بریهات پراشره هورا شاستره
بریهات پراشره هورا شاستره (سانسکریت: बृहत् पराशर होरा शास्त्र؛ نویسه‌گردانی: bṛhat parāśara horā śāstra؛ کوته‌نوشت به BPHS) جامع‌ترین شاسترهٔ برجای‌مانده در زمینهٔ احکام نجوم هندو و اختربینی زادروزی، به‌ویژه شاخهٔ «هورا» (احکام نجوم پیشگویانه، مانند زایچه‌ها) است.[۱] هرچند نگارش این اثر را به مهرشی پراشره نسبت می‌دهند، اما خاستگاه و تاریخ نگارش نسخهٔ اصلی آن ناشناخته است. پرکاربردترین ویرایش BPHS شامل ۹۷ فصل است که ترجمهٔ سال ۱۹۸۴ به‌دست آر. سانتانام است.[۲][۳]
نام‌شناسی
«بریهات پراشره هورا شاستره» (बृहत् पराशर होरा शास्त्र) را می‌توان به صورت «کتاب بزرگ احکام زایچه به‌قلم پراشره» یا «راهنمای بزرگ پراشره در احکام زایچه» برگرداند:
- بریهات (बृहत्) به‌معنای «بزرگ، فراخ، گسترده، پرمایه، فشرده، سخت، تنومند، نیرومند»، «رسیده و کهن»، «درخشان و گسترده (مانند جرمی نورانی)» یا «رسایی و بلندی (دربارهٔ صدا)» است.[۴]
- پراشره (पराशर) نام یکی از مهرشی‌ها («ریشی‌های بزرگ») در روزگار ودایی است.
- هورا (होरा) به‌معنای «زایچه یا احکام زایچه» است؛[۵] همچنین به معنی «ساعت» یا «زمان» است و با واژهٔ یونانی (ώρα) هم‌ریشه به‌شمار می‌رود.[۶][۷]
- شاستره (शास्त्र) به‌معنای «مجموعه»، «کتاب»، «دستورنامه»، «قاعده»، «آموزه»، «دانش» و «اندرز» است.[۸]
چکیده
جناب پراشره، پیشوای فرزانگان مونی [فرمود:] جیوتیشا، والاترین اندام وداها، سه شاخه دارد: هورا، گانیتا و سمهیتا. در میان این سه شاخه، بخش هورا که پیکرهٔ بنیادین جیوتیشا را می‌سازد، برترین است.
— راه بومی: هورا شاسترهٔ پراشره، نوشتهٔ دِو بهاتاچاریا، فصل ۱، بیت ۱[۹]
جیوتیشا (احکام نجوم ودایی) یکی از ودانگاها یا دانش‌های شش‌گانه‌ای است که برای پشتیبانی از برگزاری آیین یجنه به وداها وابسته‌اند. سه شاخهٔ جیوتیشا عبارتند از:
- هورا: احکام نجوم پیشگویانه (مانند اختربینی زادروزی، احکام زایچه، زایچه‌های فردی و جز آن)
- سیدهانتا: نجوم ریاضی (مانند فاصله، حرکات، ابعاد و قوت کواکب)
- سمهیتا: احکام نجوم عمومی و جهانی (مانند اوضاع اجتماعی، جامعه و فرهنگ جمعی)
کتاب «بریهات پراشره هورا شاستره» به شاخهٔ پیشگویانهٔ «هورا» می‌پردازد که برای نمونه در تعیین اوقات سعد و مناسب برای امور و آیین‌های گوناگون (بر پایهٔ پیش‌بینی موقعیت و جنبش سیارات و ستارگان) کاربرد دارد.[۱۰]
خاستگاه و اصالت متن
یان گوندا بیان می‌کند که «زمانی پس از سال ۶۰۰ میلادی، بخش نخست (پوروا-خاندا) از اثری که بعدها با نام بریهات‌پراشره‌هورا [بریهات پراشره هورا شاستره] شناخته شد و به پراشره نسبت یافت، نوشته شد. این بخش به‌شدت وامدار [بریهات‌جاتاکای واراهامیهیرا] است و دو بیت نیز از یَوَنه‌جاتَکه وام گرفته است… وجود این بخش را نگارندهٔ بخش دوم (اوتارا-خاندا) مفروض دانسته و گووینداسوآمین در حدود سال ۸۵۰ میلادی بر آن شرح نوشته است؛ بنابراین، بخش نخست باید میان سال‌های ۶۰۰ تا ۷۵۰ میلادی… و پیش از ۸۰۰ میلادی نگاشته شده باشد».[۱۱]
