بیت نبالا

بیت نبالا
بیت نبالا
Bayt Nabala, Beit-Nabbala
مدرسه پیشین بیت نبالا که اکنون توسط صندوق ملی یهود در بیت نحمیا بهره‌برداری می‌شود
مدرسه پیشین بیت نبالا که اکنون توسط صندوق ملی یهود در بیت نحمیا بهره‌برداری می‌شود
ریشه‌شناسی: «خانه تیراندازی»
نقشه دهه ۱۸۷۰
نقشه دهه ۱۹۴۰
نقشه معاصر
نقشه دهه ۱۹۴۰ با پوشش معاصر
مجموعه‌ای از نقشه‌های تاریخی پیرامون بیت نبالا (دکمه‌ها را بزنید)
بیت نبالا در قیمومت بریتانیا بر فلسطین واقع شده
بیت نبالا
بیت نبالا
مختصات: ۳۱°۵۹′۸″ شمالی ۳۴°۵۷′۲۴″ شرقی / ۳۱٫۹۸۵۵۶°شمالی ۳۴٫۹۵۶۶۷°شرقی / 31.98556; 34.95667
شبکه فلسطین۱۴۶/۱۵۴
واحد جغرافیایی‌سیاسیقیمومت بریتانیا بر فلسطین
بخشرمله
تاریخ تخلیه۱۳ مه ۱۹۴۸
مساحت
 • کل۱۵٬۰۵۱ دونوم (۱۵٫۰۵۱ کیلومتر مربع یا ۵٫۸۱۱ مایل مربع)
جمعیت
 (۱۹۴۵)
 • کل۲۳۱۰
علت تخلیهترک روستا بنا بر دستور عربی
شهرک‌های کنونیکفار ترومان و بیت نحمیا

بیت نبالا (بیت نبالا) روستایی عرب فلسطینی در بخش رمله در سرزمین فلسطین بود که در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل ویران شد. این روستا در سرزمینی قرار داشت که بر پایه طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین در سال ۱۹۴۷ به کشور عربی اختصاص یافته بود؛ طرحی که رهبران عرب آن را رد کردند و هرگز اجرا نشد. جمعیت روستا در سال ۱۹۴۵ برابر با ۲٬۳۱۰ نفر بود.

نیروهای اسرائیلی در ۱۳ مه ۱۹۴۸ روستا را اشغال کردند و در ۱۳ سپتامبر همان سال آن را به‌طور کامل ویران ساختند. آوارگان روستا در اردوگاه‌های آوارگان دیر عمّار، رام‌الله، بیت تیلّو، رنتیس و اردوگاه جلزون در شمال رام‌الله پراکنده شدند. از خاندان‌هایی که در بیت نبالا می‌زیستند می‌توان الحیت، نخله، صافی، الشراقه، الخطیب، صالح و زید را نام برد. امروزه این منطقه بخشی از شهرک اسرائیلی بیت نحمیا است.

جغرافیا

روستای بیت نبالا بر فراز تپه‌ای سنگلاخی ساخته شده بود که از جنوب غربی بر دشت اطراف لُد (لیدّا) مشرف بود.[۱] بیت نبالا در ارتفاع نزدیک به ۱۰۰ متری از سطح دریا واقع بود و در نزدیک به ۱۰ کیلومتری شمال شرق رمله قرار داشت.[۲] جاده اصلی یافا به اورشلیم از راه رمله و لُد از غرب روستا می‌گذشت. روستا همچنین دارای ایستگاه راه‌آهنی بر خط فرعی متصل به ایستگاه لُد بود.[۲]

روستا میان سه دره جای داشت: وادی الشامی در شمال و وادی کریکعه و وادی الصرار در جنوب که در زمستان آب‌هایشان جاری می‌شد.[۳]

