برتری پاپی

پاپ پیوس نهم در حال افتتاح شورای اول واتیکان. در جریان این شورا بود که برتری پاپ به عنوان یک دگم (اصل اعتقادی غیرقابل‌تردید) اعلام شد.

برتری پاپی (انگلیسی: Papal supremacy) یک دگم در کلیسای کاتولیک است که بر اساس آن، پاپ دارای قدرت و اقتدار کامل، عالی، فوری و جهانی بر کل کلیسا است. این اقتدار به دلیل جایگاه او به عنوان جانشین مسیح (منبع مرئی و بنیاد یگانگی اسقف‌ها و کل مجمع مؤمنان) و به عنوان پیشوای کل کلیسای کاتولیک به او اعطا شده است؛ قدرتی که او همیشه می‌تواند بدون هیچ مانعی اعمال کند.

این دکترین بیشترین اهمیت را در روابط میان کلیسا و دولت در موضوعاتی مانند امتیازات کلیسایی، اقدامات پادشاهان و حتی جانشینی آن‌ها داشته است.

پایه‌گذاری برتری پاپ

کتیبه جلوی بازیلیکای سنت جان لاتران، کلیسای جامع اسقف رم: *Sacros(ancta) Lateran(ensis) eccles(ia) omnium urbis et orbis ecclesiarum mater et caput* به معنای «مقدس‌ترین کلیسای لاتران، مادر و رأس تمام کلیساهای شهر و جهان»

دکترین کلیسای کاتولیک درباره برتری پاپ بر این ایده استوار است که این جایگاه توسط عیسی پایه‌گذاری شده و نظام کنکلاو پاپ به پطرس در سده نخست میلادی بازمی‌گردد. مشروعیت این جایگاه از اعترافات پطرس مستند در Matthew 16:17–19 گرفته شده است؛ زمانی که در پاسخ به اقرار پطرس مبنی بر اینکه عیسی همان مسیحا و پسر خدا است (که بسیاری آن را با مسیح‌شناسی مرتبط می‌دانند)، عیسی پاسخ داد:

خوشا به حال تو ای شمعون، پسر یونا؛ زیرا گوشت و خون این را بر تو آشکار نساخت، بلکه پدر من که در آسمان است. و من به تو می‌گویم که تو پطرس (صخره) هستی و بر این صخره کلیسای خود را بنا می‌کنم و دروازه‌های هاویه (مرگ) بر آن چیره نخواهند شد. کلیدهای پادشاهی آسمان را به تو می‌سپارم؛ هر چه را که در زمین ببندی، در آسمان بسته خواهد شد و هر چه را که در زمین بگشایی، در آسمان گشوده خواهد شد.

اگناتیوس انطاکی در نامه خود به رومیان می‌گوید که کلیسای رم «در جایگاه قلمرو رومیان ریاست دارد» (προκάθηται ἐν τόπῳ χωρίου Ῥωμαίων).

پژوهشگرانی مانند Francis A. Sullivan بیان می‌کنند که تا مدت‌ها پس از سال ۱۵۰ میلادی، هیچ «اسقف» واحدی در رم وجود نداشت و در سه سده نخست، نهاد پاپ به شکل امروزی برقرار نبود. سالیوان «موافقت خود را با اجماع نظر پژوهشگران اعلام کرد که بر اساس شواهد موجود، کلیسای رم دست‌کم برای چندین دهه در سده دوم میلادی، به جای یک اسقف واحد، توسط مجمعی از کشیشان (شورای پیران) اداره می‌شده است.»

Raymond E. Brown ضمن تأیید روند تکاملی نظام اسقفی، معتقد بود که پاپ‌های اولیه نقش‌های ریاستی والایی در میان کشیشان رم داشتند و از این رو، صحبت درباره جانشینان آن‌ها منطقی است.

کلاوس شاتز، تاریخ‌نگار یسوعی اظهار می‌دارد: «اگر کسی از یک مسیحی در سال ۱۰۰، ۲۰۰ یا حتی ۳۰۰ میلادی می‌پرسید که آیا اسقف رم رئیس همه مسیحیان است یا آیا اسقف برتری بر دیگر اسقف‌ها وجود دارد که حرف آخر را در مسائل مربوط به کل کلیسا بزند، او قطعاً پاسخ منفی می‌داد.» او باور دارد دلیل این امر آن است که چنین پرسش‌هایی مقوله‌های مدرنی را پیش‌فرض می‌گیرند که شکل‌گیری آن‌ها زمان‌بر بوده است. او در ادامه به تبیین نحوه درک مفهوم اولویت در سده‌های نخستین می‌پردازد و معتقد است که «بسیار سریع یک رئیس یا فردی به عنوان مقتدایِ اول در میان همتایان پدید آمد.»

در مسیحیت اولیه، کلیسای رم در امور دیگر جوامع مسیحی مداخله می‌کرد تا به حل و فصل اختلافات کمک کند. پاپ کلمنت یکم در اواخر سده نخست میلادی این کار را در کورینت باستان انجام داد. در مسیحیت در دوره قبل از نیقیه، پاپ کورنلیوس شورای متشکل از ۶۰ اسقف آفریقایی و شرقی را تشکیل داد و بر آن ریاست کرد، و رقیب او، یعنی نواتیان، ادعا کرد که «مقام اولویت و برتری را بر عهده گرفته است».

در فرآیند پیچیده توسعه برتری پاپ، دو مرحله کلی را می‌توان متمایز کرد.

نخستین مرحله برتری پاپ

ایرنئوس در دوران مسیحیت در دوره قبل از نیقیه بر این باور بود که پطرس و پولس رسول بنیان‌گذاران کلیسای رم بوده‌اند و پاپ لینوس را به عنوان اسقف جانشین منصوب کرده‌اند.

از آغاز پاپ‌نشین خود در سال ۴۰۱، پاپ اینوسنت یکم به عنوان داور عمومی اختلافات کلیسایی در هر دو بخش شرقی و غربی دیده می‌شد. در دوران پاپ‌نشین او، سریر رسولی رم به عنوان آخرین مرجع برای حل و فصل تمام اختلافات کلیسایی شناخته می‌شد. مکاتبات او با ویکتریسیوس روآن، اکسوپریوس تولوز، الکساندر انطاکیه و دیگران، و همچنین اقدامات او در پی درخواست تجدیدنظر ارائه‌شده به او توسط جان کریسوستوم علیه تئوفیلوس اسکندریه، نشان می‌دهد که فرصت‌هایی از این دست متعدد و متنوع بوده‌اند.