افزون بر این، بهاتوتپالا (نزدیک به ۹۰۰ میلادی) از منجمان هندو بود که «در شرح‌های خود یادآور شد گرچه نام بریهات پراشره هورا شاستره را شنیده، اما هرگز نسخهٔ آن را به چشم ندیده است. از این رو روشن می‌شود که دست‌کم به مدت نهصد سال نسخه‌ای از این اثر در دسترس نبوده تا آنکه دست‌نوشته‌های جدیدی در اوایل سدهٔ بیستم پدیدار شدند».[۱۲]
به همین سبب در اصالت دست‌نوشته‌های گوناگون «بریهات پراشره هورا شاستره» (BPHS) که پس از سده‌ها پدیدار شدند تردیدهایی وجود دارد. یکی از این موارد، اذعان آشکار سیتارام جها در چاپ سال ۱۹۴۴ کتاب است که به ایجاد دگرگونی و حذف بخش‌هایی از نسخهٔ خطی اعتراف کرده است.[۱۳] نکتهٔ دیگری که اهل احکام نجوم ودایی مانند شیاماسوندرا داسا مطرح کرده‌اند و صحت نسخه‌های کنونی را زیر سؤال می‌برد، «نبود کامل هرگونه شرح کهن بر این متن است؛ کهن‌ترین شرح شناخته‌شده، شرح هندی دِواچاندرا جها از نیمهٔ نخست سدهٔ بیستم است که دیرینگی آن به کمتر از ۱۰۰ سال می‌رسد».[۱۴]
ویرایش‌ها و برگردان‌ها
بر پایهٔ گزارش آر. سانتانام و یان گوندا، ترجمه‌ها و دست‌نوشته‌های معاصر «بریهات پراشره هورا شاستره» (BPHS) از این قرارند:[۲][۱۱]
| ویرایشگران / مترجمان | نام ویرایش | فصل‌ها | بیت‌ها | نخستین انتشار | توضیحات |
|---|---|---|---|---|---|
| گیریدهارا لالا شارما و گوویندا شارما (چاپخانهٔ شری ونکاتشوارا، بمبئی) | ۵۷۸۱ | ۱۹۰۵ | نخستین نسخهٔ چاپی اثر. همراه با گزیده‌ای به هندی و شرحی گسترده به سانسکریت. در سال ۱۹۶۱ در چاپخانهٔ خِمراج تجدید چاپ شد.[۱۳] | ||
| تاکوراداسا چودامانا (کلکته) | ۱۹۲۶ | ترجمه به زبان بنگالی | |||
| سیتارام جها[۱۵] | واراناسی | ۷۱ | ۵۱۰۰ | ۱۹۴۴ | ترجمه به هندی. به دستکاری در نسخهٔ چاپی خود اذعان کرده است.[۱۳] |
| دواچاندرا جها (انتشارات چاوکهامبها) | چاوکامبها | ترجمه به هندی؛ همانند ویرایش واراناسی. | |||
| گانِشا داتا پاتاک | تاکور پراساد | ۱۹۷۲ | ترجمه به هندی | ||
| سی.جی. راجان | ۳۶ | ترجمه به تامیلی؛ بدون بیت‌های سانسکریت | |||
| ان.ان.کی. رائو و وی.بی. چودهاری[۱۶] | ۲۵ | ۱۹۶۳ | ترجمه به انگلیسی (در ۲ جلد)؛ بدون شلوکاهای سانسکریت | ||
| آر. سانتانام (انتشارات رانجان، دهلی نو)[۲][۳] | ۹۷ | ۱۹۸۴ | ترجمه به انگلیسی. دارای ۹۷ فصل همراه با شلوکاهای سانسکریت. | ||
| آندره کِر (فرهنگستان احکام نجوم ودایی برزیل) | کتاب مقدس احکام نجوم ودایی | ۹۷ | ۲۰۱۷ | ترجمه به پرتغالی برزیلی (۲ جلد در ۱ مجلد). دارای ۹۷ فصل بدون شلوکاهای سانسکریت. |
منابع پژوهشی
- دیوید پینگری، Jyotiḥśāstra در کتاب «تاریخ ادبیات هند» به‌کوشش یان گوندا، جلد ۶، دفتر ۴ (۱۹۸۱)
منابع
- ↑ BPHS (4.1-2) states that the word originates from ahorātra "day and night" after dropping its first and last syllables. However, the derivation of Sanskrit horā from ahorātra has been alleged by some Western scholars to be unlikely as they claim it does not follow common rules of Sanskrit word formation. They claim - albeit without substantive evidence - that the word likely originated from the Greek cognate (ώρα). In the Greek language, the word was part of the common language whereas in Sanskrit, it exists only as astrological jargon.