مساحت کل زمین‌های روستا ۱۵٬۰۵۱ دونوم (حدود ۱۵ کیلومتر مربع) بود.[۴] از این میان ۱۰٬۱۹۷ دونوم به کشت غلات، ۲۲۶ دونوم به باغ‌های مرکبات و موز، ۱٬۷۳۳ دونوم به زمین‌های آبی و باغ‌های میوه و ۱۲۳ دونوم به مناطق عمومی ساخته‌شده اختصاص داشت.[۵][۶]

پیشینه

نقشه منطقه بیت نبالا در دهه ۱۸۸۰

بیت نبالا با شهر باستانی بِت‌نَبالا/بِت‌نَبلاتا (Beth Nabala/Beth Nablata) یکسان شناخته شده‌است.[۷] نام روستا به معنای «خانه تیراندازی» است.[۸]

دوره عثمانی

ثبت مالیاتی عثمانی بیت نبالا (نوشته‌شده بیت نباله) با مبلغ ۵۰۰ آقچه مالیات سالانه

در سال ۱۵۲۶ بیت نبالا بخشی از امپراتوری عثمانی و در ناحیه رمله از لوای قدس بود. بر پایه دفتر مالیاتی عثمانی، روستا سالانه ۵۰۰ آقچه مالیات می‌پرداخت.[۹] در دفتر مالیاتی ۱۵۹۶ میلادی، بیت نبالا زیر لوای غزه ثبت شده بود و ۵۴ خانوار مسلمان با جمعیتی حدود ۲۹۷ نفر داشت. آنان مالیاتی با نرخ ثابت ۳۳٫۳ درصد بر محصولات کشاورزی از جمله گندم، جو، زیتون، میوه و نیز بز، کندوی عسل و یک دستگاه فشار (برای زیتون یا انگور) می‌پرداختند که جمع آن ۸٬۶۸۸ آقچه بود.[۱۰]

در سده هفدهم میلادی، روستا موج مهاجرانی از روستای همسایه بیت قوفا را پذیرفت که به دلیل ناامنی ناگزیر از ترک خانه‌هایشان شده بودند.[۱۱]

در سده‌های هجدهم و نوزدهم، بیت نبالا به ناحیه لُد تعلق داشت که از شهر کنونی مودیعین-مکابیم-ریعوت در جنوب تا العاد در شمال و از دامنه‌های شرقی تا حاشیه یافا در غرب امتداد می‌یافت. این منطقه حدود ۲۰ روستا با هزاران ساکن و ده‌ها هزار هکتار زمین کشاورزی حاصل‌خیز را دربرمی‌گرفت.[۱۲]

به گفته مورخ روی ماروم، «بیت نبالا کانون اصلی درگیری‌های قیسی‌ها و یمانی‌ها در این منطقه بود.» نخستین ساکنان روستا از تیره قیسی «الشراقه» بودند. بنا بر سنت محلی، مهاجری یمانی به نام سلام آمد و در غارهای نزدیک بیت نبالا اردو زد. هنگامی که میان بیت نبالا و الحدیثه درگیری درگرفت، سلام از وضع دشوار ساکنان بیت نبالا بهره برد و سه «پسر» او — زید، نخله و صافی — در روستا ساکن شدند. درگیری‌های شدیدی میان تیره‌ها روی داد و سرانجام صافی با یاری خاندان‌های نیرومند یمانی — الخواجه از نعلین و خاندان ابو غوش — توانست دشمن قیسی خود عابد را از میان بردارد و نفوذش را بر دیر طریف، الطیره، قوله، فجّه و ملبّس گسترش دهد.[۱۳]

در ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون بیت نبالا را از برج مسجد سفید رمله مشاهده کرد.[۱۴] در ۱۸۷۰ ویکتور گِرَن از روستا دیدن کرد و جمعیت آن را حدود ۹۰۰ نفر برآورد نمود. او بیت نبالا را با نِبَلّات باستانی یاد شده در کتاب نحمیا یکی دانست و به آب‌انبارهای کنده‌شده در سنگ و نخلستان‌های زیتون پیرامون روستا اشاره کرد.[۱۵] سوسین بر پایه فهرست رسمی روستاهای عثمانی از همان دوره، ۱۰۸ خانه و جمعیت مردانه ۴۲۷ نفری را گزارش کرد.[۱۶] هارتمان شمار خانه‌ها را ۱۱۸ نوشت.[۱۷]

در ۱۸۸۲ بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین بیت نبالا را روستایی با اندازه میانه در لبه دشت توصیف کرد.[۱۸]

از اواخر سده نوزدهم، ساکنان بیت نبالا زمین‌های روستای متروکه جنداس را نیز زیر کشت بردند.[۱۳]

دوره قیمومت بریتانیا

گورستان بیت نبالا
بقایای ایستگاه راه‌آهن بیت نبالا
YMCA پادگان نظامی بریتانیا در بیت نبالا

مدرسه ابتدایی روستا در ۱۹۲۱ بنیاد نهاده شد و در سال تحصیلی ۱۹۴۶–۱۹۴۷ حدود ۲۳۰ دانش‌آموز داشت. این مدرسه دارای کتابخانه بود و هشت آموزگار در آن آموزش می‌دادند.[۱۹][۳]

روستا شکلی مستطیلی داشت با دو خیابان اصلی که در مرکز یکدیگر را قطع می‌کردند. مسجد، مدرسه و دکان‌ها در همین تقاطع مرکزی گرد آمده بودند. خانه‌ها از سنگ ساخته شده بودند و درآمد ساکنان عمدتاً از کشاورزی (گندم، زیتون، انگور و مرکبات) تأمین می‌شد. چاه‌های آرتزین باغ‌های مرکبات را آبیاری می‌کردند. اقتصاد تا حد زیادی غیرپولی بود و بخشی از مبادلات به‌صورت کالا به کالا انجام می‌شد.[۲][۳]

چاه کهن روستا تا ژرفای ۱۰۰ متر کنده شده بود.[۳] باغ‌ها پر بود از انجیر، بادام و انجیر هندی.[۳]

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا انجام دادند، بیت نبالا ۱٬۳۲۴ نفر جمعیت داشت: ۱٬۳۲۱ مسلمان و ۳ مسیحی.[۲۰] در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۱٬۷۵۸ نفر رسید که همگی مسلمان بودند و در ۴۷۱ خانه می‌زیستند.[۲۱]

امپراتوری بریتانیا پادگانی نظامی در پای روستا برپا کرد که شامل انبارها و کارگاه‌های ساخت تجهیزات نظامی بود. بریتانیایی‌ها خط فرعی راه‌آهن برای این پایگاه کشیدند. پادگان دارای استخر شنا و مرکز YMCA بود که ویژه بریتانیایی‌ها به کار می‌رفت.[۲][۳]

در ۱۹۳۴ فرودگاه لُد در نزدیکی روستا ساخته شد و چهار باند پرواز داشت.[۳] شماری از مردان روستا در شورش بزرگ عربی (۱۹۳۶–۱۹۳۹) زیر فرماندهی حسن سلامه شرکت جستند و به خرابکاری در خطوط برق و راه‌آهن پرداختند.[۳]

در آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۲٬۳۱۰ مسلمان بود[۲۲] و مساحت کل زمین‌ها ۱۵٬۰۵۱ دونوم.[۴]

جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

گورستان بیت نبالا در ژوئیه ۲۰۱۹

اخبار درگیری‌های جنگ ۱۹۴۸ به بیت نبالا رسید. ساکنان از حمله به روستای همسایه العباسیه در ۱۳ دسامبر ۱۹۴۷ آگاه شدند که چند کشته عرب برجا گذاشت.[۳] روستا تصمیم به مقاومت گرفت: مبلغ ۱۰۰ لیره فلسطینی گردآوری شد (زنان زیورهایشان را فروختند) و تفنگ‌هایی از غزه و مصر خریداری شد.[۳] پس از کشتار دیر یاسین (۹ آوریل) و کشتار ابوشوشه (۱۳ مه) که بسیار نزدیک به بیت نبالا رخ داد، آوارگان روستاهای دیگر از خشونت‌های ارتش اسرائیل خبر آوردند.[۳]