پاپ لئون یکم سهم بسزایی در متمرکز کردن اقتدار معنوی در کلیسا و تایید مجدد قدرت پاپ داشت. اسقف رم به تدریج به عنوان بطریق ارشد در کلیسای غربی نگریسته شد. در چندین نوبت، از لئون خواسته شد تا به عنوان داور در اختلافات سرزمین گل (فرانسه امروزی) عمل کند. یکی از این موارد شامل هیلاری آرل بود که از به رسمیت شناختن جایگاه قضایی لئون سر باز زد. لئون به رویه گذشته متوسل شد: «و از این رو، برادران، ما تمایل داریم شما نیز مانند ما به یاد آورید که به سریر رسولی، به دلیل احترامی که برای آن قائل هستند، بارها و بارها توسط کشیشان قلمرو شما و دیگران رجوع و مشورت شده است، و در موضوعات مختلف تجدیدنظر، همان‌طور که رسم قدیمی ایجاب می‌کرد، تصمیمات را ابطال یا تایید کرده است: و از این طریق "یگانگی روح در رشته صلح (افسسیان ۴:۳)" حفظ شده است». لئون با احساس اینکه حقوق اولویت اسقف رم در خطر است، برای حمایت به قدرت غیرنظامی متوسل شد و از والنتینیان سوم فرمانی در تاریخ ۶ ژوئن ۴۴۵ دریافت کرد که برتری اسقف رم را بر پایه فضایل پطرس، عظمت شهر و مصوبات اولین شورای نیقیه به رسمیت می‌شناخت؛ و شرایط را برای استرداد اجباری هر اسقفی که از پاسخ به احضاریه رم امتناع می‌کرد توسط فرمانداران ایالتی فراهم می‌آورد.

پاپ ژلازیوس یکم که از ۴۹۲ تا ۴۹۶ خدمت می‌کرد، در مناقشه‌ای با آناستاسیوس، امپراتور بیزانس، به همین ترتیب برای حفظ دکترین برتری پاپ مبارزه کرد. این اختلاف یک نقطه آغازین برای درگیری میان سریر مقدس و امپراتوری بود.

از اواخر سده ششم تا اواخر سده هشتم میلادی، چرخش پاپ‌نشین به سمت غرب و رهایی آن از تبعیت در برابر قدرت امپراتوران بیزانس در قسطنطنیه رخ داد. این مرحله گاهی به اشتباه به پاپ گریگوری یکم (که از ۵۹۰ تا ۶۰۴ حکومت کرد) نسبت داده شده است، کسی که مانند پیشینیان خود، برای مردم جهان رومی، نماینده کلیسایی بود که هنوز با امپراتوری هویت می‌یافت. برخلاف برخی از آن پیشینیان، گریگوری مجبور شد با فروپاشی اقتدار امپراتوری در شمال ایتالیا روبرو شود. او به عنوان مقام ارشد غیرنظامی امپراتوری در رم، وظیفه یافت اداره غیرنظامی شهرها را بر عهده بگیرد و برای حفاظت از خودِ رم با مهاجمان لمبارد که آن را تهدید می‌کردند، مذاکره کند. بخش دیگری از این مرحله در سده هشتم، پس از آن رخ داد که ظهور دین جدید اسلام امپراتوری بیزانس را تضعیف کرد و لمباردها فشار خود را در ایتالیا تجدید کردند. پاپ‌ها سرانجام از حاکمان فرانک در غرب درخواست حمایت کردند و از پادشاه فرانک، پپن کهتر، نخستین بخش از سرزمین‌های ایتالیایی را که بعدها به عنوان ایالات پاپی شناخته شد، دریافت نمودند. با تاج‌گذاری شارلمانی توسط پاپ لئون سوم به عنوان نخستین امپراتور کارولینژی، نهاد پاپ از حمایت او نیز برخوردار شد.

در نامه‌های مربوط به شورای دوم نیقیه، از کلیسای رم دو بار به عنوان «رأس همه کلیساها» یاد شده است؛ در همان حال، این نامه‌ها مسیح را به عنوان رأس کلیسا تایید می‌کنند و از پطرس رسول به عنوان «رئیس رسولان» نام برده می‌شود — اما وقتی نام او در کنار پولس می‌آید، هر دو با هم به عنوان «رسولان ارشد» مورد اشاره قرار می‌گیرند.

دومین مرحله برتری پاپ

از میانه سده یازدهم تا میانه سده سیزدهم میلادی، دومین فاز بزرگ در فرآیند به اوج رسیدن «برتری پاپ» رقم خورد. این مرحله نخستین بار در سال ۱۰۷۵ با حمله جسورانه گریگوری هفتم به شیوه‌های سنتی پدیدار شد که به موجب آن‌ها امپراتور، انتصابات مقامات عالی کلیسا را کنترل می‌کرد. این حمله، مناقشات طولانی‌مدت مدنی و کلیسایی را در آلمان و ایتالیا پدید آورد که با نام مناقشه اعطای مقام شناخته می‌شود. در گام دوم، این فاز در سال ۱۰۹۵ با راه‌اندازی جنگ‌های صلیبی توسط اوربان دوم متمایز شد؛ جنبشی که در تلاش برای آزادسازی سرزمین مقدس از سلطه مسلمانان، انرژی‌های تهاجمی نجبا و اشراف اروپایی را تحت رهبری پاپ بسیج کرد. هر دوی این تلاش‌ها اعتبار و ابهت نهاد پاپ را در سده‌های دوازدهم و سیزدهم به شدت افزایش داد. پاپ‌های قدرتمندی چون پاپ الکساندر سوم (دوران حکومت: ۱۱۸۱–۱۱۵۹)، پاپ اینوسنت سوم (دوران حکومت: ۱۲۱۶–۱۱۹۸)، پاپ گریگوری نهم (دوران حکومت: ۱۲۴۱–۱۲۲۷) و پاپ اینوسنت چهارم (دوران حکومت: ۱۲۵۴–۱۲۴۳) چنان اولویتی را بر کلیسا اعمال کردند که در صدد اثبات برتری قضایی و قانونی بر امپراتوران و پادشاهان در امور مادی و معنوی بود. همان‌طور که متیو ادوارد هریس می‌نویسد: «تصور کلی به دست آمده این است که با پیشرفت سده سیزدهم، اختیارات پاپ با عباراتی به شدت ستایش‌آمیزتر توصیف می‌شد، اگرچه این توسعه نه گسسته بود و نه یکنواخت، و اغلب در پاسخ به درگیری‌ها شکل می‌گرفت؛ مانند مواجهه با فردریک دوم و فیلیپ زیبا».

