنده‌اند، این ایل در بخش زاغه، شهرستان خرم‌آباد، برخی در شهر دورود و گروهی نیز در شهرهای اندیمشک، دزفول و شوش ساکن هستند.[۱۹][۲۰] برخی از باجلان‌ها نیز در استان قزوین و کرمانشاه و شیراز ساکن هستند.[۱]

باجلان‌های کرمانشاه

ایل باجلان کرمانشاه (در سرپل ذهاب و گیلان غرب)، شامل طایفه‌های زیر است:[۲۱]

  • جمور
  • قازانلو
  • دنده‌وند
  • حاجیلر
  • شیره‌وند
  • گریباوند

باجولوند‌های لرستان

باجلان‌ها در تاریخ لرستان با نام ایل باجلوند نقش مهمی ایفا کرده‌اند. ایل باجلوند (باجلان) در لرستان متشکل از پنج طایفه لر عمده:

سکوند

سکوند برگفته از سکا به معنی دلیر و شجاع[۲۲] که از ۴ طایفه دیگر باجلان از لحاظ جمعیت بزرگتر است.[۱۹] نام ایلی لر و پرجمعیت است که گستره سکونتگاه آن از جنوب استان کرمانشاه (منطقه سکاوند)، نواحی مرکزی استان لرستان تا شمال استان خوزستان می‌باشد.[۲۳] جغرافیای سکونت سکوندها در دوره قاجار تا دشت هُرو در جنوب بروجرد گسترده بوده‌است.[۲۲]سکوندها هم‌اکنون به زبان لری سخن می‌گویند.[۲۲][۲۴] هنری راولینسون سکوندها را از ایل باجلوند و خاستگاه آنان را به همراه ایل بیرانوند، موصل عراق می‌داند و معتقد است بیرانوندها و باجلوندها در سده دوازدهم یعنی در اواخر حکومت صفویه یا در زمان افشاریه از نواحی موصل به لرستان آمدند.[۲۵]اما معین الدین نطنزی بیش از ۸۰۰ سال پیش بیرانوند را یکی از طایفه‌های لر نام مبردمتن کتاب منتخب التواریخ اثر معین الدین نطنزی که بیش از ۸۰۰ سال قبل نگارش شده است و نام ایل‌های اصیل لر در آن ذکر شده است.[۲۶]

دین و زبان

دین

غالب ایل باجلان در لرستان و قزوین شیعه دوازده امامی‌اند در مرزهای ایران و عراق عده‌ای از باجلان‌ها به همراه سرلی‌ها و شبک‌ها فرقه‌های رمزی را تشکیل می‌دهند که خاستگاه آنها، ادیان قدیمی ایرانی است، هر چند پیروان این فرق به‌منظور کاستن از فشار گروه‌های دینی- مذهبی اکثریت، به این شایعه که از غلات (شاخه‌ها) شیعی مسلک هستند، دامن می‌زنند.بقیه آنها شیعه دوازده‌امامی و تعدادی سنی شافعی اند.

زبان

زبان اصلی باجلان‌ها متعلق به زیرشاخه زازا-گورانی از شاخه شمال غربی زبان‌های ایرانی است. پژوهش‌های زبان‌شناسان نشانگر این است که این زبان یک زبان مستقل ایرانی است.[۲۷] ولی برخی دیگر آن را در شمار گویش‌های زبان کردی قرار می‌دهند.[۲۸]باجولوند های لرستان به زبان لری سخن می گویند.[۲۹]

