تاریخ اسپانیا

تاریخ اسپانیا به دوران تماس میان مردمان پیش از رومی در کرانه‌های دریای مدیترانه در شبه‌جزیره ایبری با یونانی‌ها و فنیقی‌ها بازمی‌گردد. در طول اروپای باستان، این شبه‌جزیره محل استعمار پی‌درپی یونانی‌ها، پونی‌ها و رومی‌ها بود. مردمان بومی شبه‌جزیره، مانند تارتسوس، با استعمارگران درآمیختند تا فرهنگی منحصربه‌فرد ایبریایی را پدید آورند. رومی‌ها تمام این شبه‌جزیره را هیسپانیا نامیدند که نام «اسپانیا» از آن ریشه گرفته است. همانند سایر بخش‌های امپراتوری روم غربی، اسپانیا در سده‌های چهارم و پنجم میلادی آماج هجوم‌های متعدد ژرمن‌ها قرار گرفت که به پایان فرمانروایی روم و برپایی پادشاهی‌های ژرمنی انجامید و آغاز قرون وسطی در اسپانیا را رقم زد.

کنترل ژرمن‌ها تا زمان آغاز فتح اندلس در سال ۷۱۱ میلادی ادامه داشت. این منطقه به اندلس (اسلامی) معروف شد و به جز پادشاهی آستوریاس کوچک، این سرزمین در بیشتر دوران قرون وسطای آغازین تحت کنترل دولت‌های مسلمان باقی ماند؛ دوره‌ای که به دوران طلایی اسلام معروف است. تا زمان قرون وسطای میانه، مسیحیان از شمال به‌تدریج کنترل خود را بر ایبری گسترش دادند که این دوره به بازپس‌گیری اندلس معروف است. با گسترش به سمت جنوب، تعدادی از پادشاهی‌های مسیحی شکل گرفتند که شامل پادشاهی ناوار، پادشاهی لئون، پادشاهی کاستیا و پادشاهی آراگون بودند. آن‌ها سرانجام در دو قلمرو تقریباً برابر، یعنی تاج کاستیا و تاج آراگون ادغام شدند. دوران نوین آغازین به‌طور کلی از زمان اتحاد تاج‌های کاستیا و آراگون از طریق ازدواج سلطنتی در سال ۱۴۶۹ میلادی آغاز می‌شود.

حکومت مشترک ایزابل یکم و فرناندوی دوم از نظر تاریخ‌نگاری به عنوان بنیان اسپانیای متحد در نظر گرفته می‌شود. جنگ گرانادا و نخستین سفر کلمب، هر دو در سال ۱۴۹۲، آن سال را به نقطه عطفی حیاتی در تاریخ اسپانیا تبدیل کردند. در همان سال، اخراج یهودی‌ها از اسپانیا و تغییر دین بسیاری دیگر به مسیحیت رخ داد. در دهه‌های پس از آن، سفرهای کاشفان و کنکیستادورهای اسپانیا به برپایی یک امپراتوری استعماری اسپانیا کمک کرد که از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های تاریخ بود. پادشاه کارل یکم سلسله اسپانیای هابسبورگ را بنیان نهاد. در دوران پسرش فلیپه دوم، عصر طلایی اسپانیا شکوفا شد، امپراتوری اسپانیا به اوج سرزمینی و اقتصادی خود رسید و کاخ او در اسکوریال (کاخ سلطنتی) به مرکز شکوفایی هنری تبدیل شد. با این حال، حکومت فلیپه شاهد نابودی ناوگان اسپانیایی آرمادا، چندین ورشکستگی دولتی و استقلال هلند شمالی بود که آغازگر افول تدریجی نفوذ اسپانیا در اروپا شد. قدرت اسپانیا با مشارکت در جنگ هشتادساله، که در آن برای بازپس‌گیری جمهوری تازه مستقل هلند تلاش کرد و شکست خورد، و همچنین جنگ‌های سی‌ساله که به تداوم افول قدرت هابسبورگ‌ها به نفع خاندان بوربون فرانسه انجامید، بیش از پیش آزموده شد. آخرین فرمانروای هابسبورگ، کارلوس دوم، نتوانست وارثی از خود بر جای بگذارد؛ پس از مرگ او، جنگ جانشینی اسپانیا میان دو اتحاد اروپایی به رهبری بوربون‌های فرانسه و هابسبورگ‌های اتریش برای کنترل تاج‌وتخت اسپانیا درگرفت. بوربون‌ها پیروز شدند که منجر به به قدرت رسیدن فلیپه پنجم شد؛ او اسپانیا را وارد جنگ‌های گوناگونی کرد و سرانجام سرزمین‌هایی را در جنوب ایتالیا که در جنگ جانشینی اسپانیا از دست رفته بود، بازپس گرفت. ورود دیرهنگام اسپانیا به جنگ هفت‌ساله نتیجه ترس از موفقیت‌های فزاینده بریتانیایی‌ها به قیمت تضعیف فرانسوی‌ها بود، اما نیروهای اسپانیایی شکست‌های بزرگی را متحمل شدند. با انگیزه این شکست‌ها و ناکامی‌های پیشین در دوران حکومت بوربون‌ها، نهادهای اسپانیایی دستخوش دوره اصلاحات بوربون شدند، به‌ویژه تحت فرمان کارلوس سوم، که به مشارکت عمدتاً موفقیت‌آمیز اسپانیا در جنگ انقلاب آمریکا انجامید.

در دوران عصر ناپلئون، اسپانیا به یک دولت دست‌نشانده فرانسوی تبدیل شد. همزمان با دوره ناپلئون و پس از آن، جنگ‌های استقلال آمریکا از اسپانیا منجر به از دست رفتن بیشتر قلمرو اسپانیا در قاره آمریکا در دهه ۱۸۲۰ میلادی شد. در جریان برقراری مجدد حکومت بوربون‌ها در اسپانیا، پادشاهی مشروطه در سال ۱۸۱۳ معرفی شد. تاریخ اسپانیا در طول سده نوزدهم پرآشوب بود و دوره‌های متناوبی از حکومت جمهوری‌خواه-لیبرال و سلطنتی را تجربه کرد. جنگ آمریکا و اسپانیا منجر به از دست رفتن دارایی‌های استعماری اسپانیا و مجموعه‌ای از دیکتاتوری‌های نظامی شد که در طی آن پادشاه آلفونسوی سیزدهم برکنار و یک دولت جمهوری‌خواه جدید تشکیل شد. سرانجام، بی‌نظمی سیاسی در اسپانیا به کودتای نظامی منجر شد که به جنگ داخلی اسپانیا انجامید. پس از مداخله گسترده خارجی از هر دو سو، ملی‌گرایان پیروز شدند؛ فرانسیسکو فرانکو برای نزدیک به چهار دهه یک دیکتاتوری فاشیستی را رهبری کرد. مرگ فرانکو بازگشت سلطنت تحت پادشاه خوآن کارلوس یکم را به همراه داشت که شاهد آزادسازی جامعه اسپانیا و تعامل مجدد با جامعه بین‌المللی بود. یک قانون اساسی لیبرال جدید در سال ۱۹۷۸ تدوین شد. اسپانیا در سال ۱۹۸۶ به اتحادیه اقتصادی اروپا (که در سال ۱۹۹۲ به اتحادیه اروپا تبدیل شد) و در سال ۱۹۹۸ به منطقه یورو پیوست. خوآن کارلوس در سال ۲۰۱۴ کناره‌گیری کرد و پسرش فلیپه ششم جانشین او شد.

پیشاتاریخ

قوم‌نگاری شبه‌جزیره ایبری در حدود ۲۰۰ پیش از میلاد

قدیمی‌ترین شواهد از نمایندگان سرده انسان که در اروپای غربی می‌زیستند، در غار آتاپوئرکا در اسپانیا یافت‌شده است؛ یک ابزار سنگی یافت‌شده در آنجا به ۱. ۴ میلیون سال پیش بازمی‌گردد و فسیل‌های انسان‌های اولیه به حدود ۱. ۲ میلیون سال پیش تعلق دارند. شبه‌جزیره ایبری یکی از آخرین مناطق اروپا بود که نئاندرتال‌ها در طول گسترش انسان‌های مدرن در آن باقی ماندند، به‌طوری که جمعیت‌های نئاندرتال تا حدود ۴۰ هزار سال پیش در بخش‌هایی از ایبری به بقای خود ادامه دادند.

انسان‌های مدرن در قالب کرومانیون‌ها از حدود ۴۲ هزار سال پیش شروع به ورود به شبه‌جزیره ایبری از شمال پیرنه کردند. در طول آخرین بیشینه یخچالی، شبه‌جزیره ایبری و جنوب غربی فرانسه یک پناهگاه مهم برای جمعیت‌های پارینه‌سنگی زبرین تشکیل دادند، از جمله جمعیت‌هایی که با فرهنگ سولوتر مرتبط بودند؛ تبار آن‌ها بعداً به جمعیت‌های مگدالنی کمک کرد که پس از آخرین بیشینه یخچالی به سمت شمال گسترش یافتند. بارزترین نشانه سکونتگاه‌های انسانی پیشاتاریخی، نقاشی‌ها در غار شمالی آلتامیرا در اسپانیا است که حدود ۱۵ هزار سال پیش از میلاد کشیده شده‌اند. شواهد باستان‌شناسی در مکان‌هایی مانند لوس میارس و ال آرگار نشان می‌دهد که فرهنگ‌های پیشرفته‌ای در بخش شرقی شبه‌جزیره ایبری در اواخر دوران نوسنگی و عصر برنز وجود داشته‌اند.

در حدود ۲۵۰۰ تا ۲۰۰۰ پیش از میلاد، مهاجرت جمعیت‌های مرتبط با فرهنگ پیاله ناقوسی که دارای تبار استپی بودند به شبه‌جزیره ایبری، با جایگزینی حدود ۴۰ درصد از تبار جمعیت نوسنگی پیشین و تقریباً تمام دودمان‌های کروموزوم Y آن‌ها همراه بود؛ دودمان‌های اخیر عمدتاً با دودمان‌های R1b جایگزین شدند که همچنان دودمان غالب کروموزوم Y در میان جمعیت‌های امروزی اسپانیا باقی مانده است.

پیشاتاریخ اسپانیا تا فرهنگ‌های عصر آهن پیش از روم که بر بیشتر ایبری تسلط داشتند، امتداد می‌یابد: فرهنگ‌های ایبریایی‌ها، سلتیبری‌ها، تارتسی‌ها، لوسیتانی‌ها و واسکن‌ها و همچنین سکونتگاه‌های تجاری فنیقی‌ها، پونی‌ها و یونانی‌ها در سواحل مدیترانه.

تاریخ اولیه شبه‌جزیره ایبری

پیش از فتح رومی‌ها، فرهنگ‌های اصلی در امتداد سواحل مدیترانه عبارت بودند از ایبریایی‌ها، سلت‌ها در مناطق داخلی و شمال غربی، لوسیتانی‌ها در غرب و تارتسی‌ها در جنوب غربی. فنیقی‌ها، پونی‌ها و یونانی‌های دریانورد به‌طور متوالی سکونتگاه‌های تجاری را در امتداد سواحل شرقی و جنوبی ایجاد کردند. توسعه نوشتار در شبه‌جزیره پس از ورود مهاجران و بازرگانان اولیه فنیقی (که تاریخ آن به‌طور آزمایشی قرن نهم پیش از میلاد یا پس از آن تخمین زده می‌شود) رخ داد.

تصویری از برنز لوزاگا (که اکنون گم شده است)، نمونه‌ای از خط سلتیبری.

جنوب شبه‌جزیره سرشار از کلونی‌های کهن فنیقی بود که در هیچ منطقه دیگری در مدیترانه مرکزی-غربی همتا نداشت. این‌ها سکونتگاه‌های کوچک و متراکمی بودند. کلونی کادیس—که پیوندهای محکمی با کلان‌شهر خود یعنی صور داشت—از بقیه شبکه کلونی‌ها متمایز بود و همچنین از سازماندهی اجتماعی-سیاسی پیچیده‌تری برخوردار بود. یونانی‌های کهن در اواخر قرن هفتم پیش از میلاد به شبه‌جزیره رسیدند. آن‌ها کلونی‌های یونانی مانند امپوریون (۵۷۰ پیش از میلاد) را تأسیس کردند.

یونانی‌ها مسئول نام‌گذاری «ایبری» هستند که ظاهراً از نام رودخانه ایبر (رودخانه ابرو) گرفته‌شده است. تا قرن ششم پیش از میلاد، بخش بزرگی از قلمرو جنوب ایبری تحت نفوذ فراگیر کارتاژ قرار گرفت (که دارای دو مرکز نفوذ پونی در «کادیس» و «ماستیا» بود)؛ این سلطه از قرن چهارم پیش از میلاد به بعد تقویت شد. بارسید‌ها، پس از ورود به کادیس در سال ۲۳۷ پیش از میلاد، قلمروهایی را که متعلق به حوزه نفوذ کارتاژ بود، فتح کردند. تا سال ۲۱۹ پیش از میلاد، حضور آن‌ها در شبه‌جزیره با کنترل مکان‌هایی مانند کارتاژ نو و آکرا لئوکه (که هر دو توسط پونی‌ها تأسیس‌شده بودند) و همچنین شبکه سکونتگاه‌های قدیمی فنیقی پشتیبانی می‌شد.

شبه‌جزیره ایبری در قرن سوم پیش از میلاد

این شبه‌جزیره صحنه نظامی دومین جنگ پونی (۲۱۸–۲۰۱ پیش از میلاد) بود که بین کارتاژ و جمهوری روم، دو قدرتی که برای برتری در مدیترانه غربی با هم رقابت می‌کردند، درگرفت. رومی‌ها در سال ۲۰۶ پیش از میلاد، پونی‌ها را از شبه‌جزیره بیرون راندند.

مردمانی که رومی‌ها در زمان تهاجم خود با آن‌ها مواجه شدند، ایبریایی‌ها بودند که در منطقه‌ای از بخش شمال شرقی شبه‌جزیره ایبری تا جنوب شرقی آن ساکن بودند. سلت‌ها عمدتاً در بخش داخلی و شمال غربی شبه‌جزیره زندگی می‌کردند. در شرق مستا سنترال، منطقه سیستما ایبریکو توسط سلتیبری‌ها مسکونی‌شده بود که گفته می‌شد سرشار از فلز گران‌بها هستند (که رومی‌ها آن‌ها را در قالب خراج به دست می‌آوردند). سلتیبری‌ها تکنیک تصفیه‌شده‌ای از آهنگری آهن را توسعه دادند که در سلاح‌های باکیفیت آن‌ها به نمایش درآمده است.

جنگ‌های سلتیبری میان لژیون‌های پیشروی جمهوری روم و قبایل سلتیبری هیسپانیا سیتریور از ۱۸۱ تا ۱۳۳ پیش از میلاد درگرفت. فتوحات رومی‌ها در این شبه‌جزیره در سال ۱۹ پیش از میلاد تکمیل شد.

هیسپانیا رومی (سدهٔ دوم پیش از میلاد – سدهٔ پنجم میلادی)

مقالهٔ اصلی: هیسپانیا

همچنین ببینید: گسترش روم در آیبریا

همچنین ببینید: رومی‌سازی

امپراتوری روم، سدهٔ سوم

«هیسپانیا» نامی بود که از سدهٔ دوم پیش از میلاد برای شبه‌جزیره ایبری تحت حاکمیت روم استفاده می‌شد. جمعیت این منطقه به‌تدریج از نظر فرهنگی رومی شدند و رهبران محلی به طبقهٔ اشرافی روم راه یافتند.

رومی‌ها شهرهای موجود مانند تاراگونا را بهبود بخشیدند و شهرهای دیگری همچون ساراگوسا، مریدا، والنسیا، لئون، باداخوس و پالنسیا را تأسیس کردند. اقتصاد شبه‌جزیره تحت سلطهٔ روم گسترش یافت. هیسپانیا برای روم مواد غذایی، روغن زیتون، شراب و فلز تأمین می‌کرد. امپراتورانی چون تراژان، هادریان و تئودئوس یکم، فیلسوفی همچون سنکای جوان و شاعرانی نظیر مارشال، کوئنتیلی و لوکانوس در هیسپانیا زاده شدند. اسقف‌های هیسپانیایی در حدود سال ۳۰۶ میلادی سینود الویرا را برگزار کردند.

در سدهٔ سوم، امپراتوری روم دچار بحرانی شدید شد. استان‌های اسپانیا نیز تحت تأثیر این بحران قرار گرفتند. مهاجمان ژرمن به شبه‌جزیره ایبری رسیدند و تجارت و رفاه به‌شدت کاهش یافت. این نشانه‌ای از آن چیزی بود که در سدهٔ پنجم در انتظار امپراتوری بود. تحت نظام «دومینیت» و «تتراشی» در سدهٔ چهارم، صلح بازگشت و استان‌ها از آسیب‌های وارده بهبود یافتند. پژوهش‌های باستان‌شناسی نشان‌دهندهٔ افزایش ویلاهای رومی در مناطق روستایی است. امپراتور دیوکلتیان تعداد استان‌های اسپانیا را به شش افزایش داد و آن‌ها را در دیوسز هیسپانیا متحد کرد. در سال ۳۹۵، امپراتوری به دو بخش تقسیم شد و اسپانیا به امپراتوری روم غربی ملحق گردید.

در آغاز سدهٔ پنجم، امپراتوری روم بار دیگر دوران دشواری را پشت سر گذاشت. هر دو بخش شرقی و غربی توسط مردمان بربر تهدید می‌شدند. در سال ۴۰۵/۴۰۶، به دنبال عبور از راین، قبایل مختلف بربر وارد امپراتوری شدند و هرج‌ومرج ایجاد کردند. یک جنگ داخلی رومی درگرفت که اسپانیا نیز پیامدهای آن را احساس کرد. مقاومت پسرعموهای هونوریوس با ورود کنستانس دوم به اسپانیا مخالفت کردند، اما شکست خوردند. خود کنستانس دوم توسط ژنرال شورشی‌اش گرونتیوس که ماکسیموس را به عنوان امپراتور اعلام کرده بود، رانده شد. گرونتیوس با ارتش به سمت گال حرکت کرد تا علیه امپراتور بجنگد.

هیسپانیا ویزیگوت (سده‌های پنجم تا هشتم)

همچنین ببینید: اسپانیا در قرون وسطی § اسپانیای اوایل قرون وسطی

همچنین ببینید: پادشاهی ویزیگوت، پادشاهی سوئبی، فتح گوتیک گالسیا، و استان اسپانیا

بیشترین گسترهٔ پادشاهی ویزیگوت تولوز، حدود ۵۰۰ میلادی، که قلمروهای از دست رفته پس از وویه را با رنگ نارنجی روشن نشان می‌دهد

نخستین قبایل بربر که به هیسپانیا حمله کردند، در سال ۴۰۹ از گال وارد شدند. سوئبی‌ها، وندال‌ها و الان‌ها با عبور از رشته‌کوه پیرنه وارد شدند که منجر به تأسیس پادشاهی سوئبی در گالسیا در شمال غربی و پادشاهی وندال‌ها در اندلس شد. نفوذ آن‌ها به‌سرعت افزایش یافت زیرا ارتش روم به دلیل جنگ داخلی تا حد زیادی از اسپانیا خارج‌شده بود.

به نمایندگی از رومی‌ها، یک ارتش گوتیک در دورهٔ ۴۱۵–۴۱۸ به‌طور موقت هیسپانیا را بازپس گرفت.

با افول روم، ژرمن‌ها به امپراتوری سابق حمله کردند. برخی از آن‌ها فدرالتی بودند، قبایلی که برای خدمت در ارتش‌های روم استخدام‌شده و در ازای آن زمین دریافت می‌کردند، در حالی که برخی دیگر مانند وندال‌ها از تضعیف دفاع امپراتوری برای غارت استفاده کردند. قبایلی که باقی ماندند، نهادهای رومی موجود را تصاحب کردند و پادشاهی‌های جانشین رومی‌ها را در بخش‌های مختلف اروپا ایجاد نمودند. در همان زمان، فرایند «رومی‌سازی» قبایل بربر در جریان بود. برای نمونه، گوت‌ها پیش از آنکه توسط گسترش هون‌ها به قلمرو امپراتوری رانده شوند، در حدود سال ۳۶۰ به مسیحیت آریانی گرویده بودند.