در اوایل این مرحله، دفاع از برتری پاپ توسط انسلم (۱۱۰۹–۱۰۹۳) مطرح شد. انسلم بر حق و وظیفه خود برای رفتن به رم جهت دریافت پالیوم (که نماد اقتدار کلان‌شهری یا اسقف اعظمی او بود) پافشاری کرد. پادشاه ویلیام دوم از اجازه دادن به این کار خودداری کرد، زیرا او هنوز پاپ اوربان دوم را در مخالفت با کلمنت سوم (که توسط هاینریش چهارم منصوب شده بود) به رسمیت نمی‌شناخت. شورایی در ۲۵ فوریه ۱۰۹۵ در راکینگهم (نورث‌همپتون‌شر) برگزار شد که در آن انسلم با ایراد سخنرانی برجسته‌ای در گواهی بر دکترین برتری پاپ، شجاعانه بر اقتدار اوربان تاکید کرد.

گالیکانیسم

گالیکانیسم (به انگلیسی: گالیکانیسم) جنبشی در پادشاهی فرانسه برای افزایش حقوق دولت و آسیب رساندن به حقوق کلیسای کاتولیک در فرانسه بود.

یک نمونه از گالیکانیسم، مناقشه میان پادشاه فرانسه، لوئی چهاردهم، و سریر مقدس بر سر اجرای پیمان بولونیا مصوب ۱۵۱۶ بود که پس از تمدید حق سلطنتی droit de régale (امتیاز پادشاه برای تصاحب درآمدهای اسقف‌نشین‌های بدون اسقف) توسط لوئی چهاردهم در سراسر پادشاهی فرانسه در سال ۱۶۷۳ شکل گرفت. این مناقشه به صدور اعلامیه روحانیون فرانسه در سال ۱۶۸۲ انجامید که توسط مجمع روحانیون فرانسه در سال ۱۶۸۱ اعلام شده بود. مواد این اعلامیه تأکید می‌کردند که قدرت مدنی (حکومت) استقلال مطلق دارد؛ پاپ مرتبه‌ای پایین‌تر از شورای عمومی دارد و مصوبات شورای کنستانس همچنان لازم‌الاجرا هستند؛ اعمال اقتدار پاپ باید توسط قوانین و احکام کلیسایی تنظیم شود؛ و تصمیمات عقیدتی پاپ تا زمانی که به تأیید و قضاوت کل کلیسا نرسند، برگشت‌ناپذیر و قطعی نخواهند بود. اساسنامه پاپی Inter multiplices pastoralis officii که توسط پاپ الکساندر هشتم در سال ۱۶۹۰ صادر و در سال ۱۶۹۱ منتشر شد، کل اقدامات مجمع ۱۶۸۱ را لغو کرد و اعلامیه روحانیون فرانسه را باطل، بی‌اعتبار و بی‌اثر دانست. در سال ۱۶۹۳، لوئی چهاردهم این چهار ماده را لغو کرد و «نامه‌ای مبنی بر پس گرفتن ادعای خود» به پاپ اینوسنت دوازدهم نوشت. آن دسته از اعضای مجمع ۱۶۸۱ که به عنوان نامزد برای کرسی‌های اسقفی بلاتصدی معرفی شده بودند و پاپ از تأیید انتصاب آن‌ها خودداری کرده بود، در سال ۱۶۹۳ تنها پس از آن تأییدیه خود را دریافت کردند که تمام مصوبات مجمع ۱۶۸۱ در مورد قدرت کلیسایی و اقتدار پاپ را انکار و رد کردند.

شورای اول واتیکان

مقالهٔ اصلی: شورای اول واتیکان

دکترین اولویت پاپ در سال ۱۸۷۰ در شورای اول واتیکان بیشتر توسعه یافت.

در اساسنامه پاپی موسوم به Pastor aeternus، جنبش اولترامونتانیسم با اعلام رسمی عصمت پاپی (توانایی پاپ برای تبیین دگم‌ها به دور از خطا) و برتری پاپ، یعنی صلاحیت قضایی عادی، کامل، فوری و جهانی پاپ، بر شوراکشیشی پیروز شد.

در واقع، اساسنامه Pastor aeternus تصریح می‌کند که برتری پاپ یک دگم است:

بر اساس گواهی انجیل، اولویت صلاحیت قضایی بر کل کلیسای جهانی خداوند، بلافاصله و به طور مستقیم توسط مسیح خداوند به پطرس رسول مبروک وعده داده و اعطا شد. [...] از این رو، هر کس در این سریر جانشین پطرس شود، به موجب نهاد خود مسیح، اولویت پطرس بر کل کلیسا را به دست می‌آورد. [...] کلیسای رم دارای برتری قدرت عادی بر تمام کلیساهای دیگر است و این قدرت صلاحیت قضایی پاپ رم، که به راستی اسقفی است، فوری و مستقیم است؛ که همگان با هر آیین و مرتبه‌ای، چه شبانان و چه مؤمنان، هم به صورت فردی و هم به صورت جمعی، به واسطه وظیفه تبعیت سلسله‌مراتبی و اطاعت راستین خود، موظف به تسلیم در برابر آن هستند؛ نه تنها در اموری که به ایمان و اخلاق مربوط می‌شود، بلکه در اموری که به نظم و اداره کلیسا در سراسر جهان اختصاص دارد، تا کلیسای مسیح بتواند از طریق حفظ یگانگی در همبستگی و اقرار به همان ایمان با پاپ رم، گله‌ای واحد تحت نظر یک شبان عالی باشد. [...] و از آنجا که پاپ رم به موجب حق الهیِ اولویت رسولی، بر کلیسای جهانی قرار گرفته است، ما همچنین تعلیم داده و اعلام می‌کنیم که او قاضی عالی مؤمنان است و در تمامی اموری که تصمیم‌گیری درباره آن‌ها به کلیسا تعلق دارد، می‌توان به دادگاه او رجوع کرد و هیچ‌کس مجاز به بازنگری در حکم سریر رسولی نیست، چرا که هیچ قدرتی بالاتر از اقتدار آن وجود ندارد و هیچ‌کس نمی‌تواند به طور قانونی در حکم آن تجدیدنظر کند. از این رو، کسانی از مسیر حق منحرف می‌شوند که ادعا می‌کنند استیناف و تجدیدنظرخواهی از احکام پاپ‌های رم به یک شورای عمومی، به عنوان اقتداری بالاتر از پاپ رم، قانونی است.

— شورای اول واتیکان، Pastor Aeternus، فصل‌های I و III

شورای دوم واتیکان

در شورای دوم واتیکان (۱۹۶۲–۱۹۶۵) بحث درباره اولویت و اقتدار پاپ دوباره مطرح شد و در قانون اساسی عقیدتی نور اقوام، تعالیم کلیسای کاتولیک در مورد اقتدار پاپ، اسقف‌ها و شوراها با جزئیات بیشتری تبیین گردید. شورای دوم واتیکان تلاش کرد تا کلیساشناسی مطرح‌شده در شورای اول واتیکان را شفاف‌سازی کند. نتیجه این تلاش، مجموعه‌ای از تعالیم درباره پاپ‌نشین و نظام اسقفی است که در اساسنامه Lumen gentium مندرج است.