بنی موریس می‌نویسد ساکنان بیت نبالا در ۱۳ مه ۱۹۴۸ بنا بر فرمان‌های مقامات عربی روستا را ترک کردند. با این حال ولید خالدی بر آن است که این ادعا قابل تأیید نیست.[۵] بر پایه گزارش الجزیره، فرماندهان ارتش عربی می‌خواستند روستا را پایگاه نظامی کنند و بخشی از ساکنان در همان زمان رفتند اما شماری ماندند.[۳]

بیت نبالا یکی از اهداف عملیات دانی بود.[۲] در ۱۱ ژوئیه نیروهای کماندویی اسرائیل به روستا حمله بردند. روز بعد نیروهای عربی آن را بازپس گرفتند و توپخانه برای دفاع از لُد مستقر کردند. در ۱۳ ژوئیه اسرائیلی‌ها با زره‌پوش و تانک بار دیگر بیت نبالا را گرفتند و فردای آن روز روستا در نوار حائل (زمین بی‌طرف) قرار گرفت.[۲] در جریان تبعید ساکنان لُد، سربازان اسرائیلی بخشی از آنان را به سوی بیت نبالا راندند.[۲] پس از سقوط لُد و رمله، ارتش آزادی‌بخش عربی یک گروهان در بیت نبالا جای داد.[۲]

ساکنان — در هر تاریخی که رفتند — پیاده به سوی روستاهای همسایه حرکت کردند؛ برخی در نخلستان‌های زیتون اردو زدند و برخی تا بدرس (۴٫۵ کیلومتر)، دیر عمّار (۱۵ کیلومتر) یا شقبا رفتند. شماری برای برداشتن اسناد مالکیت یا پولشان بازگشتند و برخی از آنان کشته شدند.[۳]

روستا در ۱۳ سپتامبر ۱۹۴۸ پس از درخواست رسمی داوید بن گوریون از کمیته وزارتی دارایی‌های رها شده، به‌دست ارتش اسرائیل ویران شد.[۲۳][۲]

ولید خالدی در ۱۹۹۲ محل روستا را چنین توصیف کرد: «محل روستا پوشیده از علف، بوته‌های خاردار و درختان سرو و انجیر است. در سمت شرقی شهرک بیت‌نحمیا و شرق جاده فرودگاه لُد قرار دارد. در حاشیه‌هایش بقایای معدن‌های سنگ و خانه‌های فروریخته دیده می‌شود. بخش‌هایی از دیوار خانه‌ها هنوز پابرجاست. زمین‌های پیرامون را شهرک‌نشینان اسرائیلی کشت می‌کنند.»[۵]

فرهنگ

زنی از بیت نبالا

بر پایه بنیاد میراث فلسطین، لباس‌های سنتی بیت نبالا (و روستای همسایه دیر طریف) معمولاً از پنبه، مخمل یا ابریشم قرمزی دوخته می‌شد. تکه‌های تافته با گلدوزی به سبک بیت‌لحم با نخ طلا و ابریشم به یقه، سینه، آستین و دامن دوخته می‌شد. در دهه ۱۹۳۰ مخمل سیاه رواج یافت و گلدوزی قهوه‌ای یا نارنجی مستقیماً روی پارچه انجام می‌شد که بعدها نشانه شناخته‌شده این منطقه شد.[۲۴]

از هنرهای آیینی ویژه بیت نبالا «صَحجه نبالیّه» بود که نوعی آواز و رقص گروهی مردانه به‌شمار می‌رفت و نشان بارز فرهنگ این روستا بود. دبکه و جشن‌های عروسی چندشبه نیز رواج داشت.[۲۵]