ویزیگوت‌ها در سال ۴۱۲ به گال رسیدند، جایی که در ازای کمک نظامی، از رومی‌ها در آکیتن زمین دریافت کردند. هنگامی که اقتدار روم در اواسط سدهٔ پنجم فرسایش یافت، آن‌ها به‌طور فزاینده‌ای مستقل عمل کردند؛ تولوز به شهر اصلی آن‌ها تبدیل شد و پس از مرگ امپراتور ماژوریان، نفوذ خود را به اسپانیا گسترش دادند. پادشاه آن‌ها اوریک اعلام استقلال کرد و در جنگ اسپانیایی اوریک، شبه‌جزیره ایبری را فتح نمود.

پس از شکست در برابر فرانک‌ها در نبرد وویه (۵۰۷)، ویزیگوت‌ها پایتخت خود را به تولدو منتقل کردند و در دوران سلطنت لیوویگیلد به اوج قدرت رسیدند. پس از تغییر مذهب سلطنت آن‌ها به مسیحیت خلقیدونی و پس از فتح قلمروهای بی‌نظم سوئبی در شمال غربی و قلمروهای امپراتوری بیزانس در جنوب شرقی، پادشاهی ویزیگوت سرانجام بخش بزرگی از شبه‌جزیره را در بر گرفت.</ref>

حکومت ویزیگوت‌ها

مقالهٔ اصلی: پادشاهی ویزیگوت

پادشاه ویزیگوت، ردریک، در حال سخنرانی برای نیروهایش پیش از نبرد گوادالته

پادشاهی ویزیگوت تمام هیسپانیا را فتح کرد و تا اوایل سده هشتم میلادی، زمانی که این شبه‌جزیره به دست مسلمانان افتاد، بر آن حکومت کرد. هیسپانیا هرگز شاهد کاهش علاقه به فرهنگ کلاسیک به اندازه‌ای که در بریتانیا، گال و آلمان مشاهده می‌شد، نبود. ویزیگوت‌ها که در دوران حضور خود به عنوان «نیروهای جدید» فرهنگ و زبان رومی را جذب کرده بودند، بخش بیشتری از نهادهای کهن رومی را حفظ کردند. آن‌ها احترام ویژه‌ای برای قوانین مدون قائل بودند که منجر به ایجاد چارچوب‌های پیوسته و سوابق تاریخی برای بیشتر دوران بین سال ۴۱۵ میلادی، یعنی آغاز حکومت ویزیگوت‌ها در هیسپانیا، تا سال ۷۱۱ میلادی که به طور سنتی پایان آن دانسته می‌شود، گردید. «لیبر یودیسیوروم» (Liber Iudiciorum) یا قانون ویزیگوت‌ها (۶۵۴ میلادی)، که به «کتاب داوران» نیز معروف است و رکِسوینث آن را بر پایه حقوق رومی و قوانین عرفی ژرمنی وضع کرد، باعث یکپارچگی حقوقی شد. به گفته مورخ، جوزف اوکالاگان، در آن زمان آن‌ها خود را یک ملت واحد می‌دانستند و همراه با اشراف هیسپانو-گوتیک، خود را «گنس گوتوروم» (gens Gothorum) می‌نامیدند. در قرون وسطای آغازین، «لیبر یودیسیوروم» به عنوان قانون ویزیگوت‌ها و همچنین با نام فوئرو خوسگو (Fuero Juzgo) شناخته می‌شد. تأثیر آن بر حقوق تا به امروز ادامه دارد.

نزدیکی پادشاهی‌های ویزیگوت به مدیترانه و تداوم (هرچند کاهش‌یافته) تجارت در غرب مدیترانه، از فرهنگ ویزیگوت‌ها پشتیبانی می‌کرد. طبقه حاکم ویزیگوت برای سبک و فناوری به قسطنطنیه چشم دوخته بودند.

کلیسای کاتولیک اسپانیا نیز در این دوران شکل گرفت. دوره حکومت پادشاهی ویزیگوت شاهد گسترش کوتاه مدت آریانیسم در هیسپانیا بود. «عصر نیروهای جدید» به بحث درباره عقاید و آیین‌های کلیسای کاتولیک پرداخت و شورای لریدا در سال ۵۴۶ میلادی، روحانیون را محدود کرد و با تأیید پاپ، قدرت قانون را بر آن‌ها گسترش داد. در سال ۵۸۷ میلادی، پادشاه ویزیگوت در تولدو، رکارد، به کلیسای کاتولیک گروید و جنبشی را برای یکپارچه‌سازی آموزه‌های مختلف مذهبی در هیسپانیا آغاز کرد.

ویزیگوت‌ها از دوران باستان پسین، یک نظام پیش‌ارباب‌رعیتی را در هیسپانیا به ارث بردند، که در جنوب بر پایه نظام ویلای رومی و در شمال با تکیه بر دست‌نشاندگان برای تأمین نیرو در ازای محافظت استوار بود. بدنه اصلی ارتش ویزیگوت‌ها از بردگان تشکیل‌شده بود. شورای غیرمتمرکز اشراف که به پادشاهان ویزیگوت هیسپانیا مشاوره می‌داد و حکومت آن‌ها را مشروعیت می‌بخشید، مسئول تشکیل ارتش بود و تنها با رضایت آن‌ها بود که پادشاه می‌توانست سربازان را فرا بخواند.

اقتصاد پادشاهی ویزیگوت عمدتاً به کشاورزی و دامپروری وابسته بود؛ شواهد اندکی از تجارت و صنعت ویزیگوت‌ها وجود دارد. بومیان هیسپانیا، زندگی فرهنگی و اقتصادی هیسپانیا را حفظ کردند و مسئول شکوفایی نسبی سده‌های ششم و هفتم بودند. اداره امور همچنان بر پایه حقوق رومی بود و تنها به تدریج آداب و رسوم ویزیگوت‌ها و حقوق عرفی رومی با هم ادغام شدند.

ویزیگوت‌ها تا پیش از دوره حکومت مسلمانان، با جمعیت اسپانیایی ازدواج نکردند و زبان ویزیگوت‌ها تأثیر محدودی بر زبان‌های مدرن ایبری داشت. مورخ، جوزف اف. اوکالاگان می‌گوید که در پایان دوران ویزیگوت‌ها، همگون‌سازی هیسپانو-رومی‌ها و ویزیگوت‌ها به سرعت در حال وقوع بود و رهبران جامعه شروع به دیدن خود به عنوان یک ملت واحد کرده بودند. ادبیات اندکی به زبان گوتیک از دوران حکومت ویزیگوت‌ها باقی مانده است—تنها ترجمه‌های بخش‌هایی از کتاب مقدس یونانی و چند قطعه از اسناد دیگر به جا مانده‌اند.

هیسپانو-رومی‌ها حکومت ویزیگوت‌ها و پذیرش زودهنگام بدعت آریانیسم توسط آن‌ها را تهدیدی بزرگ‌تر از اسلام می‌دانستند و تنها در سده هشتم، با کمک خود مسلمانان، بند بندگی ویزیگوت‌ها را از گردن خود باز کردند. مشهودترین اثر حکومت ویزیگوت‌ها، خالی شدن شهرها از سکنه بود، زیرا ساکنان آن‌ها به حومه شهرها نقل مکان کردند. حتی در حالی که کشور در مقایسه با فرانسه و آلمان از درجه‌ای از رفاه برخوردار بود، ویزیگوت‌ها دلیل چندانی برای مشارکت در رفاه، پایداری و زیرساخت‌های مردم و دولت خود نمی‌دیدند. این موضوع به سقوط آن‌ها کمک کرد، زیرا وقتی موروها در سده هشتم از راه رسیدند، آن‌ها نمی‌توانستند روی وفاداری رعایای خود حساب کنند.

زرگری در هیسپانیای ویزیگوت

جزئیاتی از تاج نذری رکِسوینث از گنجینه گوادامور، (تولدو-اسپانیا) که در مادرید آویزان است. حروف آویزان عبارت [R

ECCESVINTHVS REX OFFERET [پادشاه آر. این را تقدیم می‌کند] را تشکیل می‌دهند.]]

در اسپانیا، مجموعه مهمی از فلزکاری ویزیگوت‌ها در گوادامور یافت شد که به گنجینه گوادامور معروف است. این یافته باستان‌شناختی شامل بیست و شش تاج نذری و صلیب‌های طلا از کارگاه سلطنتی در تولدو است که نشانه‌هایی از تأثیر هنر بیزانسی در آن‌ها دیده می‌شود.

• دو تاج نذری مهم، تاج‌های رکِسوینث و سوئینتیلا هستند که در موزه ملی باستان‌شناسی مادرید به نمایش گذاشته شده‌اند؛ هر دو از طلا ساخته‌شده و با یاقوت کبود، مروارید و دیگر سنگ‌های قیمتی تزئین شده‌اند. تاج سوئینتیلا در سال ۱۹۲۱ به سرقت رفت و هرگز پیدا نشد. چندین تاج کوچک دیگر و بسیاری از صلیب‌های نذری نیز در این گنجینه وجود دارد.
• فیبولاهای عقاب‌شکل (آکوئیلی‌فرم) که در گورستان‌هایی مانند دوراتون، مادرونا یا شهرهای کاستیل‌تیرا در سگوبیا کشف شده‌اند. این فیبولاها به صورت تکی یا جفتی، به عنوان گیره یا سنجاق از طلا، برنز و شیشه برای اتصال لباس‌ها استفاده می‌شدند.
• سگک‌های کمربند ویزیگوت‌ها، که نمادی از رتبه و جایگاه در پوشش زنان ویزیگوت بود، نیز به عنوان آثار زرگری قابل توجه هستند. برخی از قطعات دارای تزئینات لاجورد به سبک هنر بیزانسی هستند و معمولاً مستطیل‌شکل‌بوده و از آلیاژ مس، گارنت و شیشه ساخته شده‌اند.{{efn|یافته‌های مهمی نیز در گورستان ویزیگوت‌های کاستیل‌تیرا (سگوبیا) در اسپانیا به دست آمده است.}

معماری هیسپانیای ویزیگوت‌ها

کلیسای ویزیگوت، سان پدرو د لا ناوه. سامورا. اسپانیا

ویزیگوت‌ها در دوران حکومت خود بر هیسپانیا، چندین کلیسا به سبک باسیلیکایی یا صلیبی ساختند که امروزه همچنان باقی مانده‌اند؛ از جمله کلیساهای سان پدرو د لا ناوه در ال کامپییو، سانتا ماریا د ملکه در سان مارتین د منتالبان، سانتا لوسیا دل ترامپال در آلکوئسکار، سانتا کومبا در بانده، و صومعه سانتا ماریا د لارا در کینتانیا د لاس وینیاس. گورابه ویزیگوت (گورابه سان آنتولین) در کلیسای جامع پالنسیا، یک نمازخانه ویزیگوت متعلق به اواسط سده هفتم میلادی است که در دوران پادشاهی وامبا برای حفظ بقایای شهید سنت آنتونینوس پامیه ساخته شد. این‌ها تنها بقایای کلیسای جامع ویزیگوت در پالنسیا هستند.

رکپولیس، واقع در نزدیکی روستای کوچک امروزی زوریتا د لوس کانس، یک محوطه باستان‌شناختی از حداقل چهار شهری است که توسط ویزیگوت‌ها در هیسپانیا تأسیس شد. این تنها شهر در اروپای غربی است که بین سده‌های پنجم و هشتم میلادی بنیان‌گذاری‌شده است. ساخت این شهر به دستور پادشاه ویزیگوت، لیوویگیلد، برای بزرگداشت پسرش رکارد و به عنوان مقر رکارد به عنوان پادشاه مشترک در استان ویزیگوتِ سلتیبریا انجام شد.

مذهب

در آغاز دوران پادشاهی ویزیگوت، آریانیسم دین رسمی هیسپانیا بود، اما به گفته مورخ رئا مارش اسمیت، این وضعیت تنها برای مدت کوتاهی ادامه داشت. در سال ۵۸۷ میلادی، رکارد، پادشاه ویزیگوت در تولدو، به کاتولیسیسم گروید و جنبشی را برای یکپارچه‌سازی آموزه‌های مذهبی موجود در شبه‌جزیره ایبری آغاز کرد. شوراهای تولدو درباره عقاید و آیین‌های کاتولیسیسم ارتدوکس بحث کردند و شورای لریدا در سال ۵۴۶ میلادی، با تأیید پاپ، روحانیون را محدود و قدرت قانون را بر آن‌ها گسترش داد.

در حالی که ویزیگوت‌ها به ایمان آریانی خود پایبند بودند، یهودیان به خوبی تحمل می‌شدند. قوانین پیشین رومی و بیزانسی وضعیت آن‌ها را تعیین کرده بود و از قبل به شدت علیه آن‌ها تبعیض قائل می‌شد. مورخ جین گربر بیان می‌کند که برخی از یهودیان «در دولت یا ارتش دارای پست‌های عالی‌رتبه بودند؛ برخی دیگر برای خدمت در پادگان‌ها استخدام و سازماندهی‌شده بودند؛ و برخی دیگر همچنان دارای رتبه سناتوری بودند». به طور کلی، آن‌ها تا زمان گذار ویزیگوت‌ها از آریانیسم به کاتولیسیسم، مورد احترام و رفتار خوب پادشاهان ویزیگوت بودند. گرویدن به کاتولیسیسم در سراسر جامعه ویزیگوت، اصطکاک میان ویزیگوت‌ها و جمعیت هیسپانو-رومی را کاهش داد. با این حال، گرویدن ویزیگوت‌ها تأثیر منفی بر یهودیان داشت، زیرا آن‌ها به دلیل اعمال مذهبی‌شان تحت نظارت قرار گرفتند.

اندلس اسلامی و بازپس‌گیری مسیحی (سده‌های هشتم تا پانزدهم)

مقاله‌های اصلی: فتح اندلس، اندلس (اسلامی)، اسپانیا در قرون وسطی، و بازپس‌گیری اندلس

هیسپانیای ویزیگوت و تقسیمات منطقه‌ای آن در سال ۷۰۰ میلادی، پیش از فتح مسلمانان

اندلس (اسلامی) در اوج گستره خود، ۷۲۰ میلادی

خلافت اموی تا سال ۷۱۰ میلادی بر بخش بزرگی از شمال آفریقا تسلط داشت. در سال ۷۱۱، یک گروه فاتح بربر مسلمان به رهبری طارق بن زیاد برای مداخله در یک جنگ داخلی در پادشاهی ویزیگوت به هیسپانیا اعزام شد. آن‌ها با عبور از تنگه جبل‌الطارق، در تابستان ۷۱۱ به پیروزی قاطعی دست یافتند؛ زمانی که ردریک، پادشاه ویزیگوت، در ۱۹ ژوئیه در نبرد گوادالته شکست خورد و کشته شد. موسی، فرمانده طارق، به‌سرعت با نیروهای کمکی عرب از تنگه گذشت و تا سال ۷۱۸، مسلمانان کنترل تقریباً تمام شبه‌جزیره ایبری را در دست گرفتند. پیشروی به سوی اروپای غربی تنها در منطقه‌ای که امروزه شمال مرکزی فرانسه است، توسط فرانک‌های ژرمن غربی به رهبری شارل مارتل در نبرد تور در سال ۷۳۲ متوقف شد.

فاتحان مسلمان (که به «موروها» نیز معروف بودند) مردم عرب و قوم بربر بودند؛ پس از فتح، روند گرویدن به اسلام و عربی‌سازی جمعیت هیسپانو-رومی صورت گرفت، (که به آن‌ها «مولدان» یا مولدان گفته می‌شد). پس از یک روند طولانی که در سده‌های نهم و دهم میلادی شدت گرفت، اکثریت جمعیت اندلس به اسلام گرویدند. جمعیت مسلمان بر اساس قومیت (عرب، بربر، مولدان) تقسیم می‌شد و برتری اعراب بر سایر گروه‌ها، عامل مکرر درگیری، رقابت و دشمنی، به‌ویژه میان اعراب و بربرها بود. نخبگان عرب را می‌توان به دو گروه یمنی‌ها (موج اول) و سوری‌ها (موج دوم) تقسیم کرد. حاکمان مرد مسلمان اغلب فرزندان کنیزان مسیحی بودند. مسیحیان و یهودیان اجازه داشتند به عنوان گروه‌های زیردست در یک جامعه طبقه‌بندی‌شده تحت نظام ذمه زندگی کنند، اگرچه یهودیان در برخی زمینه‌ها بسیار مهم شدند. برخی از مسیحیان به پادشاهی‌های مسیحی شمالی مهاجرت کردند، در حالی که کسانی که در اندلس ماندند به‌تدریج عربی‌زبان شدند و به نام مستعرب شناخته شدند. علاوه بر بردگان با تبار ایبری، جمعیت بردگان شامل «صقالبه» (به معنای واقعی کلمه «اسلاوها»، اگرچه آن‌ها بردگانی با تبار عمومی اروپایی بودند) و همچنین بردگان سودانی بود. یورش‌های مکرر به سرزمین‌های مسیحی، اندلس را با ذخیره مداوم بردگان تأمین می‌کرد، از جمله زنانی که اغلب بخشی از حرم‌سرای نخبگان مسلمان می‌شدند. بردگان همچنین از اسپانیا به سایر نقاط امت فرستاده می‌شدند.

در رویدادی که نباید چیزی بیش از یک درگیری کوچک می‌بود (و بعدها توسط ملی‌گرایی اسپانیایی بزرگ‌نمایی شد)، یک نیروی مسلمان که برای سرکوب شورشیان مسیحی در کوه‌های شمالی اعزام‌شده بود، توسط نیرویی که گفته می‌شود به رهبری پلاژیوس بود، شکست خورد که به نبرد کوادونگا معروف است. چهره پلاژیوس، که محصول تواریخ آستوری آلفونسوی سوم (نوشته‌شده بیش از یک سده پس از نبرد ادعایی) است، بعدها در نظریه‌های تاریخ‌نگاری متناقض بازسازی شد؛ از جمله اینکه او یک نجیب‌زاده ویزیگوت پناهنده یا یک رئیس قبیله بومی آستور‌بوده است. تثبیت یک نظام سیاسی مسیحی که به پادشاهی آستوریاس معروف شد، بعداً رخ داد. در پایان حکومت ویزیگوت‌ها، همگون‌سازی هیسپانو-رومی‌ها و ویزیگوت‌ها به‌سرعت در حال وقوع بود. تعداد نامعلومی گریختند و در آستوریاس یا سپتیمانیا پناه گرفتند. آن‌ها در آستوریاس از قیام پلاژیوس حمایت کردند و با پیوستن به رهبران بومی، اشرافیت جدیدی را تشکیل دادند. جمعیت منطقه کوهستانی شامل آستورهای بومی، گالیسی‌ها، کانتابری‌ها، باسک‌ها و گروه‌های دیگری بود که در جامعه هیسپانو-گوتیک ادغام نشده بودند. در سال ۷۳۹، شورشی در گالیسیا با کمک آستوری‌ها، نیروهای مسلمان را بیرون راند و به پادشاهی آستوریاس پیوست. در پادشاهی‌های مسیحی شمالی، اربابان و سازمان‌های مذهبی اغلب بردگان مسلمانی داشتند که به عنوان کارگر و خدمتکار خانگی به کار گرفته می‌شدند.