شورای دوم واتیکان تمام آنچه را که شورای اول درباره اولویت، برتری و عصمت پاپ تعلیم داده بود مجدداً تأیید کرد، اما نکات مهمی را درباره اسقف‌ها به آن افزود. این شورا اعلام کرد اسقف‌ها «نواب پاپ رم» نیستند؛ بلکه در اداره کلیساهای محلی خود، «نواب و فرستادگان مسیح» به شمار می‌روند. آن‌ها در کنار یکدیگر یک بدنه یا «مجمع اسقفان» را تشکیل می‌دهند که رئیس آن پاپ است. این مجمع اسقفی مسئول رفاه کلیسای کاتولیک است. این نکات در واقع خلاصه و درون‌مایه اصلی کلیساشناسی اشتراکی کلیسا مورد بحث در شورا است که بر اهمیت کلیساهای محلی و دکترین همکارگی اسقفان تأکید می‌کند.

در بخشی مربوط به همکارگی، شورای دوم واتیکان تعلیم می‌دهد: «گروه اسقفان جانشین مجمع رسولان در نقش معلمی و شبانی آن‌هاست و مجمع رسولان در آن تداوم می‌یابد. اسقف‌ها همراه با رئیس خود، پاپ عالی‌مرتبه، و هرگز بدون او، دارای اقتدار عالی و کامل بر کلیسای جهانی هستند؛ اما این قدرت نمی‌تواند بدون موافقت پاپ رم اعمال شود». بخش عمده‌ای از بحث‌های کنونی درباره اولویت پاپ به بررسی پیامدهای این بخش اختصاص دارد.

شورای دوم واتیکان همچنین بر مفهوم حس مشترک مؤمنان به عنوان ابزار سنت زنده تأیید کرد، همراه با این وعده به پطرس که تضمین می‌کند دروازه‌های هاویه بر کلیسا — یعنی مردمی که خود سنت زنده هستند — چیره نخواهند شد. بنابراین، عصمت «دکترین و نظمی است که ریشه در sensus fidelium دارد و بازتاب‌دهنده آن است». کارل رانر تأکید می‌کند که بیانات یک پاپ اساساً به آگاهی و شناخت او از آنچه سنت زنده حفظ می‌کند، بستگی دارد. در اینجا بحث وحی در میان نیست، بلکه موضوع محافظت در برابر خطا در اجرای این امر نظارتی مطرح است. این سنت زنده از طریق ارتباط با تمامی اسقف‌ها در دو موردی که پاپ دگم‌ها را مستقل از یک شورا تبیین کرد (یعنی لقاح پاک و عروج مریم عذرا) گردآوری شده بود.

مخالفت‌ها

کلیسای اولیه

اگناتیوس انطاکی مدعی بود که هیچ قدرت و اقتدار کلیسایی بالاتر از اقتدار اسقف محلی وجود ندارد.

ترتولیان که به خاطر مشارکت‌هایش در تبیین دکترین تثلیث مشهور است، در رساله خود به نام De Pudicitia (درباره پاکدامنی) صراحتاً برتری پاپ را رد کرد؛ دیدگاه‌های او در این زمینه تحت تأثیر گرایش او به جنبش مونتانیسم بود.

سند دیکتاتوس پاپه (فرمان پاپ) که برخی آن را به پاپ گریگوری هفتم (سده یازدهم) نسبت می‌دهند، تصریح می‌کند که «تنها پاپ رم می‌تواند به حق، جهانی نامیده شود». با این حال، پاپ‌ها بر پایه این حق از عنوان «اسقف جهانی» استفاده نکرده‌اند. پاپ گریگوری یکم (سده ششم) استفاده از این عنوان را توسط بطریق قسطنطنیه محکوم کرد و گفت هر کس مدعی آن شود «در غرور خود، پیش‌قراول ضدمسیح است»، که این سخن احتمالاً به هر کسی اشاره داشت که به عنوان بطریق چهار سریر دیگر منصوب می‌شد. به گفته جان نورمن دیویدسون کلی، گریگوری یکم به هیچ وجه صلاحیت قضایی جهانی اسقف رم را انکار نمی‌کرد؛ از نظر «کلی»، گریگوری یکم «در دفاع از اولویت رم خستگی‌ناپذیر بود و با موفقیت از صلاحیت استینافی رم در شرق محافظت کرد. ... گریگوری استدلال می‌کرد مأموریتی که به پطرس محول شده [مثلاً در متی ۱۶:۱۸]، همه کلیساها از جمله قسطنطنیه را تابع رم می‌سازد». در سال ۱۹۹۸، مجمع دکترین ایمان توضیح داد که اگرچه هر اسقفی مشمول حکم *sollicitudo omnium Ecclesiarum* (دغدغه و مراقبت از همه کلیساها، با ارجاع به دوم قرنتیان ۱۱) است، اما «در مورد اسقف رم — به عنوان نایب مسیح به شیوه‌ای اختصاصی برای پطرس به عنوان رأس مجمع اسقفان — حکم *sollicitudo omnium Ecclesiarum* قدرت ویژه‌ای پیدا می‌کند، زیرا با قدرت کامل و عالی در کلیسا ترکیب می‌شود: یک قدرت به راستی اسقفی، که نه تنها عالی، کامل و جهانی است، بلکه فوری و مستقیم بر همه شبانان و دیگر مؤمنان اعمال می‌شود». خود گریگوری یکم، اگرچه بر «واقعیت» اولویت اسقفِ سریر رسولی خود (اسقفی که کار محول‌شده به پطرس را ادامه می‌داد) تأکید داشت، اما استفاده از «عنوان» اسقف جهانی را رد کرد و آن را «کفرآمیز» نامید.

پروتستان

مخالفت پروتستان‌ها با برتری پاپ را می‌توان در دوره اصلاحات پروتستان ریشه‌یابی کرد. اصلاح‌گران اولیه مانند مارتین لوتر، فیلیپ ملانشتن و ژان کالون به شدت نسبت به اقتدار پاپ انتقاد داشتند و آن را برخلاف تعالیم کتاب مقدس می‌دانستند. لوتر تا آنجا پیش رفت که پاپ را همان ضدمسیح معرفی‌شده در کتاب مقدس دانست.

