بلوچستان افغانستان

بلوچستان افغانستان
کشورافغانستان
ولایت یا استانولایت نیمروز, جنوب ولایت هلمند و ولایت قندهار
زبان هابلوچی و براهویی
اقوام عمده ساکن پاکستان و مناطق اطراف در سال ۱۹۸۰ میلادی؛ بلوچ‌ها به رنگ صورتی نشان داده شده‌اند.

بلوچستان افغانستان[۱] (بلوچی: گۏریچی بلۏچستان)منطقه‌ای خشک و کوهستانی است که بخشی از جنوب افغانستان را در بر می‌گیرد. این منطقه تا جنوب شرقی ایران و غرب پاکستان امتداد دارد و به نام مردم بلوچ شناخته می‌شود.[۲]

جغرافیا

بلوچستان افغانستان شامل کل ولایت نیمروز، جنوب ولایت هلمند و جنوب ولایت قندهار است.[۳]

بلوچستان افغانستان به ناحیهٔ خشک و عمدتاً بیابانی جنوب‌غرب افغانستان گفته می‌شود که به‌صورت طبیعی با بلوچستان ایران و پاکستان پیوستگی دارد. این ناحیه شامل دشت‌ها و بیابان‌های گسترده، پست‌بلندهای شنی و رُسی، و بخش‌هایی از حوضهٔ بستهٔ سیستان است.[۴]

دو بیابان اصلی در این ناحیه عبارت‌اند از دشتِ مَرگُو در نیمروز و جنوب هلمند، و بیابان رِگستان میان هلمند و قندهار. مَرجو حدود ۱۵۰ هزار کیلومتر مربع وسعت و میانگین ارتفاع ۵۰۰–۷۰۰ متر دارد؛ ریگستان نیز یک فلات بسیار خشکِ شنی با تپه‌ماهورهای قرمز کم‌ارتفاع است.[۵] هر دو بیابان، سکونت پراکندهٔ کوچ‌نشینان بلوچ و پشتون را در خود دارند و فرسایش بادی و پیشروی شنزارها تهدید جدی زمین‌های کشاورزی پیرامون است.[۶]

شاه‌رگ آبی منطقه، رود هیرمند است که از ارتفاعات هندوکش سرچشمه می‌گیرد و پس از حدود ۱۳۰۰ کیلومتر در حوضهٔ بستهٔ سیستان پخش می‌شود و هامون‌ها (هامون پوزک، صابری، هیرمند) را می‌سازد؛ این تالاب‌ها فصلی و به‌شدت وابسته به آوردِ آب افغانستان‌اند.[۷] خشک‌سالی‌ها یا برداشت‌های بالادست باعث پس‌روی و خشکیدگی بستر و ریزگردهای گسترده می‌شود. بخشی از هامون‌ها تا داخل ولایت فراه امتداد می‌یابند.[۸]

ولایت نیمروز (مرکزش زرنج) کم‌تراکم‌ترین ولایت افغانستان است و بخش بزرگی از آن در دشتِ مَرگُو و حوضهٔ سیستان قرار دارد. بلوچ‌ها در نیمروز اکثریت‌اند و در جنوب هلمند و برش‌هایی از فراه نیز حضور دارند.[۹]

اقلیم منطقه فراخشک و گرم است: بارش اندک، تبخیر بالا، بادهای فصلی و طوفان‌های شنی. کاربری غالب، کوچ‌روی، چرا، کشت‌های کم‌آب‌بر پراکنده در کنار کاریزها و کانال‌ها، و کانون‌های نخلستان و نیزار پیرامون هامون‌ها در سال‌های پُرآب است. طرح‌های توسعهٔ هیرمند و نوسان‌های آبیِ حوضه، الگوهای زیست و معیشت را دگرگون کرده‌اند.[۱۰]

راه دلارام–زرنج (Route 606/NH49) به طول حدود ۲۱۸ کیلومتر، نیمروز را به بزرگراه حلقوی افغانستان وصل می‌کند و از طریق مرز میلَک/زابل به شبکهٔ ایران و در ادامه به بندر چابهار راه می‌دهد؛ این مسیر زمان سفر را به‌طور چشمگیر کاهش داده و یک گذرگاه راهبردی برای افغانستان ایجاد کرده است.[۱۱] افزون بر این، اتصال‌های ریلی و جاده‌ای ایران–افغانستان وزن این محور تجاری را افزایش داده‌اند.[۱۲]