خلیفه ولید بن عبدالملک توجه زیادی به گسترش یک ارتش سازمان‌یافته داشت و قوی‌ترین نیروی دریایی را در دوران خلافت اموی (دومین سلسله بزرگ عرب پس از محمد و نخستین سلسله عرب اندلس) ساخت. همین تاکتیک بود که از گسترش نهایی به هیسپانیا پشتیبانی کرد. قدرت اسلامی در اسپانیا به‌طور خاص در سده دهم میلادی تحت حکومت عبدالرحمن سوم به اوج خود رسید. به حاکمان اندلس توسط خلیفه اموی، ولید بن عبدالملک در دمشق، عنوان امیر اعطا شد. هنگامی که خلافت عباسی، خلافت اموی را سرنگون کرد، عبدالرحمن یکم موفق شد به اندلس بگریزد و آن را مستقل اعلام کند. دولتی که او بنیان نهاد به حکومت اموی قرطبه معروف است. اندلس مملو از درگیری‌های داخلی میان حاکمان و مردم مسلمان اموی و رهبران و مردم مسیحی ویزیگوت-رومی بود.

پادشاهی‌های مسیحی هیسپانیا و امپراتوری موحدون حدود ۱۲۱۰ میلادی

وایکینگ‌ها در سال ۸۴۴ به گالیسیا حمله کردند، اما توسط رامیروی یکم در لاکرونیا به‌شدت شکست خوردند. بسیاری از تلفات وایکینگ‌ها توسط خرکمان‌های گالیسیایی ایجاد شد؛ سلاح‌های پرتابی قدرتمند با نیروی پیچشی که بیشتر شبیه کمان‌های ضربدری غول‌پیکر بودند. ۷۰ کشتی وایکینگ‌ها اسیر و سوزانده شد. وایکینگ‌ها در سال ۸۵۹، در دوران سلطنت اردونیوی یکم به گالیسیا بازگشتند. اردونیو در آن لحظه درگیر نبرد با دشمنان همیشگی خود، موروها بود؛ اما یکی از کنت‌های آن استان به نام دون پدرو به وایکینگ‌ها حمله کرد و آن‌ها را شکست داد، و ۳۸ کشتی آن‌ها را نابود کرد.

در سدهٔ دهم میلادی، عبدالرحمن سوم اعلام حکومت اموی قرطبه کرد و عملاً تمامی پیوندهای خود را با خلفای مصر و شام گسست. این خلافت عمدتاً درگیر حفظ پایگاه قدرت خود در شمال آفریقا بود، اما این دارایی‌ها سرانجام به استان سبته محدود شد. نخستین نیروی دریایی امیر قرطبه پس از یورش وایکینگ‌ها به گوادالکیبیر در سال ۸۴۴ میلادی، یعنی زمانی که آن‌ها سویا را غارت کردند، ساخته شد.

در سال ۹۴۲ میلادی، طبق اثر ابن حیان قرطبی، حملات مجارها به اسپانیا، به‌ویژه در کاتالونیا، رخ داد. در همین حال، مهاجرت آرام اما پیوستهٔ اتباع مسیحی به پادشاهی‌های شمالی در هیسپانیای مسیحی، به‌تدریج قدرت آن‌ها را افزایش می‌داد.

اندلس (اسلامی) با «تعایش» (La Convivencia)، دوره‌ای از رواداری نسبی مذهبی، و «عصر طلایی فرهنگ یهودی در اسپانیا» هم‌زمان بود. توجه مسلمانان به شبه‌جزیره در حدود سال ۱۰۰۰ میلادی دوباره به شدت جلب شد؛ زمانی که منصور بن ابی‌عامر (المنصور) در سال ۹۸۵ بارسلون را غارت کرد و در سال‌های ۹۸۸ و ۹۸۹ به سامورا، تورو، لئون و آستورگا که کنترل دسترسی به گالیسیا را در دست داشتند، حمله کرد. در دوران پسر او، شهرهای مسیحی دیگر نیز هدف حملات بی‌شمار قرار گرفتند. پس از مرگ پسرش، خلافت درگیر جنگ داخلی شد و به اصطلاح «پادشاهی‌های طوایف» تجزیه گشت. پادشاهان طوایف در جنگ و حمایت از هنر با یکدیگر رقابت می‌کردند و فرهنگ، رنسانسی کوتاه را تجربه کرد. «آسیفاها» (لشکرکشی‌های نظامی مسلمانان در تابستان در اسپانیای قرون وسطی) ادامهٔ سیاستی از دوران امارت بود: اسارت شمار زیادی از بردگان مسیحی که «صقالبه» (جمع صقلبی، به معنای برده) نامیده می‌شدند. این‌ها سودآورترین بخش غنایم بودند و روشی عالی برای پرداخت حقوق سربازان محسوب می‌شدند، تا جایی که بسیاری از آسیفاها در واقع شکار انسان بودند.

خلافت موحدون که تا سال ۱۱۴۷ کنترل قلمروهای مرابطون در مغرب و اندلس را به دست گرفته بودند، در دیدگاه بنیادگرایانهٔ اسلامی از مرابطون پیشی گرفتند و با «اهل ذمه» غیرمسلمان به سختی رفتار کردند. بسیاری از یهودیان و مسیحیان که با انتخاب مرگ، تغییر دین یا مهاجرت روبرو بودند، آنجا را ترک کردند.

تا اواسط سدهٔ سیزدهم، امیرنشین غرناطه تنها قلمرو مستقل مسلمانان در اسپانیا بود که با تبدیل شدن به دولت خراجگزار کاستیا و پرداخت خراج، تا سال ۱۴۹۲ دوام آورد.

نبردی از دوران «بازپس‌گیری اندلس» از کتاب «کانتیگاس د سانتا ماریا»

نبرد میان مسلمانان و مسیحیان

اسپانیا در قرون وسطی صحنهٔ جنگ‌های تقریباً مداوم میان مسلمانان و مسیحیان بود.

پادشاهی‌های طوایف قلمرو خود را به نفع پادشاهی‌های مسیحی در شمال از دست دادند. پس از سقوط طلیطله در سال ۱۰۸۵، حاکمان مسلمان با اکراه از مرابطون دعوت کردند که از شمال آفریقا به اندلس حمله کرده و امپراتوری خود را بنا نهادند. در سدهٔ دوازدهم، امپراتوری مرابطون دوباره از هم پاشید و جای خود را به حملهٔ خلافت موحدون داد که آن‌ها نیز در سال ۱۲۱۲ در نبرد لاس ناواس دتلوسا توسط اتحادی از پادشاهی‌های مسیحی شکست خوردند. تا سال ۱۲۵۰، تقریباً تمام هیسپانیا به جز پادشاهی مسلمان غرناطه، دوباره تحت حاکمیت مسیحیان قرار گرفت.

زبان اسپانیایی و دانشگاه‌ها

صفحه عنوان «دستور زبان کاستیلایی» (۱۴۹۲)، نخستین دستور زبان یک زبان مدرن اروپایی که به چاپ رسید.

در سدهٔ سیزدهم، زبان‌های بسیاری در پادشاهی‌های مسیحی هیسپانیا تکلم می‌شد. این زبان‌ها شامل زبان‌های رومی مبتنی بر لاتین یعنی کاستیلایی، زبان آراگونی، زبان کاتالان، زبان گالیسی، گویش آرانی، زبان آستوری، زبان لئونی و زبان پرتغالی، و همچنین زبان مجزای باستانی زبان باسکی بود. در طول این سده، کاستیلایی (که امروزه به نام اسپانیایی نیز شناخته می‌شود) در پادشاهی کاستیا به عنوان زبان فرهنگ و ارتباطات، به بهای تضعیف زبان لئونی و دیگر گویش‌های نزدیک، اهمیت فزاینده‌ای یافت.

یک نمونه از این امر، کهن‌ترین شعر حماسی حفظ‌شدهٔ کاستیلایی، «کانتار د میو سید» است که دربارهٔ رهبر نظامی، ال سید، سروده‌شده است. در سال‌های پایانی سلطنت فرناندوی سوم، پادشاه کاستیا، استفاده از کاستیلایی برای انواع خاصی از اسناد آغاز شد و در دوران سلطنت آلفونسوی دهم بود که این زبان به زبان رسمی تبدیل شد. از آن پس، تمام اسناد عمومی به زبان کاستیلایی نوشته می‌شد.

در همان زمان، کاتالان و گالیسی به زبان‌های معیار در قلمروهای مربوط به خود تبدیل شدند و سنت‌های ادبی مهمی را توسعه دادند و به زبان‌های معمول برای صدور اسناد عمومی و خصوصی بدل گشتند: گالیسی از سدهٔ سیزدهم تا شانزدهم در گالیسیا و مناطق مجاور آستوریاس و لئون، و کاتالان از سدهٔ دوازدهم تا هجدهم در کاتالونیا، جزایر بالئاری و والنسیا، که در آنجا به نام والِنسیایی شناخته می‌شد. هر دو زبان بعدها تا سدهٔ بیستم در وضعیت رسمی خود با اسپانیایی کاستیلایی جایگزین شدند.

در سدهٔ سیزدهم، دانشگاه‌های بسیاری در لئون و کاستیا تأسیس شد. برخی از آن‌ها، مانند دانشگاه سالامانکا در لئون و دانشگاه پالنسیا در کاستیا، از نخستین دانشگاه‌های اروپا بودند.

در سال ۱۴۹۲، تحت فرمان فرمانروایان کاتولیک، نخستین ویرایش «دستور زبان کاستیلایی» اثر آنتونیو د نبریخا منتشر شد.

اسپانیای اوایل دوره مدرن

مقاله‌های اصلی: تاریخ معاصر اسپانیا، اسپانیای هابسبورگ، عصر طلایی اسپانیا، اسپانیا در سده هفدهم، تاریخ اسپانیا (۱۷۰۰-۱۸۰۸)، و روشنگری در اسپانیا

اتحاد دودمانی فرمانروایان کاتولیک

پرتره ازدواج فرمانروایان کاتولیک

در سده پانزدهم، مهم‌ترین پادشاهی‌های مسیحی که هیسپانیای کهن را تشکیل می‌دادند، پادشاهی کاستیا، پادشاهی آراگون و پادشاهی پرتغال بودند. فرمانروایان پادشاهی‌های کاستیا و آراگون با خانواده‌های دودمانی در پرتغال، فرانسه و دیگر پادشاهی‌های همسایه متحد بودند.

مرگ پادشاه انریکه چهارم در سال ۱۴۷۴، آغازگر کشمکش بر سر قدرت بود که به جنگ جانشینی کاستیا (۱۴۷۵–۱۴۷۹) معروف شد. مدعیان تاج‌وتخت کاستیا، وارث پیشین انریکه یعنی خوانا لا بلترانخا که از سوی پرتغال و فرانسه حمایت می‌شد، و خواهر ناتنی انریکه، ملکه ایزابل یکم بودند که از سوی پادشاهی آراگون و اشراف کاستیا پشتیبانی می‌شد.

ایزابل تاج‌وتخت را حفظ کرد و به همراه همسرش، پادشاه فرناندوی دوم، به صورت مشترک حکومت کرد. ایزابل و فرناندو در سال ۱۴۶۹ ازدواج کرده بودند. ازدواج آن‌ها هر دو تاج را متحد کرد و زمینه را برای ایجاد پادشاهی اسپانیا در سپیده‌دم دوره مدرن فراهم ساخت. با این حال، آن اتحاد تنها در عنوان بود، زیرا هر منطقه ساختار سیاسی و قضایی خاص خود را حفظ کرد. بر اساس توافق‌نامه‌ای که در ۱۵ ژانویه ۱۴۷۴ توسط ایزابل و فرناندو امضا شد، ایزابل اقتدار بیشتری بر اسپانیای تازه متحدشده نسبت به همسرش داشت، اگرچه حکومت آن‌ها مشترک بود. ایزابل از کاستیا و فرناندو از آراگون، با هم به عنوان «فرمانروایان کاتولیک» (اسپانیایی: los Reyes Católicos) شناخته می‌شدند؛ عنوانی که توسط پاپ الکساندر ششم به آن‌ها اعطا شد.

پایان بازپس‌گیری اندلس و اخراج یهودیان و مسلمانان

همچنین ببینید: بازپس‌گیری اندلس، تفتیش عقاید اسپانیایی، اخراج یهودی‌ها از اسپانیا، و افسانه سیاه (اسپانیا)

این فرمانروایان بر مراحل نهایی بازپس‌گیری اندلس از موروها در قلمرو شبه‌جزیره ایبری با فتح گرانادا نظارت داشتند، جزایر قناری را فتح کردند و یهودیان را تحت فرمان الحمرا از اسپانیا اخراج کردند. اگرچه تا سده سیزدهم اقلیت‌های مذهبی (یهودیان و مسلمانان) از رواداری قابل‌توجهی در کاستیا و آراگون برخوردار بودند – تنها پادشاهی‌های مسیحی که در آن‌ها یهودیان از هیچ شغل حرفه‌ای منع نمی‌شدند – وضعیت یهودیان در طول سده چهاردهم فروپاشید و در سال ۱۳۹۱ با کشتارهای گسترده در تمام شهرهای بزرگ به جز آبیلا به اوج خود رسید. در جریان این خشونت‌ها، محله‌های یهودی‌نشین مورد حمله و غارت قرار گرفتند، کنیسه‌ها ویران شدند، هزاران یهودی کشته شدند و بسیاری دیگر به اجبار به مسیحیت تعمید یافتند.

در سال ۱۴۹۲، فرمانروایان کاتولیک به یهودیان باقی‌مانده در اسپانیا دستور دادند که یا به مسیحیت بگروند یا با اخراج مواجه شوند. برآوردها از ده‌ها هزار تا حدود ۲۰۰ هزار نفر اخراجی متغیر است. فرمان اخراج بعداً به قلمروهای اسپانیا در شبه‌جزیره ایتالیا، از جمله سیسیل (۱۴۹۳)، ناپل (۱۵۴۲) و میلان (۱۵۹۷) گسترش یافت. در سال ۱۴۹۸، حدود ۳۵۰۰ یهودی از پادشاهی ناوار اخراج شدند. بسیاری از کسانی که به مسیحیت گرویدند، در ظاهر دین جدید را پذیرفتند اما در نهان آیین‌های یهودی را حفظ کردند و به یهودیان مخفی (که با نام‌های «مارانوها» یا «آنوسی‌ها» نیز شناخته می‌شدند) تبدیل شدند که برای سده‌ها توسط تفتیش عقاید تحت تعقیب بودند. یهودیان اخراج‌شده که به سفاردی‌ها (برگرفته از سفارد، نام عبری برای اسپانیا) معروف بودند، در سراسر مدیترانه پراکنده شدند و جوامع بزرگی را در شمال آفریقا و امپراتوری عثمانی تشکیل دادند.

در دهه‌های بعد، مسلمانان با سرنوشت مشابهی روبرو شدند؛ و حدود ۶۰ سال پس از یهودیان، آن‌ها نیز مجبور به گرویدن به مسیحیت (به عنوان موریسکو) یا اخراج شدند. در اوایل سده هفدهم، نوکیشان نیز اخراج شدند.

ایزابل با ترتیب دادن ازدواج‌های راهبردی برای پنج فرزندش، ثبات سیاسی بلندمدت را در اسپانیا تضمین کرد. فرزند نخست او، ایزابل، با آفونسوی پرتغال ازدواج کرد و پیوندهای مهمی میان این دو کشور همسایه ایجاد کرد که امید می‌رفت اتحاد آینده را تضمین کند، اما ایزابل جوان پیش از به دنیا آوردن وارثی درگذشت. خوآنا، دختر دوم ایزابل، با ازدواج با فیلیپ زیبا، پسر ماکسیمیلیان یکم، پادشاه بوهم (اتریش) و وارث احتمالی تاج امپراتور مقدس روم، به خاندان هابسبورگ پیوست.

این امر اتحادی را با خاندان هابسبورگ و امپراتوری مقدس روم تضمین کرد؛ قلمرویی قدرتمند و گسترده که امنیت سیاسی آینده اسپانیا را تأمین می‌کرد. تنها پسر ایزابل، خوان، با مارگارت اتریش ازدواج کرد که پیوندها با خاندان هابسبورگ را بیش از پیش تقویت کرد. فرزند چهارم ایزابل، ماریا، با مانوئل یکم، پادشاه پرتغال ازدواج کرد و پیوندی را که با ازدواج خواهر بزرگترش ایجاد‌شده بود، مستحکم‌تر کرد. فرزند پنجم او، کاترین، با پادشاه هنری هشتم انگلستان ازدواج کرد و مادر ماری یکم، ملکه انگلستان شد.

تسخیر جزایر قناری، سفرهای اکتشافی کلمب به جهان جدید و توسعه در آفریقا

همچنین ببینید: تسخیر جزایر قناری، پادشاهی جزایر قناری، و سفرهای اکتشافی کریستف کلمب

ورود کلمب اثر جان وندرلین، ۱۸۴۷. کریستف کلمب در سال ۱۴۹۲ با حمایت تاج اسپانیا، سفری اکتشافی را به سوی جهان جدید رهبری می‌کند.

تصرف وهران توسط فرانسیسکو خیمنز دی سیسنروس در سال ۱۵۰۹.

تسخیر جزایر قناری توسط کاستیل که محل سکونت مردم گوانچ بود، بین سال‌های ۱۴۰۲ (با تسخیر لانزاروته) تا ۱۴۹۶ (با تسخیر تنریفه) رخ داد. در این فرایند می‌توان دو دوره را متمایز کرد: تسخیر اشرافی که توسط اشراف در ازای پیمان خراج‌گزاری انجام شد، و تسخیر سلطنتی که در دوران فرمانروایی فرمانروایان کاتولیک، مستقیماً توسط تاج‌وتخت صورت گرفت. تا سال ۱۵۲۰، فناوری نظامی اروپایی در ترکیب با اپیدمی‌های ویرانگری مانند طاعون خیارکی و ذات‌الریه که توسط کاستیلی‌ها آورده‌شده بود، و همچنین برده‌داری و تبعید بومیان، منجر به انقراض گوانچ‌ها شد. ایزابل و فرناندو، سفر اکتشافی سال ۱۴۹۲ کریستف کلمب را تأیید کردند؛ کسی که پس از لیف اریکسون، نخستین اروپایی شناخته‌شده‌ای بود که به جهان جدید رسید. این سفر و سفرهای بعدی منجر به سرازیر شدن ثروت به اسپانیا شد و درآمد حاصل از داخل کاستیل را برای دولتی که در دو سدهٔ پس از آن قدرت مسلط در اروپا بود، تکمیل کرد.

اسپانیا در شمال آفریقا مستعمراتی ایجاد کرد که از سواحل اقیانوس اطلس در مراکش تا طرابلس در لیبی گسترده بود. ملیلیه در سال ۱۴۹۷، وهران در ۱۵۰۹، عرائش در ۱۶۱۰ اشغال شدند و سبته در سال ۱۶۶۸ از پرتغالی‌ها ضمیمه شد. امروزه، هر دو شهر سبته و ملیلیه همچنان تحت کنترل اسپانیا باقی مانده‌اند، به همراه جزایر کوچک‌تری که به نام presidios menores (صخره قمیره، las Islas de Alhucemas، las Islas de Chafarinas) شناخته می‌شوند.

امپراتوری اسپانیا

مقالهٔ اصلی: امپراتوری اسپانیا

همچنین ببینید: اسپانیای هابسبورگ

نقشه‌ای از قلمروهایی که زمانی بخشی از امپراتوری اسپانیا بودند

امپراتوری اسپانیا یکی از نخستین امپراتوری‌های جهانی بود. این امپراتوری همچنین یکی از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های تاریخ جهان به شمار می‌رفت. در سدهٔ شانزدهم، اسپانیا و پرتغال در خط مقدم اکتشافات جهانی و توسعهٔ استعماری اروپا قرار داشتند. این دو پادشاهی در شبه‌جزیره ایبری برای گشودن مسیرهای تجاری در سراسر اقیانوس‌ها با یکدیگر رقابت می‌کردند. تسخیر و استعمار امپراتوری اسپانیا با جزایر قناری در سال‌های ۱۳۱۲ و ۱۴۰۲ آغاز شد. که آغازگر تسخیر کاستیلی جزایر قناری بود و در سال ۱۴۹۵ تکمیل شد.