ارتدکس شرقی

کاردینال و الهیات‌شناس کاتولیک، ایو کونگار، در این باره نوشته است:

شرق هرگز صلاحیت قضایی عادی رم را نپذیرفت و تسلیم قضاوت اسقف‌های غربی نشد. درخواست‌های کمک آن از رم، با به رسمیت شناختن اصل صلاحیت قضایی رم مرتبط نبود، بلکه بر پایه این دیدگاه استوار بود که رم از همان حقیقت و همان مواهب برخوردار است. شرق با تعصب از شیوه زندگی مستقل خود محافظت می‌کرد. رم برای پاسداری از رعایت قوانین حقوقی، حفظ ارتدکسیِ ایمان و تضمین همبستگی میان دو بخش کلیسا مداخله می‌کرد؛ به طوری که کرسی رم نماینده و مظهر غرب بود [...]. شرق با اعطای یک «اولویت افتخاری» به رم، از پایه قرار دادن این اولویت بر اساس جانشینی و حضور همچنان زنده پطرس رسول اجتناب می‌کرد. یک مودوس ویوندی (توافق موقت) حاصل شد که به‌رغم بحران‌ها، تا اواسط سده یازدهم میلادی دوام یافت.

«کارلتون» با ارجاع به عبارت «بگذارید هیچ کاری بدون اسقف انجام نشود» از اگناتیوس انطاکی در نامه به اسمیرنایی‌ها خود، نوشته است:

برخلاف باور عموم، واژه کاتولیک به معنای «جهانی» نیست؛ بلکه به معنای «کل، کامل و بدون کمبود» است. [...] بنابراین، اقرار به کاتولیک بودن کلیسا به این معناست که او از کمال ایمان مسیحی برخوردار است. با این حال، گفتن اینکه ارتدکس [شرقی] و رم دو ریه از یک کلیسای واحد را تشکیل می‌دهند، به معنای نفی این است که هر یک از این دو کلیسا به تنهایی و به طور مستقل، کاتولیک به معنای واقعی کلمه هستند. این نه تنها برخلاف تعالیم ارتدکسی [شرقی] است، بلکه کاملاً با تعالیم کلیسای کاتولیک که خود را به راستی کاتولیک می‌دانست، مغایرت دارد.

کلیسا به صورت و تصویر تثلیث است و واقعیت تجسد را منعکس می‌کند، که این امر مستلزم آن است که:

«بدنه مسیح باید همیشه با خودش برابر باشد [...]. کلیسای محلی که بدنه مسیح را آشکار می‌سازد، نمی‌تواند در هیچ سازمان یا مجموعه بزرگ‌تری ادغام شود تا آن را کاتولیک‌تر و متحدتر سازد؛ به این دلیل ساده که اصل کاتولیک بودنِ کامل و یگانگیِ کامل، پیش‌تر در ذات و درون آن وجود دارد».

جستارهای وابسته

• اهدای کنستانتین
• عصمت پاپی
• تقدم پاپی

منابع

Sources

• Augustine of Hippo (1888). "Gospel According to St. John/Part 10" . In Schaff, Philip; Wace, Henry (eds.). A select library of the Nicene and post-Nicene fathers of the Christian Church. Series 1. Vol. 7 (American ed.). Buffalo: Christian Literature. Tractate 10 – via Wikisource.
• Augustine of Hippo (1887). "The Correction of the Donatists/Chapter 10" . In Schaff, Philip; Wace, Henry (eds.). A select library of the Nicene and post-Nicene fathers of the Christian Church. Series 1. Vol. 4 (American ed.). Buffalo: Christian Literature – via Wikisource.
• Augustine of Hippo (1887). "On Christian Doctrine/Book I/Chapter 18" . In Schaff, Philip; Wace, Henry (eds.). A select library of the Nicene and post-Nicene fathers of the Christian Church. Series 1. Vol. 2 (American ed.). Buffalo: Christian Literature – via Wikisource.
• Augustine of Hippo (1888). "Gospel According to St. John/Part 124" . In Schaff, Philip; Wace, Henry (eds.). A select library of the Nicene and post-Nicene fathers of the Christian Church. Series 1. Vol. 7 (American ed.). Buffalo: Christian Literature. Tractate 124 – via Wikisource.
• One or more of the preceding sentences incorporates text from this source, which is in the public domain: Bachofen, Charles A. (1918). "A commentary on the new Code of canon law". A commentary on the new code of the canon law. New Code of canon law, A commentary on the. Vol. 2 (3rd ed.). St. Louis, MO; London: B. Herder book. pp. 207–216. hdl:2027/hvd.ah4gvz. LCCN 19004568.
• Beal, John P; Coriden, James A; Green, Thomas J, eds. (2000). New commentary on the Code of Canon Law (study ed.). New York: Paulist Press. ISBN 978-0-8091-0502-1. {{cite encyclopedia}}: پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)

Walf, Knut. "The supreme authority of the Church". In Beal et al. (2000), pp. 423–453, translated by Ronny Jenkins.