منابع

  1. 1 2 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام kurdish-tribes وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  2. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ToolAutoGenRef2 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  3. ↑ «باجولوند (باجلان)». دانشنامه جهان اسلام. دریافت‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۱۶.
  4. ↑ "BĀJALĀN – Encyclopaedia Iranica". www.iranicaonline.org (به انگلیسی). Archived from the original on 6 February 2019. Retrieved 16 March 2013.
  5. ↑ ابوالحسن بن محمد امین گلستانه، مجمل التواریخ، ج۱، ص۳۰۰، چاپ مدرس رضوی، تهران ۱۳۵۶ش.
  6. ↑ https://rch.ac.ir/article/Details/5497. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  7. ↑ تاریخ زندیه، چاپ: ارنست بئیر تهران ۱۳۶۵ نویسنده: عبدالکریم بن علی الرضاشهاوری شیرازی. ص.۱۲۱.
  8. ↑ عالم ارای نادری جلد: اول ، چاپ: ارنست بئیر تهران ۱۳۶۴ نویسنده: محمد امین ریاحی. ص.۲۵۲.
  9. ↑ عباس عزاوی، عشائر العراق، الکردیة، بغداد، ۱۳۶۶ هجری قمری، ۲/۱۸۴
  10. ↑ محمدکاظم مروی، عالم‌آرای نادری، به کوشش محمدامین ریاحی، تهران، ۱۳۶۴، ۱/۲۵۲، حاشیهٔ ۱
  11. ↑ محمدمهدی استرآبادی، جهانگشای نادری، تهران، ۱۳۶۸، ص ۲۵۱
  12. 1 2 F. Towfīq (۱۵ دسامبر ۱٩٨٧). «AŠĀYER». دانشنامه ایرانیکا. دریافت‌شده در ۱۶ آگوست ۲۰۱۱.
  13. ↑ «نسخه بایگانی شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ نوامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۷ نوامبر ۲۰۱۷.
  14. ↑ https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/03/25/401559/17-نیروی-پیشمرگه-در-شرق-بعقوبه-کشته-و-زخمی-شدند
  15. ↑ «باجولوند دانشکده جهان اسلام».
  16. ↑ «گستره ايل باجولوند -باجول هو- (طوايف سكوند، دالوند، قائدرحمت، ياراحمد و آروان)». پايگاه خبري یافته (لرستان). ۲۰۱۵-۰۳-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۹-۰۳.
  17. ↑ مردم‌شناسی، ایران هنر فیلد، (۲۱۷)الی(۲۳۰)توصیفات ایل‌های لرستان.
  18. ↑ سفرنامه زهاب هنری روالینسون(۱۳۵)جدول ایل‌های لرکوچک.
  19. 1 2 «باجُولْوَنْد (باجَلان)». دانشنامه جهان اسلام. دریافت‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۰.
  20. ↑ علی محمد ساکی، جغرافیای تاریخی و تاریخ لرستان، خرم‌آباد ۱۳۴۳، ص ۱۵۵
  21. ↑ «مقاله باجلان در ایرانیکا».
  22. 1 2 3 اردشیر سگوند. «ایل سگوند و پیوند آن با قوم باستانی سکاها». پایگاه مجلات تخصصی نور. دریافت‌شده در ۱۳ مارس ۲۰۱۳.
  23. ↑ «سگوند». لغتنامه دهخدا. بایگانی‌شده از اصلی در ۲ نوامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۳ مارس ۲۰۱۳.
  24. ↑ «ایل‌های وطوایف لرستان». وب سایت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان لرستان. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ اکتبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۶ مهر ۱۳۸۹.
  25. ↑ راولینسون، هنری لرزیک (۱۳۶۲). سفرنامه راولینسون: گذر از ذهاب به خوزستان. ترجمهٔ سکندر امان‌اللهی بهاروند. تهران: ترجم. ص. ۱۵۲.
  26. ↑ کتاب منتخب التواریخ معینی. معین الدین نطنزی. ص. ۵۳.
  27. ↑ 1986 "Kurds, Kurdistan. v. -- language," The Encyclopaedia of Islam, Vol. V, pp. 479-80.
  28. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام britannica.com وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  29. ↑ https://rch.ac.ir/article/Details/5497. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  • بلو، جویس: گورانی و زازا در "راهنمای زبان‌های ایرانی، جلد دوم: زبان‌های ایرانی نو، ویراستهٔ رودیگر اشمیت. دیمه (صفحه): ۶–۵۵۵
  • مروی وزیر مرو، محمد کاظم (۱۳۶۴). ریاحی، محمد امین، ویراستار. عالم آرای نادری. ج. اول. کتاب فروشی زوّار. ص. ۲۵۲ حاشیه.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.