تسخیر تنوچتیتلان

در سده‌های پانزدهم و شانزدهم، تجارت در سراسر اقیانوس اطلس بین اسپانیا و قاره آمریکا و در سراسر اقیانوس آرام بین آسیای شرقی و مکزیک از طریق فیلیپین رونق گرفت. کنکیستادورهای اسپانیایی که به صورت خصوصی فعالیت می‌کردند، با کمک گسترده جناح‌های محلی، دولت‌های آزتک‌ها، اینکا و تمدن مایا را سرنگون کردند و کنترل بخش‌های وسیعی از زمین‌ها را به دست گرفتند. در فیلیپین، اسپانیایی‌ها با استفاده از کنکیستادورهای مکزیکی مانند خوان د سالسدو، پادشاهی‌ها و سلطان‌نشین‌های جزایر را با ایجاد تفرقه میان بت‌پرستان و مسلمانان و با به‌کارگیری اصل «تفرقه بینداز و حکومت کن» فتح کردند. آن‌ها جنگ خود علیه مسلمانان جنوب شرق آسیا را امتدادی از بازپس‌گیری اندلس اسپانیا می‌دانستند.

این امپراتوری در جهان جدید در ابتدا ناامیدکننده بود، زیرا بومیان کالای چندانی برای تجارت نداشتند. بیماری‌هایی مانند آبله و سرخک که با استعمارگران وارد شدند، جمعیت بومی را به‌ویژه در مناطق پرجمعیت تمدن‌های آزتک، مایا و اینکا ویران کردند و این امر پتانسیل اقتصادی آن‌ها را کاهش داد. برآوردها از جمعیت پیشاکلمبی قاره آمریکا متفاوت است، اما احتمالاً حدود ۱۰۰ میلیون نفر‌بوده است؛ یعنی یک‌پنجم بشریت در سال ۱۴۹۲. بین سال‌های ۱۵۰۰ تا ۱۶۰۰، جمعیت قاره آمریکا به نصف کاهش یافت. تنها در مکزیک، برآورد‌شده است که جمعیت حدود ۲۵ میلیونی پیش از تسخیر، در عرض ۸۰ سال به حدود ۱. ۳ میلیون نفر کاهش یافت.

در دههٔ ۱۵۲۰، استخراج گسترده نقره از ذخایر غنی گواناهواتو در مکزیک آغاز شد که از سال ۱۵۴۶ با معادن نقره در ساکاتکاس مکزیک و پوتوسی بولیوی به‌شدت افزایش یافت. این محموله‌های نقره اقتصاد اسپانیا را تغییر جهت داد و منجر به واردات کالاهای لوکس و غلات شد. بنابراین، مستعمرات غنی از منابع اسپانیا باعث ورود حجم عظیمی از پول نقد شدند. آن‌ها همچنین برای تأمین مالی توان نظامی اسپانیای هابسبورگ در سلسله جنگ‌های طولانی‌مدت اروپایی و شمال آفریقایی‌اش ضروری شدند.

بندر سویا در اواخر سدهٔ شانزدهم. سویا پس از سفرهای اکتشافی به جهان جدید، به یکی از پرجمعیت‌ترین و جهان‌شهری‌ترین شهرهای اروپا تبدیل شد.

اسپانیا در سده‌های شانزدهم و هفدهم از یک عصر طلایی فرهنگی برخوردار بود. برای مدتی، امپراتوری اسپانیا با نیروی دریایی باتجربه‌اش بر اقیانوس‌ها تسلط داشت و با پیاده‌نظام آموزش‌دیده خود، یعنی ترسیو، بر میدان‌های نبرد اروپا حکم‌رانی می‌کرد.

بار مالی در داخل شبه‌جزیره بر دوش طبقه دهقان بود، در حالی که اشراف از سبک زندگی به‌طور فزاینده‌ای مجلل لذت می‌بردند. از زمان ادغام امپراتوری پرتغال در سال ۱۵۸۰ (که در سال ۱۶۴۰ از دست رفت) تا از دست دادن مستعمرات آمریکایی‌اش در سدهٔ نوزدهم، اسپانیا با وجود تحمل ناکامی‌های نظامی و اقتصادی از دههٔ ۱۶۴۰، یکی از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های جهان را حفظ کرد. این اندیشه که اسپانیا می‌تواند مسیحیت را به جهان جدید بیاورد و از کلیسای کاتولیک در اروپا محافظت کند، نقش پررنگی در توسعه امپراتوری اسپانیا ایفا کرد.

پادشاهی‌های اسپانیا تحت حکومت خاندان هابسبورگ «بزرگ» (سده شانزدهم)

کارل پنجم، امپراتور مقدس روم

کارل پنجم (که در جهان انگلیسی‌زبان بیشتر با عنوان امپراتور مقدس روم، کارل پنجم شناخته می‌شود) قدرتمندترین پادشاه اروپایی زمان خود بود.

امپراتوری جهانی اسپانیا در اواخر سده هجدهم به بیشترین گستره سرزمینی خود رسید، اما در سده‌های شانزدهم و هفدهم تحت حکومت خاندان هابسبورگ بود که به اوج قدرت خود رسید و سپس رو به افول نهاد. اتحادیه ایبری با پرتغال به این معنا بود که پادشاه کاستیا، پادشاه پرتغال نیز هست، اما آن‌ها هم در شبه‌جزیره و هم در اسپانیای نو و برزیل به عنوان نهادهای جداگانه اداره می‌شدند. در سال ۱۶۴۰، دودمان براگانسا علیه حکومت اسپانیا شورید و استقلال پرتغال را دوباره تثبیت کرد.

هنگامی که نخستین فرمانروای هابسبورگ اسپانیا، کارل پنجم (کارل یکم)، در سال ۱۵۱۶ پادشاه اسپانیا شد (در حالی که مادرش و هم‌سلطنت او، ملکه خوانا یکم، عملاً فاقد قدرت بود و تا زمان مرگش در سال ۱۵۵۵ در حبس نگه‌داشته شد)، اسپانیا به مرکز کشمکش‌های دودمانی اروپا تبدیل گشت. کارل همچنین به عنوان امپراتور مقدس روم انتخاب شد و به دلیل قلمروهای بسیار پراکنده‌اش، کمتر در اسپانیا حضور داشت.

در سال ۱۵۵۶، کارل از سلطنت کناره‌گیری کرد و امپراتوری اسپانیایی خود را به تنها پسر بازمانده‌اش، فلیپه دوم، و امپراتوری مقدس روم را به برادرش، فردیناند، سپرد. فلیپه، کاستیا را به عنوان پایه و اساس امپراتوری خود در نظر گرفت، اما جمعیت کاستیا (حدود یک‌سوم فرانسه) هرگز برای تأمین سربازان مورد نیاز کافی نبود. ازدواج او با ماری تودور، انگلستان را با اسپانیا متحد کرد.

فلیپه دوم و جنگ‌های مذهبی

نبرد سن-کانتن

در دهه ۱۵۶۰، طرح‌هایی برای تحکیم کنترل بر هلند منجر به ناآرامی‌هایی شد که به‌تدریج به رهبری کالوینیسم در شورش و آغاز جنگ هشتادساله انجامید. ارتش‌های هلند به جنگ مانوری و محاصره نظامی روی آوردند و با موفقیت از نبرد صف‌آرایی‌شده اجتناب کردند. این درگیری بخش بزرگی از هزینه‌های اسپانیا را در اواخر سده شانزدهم بلعید. دیگر شکست‌های بسیار پرهزینه شامل تلاش برای حمله به انگلستان پروتستان در سال ۱۵۸۸ بود که به بدترین فاجعه نظامی در تاریخ اسپانیا منجر شد؛ زمانی که ناوگان اسپانیایی آرمادا — که ۱۰ میلیون دوکات هزینه برداشته بود — توسط طوفان پراکنده شد.

مشکلات اقتصادی و اداری در کاستیا چند برابر شد و ضعف اقتصاد بومی در سده بعد آشکار گشت. افزایش تورم، جنگ‌های فرساینده مالی در اروپا، پیامدهای مداوم اخراج یهودیان و موروها از اسپانیا، و وابستگی فزاینده اسپانیا به واردات نقره، دست‌به‌دست هم دادند تا چندین ورشکستگی ایجاد کنند که باعث بحران اقتصادی در کشور، به‌ویژه در کاستیای به‌شدت تحت فشار، شد. طاعون بزرگ سویا در سال‌های ۱۵۹۶ تا ۱۶۰۲، ۶۰۰٬۰۰۰ تا ۷۰۰٬۰۰۰ نفر، یا حدود ۱۰٪ از جمعیت را کشت. در مجموع، بیش از ۱٬۲۵۰٬۰۰۰ مرگ‌ومیر ناشی از شیوع شدید طاعون در اسپانیای سده هفدهم رخ داد. از نظر اقتصادی، طاعون نیروی کار را نابود کرد و ضربه‌ای روانی نیز ایجاد نمود.

نقشه‌ای از اروپا در سال ۱۶۴۸، پس از پیمان وستفالی

عصر طلایی اسپانیا (Siglo de Oro)

مقالهٔ اصلی: عصر طلایی اسپانیا

منظره‌ای از تولدو اثر ال گرکو، بین سال‌های ۱۵۹۶ و ۱۶۰۰

عصر طلایی اسپانیا (Siglo de Oro) دوره‌ای از شکوفایی هنر و ادبیات در امپراتوری اسپانیا (اسپانیای کنونی و کشورهای اسپانیایی‌زبان آمریکای لاتین) بود که با افول سیاسی و سقوط خاندان هابسبورگ هم‌زمان شد. هنرها با وجود افول امپراتوری در سده هفدهم شکوفا شدند. آخرین نویسنده بزرگ این عصر، خواهر خوانا اینس د لا کروز، در سال ۱۶۹۵ در اسپانیای نو درگذشت.

خاندان هابسبورگ حامیان بزرگ هنر در کشورهای خود بودند. ال اسکوریال، صومعه سلطنتی بزرگی که توسط پادشاه فلیپه دوم ساخته شد، توجه برخی از بزرگ‌ترین معماران و نقاشان اروپا را به خود جلب کرد. دیه‌گو ولاسکز، که به عنوان یکی از تأثیرگذارترین نقاشان تاریخ اروپا و هنرمندی بسیار مورد احترام در زمان خود شناخته می‌شود، رابطه‌ای را با پادشاه فلیپه چهارم و وزیر ارشد او، کنت-دوک الیوارس، برقرار کرد و چندین پرتره از خود بر جای گذاشت که سبک و مهارت او را نشان می‌دهد. ال گرکو، هنرمند یونانی مورد احترام آن دوره، در اسپانیا ساکن شد و هنر اسپانیایی را با سبک‌های رنسانس ایتالیایی آمیخت و به ایجاد سبک نقاشی منحصربه‌فرد اسپانیایی کمک کرد.

برخی از بزرگ‌ترین آثار موسیقی اسپانیا در این دوره نوشته شده‌اند. آهنگسازانی همچون توماس لوئیس د ویکتوریا، لوئیس د میلان و آلونسو لوبو به شکل‌گیری موسیقی رنسانس و سبک‌های کنترپوان و تناوب‌خوانی کمک کردند و تأثیر آن‌ها تا دوره باروک ادامه یافت.

ادبیات اسپانیایی نیز شکوفا شد که مشهورترین نمونه آن در آثار میگل د سروانتس، نویسنده دن کیشوت دیده می‌شود. پرکارترین نمایشنامه‌نویس اسپانیا، لوپه د وگا، در طول زندگی خود احتمالاً هزار نمایشنامه نوشت که بیش از چهارصد مورد از آن‌ها باقی مانده است.

افول تحت سلطه هابسبورگ‌های «کوچک» (سده هفدهم)

مشکلات مالی شدید اسپانیا در اواسط سده شانزدهم آغاز شد و تا پایان دوران حکومت خاندان هابسبورگ ادامه یافت. با وجود موفقیت‌های ارتش‌های اسپانیا، این دوره با تورم پولی، سوداگرایی و انواع انحصارها و مداخلات دولتی مشخص می‌شد. پادشاهان اسپانیا بین سال‌های ۱۵۵۷ تا ۱۶۶۶ میلادی مجبور شدند نه بار اعلام ورشکستگی ملی کنند.

فلیپه دوم در سال ۱۵۹۸ درگذشت و پسرش فلیپه سوم جانشین او شد. در دوران سلطنت او (۱۵۹۸–۱۶۲۱)، یک آتش‌بس ده ساله با هلندی‌ها در سال ۱۶۱۸ تحت‌الشعاع درگیری اسپانیا در جنگ‌های سی‌ساله در سراسر اروپا قرار گرفت. در سال ۱۶۲۱، پسرش فلیپه چهارم (سلطنت ۱۶۲۱–۱۶۶۵) جانشین فلیپه سوم شد. بخش عمده‌ای از سیاست‌ها توسط کنت-دوک الیوارس، نخست‌وزیر بی‌کفایت از سال ۱۶۲۱ تا ۱۶۴۳، هدایت می‌شد. او اسپانیا را در امور خارجی بیش از حد درگیر کرد و تلاش‌هایش برای اصلاحات داخلی نیز ناموفق بود. سیاست او مبنی بر متعهد کردن اسپانیا به بازپس‌گیری هلند، منجر به ازسرگیری جنگ هشتادساله شد، در حالی که اسپانیا همزمان در جنگ‌های سی‌ساله (۱۶۱۸–۱۶۴۸) نیز درگیر بود. تلاش‌های او برای تمرکز قدرت و افزایش مالیات‌های زمان جنگ، منجر به شورش‌هایی در کاتالونیا و پرتغال شد که سقوط او را رقم زد.

در طول جنگ‌های سی‌ساله که در آن نیروهای مختلف پروتستان با ارتش‌های امپراتوری می‌جنگیدند، فرانسه به دشمنان هابسبورگ، به‌ویژه سوئد، یارانه پرداخت می‌کرد. سوئد شکست خورد و نخست‌وزیر فرانسه، کاردینال ریشلیو، در سال ۱۶۳۵ علیه اسپانیا اعلام جنگ کرد. جنگ علنی با اسپانیا با پیروزی فرانسوی‌ها در نبرد لز اوین در سال ۱۶۳۵ آغاز شد. سال بعد، نیروهای اسپانیایی مستقر در هلند اسپانیا با حملات برق‌آسای ویرانگر در شمال فرانسه پاسخ دادند که اقتصاد منطقه را به نابودی کشاند. با این حال، پس از سال ۱۶۳۶، الیوارس که از ورشکستگی مجدد هراس داشت، پیشروی را متوقف کرد. در سال ۱۶۴۰، هم پرتغال و هم کاتالونیا شورش کردند. پرتغال برای همیشه از دست رفت؛ در شمال ایتالیا و بیشتر مناطق کاتالونیا، نیروهای فرانسوی بیرون رانده شدند و استقلال کاتالونیا سرکوب شد. در سال ۱۶۴۳، فرانسوی‌ها یکی از بهترین ارتش‌های اسپانیا را در رکروا در شمال فرانسه شکست دادند.

لوئی چهاردهم فرانسه و فلیپه چهارم اسپانیا در ملاقات در جزیره قرقاول در ژوئن ۱۶۶۰، بخشی از روند پایان دادن به جنگ فرانسه و اسپانیا (۱۶۳۵–۱۶۵۹).

«عصر طلایی» اسپانیا از نظر سیاسی حداکثر تا سال ۱۶۵۹، با معاهده پیرنه که بین فرانسه و اسپانیای هابسبورگ منعقد شد، به پایان می‌رسد.

در طول دوره طولانی نایب‌السلطنتی برای کارلوس دوم، آخرین فرد از خاندان هابسبورگ اسپانیا، پارتی‌بازی خزانه‌داری اسپانیا را تهی کرد و دولت اسپانیا عمدتاً به عنوان توزیع‌کننده امتیازات عمل می‌کرد. طاعون، قحطی، سیل، خشکسالی و جنگ‌های تازه با فرانسه کشور را ویران کرد. پیمان پیرنه (۱۶۵۹) به پنجاه سال جنگ با فرانسه پایان داده بود، اما پادشاه آن، لوئی چهاردهم، وسوسه بهره‌برداری از اسپانیای تضعیف‌شده را بسیار بزرگ یافت. لوئی برای تصاحب هلند اسپانیا، جنگ واگذاری (۱۶۶۷–۱۶۶۸) را آغاز کرد.

تا سده هفدهم، کلیسای کاتولیک و اسپانیا پیوند نزدیکی داشتند که گواهی بر این واقعیت بود که اسپانیا در طول سده شانزدهم عملاً از پروتستانتیسم آزاد بود. در سال ۱۶۲۰، ۱۰۰٬۰۰۰ اسپانیایی در کسوت روحانیت بودند؛ تا سال ۱۶۶۰ این تعداد به حدود ۲۰۰٬۰۰۰ نفر افزایش یافت و کلیسا مالک ۲۰٪ از تمام زمین‌های اسپانیا بود. دیوان‌سالاری اسپانیا در این دوره بسیار متمرکز بود و برای عملکرد کارآمد خود کاملاً به پادشاه وابسته بود. تحت سلطنت کارلوس دوم، شوراها با وجود تلاش‌ها برای اصلاحات، به مناصب تشریفاتی برای اشراف ثروتمند تبدیل شدند. مفسران سیاسی در اسپانیا که به آربی‌تریستا معروف بودند، اقدامات متعددی را برای معکوس کردن روند افول اقتصاد اسپانیا پیشنهاد کردند که موفقیت محدودی داشت. در مناطق روستایی، مالیات سنگین بر دهقانان باعث کاهش تولیدات کشاورزی شد، زیرا دهقانان به شهرها مهاجرت می‌کردند. هجوم نقره از قاره آمریکا به عنوان عامل تورم ذکر‌شده است، اگرچه تنها «کینتو رئال» (یک‌پنجم سلطنتی) در واقع به اسپانیا می‌رسید. یک عامل داخلی برجسته، وابستگی اقتصاد اسپانیا به صادرات پشم مرینوس لوکس بود که بازارهای آن در شمال اروپا به دلیل جنگ و افزایش رقابت از سوی منسوجات ارزان‌تر کاهش یافته بود.

ارتش پرافتخار پیشین اسپانیا بسیار عقب‌تر از دشمنانش قرار گرفته بود. این ارتش در سال ۱۶۲۲ در برخن اپ زوم عملکرد بدی داشت. هلندی‌ها در سال ۱۶۲۹ به راحتی در سرتوخن‌بوس و وزل پیروز شدند. در سال ۱۶۳۲، هلندی‌ها شهر دژ استراتژیک ماستریخت را تصرف کردند، سه ارتش کمکی را عقب راندند و اسپانیایی‌ها را به شکست محکوم کردند.