• Boadt, Lawrence (2008). The life of St. Paul. Mahwah, NJ: Paulist Press. p. 88. ISBN 978-0-8091-0519-9.
• Caparros, Ernest; Thériault, Michel; Thorn, Jean, eds. (1993). "Canon 331". Code of Canon Law annotated: Latin-English edition of the Code of Canon Law and English-language translation of the 5th Spanish-language edition of the commentary prepared under the responsibility of the Instituto Martín de Azpilcueta. Montréal: Wilson & Lafleur. pp. 272–273. ISBN 978-2-89127-232-2.
• Carlton, Clark (1999). The truth: what every Roman Catholic should know about the Orthodox Church. Salisbury, MA: Regina Orthodox Press. ISBN 978-0-9649141-8-6.
• Carson, Donald A. (1984). The expositor's Bible commentary: with the New International Version. Vol. 2. Grand Rapids, MI: Zondervan. ISBN 978-0-310-49961-9.
• Catholic Church (1999) [©1998]. "Codex Iuris Canonici". Code of canon law: new English translation. IntraText. Washington, DC: Canon Law Society of America. ISBN 978-0-943616-79-7 – via vatican.va.
• Catholic Church (1992). "CCEO - Table of Contents - IntraText CT". Code of Canons of the Eastern Churches. IntraText. Washington, DC: Canon Law Society of America. ISBN 978-0-943616-52-0 – via intratext.com.
• Catholic Church. Congregation for the Doctrine of the Faith (1998-10-31). "The primacy of the successor of Peter in the Mystery of the Church". vatican.va. Vatican City. Archived from the original on 2010-12-08.
• Catholic Church. Congregation for the Doctrine of the Faith; Levada, William (2007-06-29). Responses to some questions regarding certain aspects of the Doctrine on the Church. Vatican City. {{cite book}}: از |website= صرف‌نظر شد (کمک)نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده)
• Catholic Church. Vatican Council I (1870-07-18). First dogmatic constitution on the church of Christ: Pastor aeternus (IntraText ed.). Rome: Èulogos SpA (published 2007). Retrieved 2015-05-25 – via The IntraText Digital Library. Translation taken from Tanner, Norman P., ed. (1990). Decrees of the Ecumenical Councils. London: Sheed & Ward. ISBN 978-0-87840-490-2.
• Catholic Church. Vatican Council II; Paul VI (1964-11-21). Lumen gentium. Vatican City.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده)
• "Ecumenical talks reach partial accord on papal primacy". catholicculture.org. Manassas, VA: Trinity Communications. 2007-11-14. Archived from the original on 2010-12-05. Retrieved 2009-01-22.
• Clapsis, Emmanuel (2000). Orthodoxy in conversation: Orthodox ecumenical engagements. Geneva: World Council of Churches. ISBN 978-2-8254-1337-1. Reprinted in "Papal primacy". goarch.org. New York: Greek Orthodox Archdiocese of America. Archived from the original on 2008-12-03.
• Cleenewerck, Laurent (ed.). "An Orthodox Christian historical timeline". orthodoxanswers.org. Eureka, CA: St. Innocent Orthodox Church. Archived from the original on 2010-12-23. Retrieved 2020-03-03. الگو:Tertiary source
• Cleenewerck, Laurent (2009). His Broken Body: Understanding and Healing the Schism Between the Roman Catholic and Eastern Orthodox Churches (revised ed.). Euclid University Press. ISBN 978-0-615-18361-9. Retrieved 28 October 2012.
• Colina, Jesús (2009-10-23). "Orthodox-Catholic commission studies primacy of Peter". zenit.org. Archived from the original on 2009-10-27. Retrieved 2020-03-03.
• Collins, Paul (1997-10-24). "Stress on papal primacy led to exaggerated clout for a pope among equals". natcath.org. National Catholic Reporter. Retrieved 2009-01-20.
• Congar, Yves (1984). Diversity and communion. Translated by John Bowden. London: SMC Press. pp. 26–27. ISBN 978-0-334-00311-3.
• This article incorporates text from this source, which is in the public domain: Council of Chalcedon (1900). "Extracts from the Acts 1" . In Schaff, Philip; Wace, Henry (eds.). A select library of the Nicene and post-Nicene fathers of the Christian Church. Series 2. Vol. 14 (American ed.). Buffalo: Christian Literature – via Wikisource.
• D'Agostino, Michele G. (2008). Il primato della sede di Roma in Leone IX (1049–1054): studio dei testi latini nella controversia greco-romana nel periodo pregregoriano. Storia della Chiesa (in Italian). Vol. 24. Cinisello Balsamo, IT: San Paolo. ISBN 978-88-215-6062-0.
• Davis, Leo D. (1990). The first seven Ecumenical Councils (325–787): their history and theology. Theology and life series. Vol. 21. Collegeville, MN: Liturgical Press. ISBN 978-0-8146-5616-7.
• Denzinger, Heinrich; Hünermann, Peter; et al., eds. (2012). "Compendium of Creeds, Definitions, and Declarations on Matters of Faith and Morals". Enchiridion symbolorum: a compendium of creeds, definitions and declarations of the Catholic Church (43rd ed.). San Francisco: Ignatius Press. ISBN 978-0-89870-746-5.
• Dvornik, Francis (1966). Byzantium and the Roman primacy. New York: Fordham University Press. ISBN 9780823207015.
• Dvornik, Francis (1979). Byzantium and the Roman primacy. Translated by Edwin A. Quain (2nd print with corrections ed.). New York: Fordham University Press. ISBN 978-0-8232-0701-5.
• Eusebius Pamphili. "Book V" . In Schaff, Philip; Wace, Henry (eds.). A select library of the Nicene and post-Nicene fathers of the Christian Church. Series 2. Vol. 1 (American ed.). Buffalo: Christian Literature – via Wikisource.
• Evans, Gillian R. (1986). The thought of Gregory the Great. Cambridge studies in medieval life and thought, 4th series. Vol. 2 (Reprint ed.). Cambridge [u.a.]: Cambridge University Press (published 1999). ISBN 978-0-521-30904-2.
• Farmer, David H., ed. (2004) [2003]. "Peter (1)". The Oxford dictionary of saints. Oxford paperback reference (5th ed.). Oxford [u.a.]: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-860949-0.
• First Anglican–Roman Catholic International Commission (1977). Agreed Statement on Authority in the Church. Authority in the Church I, August 24 – September 2, 1976. Venice, IT. Archived from the original on 2015-05-26.
• First Anglican–Roman Catholic International Commission (1981-09-03). Agreed Statement on Authority in the Church. Authority in the Church II, August 24 – September 2, 1981. Windsor, GB. Archived from the original on 2015-05-27.
• Gregory I (1895). "Register of Epistles/Book VII/Chapter 21" . In Schaff, Philip; Wace, Henry (eds.). A select library of the Nicene and post-Nicene fathers of the Christian Church. Series 2. Vol. 12 (American ed.). Buffalo: Christian Literature. Letter 33 (to Mauricius Augustus) – via Wikisource.
• Gregory I (1895). "Register of Epistles/Book V/Chapter 22" . In Schaff, Philip; Wace, Henry (eds.). A select library of the Nicene and post-Nicene fathers of the Christian Church. Series 2. Vol. 12 (American ed.). Buffalo: Christian Literature. Letter 43 (to Eulogius) – via Wikisource.