خشک‌سالی‌های پی‌درپی دهه‌های اخیر و تغییرات کاربری و سدسازی‌های بالادست، دوره‌های خشکیدگی گستردهٔ هامون‌ها، توفان گردوغبار و جابه‌جایی جمعیت‌های کوچنده را تشدید کرده است. ریزگردهای بستر خشک هامون می‌تواند روستاها را مدفون کند و تنوع زیستی تالابی را نابود سازد.[۱۳]

تاریخچه

میر نصیرخان بلوچ فرمانروای دولت خانات کلات یکی از برجسته‌ترین و تأثیرگذارترین فرمانروایان خانات کلات بود. او نقش مهمی در تحکیم قدرت بلوچ، متحد کردن قبایل بلوچ و شکل دادن به ساختار سیاسی و اداری خانات ایفا کرد.[۱۴]

مرز های بلوچستان در زمان سلطنت نصیر خان بلوچ در کشورهای امروزی پاکستان، ایران و افغانستان امتداد داشت. حدود گستره مرز های بلوچستان در آن عهد از شمال به نیمروز، هلمند و بخش هایی از قندهار(بلوچستان افغانستان)، در شرق تا پنجاب شامل دره غازی خان، در جنوب سواحل مکران در امتداد دریای عرب از کراچی تا بندرعباس و در غرب شامل بلوچستان ایران (استان سیستان و بلوچستان، جنوب کرمان، شرق هرمزگان تا بندرعباس) بود.[۱۵]
منطقه بلوچستان افغانستان تا قبل از استعمار و تقسیم بلوچستان توسط هند بریتانیا جزء اراضی خانات کلات که در اواخر قرن ۱۹ بخشی از وسعت خود را به ایران قاجاری و امارت افغانستان از دست داد.[۱۶]

قلعه ابراهیم‌خان سنجرانی در چخانسور مقر فرمانروایی خوانین بلوچ بر سیستان بود و کمال خان و ابراهیم خان سنجرانی در تاریخ معاصر بر سیستان حکمرانی می‌کردند.

خاندان سنجرانی خاندانی بود که از اوایل قرن نوزدهم تا اواخر قرن نوزدهم بر سیستان به پایتختی چخانسور در قلعه ابراهیم‌خان سنجرانی حکومت می کرد.[۱۷][۱۸] این خاندان تمام طول حکومت خود را وفادار و تابع دولت خانات کلات بود. قلعه ابراهیم خان سنجرانی متعلق به سران سنجرانی گزارش شده است.[۱۹]

مردم شناسی

نعیم بلوچ، والی پیشین ولایت هلمند

گفته می‌شود جمعیت بلوچ ها در افغانستان تقریباً ۶۰۰٬۰۰۰ نفر است که ۴۰۰٬۰۰۰ بلوچی زبان و ۲۰۰٬۰۰۰ براهویی زبان هستند.[۲۰] بیشتر این بلوچها در جنوب افغانستان زندگی می‌کنند.[۲۱] بلوچی زبان ها بیشتر در ولایت نیمروز و براهویی زبا نها عمدتاً ساکن ولایت قندهار هستند. در هلمند، بلوچ زبان‌ها و براهویی زبان‌هایِ بلوچ با هم زندگی می‌کنند. بلوچ‌ها در سایر مناطق افغانستان به زبان پشتو و فارسی دری صحبت می‌کنند.[۲۰]


فرهنگ و هنر

صنایع دستی

قالیبافی[۲۲] و سوزن دوزی بلوچی[۲۳] از حرفه های رایج در میان بلوچ‌های افغانستان است. قالیچه های بلوچی و کف پوش های بلوچی اغلب در بازار محلی هرات و بازار جهانی به فروش می رسد.[۲۲]سوزن دوزی و صنایع دستی هنر زنان بلوچ در افغانستان است. زنان بلوچ لباس هایی به نام «زی آستین و گوپتان» می پوشند که بر روی آن نقوش سوزن دوزی و گلدوزی بلوچی طراحی شده است.[۲۴]