در حالی که اسپانیا یک امپراتوری غنی آمریکایی ساخته بود که هر ساله ناوگانی از گنجینه‌های نقره صادر می‌کرد، قادر نبود قدرت مالی، نظامی و دیپلماتیک خود را بر تقویت پایگاه اسپانیایی خود متمرکز کند. تعهد تاج‌وتخت به نابودی پروتستانتیسم از طریق جنگ‌های تقریباً مداوم، یک اخلاق فرهنگی در میان رهبران اسپانیایی ایجاد کرد که فرصت‌های نوسازی اقتصادی یا صنعتی‌سازی را تضعیف می‌کرد. هنگامی که فلیپه دوم در سال ۱۵۹۸ درگذشت، خزانه‌داری او بیشتر درآمدش را صرف تأمین مالی کسری بودجه عظیمی کرد که همچنان رو به رشد بود. در اسپانیای شبه‌جزیره‌ای، نیروهای مولد توسط تورم مداوم، مالیات‌های سنگین، مهاجرت جوانان بلندپرواز به مستعمرات و کاهش جمعیت تضعیف شدند. صنعت به عقب بازگشت – سویا در سال ۱۶۲۱ دارای ۴۰۰ دستگاه بافندگی بود، در حالی که یک سده پیش از آن ۱۶٬۰۰۰ دستگاه داشت. دین‌داری که توسط قدیسان و عارفان، مبلغان و صلیبیون، الهی‌دانان و راهبان هدایت می‌شد، بر فرهنگ اسپانیا با روان‌شناسی پاداش در جهان دیگر تسلط داشت. پالمر و کلتون استدلال می‌کنند:: نسل‌های جنگ صلیبی علیه کفار، حتی بت‌پرستان و بدعت‌گذاران، تعداد بسیار زیادی از اشراف کوچک، شوالیه‌ها، دون‌ها و هیدالگوها را به وجود آورده بود که به عنوان یک طبقه، تحقیرکننده کار بودند و به اندازه‌ای پرشمار و به مردم عادی نزدیک بودند که بی‌تفاوتی متکبرانه خود را بر کل کشور تحمیل کنند. الیوت دستاوردهای کاستیا را در بسیاری از زمینه‌ها، به‌ویژه فرهنگ عالی، برمی‌شمارد. او می‌یابد:: تناقضی در این واقعیت وجود دارد که دستاورد دو هنرمند خلاق برجسته کاستیا – سروانتس و ولاسکز – با حس عمیقی از سرخوردگی و شکست آمیخته بود؛ اما این تناقض خود بازتابی وفادارانه از تناقض کاستیای سده شانزدهم و هفدهم بود. زیرا اینجا کشوری بود که به اوج صعود کرده و به اعماق سقوط کرده بود؛ کشوری که همه چیز را به دست آورده و همه چیز را از دست داده بود؛ که جهان را فتح کرده بود تا خود مغلوب شود. دستاورد اسپانیایی سده شانزدهم اساساً کار کاستیا بود، اما فاجعه اسپانیایی سده هفدهم نیز چنین بود؛ و این ارتگا ئی گاست بود که این تناقض را به وضوح بیان کرد، آنگاه که نوشت آنچه می‌تواند به عنوان سنگ‌نوشته‌ای بر مزار اسپانیای خاندان اتریش باشد: «کاستیا اسپانیا را ساخت و کاستیا آن را ویران کرد. »

خاندان هابسبورگ با مرگ کارلوس دوم در سال ۱۷۰۰ در اسپانیا منقرض شد و جنگ جانشینی اسپانیا درگرفت که در آن سایر قدرت‌های اروپایی تلاش کردند کنترل سلطنت اسپانیا را به دست گیرند. پادشاه لوئی چهاردهم فرانسه در نهایت در جنگ جانشینی اسپانیا شکست خورد. پیروزمندان بریتانیا، جمهوری هلند و اتریش بودند. آن‌ها اجازه دادند تاج اسپانیا به خاندان بوربون برسد، مشروط بر اینکه اسپانیا و فرانسه هرگز با هم ادغام نشوند.

پس از جنگ جانشینی اسپانیا، جذب تاج آراگون توسط تاج کاستیا، از طریق احکام نووا پلانتا، نخستین گام در ایجاد دولت-ملت اسپانیا بود. و مانند دیگر دولت-ملت‌های اروپایی در حال شکل‌گیری، این امر بر اساس یک قومیت یکسان نبود، بلکه با تحمیل ویژگی‌های سیاسی و فرهنگی گروه قومی غالب، در این مورد کاستیایی‌ها، بر سایر گروه‌های قومی صورت گرفت تا آن‌ها به اقلیت‌هایی تبدیل شوند که باید جذب می‌شدند. سیاست‌های ملی‌گرایانه، که گاهی بسیار تهاجمی و همچنان جاری هستند، بذر درگیری‌های ارضی مکرر در درون این دولت‌بوده و هستند.

اسپانیا تحت سلطه بوربون‌ها، ۱۷۱۵–۱۸۰۸

مقالهٔ اصلی: تاریخ اسپانیا (۱۷۰۰-۱۸۰۸)

همچنین ببینید: دولت-ملت

«به رسمیت شناختن دوک آنژو به عنوان پادشاه اسپانیا، با نام فلیپه پنجم، ۱۶ نوامبر ۱۷۰۰»

کارلوس دوم در سال ۱۷۰۰ درگذشت و از آنجا که وارث مستقیمی نداشت، نوهٔ برادرش فلیپه، دوک آنژو، که شاهزاده‌ای فرانسوی بود، جانشین او شد. جنگ جانشینی اسپانیا (۱۷۰۰–۱۷۱۴) طرفداران جانشینی بوربون‌ها را در برابر حامیان هابسبورگ قرار داد. نگرانی سایر قدرت‌های اروپایی از اینکه اسپانیا و فرانسه تحت یک پادشاه بوربون متحد شوند و موازنه قدرت را برهم بزند، باعث شد که این جنگ، فرانسهٔ قدرتمند و اسپانیای نسبتاً قوی را در برابر «اتحاد بزرگ» شامل انگلستان، پرتغال، ساوی، هلند و اتریش قرار دهد. پس از یک درگیری طولانی، به‌ویژه در خاک اسپانیا، پیمان اوترخت، فلیپه را به عنوان پادشاه اسپانیا (با نام فلیپه پنجم) به رسمیت شناخت. با این حال، فلیپه مجبور شد از هرگونه حق خود برای رسیدن به تخت پادشاهی فرانسه صرف‌نظر کند، هرچند تردیدهایی در مورد قانونی بودن چنین اقدامی وجود داشت. قلمروهای ایتالیایی اسپانیا نیز تقسیم شدند.

نقشه‌ای از قرن هجدهم از شبه‌جزیره ایبری

نبرد کیپ پاسارو، ۱۱ اوت ۱۷۱۸

فلیپه در سال ۱۷۱۵ فرمان نووا پلانتا (Decreto de Nueva Planta) را امضا کرد که اکثر حقوق و امتیازات تاریخی پادشاهی‌های مختلفی را که «تاج اسپانیا» را تشکیل می‌دادند، به‌ویژه تاج آراگون، لغو کرد و آن‌ها را تحت قوانین کاستیا متحد ساخت؛ جایی که کورتس کاستیل نسبت به خواسته‌های سلطنتی پذیراتر بود. اسپانیا از نظر فرهنگی و سیاسی به پیرو فرانسهٔ مطلق‌گرا تبدیل شد. لینچ می‌گوید که فلیپه پنجم دولت را تنها به میزان اندکی پیش برد و بیش از آنکه مفید باشد، باری بر دوش کشور بود؛ چرا که هرگاه تضادی میان منافع اسپانیا و فرانسه پیش می‌آمد، او معمولاً جانب فرانسه را می‌گرفت.

فلیپه اصلاحاتی در دولت انجام داد و قدرت مقامات مرکزی را نسبت به استان‌ها تقویت کرد. شایسته‌سالاری اهمیت بیشتری یافت، اگرچه اکثر مناصب ارشد همچنان به اشراف زمین‌دار می‌رسید. در سطوح پایین‌تر از نخبگان، ناکارآمدی و فساد همچنان به گستردگی گذشته بود. اصلاحاتی که توسط فلیپه پنجم آغاز شد، در اصلاحات بسیار مهم‌تر کارلوس سوم به اوج خود رسید. با این حال، جاناتان اسرائیل، مورخ، استدلال می‌کند که پادشاه کارلوس سوم اهمیت چندانی به عصر روشنگری نمی‌داد و وزرای او نیز توجه کمی به ایده‌های روشنگری که در سایر نقاط قاره تأثیرگذار بود، داشتند: «بیشتر آن‌ها پیش از هر چیز مطلق‌گرا بودند و هدفشان همواره تقویت سلطنت، امپراتوری، اشرافیت... و کنترل و اقتدار کلیسایی بر آموزش بود. »

اقتصاد در مقایسه با دوران رکود ۱۶۵۰–۱۷۰۰ بهبود یافت و بهره‌وری افزایش یافت و قحطی‌ها و اپیدمی‌ها کمتر شد.

الیزابت فارنزه، همسر فلیپه پنجم، نفوذ زیادی بر سیاست خارجی اسپانیا داشت. هدف اصلی او بازپس‌گیری قلمروهای از دست‌رفته اسپانیا در ایتالیا بود. در سال ۱۷۱۷، فلیپه پنجم دستور حمله به ساردنی را صادر کرد. سپس نیروهای اسپانیایی به سیسیل حمله کردند. این تجاوز باعث شد که امپراتوری مقدس روم پیمان جدیدی با اعضای اتحاد سه‌گانه منعقد کند که منجر به تشکیل «اتحاد چهارگانه» در سال ۱۷۱۸ شد. همه اعضا خواستار عقب‌نشینی اسپانیا شدند که منجر به جنگ در دسامبر ۱۷۱۸ گردید. این جنگ دو سال به طول انجامید و به شکست سنگین اسپانیا منجر شد. خصومت‌ها با معاهده لاهه در فوریه ۱۷۲۰ پایان یافت؛ فلیپه پنجم از تمام ادعاهای خود در ایتالیا دست کشید. با این حال، بعدها اسپانیا در جریان جنگ جانشینی لهستان (۱۷۳۳–۳۵) موفق شد ناپل و سیسیل را بازپس گیرد. در سال ۱۷۴۸، پس از جنگ جانشینی اتریش (۱۷۴۰–۴۸)، اسپانیا دوک‌نشین‌های پارما، پیاچنتسا و گواستالا را در شمال ایتالیا به دست آورد.

حکومت بوربون‌های اسپانیا تحت سلطنت فرناندوی ششم (۱۷۴۶–۵۹) و کارلوس سوم (۱۷۵۹–۸۸) ادامه یافت. تحت حکومت کارلوس سوم و وزرایش – لئوپولدو د گرگوریو، مارکی اسکیلاچه و خوزه مونینو، کنت فلوریدابلانکا – اقتصاد بهبود یافت. اسپانیا با ترس از اینکه پیروزی بریتانیا بر فرانسه در جنگ هفت‌ساله (۱۷۵۶–۶۳) موازنه قدرت در اروپا را تهدید کند، با فرانسه متحد شد و به پرتغال، متحد بریتانیا، حمله کرد، اما با شکست‌های نظامی متوالی مواجه شد و در نهایت مجبور شد فلوریدا را در معاهده پاریس (۱۷۶۳) به بریتانیایی‌ها واگذار کند و در عوض لوئیزیانا را از فرانسه به دست آورد. اسپانیا با معاهده پاریس (۱۷۸۳) که به جنگ انقلاب آمریکا (۱۷۷۵–۸۳) پایان داد، فلوریدا را بازپس گرفت و جایگاه بین‌المللی خود را بهبود بخشید.

با این حال، در دوران سلطنت کارلوس چهارم (۱۷۸۸ تا زمان کناره‌گیری در ۱۸۰۸) که برخی او را دارای ناتوانی ذهنی می‌دانستند، هیچ انگیزه اصلاح‌طلبانه‌ای وجود نداشت. کارلوس چهارم که تحت سلطه معشوق همسرش، مانوئل گودوی بود، سیاست‌هایی را در پیش گرفت که بسیاری از اصلاحات کارلوس سوم را خنثی کرد. پس از مخالفت کوتاه با جمهوری نخست فرانسه در اوایل جنگ‌های انقلاب فرانسه، اسپانیا با فریب به اتحادی ناپایدار با فرانسه کشانده شد، اما در نهایت توسط بریتانیایی‌ها محاصره شد. تزلزل کارلوس چهارم که با عدم پایبندی به اتحاد و نادیده گرفتن اجرای محاصره قاره‌ای به اوج رسید، منجر به حمله به اسپانیا در سال ۱۸۰۸ توسط ناپلئون اول شد و در نتیجه جنگ شبه‌جزیره را شعله‌ور ساخت که تلفات انسانی و خسارات مالی عظیمی به بار آورد و باعث از دست رفتن کنترل بر بخش بزرگی از امپراتوری فرامرزی اسپانیا شد.

در طول بیشتر قرن هجدهم، اسپانیا توانسته بود روند افول نسبی اواخر قرن هفدهم را متوقف کند. اما با وجود این پیشرفت‌ها، این کشور همچنان در تحولات سیاسی و تجاری که سایر نقاط اروپا، به‌ویژه بریتانیای کبیر، کشورهای سفلی و فرانسه را دگرگون می‌کرد، عقب بود. هرج‌ومرج ناشی از جنگ شبه‌جزیره باعث شد که این شکاف بسیار عمیق‌تر شود و روند صنعتی‌شدن اسپانیا کند گردد.

«ال پاسئو د لاس دلیسیاس»، نقاشی سال ۱۷۸۴–۱۷۸۵ اثر رامون بایهو که گردهمایی اعضای اشراف را در مکان مذکور به تصویر می‌کشد.

عصر روشنگری حدود سال ۱۷۵۰ به شکلی ضعیف به اسپانیا رسید. توجه‌ها بر پزشکی و فیزیک و تا حدی فلسفه متمرکز بود. بازدیدکنندگان فرانسوی و ایتالیایی تأثیرگذار بودند، اما چالش چندانی علیه کلیسای کاتولیک یا نهاد کلیسا، آن‌گونه که در میان فیلسوفان فرانسوی رایج بود، وجود نداشت. چهره پیشرو اسپانیایی در این زمینه بنیتو خرونیمو فئیخو مونته‌نگرو، راهب بندیکتی و استاد دانشگاه بود. او یک مروج موفق بود که به دلیل تشویق تفکر علمی و تجربی شهرت داشت. تا دهه ۱۷۷۰، محافظه‌کاران ضدحمله‌ای را آغاز کردند و از سانسور و تفتیش عقاید برای سرکوب ایده‌های روشنگری استفاده کردند.

در بالای ساختار اجتماعی اسپانیا در دهه ۱۷۸۰، اشراف و کلیسا قرار داشتند. چند صد خانواده بر طبقه اشراف تسلط داشتند و ۵۰۰ هزار نفر دیگر نیز دارای مقام اشرافی بودند. ۲۰۰ هزار مرد و زن روحانی وجود داشتند که نیمی از آن‌ها در صومعه‌های بسیار ثروتمند بودند و بخش بزرگی از زمین‌هایی را که متعلق به اشراف نبود، کنترل می‌کردند. اکثر مردم در مزارع، یا به عنوان کارگران بدون زمین و یا به عنوان مالکان املاک کوچک زندگی می‌کردند. طبقه متوسط کوچک شهری در حال رشد بود، اما هم از سوی زمین‌داران و هم از سوی دهقانان مورد بی‌اعتمادی قرار داشت.

جنگ استقلال اسپانیا و جنگ‌های استقلال آمریکا

همچنین ببینید: تاریخ اسپانیا (۱۸۰۸–۱۸۷۴)

جنگ استقلال اسپانیا (۱۸۰۸–۱۸۱۴)

مقالهٔ اصلی: جنگ شبه‌جزیره

دوم ماه مه ۱۸۰۸ آغاز مقاومت مردمی اسپانیا علیه ناپلئون بود.

در اواخر قرن هجدهم، اسپانیا با فرانسه متحد بود و بنابراین نیازی به هراس از جنگ زمینی نداشت. تنها دشمن جدی آن بریتانیا بود که نیروی دریایی قدرتمندی داشت؛ از این رو اسپانیا منابع خود را بر نیروی دریایی متمرکز کرد. هنگامی که انقلاب فرانسه بوربون‌ها را سرنگون کرد، جنگ زمینی با فرانسه به تهدیدی تبدیل شد که پادشاه سعی در اجتناب از آن داشت. ارتش اسپانیا به‌خوبی آماده نبود. بدنه افسران عمدتاً بر اساس حمایت‌های سلطنتی انتخاب می‌شدند، نه بر اساس شایستگی. حدود یک‌سوم افسران جزء از میان سربازان عادی ارتقا یافته بودند و فرصت‌های کمی برای پیشرفت یا رهبری داشتند. سربازان عادی، دهقانانی بودند که آموزش ضعیفی دیده بودند. واحدهای نخبه شامل هنگ‌های خارجی از ایرلندی‌ها، ایتالیایی‌ها، سوئیسی‌ها و والون‌ها، علاوه بر واحدهای نخبه توپخانه و مهندسی بود. تجهیزات قدیمی و فرسوده بود. ارتش برای حمل‌ونقل، اسب، گاو و قاطر کافی نداشت، بنابراین این تدارکات توسط غیرنظامیان اداره می‌شد که ممکن بود در صورت وخامت اوضاع فرار کنند. در میدان نبرد، واحدهای کوچک به‌خوبی می‌جنگیدند، اما تاکتیک‌های قدیمی آن‌ها علیه نیروهای ناپلئونی، علی‌رغم تلاش‌های ناامیدانه برای اصلاحات در لحظات آخر، کارایی چندانی نداشت. هنگامی که جنگ با فرانسه در سال ۱۸۰۸ آغاز شد، ارتش به‌شدت منفور بود. ژنرال‌های ارشد ترور شدند و ارتش در مدیریت فرماندهی و کنترل ناتوان ظاهر شد. افسران جزء که از خانواده‌های دهقانی بودند، فرار کرده و به شورشیان پیوستند؛ بسیاری از واحدها از هم پاشیدند. اسپانیا قادر به بسیج توپخانه یا سواره‌نظام خود نبود. در طول جنگ، تنها یک پیروزی در نبرد بایلن به دست آمد و شکست‌های تحقیرآمیز بسیاری رخ داد. شرایط به‌طور پیوسته بدتر می‌شد، زیرا شورشیان به‌طور فزاینده‌ای کنترل نبرد اسپانیا علیه ناپلئون را در دست می‌گرفتند. ناپلئون ارتش اسپانیا را «بدترین ارتش در اروپا» خواند و بریتانیایی‌هایی که مجبور به همکاری با آن بودند نیز با او هم‌نظر بودند. این ارتش نبود که ناپلئون را شکست داد، بلکه دهقانان شورشی بودند که ناپلئون آن‌ها را دسته‌هایی از «راهزنان به رهبری راهبان» می‌نامید. تا سال ۱۸۱۲، ارتش تنها کنترل مناطق پراکنده‌ای را در دست داشت و فقط می‌توانست با حملات گاه‌به‌گاه، فرانسوی‌ها را آزار دهد. روحیه ارتش به پایین‌ترین حد خود رسیده بود و اصلاح‌طلبان، افسران اشرافی را از بیشتر امتیازات قانونی‌شان محروم کردند.

اسپانیا در ابتدا در جنگ‌های ناپلئونی علیه فرانسه بود، اما شکست ارتش او در اوایل جنگ منجر به تصمیم عمل‌گرایانه کارلوس چهارم برای همسویی با فرانسوی‌ها شد. اسپانیا تحت محاصره بریتانیا قرار گرفت و مستعمراتش شروع به تجارت مستقل با بریتانیا کردند، اما بریتانیا در تهاجم بریتانیا به ریو د لا پلاتا در آمریکای جنوبی (۱۸۰۶ و ۱۸۰۷) شکست خورد، بدون اینکه کمکی از اسپانیای اصلی دریافت کند؛ این امر امیدهای استقلال‌طلبانه و انقلابی را در مستعمرات آمریکایی اسپانیا تقویت کرد. یک ناوگان بزرگ فرانسوی-اسپانیایی در نبرد ترافالگار در سال ۱۸۰۵ از دست رفت که باعث شد پادشاه در اتحاد دشوار خود با ناپلئون تجدیدنظر کند. اسپانیا به‌طور موقت از محاصره قاره‌ای خارج شد و ناپلئون در سال ۱۸۰۸ به اسپانیا حمله کرد و فرناندوی هفتم را که تنها چهل و هشت روز پس از کناره‌گیری پدرش در مارس ۱۸۰۸ بر تخت نشسته بود، خلع کرد. در ۲۰ ژوئیه ۱۸۰۸، ژوزف بناپارت، برادر بزرگ ناپلئون بناپارت، وارد مادرید شد و به عنوان پادشاه اسپانیا، به عنوان جانشین ناپلئون، خدمت کرد.