• Guettée, René François Wladimir (1866). The papacy its historic origin and primitive relations with the Eastern churches. New York: Minos Publishing. OCLC 263029067.
• Hardon, John A. (2013). "Primacy". Catholic dictionary: an abridged and updated edition of Modern Catholic dictionary. New York: Image. pp. 400–401. ISBN 978-0-307-88634-7.
• Hilary of Poitiers (1898). "De Trinitate or on the Trinity/Book VI" . In Schaff, Philip; Wace, Henry (eds.). A select library of the Nicene and post-Nicene fathers of the Christian Church. Series 2. Vol. 9 (American ed.). Buffalo: Christian Literature – via Wikisource.
• Hourlier, Jacques, ed. (1981). "Anselme de Saint-Remy, Histoire de la Dédicace de Saint-Remy". La Champagne bénédictine: contribution à l'Année saint Benoît (480–1980). Travaux de l'Academie Nationale de Reims (in French and Latin). Vol. 160. Reims: Academie Nationale de Reims. OCLC 11808869.
• Hovorun, Kirill (2010-08-12). Written at Lviv-Kyiv. "First of all, a balanced position concerning the question about the primacy in the church must be accepted". risu.org.ua (Interview). Interviewed by Taras Antoshevskyy. Lviv, UA: Religious Information Service of Ukraine. Ukrainian Catholic University (published 2010-08-17). Archived from the original on 2010-08-20.
• L'Huillier, Peter (1996). The church of the ancient councils: the disciplinary work of the first four ecumenical councils. Crestwood, NY: St. Vladimir's Seminary Press. ISBN 978-0-88141-007-5.
• Ignatius of Antioch (1885). "Epistle to the Smyrnaeans" . In Schaff, Philip; et al. (eds.). The Ante-Nicene Fathers: the writings of the fathers down to A.D. 325. Vol. 1 (American ed.). Buffalo: Christian Literature – via Wikisource.
• Irenaeus (1885). "Against Heresies: Book III/Chapter III." . In Schaff, Philip; et al. (eds.). The Ante-Nicene Fathers: the writings of the fathers down to A.D. 325. Vol. 1 (American ed.). Buffalo: Christian Literature – via Wikisource.
• John Chrysostom (1889). "On the Gospel of John/Preface" . In Schaff, Philip; Wace, Henry (eds.). A select library of the Nicene and post-Nicene fathers of the Christian Church. Series 1. Vol. 14 (American ed.). Buffalo: Christian Literature – via Wikisource.
• Joint International Commission for the Theological Dialogue between the Roman Catholic Church and the Orthodox Church (2007-10-13). Written at Ravenna, IT. Ecclesiological and canonical consequences of the sacramental nature of the church: ecclesial communion, conciliarity and authority. Tenth Plenary Session, October 8–15, 2007. Vatican City. Archived from the original on 2007-11-17.
• Joint International Commission for Theological Dialogue Between the Catholic Church and the Orthodox Church (2008-10-03). The Role of the Bishop of Rome in the Communion of the Church in the First Millennium. September 27 – October 4, 2008 (unpublished unofficial draft). Aghios Nikolaos, Crete, Greece. Leaked in "The role of the Bishop of Rome in the Communion of the Church in the First Millennium". chiesa.espresso.repubblica.it (leaked unofficial draft). Rome: Gruppo Editoriale L'Espresso. 2010-01-23. Archived from the original on 2010-01-30.
• John Paul II (1995-05-25). "Ut unum sint". Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
• Jones, Chandler H. (2008-11-11). "Anglican Catholicism and the Papal Primacy". philorthodox.blogspot.com. Archived from the original on 2011-07-08.
• Justinian I (2009) [promulgated 545-03-18]. "Novel 131: concerning ecclesiastical canons and privileges" (PDF). In Blume, Fred H.; Kearley, Timothy (eds.). Annotated Justinian code. Translated by Fred H. Blume (electronic version of 2nd ed.). Laramie, WY: University of Wyoming College of Law. OCLC 189852432. Archived (PDF) from the original on 2015-05-31. Retrieved 2015-05-31.
• Kelly, John N. D. (2010). "Gregory I, St". In Walsh, Michael J. (ed.). The Oxford dictionary of popes. Oxford paperback reference (2nd ed.). Oxford [u.a.]: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-929581-4.
• Knox, Ellis L. (1999). "The papacy". the-orb.net. Online Resource Book for Medieval Studies. OCLC 35987956. Archived from the original on 2003-09-18.
• Lançon, Bertrand (2000). Rome in late antiquity: everyday life and urban change, AD 312-609. Translated by Antonia Nevill. New York: Routledge. ISBN 978-0-415-92975-2.
• Larchet, Jean-Claude (2006). "The question of the Roman primacy in the thought of Saint Maximus the Confessor". In Kasper, Walter (ed.). The Petrine ministry: Catholics and Orthodox in dialogue: academic symposium held at the Pontifical Council for Promoting Christian Unity. Translated by Brian Farrell. Paulist Press. ISBN 978-0-8091-4334-4. The question of the primacy of the Roman pope has been and remains, together with the question of the Filioque, one of the main causes of separation between the Latin Church and the Orthodox churches and one of the principal obstacles to their union.
• Larson, James (2003). "Vatican I and the papal primacy". catholicculture.org. Manassas, VA: Trinity Communications. Archived from the original on 2015-05-26. Reprint of "An exposition of Vatican I's teaching on papal primacy in its Dogmatic Constitution of the Church of Christ (Pastor Aeternus)". Homiletic & Pastoral Review: 50–55. June 2003. ISSN 0018-4268.
• Lossky, Vladimir (1976) [1957]. The mystical theology of the Eastern Church. Translated by members of the Fellowship of St. Alban and St. Sergius (reprint ed.). Crestwood, NY: St. Vladimir's Seminary Press. ISBN 978-0-913836-31-6.
• Mansi, Giovanni D., ed. (1902) [1774]. "Concilium Remense". Sacrorum Conciliorum nova et amplissima collectio (in Latin). Vol. 19 (facsimile ed.). Paris: H. Welter. OCLC 682472075.
• Matt, Michael J., ed. (2011-03-21). "A statement of reservations concerning the impending beatification of Pope John Paul II". remnantnewspaper.com (Petition). Forest Lake, MN: The Remnant Newspaper. Archived from the original on 2011-03-25.
• McBrien, Richard P. (2008). The church: the evolution of Catholicism. New York: HarperCollins. p. 99. ISBN 978-0-06-124521-3.
• McCarthy, James G. (1995). The Gospel according to Rome: comparing Catholic Tradition and the Word of God. Eugene, OR: Harvest House. ISBN 978-1-56507-107-0.
• Merle d'Aubigné, Jean Henri (1846). History of the Reformation in the sixteenth century. Vol. 1. Translated by David D. Scott. Edinburgh: Blackie and Son. p. 27. Retrieved 2011-11-01. This work is found in numerous revisions.
• Meyendorff, John, ed. (1995) [1963]. The primacy of Peter: essays in ecclesiology and the early church (reprinted and rev. ed.). Crestwood, NY: St. Vladimir's Seminary Press. ISBN 978-0-88141-125-6.