نگهداری و پرورش شتر و نیز برگزاری مسابقات شترسواری در ولایت نیمروز در بین بلوچ ها رواج دارد.[۲۵]



جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ "Archived copy". Archived from the original on 2011-06-03. Retrieved 2011-09-06.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (link)
  2. ↑ "Archived copy". Archived from the original on 2012-03-25. Retrieved 2011-07-03.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (link)
  3. ↑ Charles، Masson. Narrative Of Various Journeys In Balochistan, Afghanistan, The Panjab, And Kalât, During A Residence In Those Countries: To Which Is Added An Account … And A Memoir On Eastern Balochistan; Volume. Legare Street Press. شابک ۹۷۸-۱۰۱۵۸۹۶۹۷۰.
  4. ↑ "Afghanistan Provinces: Geography and People". CIA World Factbook. Retrieved 11 September 2025.
  5. ↑ Dupree, Louis (1980). Afghanistan. Princeton University Press. p. 77.
  6. ↑ Balland, Daniel (1994). "The desertification of Registan and Dasht-e Margo". Encyclopaedia Iranica. Retrieved 11 September 2025.
  7. ↑ "Lake Hamun". NASA Earth Observatory. 2019-06-23. Retrieved 11 September 2025.
  8. ↑ "Afghanistan's vanishing Hamoun wetlands". The New Humanitarian. 26 August 2015. Retrieved 11 September 2025.
  9. ↑ Noelle-Karimi, Christine (2014). The Pearl in Its Midst: Herat and the Mapping of Khurasan (15th–19th Centuries). Austrian Academy of Sciences Press. p. 215.
  10. ↑ Thomas, Vincent (2018). "Water disputes in the Sistan Basin". Central Asian Survey. 37 (1): 61–79. doi:10.1080/02634937.2017.1410469.
  11. ↑ "India-funded road a boon for Afghanistan". The New Humanitarian. 23 January 2009. Retrieved 11 September 2025.
  12. ↑ "Iran opens railway link with Afghanistan". Reuters. 10 December 2020. Retrieved 11 September 2025.
  13. ↑ "Hamoun dries up, Afghans suffer". Al Jazeera. 21 October 2015. Retrieved 11 September 2025.
  14. ↑ Ramsey, Syed (2017). Balochistan In Quest of Freedom. VIJ Books (India) PVT Limited. ISBN 9789386834393.
  15. ↑ Siddiqi, Farhan Hanif (2012). The Politics of Ethnicity in Pakistan. Routledge. p. 54. ISBN 9780415686143.
  16. ↑ بنیاد، دانشنامه ایرانیکا. «خانات کلات در اواخر قرن 19 بخشی از وسعت خود را به ایران قاجار و امارت افغانستان از دست داد». Encyclopaedia Iranica. دریافت‌شده در ۷ آوریل ۲۰۲۴.
  17. ↑ Baloch, Inayatullah (1987). The Problem of "Greater Baluchistan": A Study of Baluch Nationalism (به انگلیسی). Steiner Verlag Wiesbaden. ISBN 978-3-515-04999-3.
  18. ↑ Breseeg, Taj Mohammad (2001). Baloch Nationalism Its Origin And Development (به انگلیسی). Routledge. pp. 102 & 148. ISBN 969407309X.
  19. ↑ "Seistan". 1910.Public Domain This article incorporates text from this source, which is in the public domain.
  20. 1 2 "Abdul Sattar Purdely: Baloch intellectual from Afghanistan - Crisis Balochistan". Archived from the original on 2012-03-26. Retrieved 2011-07-03.
  21. ↑ "Baloch from Afghanistan: Between insurgency and famine - Crisis Balochistan". Archived from the original on 2015-09-23. Retrieved 2011-07-03.
  22. 1 2 "Baluchi rug". دانشنامه ایرانیکا.
  23. ↑ "بازار فروش لباس خاص بلوچی در نیمروز رونق یافته است".
  24. ↑ Amiri, Ghulam Rahman (2024). The Helmand Baluch. Berghahn Books. pp. 124–125. ISBN 9781836950592.
  25. ↑ Amiri, Ghulam Rahman (2024). The Helmand Baluch. Berghahn Books. pp. 124–125. ISBN 9781836950592.

پیوند به بیرون

This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.