سوم ماه مه ۱۸۰۸، سربازان ناپلئون گروگان‌ها را تیرباران می‌کنند. اثر گویا

اسپانیایی‌ها شورش کردند. تامپسون می‌گوید شورش اسپانیا «واکنشی علیه نهادها و ایده‌های جدید، حرکتی برای وفاداری به نظم قدیم بود: به تاج موروثی پادشاهان کاتولیک که ناپلئون، دشمن تکفیرشده پاپ، بر سر یک فرانسوی گذاشته بود؛ به کلیسای کاتولیک که توسط جمهوری‌خواهانی که کلیساها را هتک حرمت کرده، کشیشان را به قتل رسانده و «قانون فرقه‌ها» را تحمیل کرده بودند، تحت آزار قرار گرفته بود؛ و به حقوق و امتیازات محلی و استانی که توسط یک دولت متمرکزِ کارآمد تهدید می‌شد. »

خونتاها در سراسر اسپانیا تشکیل شدند که خود را به نفع فرناندوی هفتم اعلام کردند. در ۲۶ سپتامبر ۱۸۰۸، یک خونتای مرکزی در شهر آرانخوئز برای هماهنگی مبارزه سراسری علیه فرانسوی‌ها تشکیل شد. در ابتدا، خونتای مرکزی حمایت خود را از فرناندوی هفتم اعلام کرد و یک «کورتس عمومی و فوق‌العاده» برای تمام پادشاهی‌های سلطنت اسپانیا تشکیل داد. در ۲۲ و ۲۳ فوریه ۱۸۰۹، یک قیام مردمی علیه اشغال فرانسه در سراسر اسپانیا شعله‌ور شد. کارزار شبه‌جزیره برای فرانسه یک فاجعه بود. ناپلئون زمانی که مستقیماً فرماندهی می‌کرد عملکرد خوبی داشت، اما این امر با تلفات سنگین همراه بود و هنگامی که او در سال ۱۸۰۹ آنجا را ترک کرد، شرایط برای فرانسه بدتر شد. انتقام‌جویی‌های بی‌رحمانه که به‌طور مشهوری توسط گویا در «بلایای جنگ» به تصویر کشیده‌شده است، تنها باعث خشمگین‌تر و فعال‌تر شدن چریک‌های اسپانیایی شد؛ جنگ در اسپانیا به یک عامل تخلیه بزرگ و طولانی‌مدت برای پول، نیروی انسانی و اعتبار فرانسه تبدیل شد.

اعلام قانون اساسی ۱۸۱۲، نقاشی رنگ روغن اثر سالوادور وینیگرا.

در مارس ۱۸۱۲، کورتس کادیس اولین قانون اساسی مدرن اسپانیا، یعنی قانون اساسی ۱۸۱۲ (که به‌طور غیررسمی «لا پپا» نامیده می‌شد) را ایجاد کرد. این قانون اساسی تفکیک قوای مجریه و مقننه را فراهم می‌کرد. کورتس قرار بود با رأی عمومی، هرچند به روش غیرمستقیم، انتخاب شود. هر عضو کورتس نماینده ۷۰٬۰۰۰ نفر بود. اعضای کورتس قرار بود در نشست‌های سالانه گرد هم آیند. پادشاه از تشکیل یا انحلال کورتس منع‌شده بود. اعضای کورتس قرار بود برای یک دوره دوساله خدمت کنند. آن‌ها نمی‌توانستند دوره‌های متوالی خدمت کنند؛ یک عضو تنها در صورتی می‌توانست برای دوره دوم خدمت کند که به شخص دیگری اجازه دهد یک دوره میانی را در سمت خود خدمت کند. این تلاش برای توسعه یک دولت مشروطه مدرن از سال ۱۸۰۸ تا ۱۸۱۴ ادامه داشت. رهبران نیروهای لیبرال یا اصلاح‌طلب در طول این انقلاب، خوزه مونینو، کنت فلوریدابلانکا، گاسپار ملچور د هوولانوس و پدرو رودریگز، کنت کامپومانز بودند. فلوریدابلانکا که در سال ۱۷۲۸ متولد‌شده بود، در زمان وقوع انقلاب در سال ۱۸۰۸ هشتاد ساله بود. او از سال ۱۷۷۷ تا ۱۷۹۲ به عنوان نخست‌وزیر تحت پادشاه کارلوس سوم خدمت کرده بود؛ با این حال، او نسبت به خودجوشی مردمی بدبین بود و در برابر انقلاب مقاومت می‌کرد. هوولانوس که در سال ۱۷۴۴ متولد شد، کمی جوان‌تر از فلوریدابلانکا بود. هوولانوس که نویسنده و پیرو فیلسوفان سنت روشنگری قرن گذشته بود، از سال ۱۷۹۷ تا ۱۷۹۸ به عنوان وزیر دادگستری خدمت کرده بود و اکنون گروه قابل‌توجه و تأثیرگذاری را در خونتای مرکزی فرماندهی می‌کرد. با این حال، هوولانوس توسط مانوئل گودوی، که به عنوان نخست‌وزیر خدمت می‌کرد و عملاً از سال ۱۷۹۲ تا ۱۷۹۸ و از ۱۸۰۱ تا ۱۸۰۸ به عنوان دیکتاتور کشور را اداره می‌کرد، زندانی‌شده بود. بر این اساس، حتی هوولانوس نیز در رویکرد خود نسبت به خیزش انقلابی که در سال ۱۸۰۸ اسپانیا را فرا گرفته بود، تا حدودی بیش از حد محتاط بود.

ارتش اسپانیا به دلیل کمبود تدارکات و تعداد زیاد سربازان آموزش‌ندیده، در حین نبرد با نیروهای ناپلئون تحت فشار بود، اما در ژوئن ۱۸۰۸ در بیلن، ارتش اسپانیا نخستین شکست بزرگ ارتش ناپلئونی را رقم زد؛ این رویداد منجر به فروپاشی قدرت فرانسه در اسپانیا شد. ناپلئون شخصاً فرماندهی را بر عهده گرفت و با نیروهای تازه، ارتش‌های اسپانیا و بریتانیا را در کارزارهای فرسایشی شکست داد. پس از آن، ارتش‌های اسپانیا در هر نبردی که علیه فرانسوی‌ها می‌جنگیدند شکست می‌خوردند، اما هرگز نابود نشدند؛ آن‌ها پس از نبردها به کوهستان‌ها عقب‌نشینی می‌کردند تا دوباره سازماندهی شوند و حملات و یورش‌های جدیدی را آغاز کنند. نیروهای چریکی در سراسر اسپانیا سر برآوردند و همراه با ارتش، تعداد زیادی از نیروهای ناپلئون را زمین‌گیر کردند و تداوم حملات متمرکز علیه نیروهای اسپانیایی را دشوار ساختند. این یورش‌ها به تخلیه گسترده منابع نظامی و اقتصادی ناپلئون تبدیل شد. اسپانیا توسط بریتانیایی‌ها و پرتغالی‌ها به رهبری دوک ولینگتون یاری می‌شد. دوک ولینگتون در جنگ شبه‌جزیره با نیروهای ناپلئون جنگید و ژوزف بناپارت نقش ناچیزی به عنوان پادشاه در مادرید ایفا می‌کرد. این جنگ بی‌رحمانه، یکی از نخستین جنگ‌های چریکی در تاریخ مدرن غرب بود. خطوط تدارکاتی فرانسه که در سراسر اسپانیا کشیده‌شده بود، بارها توسط ارتش‌های اسپانیا و نیروهای چریکی درهم کوبیده شد؛ پس از آن، ارتش‌های ناپلئون هرگز نتوانستند بخش زیادی از کشور را کنترل کنند و این جنگ با شکست فرانسه به پایان رسید. جنگ نوسان داشت و ولینگتون چندین سال را پشت استحکامات خود در پرتغال سپری کرد و گاه‌به‌گاه کارزارهایی را به درون اسپانیا آغاز می‌نمود.

پس از کارزار فاجعه‌بار ۱۸۱۲ ناپلئون در روسیه، او شروع به فراخواندن نیروهایش برای دفاع از فرانسه در برابر نیروهای پیشروی روسیه و دیگر نیروهای ائتلاف کرد و نیروهای خود در اسپانیا را به‌طور فزاینده‌ای با کمبود نیرو مواجه ساخت و آن‌ها را در برابر ارتش‌های پیشروی اسپانیا، بریتانیا و پرتغال در موضع دفاعی قرار داد. در سال ۱۸۱۳ در نبرد ویتوریا، ارتش متحد به رهبری دوک ولینگتون، فرانسوی‌ها را به‌طور قاطع شکست داد و در سال ۱۸۱۴ فرناندوی هفتم به عنوان پادشاه اسپانیا بازگردانده شد.

استقلال آمریکای اسپانیایی

مقالهٔ اصلی: جنگ‌های استقلال آمریکا از اسپانیا

نیروهای استقلال‌طلب شکست سنگینی به سلطنت‌طلبان وارد کردند و استقلال پرو را در نبرد آیاکوچو در سال ۱۸۲۴ تضمین نمودند.

اسپانیا در طی یک سری شورش‌های پیچیده بین سال‌های ۱۸۰۸ تا ۱۸۲۶، تمام قلمروهای خود در آمریکای شمالی و جنوبی، به جز کوبا و پورتوریکو را از دست داد. اسپانیا از سال ۱۷۹۸ تا ۱۸۰۸ با بریتانیا در جنگ بود و محاصره دریایی بریتانیا، پیوندهای اسپانیا با امپراتوری فرادریایی‌اش را قطع کرد. تجارت توسط بازرگانان آمریکایی و هلندی انجام می‌شد. بدین ترتیب، مستعمرات به استقلال اقتصادی از اسپانیا دست یافتند و دولت‌های موقت یا خونتاهایی تشکیل دادند که عموماً از اسپانیا بی‌خبر بودند. پس از سال ۱۸۱۴، با شکست ناپلئون و بازگشت فرناندوی هفتم به تخت سلطنت، پادشاه ارتش‌هایی را برای بازپس‌گیری کنترل و تحمیل مجدد حکومت خودکامه اعزام کرد. در مرحله بعدی بین سال‌های ۱۸۰۹ تا ۱۸۱۶، اسپانیا تمام قیام‌ها را سرکوب کرد. دور دوم بین سال‌های ۱۸۱۶ تا ۱۸۲۵ موفق بود و اسپانیایی‌ها را از تمام دارایی‌هایشان در سرزمین اصلی بیرون راند. اسپانیا هیچ کمکی از قدرت‌های اروپایی دریافت نکرد. در واقع، بریتانیا (و ایالات متحده) علیه آن عمل کردند. هنگامی که آن‌ها از اسپانیا جدا شدند، مستعمرات شاهد مبارزه برای قدرت بین اسپانیایی‌هایی بودند که در اسپانیا متولد‌شده بودند (موسوم به «پنینسولارها») و کسانی که از تبار اسپانیایی در اسپانیای نو متولد‌شده بودند (موسوم به «کریول‌ها»). کریول‌ها فعالان استقلال بودند. انقلاب‌های متعدد به مستعمرات امکان داد تا از کشور مادر جدا شوند. در سال ۱۸۲۴، ارتش‌های ژنرال خوزه د سن مارتین از آرژانتین و سیمون بولیوار از ونزوئلا آخرین نیروهای اسپانیایی را شکست دادند؛ شکست نهایی در نبرد آیاکوچو در جنوب پرو رخ داد. پس از آن، اسپانیا نقش ناچیزی در امور بین‌المللی ایفا کرد. کسب‌وکار و تجارت در مستعمرات سابق تحت کنترل بریتانیا بود. اسپانیا تنها کوبا و پورتوریکو را در جهان جدید حفظ کرد.

سلطنت فرناندوی هفتم (۱۸۱۳–۱۸۳۳)

پیامدهای جنگ‌های ناپلئونی

مقالهٔ اصلی: تاریخ اسپانیا (۱۸۰۸–۱۸۷۴)

جنگ‌های ناپلئونی تأثیرات منفی شدیدی بر توسعه اقتصادی بلندمدت اسپانیا داشت. جنگ شبه‌جزیره، شهرها و مناطق روستایی را به یک اندازه ویران کرد و پیامدهای جمعیتی آن بدترین وضعیت را در میان تمامی جنگ‌های اسپانیا داشت؛ به‌طوری که در بسیاری از مناطق، جمعیت به دلیل تلفات، مهاجرت و از هم پاشیدگی زندگی خانوادگی، کاهش شدیدی یافت. ارتش‌های غارتگر محصولات کشاورزان را تصاحب می‌کردند و مهم‌تر از آن، کشاورزان بخش بزرگی از دام‌های خود را که سرمایه اصلی‌شان بود، از دست دادند. فقر شدید گسترش یافت و تقاضای بازار را کاهش داد، در حالی که اختلال در تجارت داخلی و بین‌المللی و کمبود نهاده‌های حیاتی، به صنعت و خدمات آسیب جدی وارد کرد. از دست دادن امپراتوری استعماری وسیع، ثروت کلی اسپانیا را کاهش داد و تا سال ۱۸۲۰، این کشور به یکی از فقیرترین و توسعه‌نیافته‌ترین جوامع اروپا تبدیل‌شده بود؛ سه چهارم مردم بی‌سواد بودند. به جز تولید منسوجات در کاتالونیا، صنعت چندانی وجود نداشت.

منابع طبیعی مانند زغال‌سنگ و آهن برای بهره‌برداری در دسترس بودند، اما سیستم حمل‌ونقل ابتدایی بود و کانال‌ها یا رودخانه‌های قابل کشتیرانی کمی وجود داشت و سفر جاده‌ای کند و پرهزینه بود. سازندگان راه‌آهن بریتانیایی بدبین بودند و سرمایه‌گذاری نکردند. سرانجام یک سیستم راه‌آهن کوچک ساخته شد که از مادرید شعاع می‌گرفت و منابع طبیعی را دور می‌زد. دولت به تعرفه‌های بالا، به‌ویژه بر غلات متکی بود که توسعه اقتصادی را بیش از پیش کند کرد. برای نمونه، شرق اسپانیا قادر به واردات گندم ارزان‌قیمت ایتالیایی نبود و مجبور بود به محصولات گران‌قیمت داخلی که از جاده‌های نامناسب حمل می‌شد، تکیه کند. بازار صادرات به جز برخی محصولات کشاورزی فروپاشید. کاتالونیا دارای مقداری صنعت بود، اما کاستیا مرکز سیاسی و فرهنگی باقی ماند و علاقه‌ای به ترویج صنعت نداشت.

اگرچه «خونتاها» (شوراهای محلی) که فرانسوی‌ها را مجبور به ترک اسپانیا کرده بودند، به قانون اساسی ۱۸۱۲ سوگند یاد کرده بودند، اما فرناندوی هفتم از حمایت محافظه‌کاران برخوردار بود و آن را رد کرد. او به شیوه استبدادی نیاکان خود حکومت کرد.

دولت که در آستانه ورشکستگی بود، توانایی پرداخت حقوق سربازانش را نداشت. مهاجران یا سربازان کمی در فلوریدا حضور داشتند، بنابراین این منطقه به قیمت ۵ میلیون دلار به ایالات متحده فروخته شد. در سال ۱۸۲۰، یک لشکرکشی که برای مستعمرات در نظر گرفته‌شده بود، در کادیس شورش کرد. هنگامی که ارتش‌ها در سراسر اسپانیا به رهبری رافائل دلریه‌گو با شورشیان اعلام همبستگی کردند، فرناندو مجبور شد قانون اساسی ۱۸۱۲ را بپذیرد. این آغاز دومین انقلاب بورژوایی در اسپانیا، یعنی «سه‌ساله لیبرال» بود که از ۱۸۲۰ تا ۱۸۲۳ به طول انجامید. فرناندو در طول مدت این تجربه لیبرال، عملاً در حبس خانگی قرار گرفت.</ref>

سه‌ساله لیبرال (۱۸۲۰–۲۳)

سه سال پرهیاهوی حکومت لیبرال که در پی آن آمد (۱۸۲۰–۲۳)، با توطئه‌های مختلف مطلق‌گرایان همراه بود. دولت لیبرال در سال ۱۸۲۲ با خصومت کنگره ورونا مواجه شد و به فرانسه اجازه مداخله داده شد. فرانسه با نیروی عظیم در لشکرکشی موسوم به «صد هزار پسر سنت لوئی»، دولت لیبرال را درهم کوبید و فرناندو در سال ۱۸۲۳ به عنوان پادشاه مطلق بازگردانده شد. در خود اسپانیا، این رویداد پایان دومین انقلاب بورژوایی اسپانیا را رقم زد.

«دهه شوم» (۱۸۲۳–۱۸۳۳)

اعدام توریخوس و یارانش در سال ۱۸۳۱. فرناندوی هفتم اقدام‌های سرکوبگرانه علیه نیروهای لیبرال در کشورش انجام داد.

نبرد جنگ اول کارلیست‌ها، اثر فرانسیسکو د پائولا فان هالین

در اسپانیا، شکست دومین انقلاب بورژوایی با یک دهه صلح ناپایدار دنبال شد. از آنجا که فرناندو تنها یک وارث مونث داشت، به نظر می‌رسید که برادرش، اینفانته کارلوس، جانشین او خواهد شد. اگرچه فرناندو به دلیل ترس از یک شورش ملی دیگر با محافظه‌کاران همسو‌شده بود، اما سیاست‌های ارتجاعی کارلوس را گزینه‌ای مناسب نمی‌دانست. فرناندو – برخلاف خواست برادرش – فرمان عملی ۱۸۳۰ را صادر کرد که به دخترش ایزابل اجازه می‌داد ملکه شود. کارلوس که قصد خود را برای مقاومت در برابر این فرمان اعلام کرده بود، به پرتغال گریخت.

دوران سلطنت ایزابل دوم (۱۸۳۳–۱۸۶۸)

مقاله‌های اصلی: دوران کودکی ایزابل دوم اسپانیا، ایزابل دوم، و تاریخ اسپانیا (۱۸۰۸–۱۸۷۴)

مرگ فرناندو در سال ۱۸۳۳ و به سلطنت رسیدن ایزابل دوم، جرقه جنگ اول کارلیست‌ها را زد. ایزابل در آن زمان تنها سه سال داشت، بنابراین مادرش، ماریا کریستینا، به عنوان نایب‌السلطنه حکومت کرد. کارلوس به منطقه باسک در شمال اسپانیا حمله کرد و حمایت ارتجاعی‌های مطلق‌گرا و محافظه‌کارانی را که به نیروهای «کارلیست» معروف بودند، جلب کرد. حامیان اصلاحات و محدودیت قدرت مطلق در تخت پادشاهی اسپانیا، پشت سر ایزابل و نایب‌السلطنه، ماریا کریستینا قرار گرفتند؛ این اصلاح‌طلبان «کریستینوها» نامیده می‌شدند. اگرچه به نظر می‌رسید مقاومت کریستینوها در برابر شورش تا پایان سال ۱۸۳۳ در هم شکسته‌شده باشد، نیروهای ماریا کریستینا ناگهان ارتش‌های کارلیست را از بیشتر مناطق باسک بیرون راندند. سپس کارلوس، ژنرال باسک، توماس د زومالاکارگی را به عنوان فرمانده کل قوای خود منصوب کرد. زومالاکارگی آرمان کارلیست‌ها را احیا کرد و تا سال ۱۸۳۵ ارتش‌های کریستینو را تا رودخانه ابرو عقب راند و ارتش کارلیست را از گروهی تضعیف‌شده به ارتشی حرفه‌ای با ۳۰ هزار نفر تبدیل کرد که از نیروهای دولتی برتر بودند. مرگ زومالاکارگی در سال ۱۸۳۵ سرنوشت کارلیست‌ها را تغییر داد. کریستینوها ژنرال توانمندی به نام بالدومرو اسپارترو یافتند. پیروزی او در سال ۱۸۳۶ در نبرد لوچانا جریان جنگ را تغییر داد و در سال ۱۸۳۹، کنوانسیون ورگارا به نخستین شورش کارلیست‌ها پایان داد.