- 1 2 3 Santhanam, R. (1984). Brihat Parashara Hora Shastra (vol. 1). Ranjan Publications. pp. 10–11.
- 1 2 Santhanam, R. "Brihat Parashara Hora Shastra (vol 2.)". archive.org. Retrieved 2020-03-20.
- ↑ "बृहत् - Wiktionary". en.wiktionary.org. Retrieved 2020-03-20.
- ↑ "Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary: 'Hora'". faculty.washington.edu. Archived from the original on 2020-08-20. Retrieved 2020-03-20.
- ↑ "Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit: 'Hora'". spokensanskrit.org. Retrieved 2020-03-20.
- ↑ BPHS (4.1-2) states that the word originates from ahorātra "day and night" after dropping its first and last syllables. However, the derivation of Sanskrit horā from ahorātra has been alleged by some Western scholars to be unlikely as they claim it does not follow common rules of Sanskrit word formation.
- ↑ "Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit: 'Shastra'". spokensanskrit.org. Retrieved 2020-03-20.
- ↑ Bhattacharyya, Dev (2015-10-18). Way of the native: Parasara's Hora Sastra (in English). DevB Inc. p. 11. ISBN 978-1-5150-5024-7.
- ↑ Flood, Gavin. Yano, Michio. 2003. The Blackwell Companion to Hinduism. Malden: Blackwell.
- 1 2 Gonda, J. A History Of Indian Literature Vol VI Fasc. 4 Jyotish Shastra Astral And Mathematical Literature J Gonda (in English). p. 86.
- ↑ "Brihat Parashara Hora Shastra - Vedic Astrology Article | Vedic-Astrology.net". vedic-astrology.net. Retrieved 2020-03-21.
- 1 2 3 "Bhaavachalita - Vedic Astrology". vedicastrology.wikidot.com. Retrieved 2020-03-21.
- ↑ "On the Authenticity of the Brhat Parasara Hora Sastra". shyamasundaradasa.com. Retrieved 2020-03-21.
- ↑ Sanatan Dharm. Brihat Parashar Hora Shastra.
- ↑ Pingree, pp.86-87
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Brihat Parashara Hora Shastra». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۵ اوت ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- متن اصلی (به سانسکریت) बृहत्पाराशरहोराशास्त्र در ویکی‌نبشته
- ترجمهٔ برخط (به انگلیسی) بریهات پراشره هورا شاستره اثر مهرشی پراشره
- ترجمه و شرح تفصیلی برخط بریهات پراشره هورا شاستره اثر مهرشی پراشره
- شرح و ترجمهٔ متن بریهات پراشره هورا شاستره
| شروتی (شنودهها) |
|  | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| سمرتی (یادماندهها) |
| ||||||
| شاسترهها و سوتراها | اوپاودا · منوسمرتی · ارتهشاستره · آگاما · تانترا · پنچاتنترا · سوترا · استوترا · درمهشاستره · دیویا پراباندها توارام · رامچریتمانس · جوگ باسشت · سوشروتا سمهیتا · کاما سوترا | ||||||
| ایزدان | | |
|---|---|---|
| ایزدبانوان | ||
| سایر خدایان | ||
| متون | وداها (ریگ • ساما • یاجور • آتاروا) • اوپانیشادها • پوراناها • رامایانا • مهاباراتا • باگاوادگیتا • یوگا سوتراهای پاتانجلی | |
| مفاهیم | ||
- کتابهای هندی سده ۸ (میلادی)
- متون سانسکریت