Afanassieff, Nicholas. "The church which presides in love". In Meyendorff (1995). Kesich, Veselin. "Peter's primacy in the New Testament and the early tradition". In Meyendorff (1995). Schmemann, Alexander. "The idea of primacy in Orthodox ecclesiology". In Meyendorff (1995).

• Miller, J. Michael (1980). The divine right of the papacy in recent ecumenical theology. Analecta Gregoriana. Vol. 218. Rome: Gregorian University Press. ISBN 9788876521898. ISSN 0066-1376. OCLC 7634405.
• Misner, Paul (1976). Papacy and development: Newman and the primacy of the Pope. Studies in the history of Christian thought. Vol. 15. Leiden: Brill. ISBN 978-90-04-04466-1.
• Newman, John Henry (1888) [1845]. An essay on the development of Christian doctrine (6th ed.). London; New York: Longmans, Green. pp. 148–166. OCLC 676797352.
• North American Orthodox-Catholic Theological Consultation (2009-10-24). Written at Washington, DC. "A common response to the Joint International Commission for the Theological Dialogue Between the Roman Catholic Church and the Orthodox Church regarding the Ravenna Document ' Ecclesiological and Canonical Consequences of the Sacramental Nature of the Church: Ecclesial Communion, Conciliarity and Authority '". scoba.us. New York: Standing Conference of the Canonical Orthodox Bishops in the Americas. Archived from the original on 2010-06-12.
• Nichols, Aidan (2010). Rome and the Eastern Churches: a study in schism (2nd ed.). San Francisco: Ignatius Press. ISBN 978-1-58617-282-4.
• Nichols, Terence L. (1997). That all may be one: hierarchy and participation in the Church. Collegeville, MN: Liturgical Press. ISBN 978-0-8146-5857-4.
• O'Malley, John W. (2010) [2009]. A history of the popes: from Peter to the present. Lanham, MD: Rowland & Littlefield. ISBN 978-1-58051-227-5.
• Ott, Ludwig (1960). Bastible, James (ed.). Fundamentals of Catholic dogma. Translated by Patrick Lynch (4th ed.). St. Louis, MO: B. Herder. OCLC 1265696.
• P (pseud. of unknown) (July 1995). "Pope Gregory the Great and the 'Universal Bishop' controversy". biblicalcatholic.com. Archived from the original on 2014-08-11.
• Phan, Peter C. (2000). "A North American ecclesiology: the achievement of Patrick Granfield". In Phan, Peter C. (ed.). The gift of the church: a textbook on ecclesiology in honor of Patrick Granfield, O.S.B. Collegeville, MN: Liturgical Press. ISBN 978-0-8146-5931-1.
• Schilling, Johannes (2005). "Pope, Papacy". In Fahlbusch, Erwin; Bromiley, Geoffrey W. (eds.). The encyclopedia of Christianity. Vol. 4. Translated by Geoffrey W. Bromiley. Grand Rapids, MI: Eerdmans. ISBN 978-0-8028-2416-5.
• Shaw, Russell (2000). "The battle over primacy". catholicculture.org. Manassas, VA: Trinity Communications. Reprint of "The battle over primacy". Crisis: 25–27. January 2000. ISSN 1535-332X.
• Shotwell, James T.; Loomis, Louise Ropes (1927). The See of Peter. Records of civilization, sources and studies. New York: Columbia University Press. OCLC 614952967.
• Speciale, Alessandro (2011-09-25). "Ratzinger's Ecumenism between light and shadows". La Stampa. Turin, IT. Archived from the original on 2013-07-31.
• Ray, Stephen K. (1999). Upon this rock: St. Peter and the primacy of Rome in scripture and the early church. Modern apologetics library. San Francisco: Ignatius Press. ISBN 978-0-89870-723-6.
• Sánchez, Jesús Hortal (1968). De Initio potestatis primatialis romani pontificis: investigatio historico-juridica a tempore Sancti Gregorii Magni usque ad tempus Clementis V. Analecta Gregoriana (in Latin). Vol. 167. Rome: Editrice Pontificia Università Gregoriana. OCLC 864705.
• Schatz, Klaus (1996). "The development of the primacy in the first five centuries". Papal primacy: from its origins to the present. Translated by John A. Otto and Linda M. Maloney. Collegeville, MN: Liturgical Press. ISBN 978-0-8146-5522-1.
• Schimmelpfennig, Bernhard (1992). The papacy. Translated by James Sievert. New York: Columbia University Press. p. 27. ISBN 978-0-231-07515-2.
•  Shahan, Thomas (1908). "First Council of Constantinople". In Herbermann, Charles (ed.). Catholic Encyclopedia. Vol. 4. New York: Robert Appleton.
• Sherrard, Philip (1978). Church, papacy, and schism: a theological enquiry. London: S.P.C.K. ISBN 978-0-281-03620-2.
• Tajra, Harry W. (1994). The martyrdom of St. Paul: historical and judicial context, traditions, and legends. Wissenschaftliche Untersuchungen zum Neuen Testament, 2. Vol. 67. Tübingen: Mohr. ISBN 978-3-16-146239-9. ISSN 0340-9570. {{cite book}}: از |journal= صرف‌نظر شد (کمک)
• Tertullian (1885). "On Modesty/Chapter 21" . In Schaff, Philip; et al. (eds.). The Ante-Nicene Fathers: the writings of the fathers down to A.D. 325. Vol. 4 (American ed.). Buffalo: Christian Literature – via Wikisource.
• Thompson, Ernest T. (1965). Through the ages: a history of the Christian church. Covenant life curriculum. Richmond, VA: CLC Press.
• Ware, Timothy (1993). The Orthodox Church. Penguin religion and mythology (New ed.). London [u.a.]: Penguin Books. ISBN 978-0-14-014656-1.
• Webster, William A. "The Church Fathers' interpretation of the Rock of Matthew 16:18 : an historical refutation of the claims of Roman Catholicism". the-highway.com. Archived from the original on 2002-06-25. Possibly based on Webster, William A. (1995). The Church of Rome at the bar of history. Edinburgh: Banner of Truth Trust. pp. 43–ff. ISBN 978-0-85151-673-8.
• Wetterau, Bruce (1994). "World history". World history: a dictionary of important people, places, and events from ancient times to the present. New York: H. Holt. ISBN 978-0-8050-2350-3.
• One or more of the preceding sentences incorporates text from this source, which is in the public domain: Woywod, Stanislaus (1948) [©1943]. Smith, Callistus (ed.). A practical commentary on the Code of canon law. Vol. 1 (Rev. and enl. ed.). New York: J. F. Wagner. hdl:2027/mdp.35112104152493. OCLC 746242376.
• Whelton, Michael (1998). Two paths: papal monarchy, collegial tradition. Salisbury, MA: Regina Orthodox Press. ISBN 978-0-9649141-5-5.
• "Catholics and Orthodox discuss the role of the Pope of Rome in Vienna meeting". 02varvara.wordpress.com. 2010-09-24. Archived from the original on 2011-07-18. Retrieved 2015-05-26.الگو:Tertiary source Translated from "-: 1000- " Католики и православные пытаются преодолеть главную причину 1000-летнего раскола в Церкви [Catholics and Orthodox trying to overcome main reason for 1000 year schism in the Church]. interfax-religion.ru (in Russian). Moscow. 2010-09-21. Archived from the original on 2010-10-18. Retrieved 2015-05-26.

مطالعه بیشتر

• "Synodality and Primacy During the First Millennium: Towards a Common Understanding in Service to the Unity of the Church (Chieti, 21 September 2016)". www.vatican.va. Retrieved 2020-05-20.
• Emmett O’Regan (December 11, 2017). "The Heretical Pope Fallacy".{{cite web}}: نگهداری یادکرد:خدمت بایگانی منسوخ (رده)