ژنرال اسپارترو که از حزب ترقی‌خواه بود، با بهره‌برداری از محبوبیت خود به عنوان قهرمان جنگ و لقب «صلح‌بخش اسپانیا»، خواستار اصلاحات لیبرال از ماریا کریستینا شد. ملکه نایب‌السلطنه ترجیح داد استعفا دهد و در سال ۱۸۴۰ اجازه داد اسپارترو به جای او نایب‌السلطنه شود. اصلاحات لیبرال اسپارترو با مخالفت میانه‌روها مواجه شد و سخت‌گیری‌های این ژنرال سابق، مجموعه‌ای از قیام‌های پراکنده را در سراسر کشور از سوی جناح‌های مختلف برانگیخت که همگی به خونین‌ترین شکل سرکوب شدند. او در سال ۱۸۴۳ توسط رامون ماریا ناروائز، که یک میانه‌رو بود، از مقام نایب‌السلطنگی برکنار شد؛ کسی که خود نیز بیش از حد ارتجاعی تلقی می‌شد. یک شورش دیگر کارلیست‌ها به نام جنگ ماتینرز در سال ۱۸۴۶ در کاتالونیا آغاز شد، اما به دلیل سازماندهی ضعیف تا سال ۱۸۴۹ سرکوب شد.

بخشی از انقلاب ۱۸۵۴ اسپانیا در پوئرتا دل سول، اثر اوخنیو لوکاس ولاسکس.

ایزابل پس از رسیدن به سن قانونی نقش فعال‌تری در دولت ایفا کرد، اما در تمام دوران سلطنتش (۱۸۳۳–۱۸۶۸) محبوبیت نداشت. در سال ۱۸۵۴ یک پرونونسیامنتو دیگر به رهبری ژنرال لئوپولدو اودانل با هدف سرنگونی حکومت بی‌اعتبار کنت سن لوئیس رخ داد. به دنبال این کودتا، یک شورش مردمی شکل گرفت و حزب ترقی‌خواه حمایت گسترده‌ای در اسپانیا به دست آورد و در سال ۱۸۵۴ به دولت رسید. پس از سال ۱۸۵۶، اودانل که در همان سال به مادرید لشکرکشی کرده و دولت دیگر اسپارترو را برکنار کرده بود، تلاش کرد اتحادیه لیبرال را که پروژه سیاسی خودش بود، تشکیل دهد. در پی حملات قبایل مستقر در مراکش به سبته، جنگی علیه آن کشور با موفقیت توسط ژنرال‌ها اودانل و خوان پریم هدایت شد. بخش‌های پایانی سلطنت ایزابل همچنین شاهد بازپس‌گیری سانتو دومینگو توسط اسپانیا و جنگ جزایر چینچای بی‌حاصل علیه پرو و شیلی بود.

سکسنیو دموکراتیکو (۱۸۶۸–۱۸۷۴)

همچنین ببینید: تاریخ اسپانیا (۱۸۰۸–۱۸۷۴)

اعضای دولت موقت پس از انقلاب باشکوه ۱۸۶۸، اثر ژان لوران.

در سال ۱۸۶۸، شورش دیگری که به انقلاب باشکوه معروف شد، به وقوع پیوست. ژنرال‌های «پروگرسیستا» (ترقی‌خواه)، فرانسیسکو سرانو و خوان پریم علیه ایزابل شوریدند و ژنرال‌های «مودرادو» (میانه‌رو) او را در نبرد آلکولیا (۱۸۶۸) شکست دادند. ایزابل به تبعید در پاریس رانده شد.

دو سال بعد، در سال ۱۸۷۰، کورتس (مجلس اسپانیا) اعلام کرد که اسپانیا دوباره پادشاه خواهد داشت. آمادئوی ساووی، پسر دوم پادشاه ویکتور امانوئل دوم از ایتالیا، انتخاب شد و در اوایل سال بعد به عنوان پادشاه اسپانیا تاج‌گذاری کرد. آمادئو - یک لیبرال که به قانون اساسی لیبرالی که کورتس تصویب کرده بود سوگند یاد کرده بود - بلافاصله با وظیفه دشوار گردآوری ایدئولوژی‌های سیاسی متضاد اسپانیا بر سر یک میز مواجه شد. کشور گرفتار درگیری‌های داخلی بود، نه تنها میان اسپانیایی‌ها، بلکه در درون احزاب اسپانیایی. پس از ماجرای ایدالگو و شورش ارتش، آمادئو به شکلی مشهور اعلام کرد که مردم اسپانیا غیرقابل‌حکمرانی هستند، از سلطنت کناره‌گیری کرد و کشور را ترک نمود.

جمهوری نخست اسپانیا (۱۸۷۳–۱۸۷۴)

مقالهٔ اصلی: جمهوری نخست اسپانیا

اعلام جمهوری اسپانیا در مادرید

در غیاب پادشاه، دولتی از رادیکال‌ها و جمهوری‌خواهان تشکیل شد و اسپانیا را جمهوری اعلام کرد. جمهوری نخست اسپانیا (۱۸۷۳–۱۸۷۴) بلافاصله از همه سو تحت محاصره قرار گرفت. کارلیست‌ها با آغاز یک شورش خشونت‌آمیز پس از عملکرد ضعیفشان در انتخابات ۱۸۷۲، فوری‌ترین تهدید بودند. فراخوان‌هایی برای انقلاب سوسیالیستی از سوی انجمن بین‌المللی کارگران وجود داشت، شورش‌ها و ناآرامی‌هایی در مناطق خودمختار نابارا و کاتالونیا رخ داد و فشار از سوی کلیسای کاتولیک علیه جمهوری نوپا اعمال می‌شد.

در ژانویه ۱۸۷۴، کودتایی رخ داد که در آن ژنرال پاویا به کورتس حمله کرد. این اقدام مانع از تشکیل دولت جمهوری‌خواه فدرال شد، منجر به انحلال پارلمان گردید و به برقراری یک جمهوری واحدِ نظامی تحت حاکمیت ژنرال سرانو انجامید که راه را برای استقرار مجدد سلطنت از طریق یک «پرونونسیامنتو» دیگر، این بار توسط آرسنیو مارتینز کامپوس در دسامبر ۱۸۷۴، هموار کرد.

استقرار مجدد (۱۸۷۴–۱۹۳۱)

مقالهٔ اصلی: استقرار مجدد (اسپانیا)

سلطنت آلفونسوی دوازدهم و نیابت سلطنت ماریا کریستینا

کاریکاتور طنزآمیز سال ۱۸۹۴ که توافق ضمنی برای تغییر بی‌دردسر دولت (تورنیسمو) بین رهبران دو حزب دودمانی (ساگاستا و کانوواس دل کاستیو) را به تصویر می‌کشد، در حالی که کشور به شکلی تمثیلی دروغ می‌گوید.

به دنبال موفقیت کودتای نظامی دسامبر ۱۸۷۴، سلطنت در شخص آلفونسوی دوازدهم (پسر ملکه سابق ایزابل دوم) احیا شد. شورش مداوم کارلیست‌ها سرانجام سرکوب شد. دوره استقرار مجدد، پس از اعلام قانون اساسی ۱۸۷۶، شاهد استقرار یک سیستم پارلمانی غیررقابتی بود که توسط آنتونیو کانوواس دل کاستیو طراحی‌شده بود؛ سیستمی که در آن دو حزب «دودمانی»، یعنی محافظه‌کاران و لیبرال‌ها، در کنترل دولت نوبت‌بندی می‌کردند (تورنیسمو). تقلب انتخاباتی (که در اصطلاح «کاسیکیسمو» نمود پیدا می‌کرد) همه‌گیر شد و انتخابات نتایج از پیش تعیین‌شده‌ای را که در پایتخت توافق‌شده بود، بازتولید می‌کرد. بی‌تفاوتی رأی‌دهندگان نیز به همان اندازه مهم بود. پس از سلطنت آلفونسو، پسرش آلفونسوی سیزدهم به سلطنت رسید، که در ابتدا تا زمان رسیدن او به سن قانونی در سال ۱۹۰۲، تحت نیابت سلطنت اداره می‌شد.

قانون اساسی ۱۸۷۶ کنترل آموزش (به‌ویژه آموزش متوسطه) را به کلیسای کاتولیک واگذار کرد. در همین حال، سازمانی که در سال ۱۸۷۶ توسط گروهی از مربیان کراوسیست تشکیل‌شده بود، یعنی موسسه آزاد آموزش، نقش پیشرویی در نوسازی آموزشی و فرهنگی کشور ایفا کرد و خلأ ناشی از بی‌عملی دولت اسپانیا را پر نمود.

فاجعه ۱۸۹۸

انفجار یواس‌اس Maine آغازگر جنگ آمریکا و اسپانیا در آوریل ۱۸۹۸ بود

در سال ۱۸۶۸، کوبا جنگ استقلال خود علیه اسپانیا را آغاز کرد. همان‌طور که در سانتو دومینگو رخ داده بود، دولت اسپانیا درگیر یک کارزار دشوار علیه شورش بومیان شد. با این حال، برخلاف سانتو دومینگو، اسپانیا در ابتدا در این نبرد پیروز شد. اما آرام‌سازی جزیره موقتی بود، زیرا درگیری در سال ۱۸۹۵ دوباره شعله‌ور شد و در نهایت با شکست در برابر ایالات متحده در جنگ آمریکا و اسپانیا در سال ۱۸۹۸ پایان یافت. کوبا استقلال خود را به دست آورد و اسپانیا آخرین مستعمره خود در جهان جدید، یعنی پورتوریکو را از دست داد که به همراه گوام و فیلیپین در ازای ۲۰ میلیون دلار به ایالات متحده واگذار شد. در سال ۱۸۹۹، اسپانیا جزایر باقی‌مانده خود در اقیانوس آرام – شامل جزایر ماریانای شمالی، جزایر کارولین و پالائو – را به آلمان فروخت و دارایی‌های استعماری اسپانیا به تحت‌الحمایگی اسپانیا در مراکش، صحرای اسپانیا و گینه اسپانیا، که همگی در آفریقا بودند، محدود شد.

«فاجعه» ۱۸۹۸ منجر به شکل‌گیری نسل ۹۸ شد؛ گروهی از دولتمردان و روشنفکران که خواستار تغییرات لیبرال از دولت جدید بودند. با این حال، در اوایل قرن بیستم، هم آنارشیسم در جناح چپ و هم فاشیسم در جناح راست به سرعت رشد کردند. شورشی در سال ۱۹۰۹ در کاتالونیا به شکلی خونین سرکوب شد. جنسن (۱۹۹۹) استدلال می‌کند که شکست ۱۸۹۸ باعث شد بسیاری از افسران نظامی، لیبرالیسمی را که در بدنه افسری قوی بود رها کرده و به سمت راست متمایل شوند. آن‌ها پیروزی آمریکا در سال ۱۸۹۸ و همچنین پیروزی ژاپن بر روسیه در ۱۹۰۵ را به عنوان اثباتی بر برتری اراده و ارزش‌های اخلاقی بر فناوری تفسیر کردند. جنسن معتقد است که در طول سه دهه بعد، این ارزش‌ها دیدگاه فرانسیسکو فرانکو و دیگر فالانژیست‌ها را شکل داد.

بحران نظام بازسازی (۱۹۱۳–۱۹۳۱)

نظام دوحزبی در سال‌های پایانی بخش مشروطه سلطنت آلفونسوی سیزدهم شروع به فروپاشی کرد و احزاب دودمانی تا حد زیادی به جناح‌های مختلف تقسیم شدند: محافظه‌کاران با شکاف میان «داتیست‌ها»، «موریست‌ها» و «سیرویست‌ها» مواجه شدند. اردوگاه لیبرال نیز به لیبرال‌های جریان اصلی پیرو کنت رومانونس (رومانونیست‌ها) و پیروان مانوئل گارسیا پریه‌تو، یعنی «دموکرات‌ها» (پریه‌تیست‌ها) تقسیم شد. یک جناح لیبرال دیگر به نام «آلبیست‌ها» (پیرو سانتیاگو آلبا) نیز بعداً به دو گروه قبلی اضافه شد.

بی‌طرفی اسپانیا در جنگ جهانی اول، این کشور را از کشتار دور نگه داشت، اما این درگیری باعث اختلال اقتصادی گسترده‌ای شد؛ به طوری که کشور همزمان یک رونق اقتصادی (افزایش تقاضای خارجی برای محصولات و کاهش واردات که سود کلانی به همراه داشت) و فشار اجتماعی گسترده (با تورم فزاینده، کمبود کالاهای اساسی و نابرابری شدید درآمد) را تجربه کرد. یک اعتصاب انقلابی بزرگ برای اوت ۱۹۱۷ فراخوانده شد که توسط حزب کارگران سوسیالیست اسپانیا، UGT و CNT حمایت می‌شد و هدف آن سرنگونی دولت بود. دولت داتو ارتش را علیه کارگران به کار گرفت تا هرگونه تهدید علیه نظم اجتماعی را به شکلی وحشیانه سرکوب کند، که این امر به نوبه خود باعث سقوط کابینه و تضعیف نظم مشروطه شد. این اعتصاب یکی از سه تحول همزمان در یک بحران سه‌گانه در سال ۱۹۱۷ بود که رژیم بازسازی را متزلزل کرد؛ بحرانی که شامل یک بحران نظامی ناشی از شکاف در نیروهای مسلح بین رده‌های مستقر در سرزمین اصلی و آفریقا بر سر ترفیع نظامی (و تشکیل «خونتای» افسرانی که از انحلال به درخواست دولت خودداری می‌کردند) و یک بحران سیاسی ناشی از چالش ملی‌گرایی کاتالان بود که بورژوازی آن با رونق اقتصادی جسور‌شده بود.

در طول جنگ ریف، شکست خردکننده ارتش اسپانیا در تابستان ۱۹۲۱ در رویدادی موسوم به «فاجعه انوال»، در عرض چند روز منجر به تلفات فاجعه‌بار حدود ۹۰۰۰ سرباز اسپانیایی و از دست رفتن تمام قلمروهای اشغالی در مراکش شد که از سال ۱۹۱۲ به دست آمده بود. این بزرگ‌ترین شکستی بود که یک قدرت اروپایی در یک جنگ استعماری آفریقایی در قرن بیستم متحمل شد.

پیاده‌سازی موفق در الحسیمه در سال ۱۹۲۵ ورق را در جنگ ریف به نفع اسپانیا برگرداند.

آلفونسوی سیزدهم به طور ضمنی از کودتای سپتامبر ۱۹۲۳ توسط ژنرال میگل پریمو د ریورا که دیکتاتوری او را برقرار کرد، حمایت کرد. این رژیم از سپتامبر ۱۹۲۳ تا مه ۱۹۲۵ در سراسر کشور حکومت نظامی اعلام کرد. تلاش‌هایی برای نهادینه‌سازی رژیم در قالب یک حزب رسمی واحد (اتحادیه میهنی) و یک مجلس مشورتی (مجلس ملی) صورت گرفت.

پس از عقب‌نشینی جزئی از پست‌های آسیب‌پذیر در داخل تحت‌الحمایگی مراکش، اسپانیا (در اقدام مشترک با فرانسه) در سال ۱۹۲۵ ورق را در مراکش برگرداند و جمهوری ریف به رهبری عبدالکریم الخطابی پس از پیاده‌سازی در الحسیمه و تصرف اجدیر، قلب شورش ریفی‌ها، آغاز پایان خود را دید. این جنگ از سال ۱۹۱۷ ادامه داشت و ۸۰۰ میلیون دلار برای اسپانیا هزینه در برداشت. افسران اسپانیایی حاضر در جنگ در نهایت خشونت‌های نظامی استعماری را به سرزمین اصلی منتقل کردند.

اواخر دهه ۱۹۲۰ تا زمانی که رکود بزرگ جهانی در سال ۱۹۲۹ رخ داد، دورانی پررونق بود. در اوایل سال ۱۹۳۰، ورشکستگی و عدم محبوبیت گسترده، پادشاه را مجبور کرد که پریمو د ریورا را برکنار کند.

پریمو د ریورا با آنچه «دیکتابلاندا» (دیکتاتوری ملایم) داماسو برنگر نامیده می‌شد، جایگزین شد. حاکم بعدی نیز در فوریه ۱۹۳۱، اندکی پیش از انتخابات شهرداری آوریل ۱۹۳۱ که همه‌پرسی دربارهٔ سلطنت تلقی می‌شد، با دریابد اسنار کابانس جایگزین شد. رأی‌دهندگان شهری ایمان خود را به پادشاه از دست داده بودند و به احزاب جمهوری‌خواه رأی دادند. پادشاه از کشور گریخت و جمهوری در ۱۴ آوریل ۱۹۳۱ اعلام شد.

جمهوری دوم اسپانیا (۱۹۳۱–۱۹۳۶)

مقاله‌های اصلی: جمهوری دوم اسپانیا و دولت موقت جمهوری دوم اسپانیا

جشن‌های اعلام جمهوری دوم در بارسلون.

یک دولت موقت به ریاست نیکتو آلکالا زامورا مستقر شد و جمهوری که در میان مردم با نام مستعار «دختر زیبا» (la niña bonita) شناخته می‌شد، در ۱۴ آوریل ۱۹۳۱ اعلام گردید؛ یک تجربه دموکراتیک در زمانی که دموکراسی‌ها در سایر نقاط قاره در حال سقوط به سمت دیکتاتوری بودند. یک انتخابات موسسان برای ژوئن ۱۹۳۱ فراخوانده شد. بلوک مسلطی که از انتخابات بیرون آمد، ائتلافی از لیبرال‌ها و سوسیالیست‌ها بود که مانوئل آزانیا (که به عنوان وزیر جنگ در دولت موقت با تلاش برای دموکراتیزه کردن نیروهای مسلح، اصلاحات قاطعی انجام داده بود) را به نخست‌وزیری رساند و او از آن پس هدایت تعدادی از کابینه‌های ائتلافی را بر عهده گرفت. در حالی که دولت جمهوری‌خواه توانست به راحتی اولین کودتای ۱۹۳۲ به رهبری خوزه سانخورخو را سرکوب کند، ژنرال‌هایی که به دلیل اصلاحات نظامی احساس تحقیر می‌کردند، در خفا تحقیر شدیدی نسبت به آزانیا پیدا کردند. پارلمان جدید قانون اساسی جدیدی را تدوین کرد که در ۹ دسامبر ۱۹۳۱ تصویب شد.

ایدئولوژی‌های سیاسی به شدت دوقطبی‌شده بودند. در مورد مسئله نقش کلیسا، در میان جناح چپ، کلیسا به عنوان دشمن اصلی مدرنیته و مردم اسپانیا دیده می‌شد و جناح راست آن را محافظ ارزشمند ارزش‌های اسپانیایی می‌دانست.

تحت جمهوری دوم اسپانیا، برای نخستین بار به حق رأی زنان در انتخابات سراسری اجازه داده شد. جمهوری خودمختاری قابل توجهی را به کاتالونیا و برای مدت کوتاهی در زمان جنگ، به استان‌های باسک واگذار کرد.

نخستین کابینه‌های جمهوری، میانه‌رو-چپ بودند که توسط نیکتو آلکالا زامورا و مانوئل آزانیا هدایت می‌شدند. آشفتگی اقتصادی، بدهی‌های کلان و ائتلاف‌های حکومتی متزلزل و به سرعت در حال تغییر، منجر به تشدید خشونت‌های سیاسی و تلاش برای کودتا توسط راست و چپ شد.

پس از انتخابات ۱۹۳۳، کنفدراسیون اسپانیایی راست‌های مستقل (CEDA) که جناح راست بود و بر پایه آرای کاتولیک‌ها شکل گرفته بود، آماده ورود به دولت رادیکال شد. یک قیام مسلحانه کارگران در اکتبر ۱۹۳۴ که به اوج شدت خود در آستوریاس رسید، با زور سرکوب شد. این امر به نوبه خود جنبش‌های سیاسی را در سراسر طیف، از جمله جنبش احیا‌شده آنارشیسم و گروه‌های جدید ارتجاعی و فاشیستی، مانند فالانژ و جنبش احیا‌شده کارلیست، انرژی بخشید.