جستارهای وابسته

منابع

یادداشت‌ها

  1. ↑ «Bayt Nabala». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 «Bayt Nabala». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 «My village: Destroyed in the Nakba, rebuilt memory by memory». Al Jazeera. ۱۵ مه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  4. 1 2 Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 66.
  5. 1 2 3 Khalidi, 1992, p. 366.
  6. ↑ Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 114.
  7. ↑ Avi-Yonah, Michael (۱۹۷۶). «Gazetteer of Roman Palestine». Qedem. ۵: ۴۰.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  8. ↑ Palmer, 1881, p. 226.
  9. ↑ al-Bakhit، Muhammad Adnan (۲۰۱۱). The Detailed Defter of The Liwāʾ of Noble Jerusalem. al-Furqan Islamic Heritage Foundation. شابک ۹۷۸-۱-۷۸۸۱۴-۶۴۲-۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  10. ↑ Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p. 153, cited in Khalidi, 1992, p. 365.
  11. ↑ Marom, Roy (۲۰۲۲). «Jindās: A History of Lydda's Rural Hinterland in the ۱۵th to the ۲۰th Centuries CE». Lod, Lydda, Diospolis. ۱: ۱۴.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  12. ↑ Marom, Roy (۲۰۲۲). «Lydda Sub-District: Lydda and its countryside during the Ottoman period». Diospolis - City of God: Journal of the History, Archaeology and Heritage of Lod. ۸: ۱۰۳–۱۳۶.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  13. 1 2 Marom, Roy (۲۰۲۲). «Jindās: A History of Lydda's Rural Hinterland in the ۱۵th to the ۲۰th Centuries CE». Lod, Lydda, Diospolis. ۱: ۱۴.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  14. ↑ Robinson and Smith, 1841, vol. 3, p. 30.
  15. ↑ Guérin, 1875, pp. 67 ff, 70.
  16. ↑ Socin, 1879, p. 147.
  17. ↑ Hartmann, 1883, p. 138.
  18. ↑ Conder and Kitchener, 1882, SWP II, p. 296, cited in Khalidi, 1992, p. 365.
  19. ↑ Khalidi, 1992, p. 365.
  20. ↑ Barron, 1923, Table VII, Sub-district of Ramleh, p. 22.
  21. ↑ Mills, 1932, p. 18.
  22. ↑ Department of Statistics, 1945, p. 29.
  23. ↑ Morris, 2004, p. 354.
  24. ↑ «Lydda-Ramleh Region». Palestinian Heritage Foundation. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ دسامبر ۲۰۰۶. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  25. ↑ «Bayt Nabala thobe». The Palestinian Museum. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

کتاب‌شناسی

  • Barron، J.B. (۱۹۲۳). Palestine: Report and General Abstracts of the Census of ۱۹۲۲. Government of Palestine.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Conder، C.R. (۱۸۸۲). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. Committee of the Palestine Exploration Fund.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Village Statistics, April, ۱۹۴۵. Government of Palestine. ۱۹۴۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Guérin، V. (۱۸۷۵). Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. L'Imprimerie Nationale.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵: A Classification of Land and Area ownership in Palestine. Palestine Liberation Organization Research Center.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Hütteroth، W. -D. (۱۹۷۷). Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late ۱۶th Century. Erlanger Geographische Arbeiten. شابک ۳-۹۲۰۴۰۵-۴۱-۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Khalidi، W. (۱۹۹۲). All that Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. Institute for Palestine Studies. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Mills، E. (۱۹۳۲). Census of Palestine ۱۹۳۱. Government of Palestine.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. شابک ۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۷.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Palmer، E.H. (۱۸۸۱). The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists. Committee of the Palestine Exploration Fund.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Robinson، E. (۱۸۴۱). Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea. Crocker & Brewster.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.