جنگ داخلی ویرانگر ۱۹۳۶–۳۹ در سال ۱۹۳۹ توسط نیروهای شورشی تحت رهبری فرانسیسکو فرانکو پیروز شد. این جنگ توسط آلمان نازی و ایتالیای فاشیست حمایت می‌شد. شورشیان (که از جمله توسط کارلیست‌های سنت‌گرا، فالانژ‌های فاشیست و آلفونسیست‌های راست افراطی حمایت می‌شدند) وفاداران جمهوری‌خواه (با حمایت متغیر سوسیالیست‌ها، لیبرال‌ها، کمونیست‌ها، آنارشیست‌ها و ملی‌گرایان کاتالان و باسک) را که توسط اتحاد جماهیر شوروی پشتیبانی می‌شدند، شکست دادند.

جنگ داخلی اسپانیا (۱۹۳۶–۱۹۳۹)

مقالهٔ اصلی: جنگ داخلی اسپانیا

جنگ داخلی اسپانیا با یک کودتای نظامی در ۱۷–۱۸ ژوئیه ۱۹۳۶ علیه دولت جمهوری‌خواه آغاز شد. این کودتا که قصد داشت از اصلاحات اجتماعی و اقتصادی انجام‌شده توسط دولت جدید جلوگیری کند، از زمان شکست انتخاباتی جناح راست در انتخابات فوریه ۱۹۳۶ به دقت طراحی‌شده بود. کودتا در همه جا به جز مناطق کاتولیک‌نشین (گالیسیا، کاستیل کهن و نابارا)، مراکش، ساراگوسا، سویا و اویدو شکست خورد، در حالی که بقیه کشور از جمله شهرهای اصلی صنعتی (مانند مادرید، بارسلون، والنسیا و بیلبائو) به جمهوری وفادار ماندند؛ جایی که کودتاچیان توسط اقدام مشترک کارگران و دهقانان درهم کوبیده شدند.

شبه‌نظامیان مردمی در حال حمله به مواضع شورشیان در سوموسیرا در مراحل اولیه جنگ.

جناح شورشی از حمایت نظامی مستقیم ایتالیای فاشیست و آلمان نازی برخوردار بود، در حالی که از همان ابتدا از حمایت پرتغال سالازاریست، پایگاه قدرت یکی از رهبران شورشی یعنی خوزه سانخورخو نیز بهره می‌برد. اتحاد جماهیر شوروی به جناح جمهوری‌خواه سلاح می‌فروخت و مکزیک کمک‌های مالی ارسال می‌کرد و همچنین به پناهندگان جمهوری‌خواه گزینه پناهندگی در مکزیک را می‌داد، در حالی که هواداران جناح چپ در سراسر جهان برای جنگیدن در تیپ‌های بین‌المللی که توسط کمینترن تشکیل‌شده بود، به اسپانیا رفتند. این درگیری به یک میدان نبرد ایدئولوژیک جهانی تبدیل شد که جناح چپ و بسیاری از لیبرال‌ها را در برابر کاتولیک‌ها و محافظه‌کاران قرار داد. در سراسر جهان، صلح‌طلبی رو به افول نهاد و این حس فزاینده ایجاد شد که یک جنگ جهانی دیگر قریب‌الوقوع است و ارزش جنگیدن را دارد.

پس از جنگ داخلی اسپانیا، جمعیت فعال کشاورزی در اسپانیا رو به کاهش گذاشت؛ استان‌هایی که دارای لاتیفوندیست در اندلس بودند، همچنان بیشترین تعداد کارگران روزمزد را داشتند؛ در عین حال، این منطقه کمترین میزان سواد را داشت.

توازن سیاسی و نظامی

پیشروی تانکت‌های ایتالیایی در جریان نبرد گوادالاخارا.

دولت جمهوری‌خواه اسپانیا برای فرار از مادرید که تحت محاصره نظامی ملی‌گرایان قرار داشت، به والنسیا نقل‌مکان کرد. این دولت از نظر نیروی هوایی و دریایی قدرت نظامی داشت، اما تقریباً تمام نیروی زمینی خود را از دست داده بود. دیپلماسی جمهوری‌خواهان ناکارآمد بود و تنها دو متحد مفید داشتند: اتحاد جماهیر شوروی و مکزیک. بریتانیا، فرانسه و ۲۷ کشور دیگر با تحریم تسلیحاتی اسپانیا موافقت کرده بودند و ایالات متحده نیز با آن‌ها همراه شد. آلمان نازی و ایتالیای فاشیست هر دو این توافق را امضا کردند، اما آن را نادیده گرفتند و کمک‌های حیاتی، از جمله یک نیروی هوایی قدرتمند تحت فرماندهی آلمان به نام لژیون کوندور را ارسال کردند. ده‌ها هزار ایتالیایی تحت فرماندهی ایتالیا وارد شدند. پرتغال از ملی‌گرایان حمایت کرد و اجازه داد محموله‌های تدارکاتی به نیروهای فرانکو منتقل شود. شوروی‌ها تانک و سایر تسلیحات را در ازای طلای اسپانیا فروختند و افسران و کمیسرهای سیاسی آموزش‌دیده‌ای را اعزام کردند. شوروی همچنین بسیج ده‌ها هزار داوطلب عمدتاً کمونیست از سراسر جهان را سازماندهی کرد که تیپ‌های بین‌المللی را تشکیل دادند.

در سال ۱۹۳۶، جناح چپ در «جبهه خلق» متحد شد و به قدرت رسید. با این حال، این ائتلاف که تحت سلطه میانه‌روهای چپ بود، هم توسط گروه‌های انقلابی مانند آنارشیست‌های کنفدراسیون ملی کار (CNT) و فدراسیون آنارکیستا ایبریکا (FAI) و هم توسط گروه‌های راست افراطی ضد دموکراتیک مانند فالانژ و کارلیست‌ها تضعیف شد. خشونت‌های سیاسی سال‌های گذشته دوباره آغاز شد. درگیری‌های مسلحانه بر سر اعتصابات رخ داد؛ کارگران بی‌زمین شروع به تصرف زمین‌ها کردند، مقامات کلیسا کشته شدند و کلیساها به آتش کشیده شدند. در سوی دیگر، شبه‌نظامیان راست‌گرا و افراد مسلح اجیرشده، فعالان چپ‌گرا را ترور کردند. دموکراسی جمهوری‌خواه هرگز نتوانست اجماع یا اعتماد متقابل بین گروه‌های سیاسی مختلف ایجاد کند. در نتیجه، کشور به سمت جنگ داخلی لغزید. جناح راست کشور و چهره‌های بلندپایه ارتش شروع به برنامه‌ریزی برای کودتا کردند و هنگامی که خوزه کالوو سوتلو، سیاستمدار فالانژیست، توسط پلیس جمهوری‌خواه به ضرب گلوله کشته شد، آن‌ها از آن به عنوان سیگنالی برای اقدام استفاده کردند، در حالی که رهبری جمهوری‌خواه سردرگم و منفعل بود.

عملیات نظامی

دو زن و یک مرد در جریان محاصره آلکازار

ملی‌گرایان به رهبری فرانکو در جنگ پیروز شدند و مورخان همچنان در مورد دلایل آن بحث می‌کنند. ملی‌گرایان بسیار متحدتر و رهبری بهتری نسبت به جمهوری‌خواهان داشتند که مدام با یکدیگر درگیر بودند و هیچ استراتژی نظامی مشخصی نداشتند. ارتش به سمت ملی‌گرایان رفت، اما بسیار ضعیف تجهیز‌شده بود؛ هیچ تانک یا هواپیمای مدرنی وجود نداشت. نیروی دریایی کوچک از جمهوری‌خواهان حمایت می‌کرد، اما ارتش‌های آن‌ها از نیروهای تازه‌کار تشکیل‌شده بود و هم تجهیزات و هم افسران و گروهبان‌های ماهر کم داشتند. افسران ارشد ملی‌گرا بسیار بهتر آموزش دیده بودند و نسبت به جمهوری‌خواهان با تاکتیک‌های مدرن آشناتر بودند.

در ۱۷ ژوئیه ۱۹۳۶، ژنرال فرانسیسکو فرانکو ارتش استعماری را از مراکش به سرزمین اصلی آورد، در حالی که نیروی دیگری از شمال تحت فرماندهی ژنرال مولا از نابارا به سمت جنوب حرکت کرد. یکی دیگر از توطئه‌گران، ژنرال سانخورخو، هنگام انتقال برای پیوستن به رهبران نظامی در یک سانحه هوایی کشته شد. واحدهای نظامی در جاهای دیگر نیز برای تصرف نهادهای دولتی بسیج شدند. فرانکو قصد داشت بلافاصله قدرت را به دست بگیرد، اما مقاومت موفقیت‌آمیز جمهوری‌خواهان در مراکز کلیدی مادرید، بارسلون، والنسیا، سرزمین باسک (منطقه خودمختار) و نقاط دیگر به این معنی بود که اسپانیا با یک جنگ داخلی طولانی‌مدت روبرو شد. تا سال ۱۹۳۷، بخش زیادی از جنوب و غرب تحت کنترل ملی‌گرایان بود که ارتش آفریقا حرفه‌ای‌ترین نیروی موجود برای هر دو طرف بود. هر دو طرف کمک‌های نظامی خارجی دریافت کردند: ملی‌گرایان از آلمان نازی و ایتالیا، در حالی که جمهوری‌خواهان توسط داوطلبان سازمان‌یافته چپ افراطی از اتحاد جماهیر شوروی حمایت می‌شدند.

ویرانه‌های گرنیکا

محاصره آلکازار در تولدو در اوایل جنگ یک نقطه عطف بود که ملی‌خواهان پس از یک محاصره طولانی با موفقیت در آن مقاومت کردند. جمهوری‌خواهان موفق شدند با وجود حمله ملی‌گرایان در نوامبر ۱۹۳۶، مادرید را حفظ کنند و حملات بعدی به پایتخت در خاراما و گوادالاخارا در سال ۱۹۳۷ را ناکام بگذارند. با این حال، ملی‌گرایان به زودی شروع به فرسایش قلمرو آن‌ها کردند، مادرید را گرسنگی دادند و به سمت شرق پیشروی کردند. شمال، از جمله سرزمین باسک در اواخر سال ۱۹۳۷ سقوط کرد و جبهه آراگون اندکی پس از آن فروپاشید. بمباران گرنیکا در بعدازظهر ۲۶ آوریل ۱۹۳۷ – مأموریتی که به عنوان زمین آزمایش برای لژیون کوندور لوفت‌وافه آلمان استفاده شد – احتمالاً بدنام‌ترین رویداد جنگ بود و الهام‌بخش نقاشی پیکاسو شد. نبرد رودخانه ابرو در ژوئیه تا نوامبر ۱۹۳۸ آخرین تلاش ناامیدانه جمهوری‌خواهان برای تغییر جریان جنگ بود. وقتی این تلاش شکست خورد و بارسلون در اوایل سال ۱۹۳۹ به دست ملی‌گرایان افتاد، مشخص بود که جنگ تمام‌شده است. جبهه‌های باقی‌مانده جمهوری‌خواه فروپاشید، زیرا جنگ داخلی در درون جناح چپ شعله‌ور شد و جمهوری‌خواهان کمونیست‌ها را سرکوب کردند. مادرید در مارس ۱۹۳۹ سقوط کرد.

این جنگ بین ۳۰۰٬۰۰۰ تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ کشته بر جای گذاشت. جنگ با فروپاشی کامل جمهوری و به قدرت رسیدن فرانسیسکو فرانکو به عنوان دیکتاتور پایان یافت. فرانکو تمام احزاب راست‌گرا را در یک حزب فاشیست بازسازی‌شده به نام فالانژ ادغام کرد و احزاب چپ‌گرا، جمهوری‌خواه و اتحادیه‌های کارگری را ممنوع کرد. کلیسا قدرتمندتر از قرن‌های گذشته شد.

رفتار در جنگ از هر دو طرف بی‌رحمانه بود و کشتارهای گسترده‌ای از غیرنظامیان و زندانیان صورت گرفت. پس از جنگ، هزاران جمهوری‌خواه زندانی شدند و تا ۱۵۰٬۰۰۰ نفر بین سال‌های ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۳ اعدام شدند. حدود ۵۰۰٬۰۰۰ پناهنده به فرانسه گریختند.

اسپانیای فرانکو (۱۹۳۹–۱۹۷۵)

مقالهٔ اصلی: اسپانیای فرانکو

بازدید فرانکو از تولوسا در سال ۱۹۴۸

رژیم فرانکو منجر به مرگ و دستگیری صدها هزار نفر شد که یا از حامیان جمهوری دوم اسپانیا بودند و یا تهدیدی بالقوه برای دولت فرانکو محسوب می‌شدند. آن‌ها اعدام شدند، به زندان‌ها فرستاده شدند یا در اردوگاه کار اجباری محبوس گشتند. به گفته گابریل جکسون، تعداد قربانیان «ترور سفید» (اعدام‌ها و مرگ بر اثر گرسنگی یا بیماری در زندان‌ها) بین سال‌های ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۳، ۲۰۰٬۰۰۰ نفر بود. ربودن کودکان نیز یک اقدام در مقیاس وسیع بود. تعداد کودکان گمشده دوران فرانکو ممکن است به ۳۰۰٬۰۰۰ نفر برسد.

در دوران حکومت فرانکو، اسپانیا رسماً در جنگ جهانی دوم بی‌طرف بود و تا حد زیادی از نظر اقتصادی و فرهنگی از جهان خارج منزوی ماند. تحت یک دیکتاتوری نظامی، اسپانیا شاهد ممنوعیت احزاب سیاسی، به جز حزب رسمی (فالانژ) بود. اتحادیه‌های کارگری ممنوع شدند و هرگونه فعالیت سیاسی که از خشونت یا ارعاب برای دستیابی به اهداف خود استفاده می‌کرد، ممنوع بود.

فرانسیسکو فرانکو و جانشین منصوب او، شاهزاده خوآن کارلوس د بوربون.

تحت حکومت فرانکو، اسپانیا فعالانه به دنبال بازپس‌گیری جبل‌الطارق از بریتانیا بود و حمایت‌هایی را برای این هدف در سازمان ملل متحد به دست آورد. در طول دهه ۱۹۶۰، اسپانیا شروع به اعمال محدودیت‌هایی بر جبل‌الطارق کرد که در نهایت به بسته شدن مرز در سال ۱۹۶۹ انجامید. این مرز تا سال ۱۹۸۵ به طور کامل بازگشایی نشد.

حکومت اسپانیا در مراکش در سال ۱۹۶۷ پایان یافت. اگرچه اسپانیا در تهاجم مراکش به آفریقای غربی اسپانیا در سال‌های ۱۹۵۷–۱۹۵۸ از نظر نظامی پیروز بود، اما به تدریج از مستعمرات باقی‌مانده خود در آفریقا دست کشید. گینه اسپانیا در سال ۱۹۶۸ به عنوان گینه استوایی استقلال یافت، در حالی که منطقه محصور ایفنی در سال ۱۹۶۹ به مراکش واگذار‌شده بود. دو شهر در آفریقا، سبته و ملیلیه، تحت حاکمیت اسپانیا باقی ماندند.

سال‌های پایانی حکومت فرانکو شاهد نوعی آزادسازی اقتصادی و سیاسی (معروف به معجزه اسپانیا) بود که شامل تولد صنعت گردشگری می‌شد. اسپانیا شروع به همگام شدن اقتصادی با همسایگان اروپایی خود کرد.

فرانکو تا زمان مرگش در ۲۰ نوامبر ۱۹۷۵ حکومت کرد، زمانی که کنترل کشور به پادشاه خوآن کارلوس واگذار شد. در چند ماه آخر پیش از مرگ فرانکو، دولت اسپانیا فلج‌شده بود. این وضعیت توسط حسن دوم، پادشاه مراکش مورد بهره‌برداری قرار گرفت؛ او دستور «راهپیمایی سبز» به صحرای غربی، آخرین دارایی استعماری اسپانیا، را صادر کرد.

تاریخ اسپانیا (۱۹۷۵–تاکنون)

اسپانیا در دوران انتقال به دموکراسی

مقالهٔ اصلی: اسپانیا در دوران انتقال به دموکراسی

دوران انتقال اسپانیا به دموکراسی یا بازگشت بوربون‌ها با مرگ فرانکو در ۲۰ نوامبر ۱۹۷۵ آغاز شد و تکمیل آن با پیروزی انتخاباتی PSOE در ۲۸ اکتبر ۱۹۸۲ مشخص می‌شود.

بر اساس قانون اساسی فعلی (۱۹۷۸)، اسپانیا یک پادشاهی مشروطه است. این کشور شامل ۱۷ بخش خودمختار (اندلس، آراگون، آستوریاس، جزایر بالئاری، جزایر قناری، استان کانتابریا، کاستیا و لئون، کاستیا-لا مانچا، کاتالونیا، اکسترمادورا، گالیسیا، لاریوخا، مادرید، مورسیا، سرزمین باسک، بخش خودمختار والنسیا و نابارا) و دو شهر خودمختار (سبته و ملیلیه) است.

بین سال‌های ۱۹۷۸ و ۱۹۸۲، اسپانیا توسط دولت‌های اتحادیه مرکز دموکراتیک (اسپانیا) اداره می‌شد. در سال ۱۹۸۱، تلاش برای کودتای ۲۳-اف صورت گرفت. در ۲۳ فوریه، آنتونیو تخرو به همراه اعضای گارد مردمی وارد کنگره نمایندگان شدند و جلسه را متوقف کردند؛ جایی که قرار بود لئوپولدو کالوو-سوتلو به عنوان نخست‌وزیر معرفی شود. رسماً، این کودتا به لطف مداخله پادشاه خوآن کارلوس یکم شکست خورد. اسپانیا پیش از آنکه کالوو-سوتلو دفتر خود را ترک کند، به ناتو پیوست. همراه با تغییرات سیاسی، تغییرات رادیکالی در جامعه اسپانیا رخ داد. جامعه اسپانیا تحت حکومت فرانکو بسیار محافظه‌کار بود، اما گذار به دموکراسی، آزادسازی ارزش‌ها و آداب و رسوم اجتماعی را نیز آغاز کرد.

فلیپه گونزالس در حال امضای معاهده الحاق به اتحادیه اقتصادی اروپا در ۱۲ ژوئن ۱۹۸۵.

وایادولید در سال ۱۹۸۶. یک بنر «OTAN NO» () بر روی ساختمان بلند دیده می‌شود.

پس از کسب اکثریت قاطع در انتخابات سراسری اکتبر ۱۹۸۲، حزب کارگران سوسیالیست اسپانیا (PSOE) با نخست‌وزیری فلیپه گونزالس اداره کشور را در دست گرفت. در ۱ ژانویه ۱۹۸۶، اسپانیا به اتحادیه اقتصادی اروپا (EEC) پیوست. یک همه‌پرسی در مارس ۱۹۸۶ دربارهٔ ماندن یا نماندن اسپانیا در ناتو برگزار شد.

این کشور میزبان المپیک تابستانی ۱۹۹۲ در بارسلون بود.

اسپانیا در اتحادیه اروپا (۱۹۹۳–تاکنون)

همچنین ببینید: حباب مسکن اسپانیا، بحران مالی اسپانیا (۲۰۱۴–۲۰۰۸)، و بحران مالی منطقه یورو

در سال ۱۹۹۶، دولت راست میانه «حزب مردم» به رهبری خوزه ماریا اسنار به قدرت رسید. در ۱ ژانویه ۱۹۹۹، اسپانیا پزوتا را با یورو جایگزین کرد. در ۱۱ مارس ۲۰۰۴، تعدادی بمب تروریستی در قطارهای پرتردد مادرید توسط افراط‌گرایان اسلامی مرتبط با القاعده منفجر شد که منجر به کشته شدن ۱۹۱ نفر و مجروح شدن هزاران تن گردید.

انتخاباتی که سه روز بعد برگزار شد، با پیروزی حزب سوسیالیست کارگران اسپانیا (PSOE) همراه بود و خوزه لوئیز رودریگز ساپاترو جایگزین اسنار به عنوان نخست‌وزیر شد.

در پی پیوستن به جامعه اقتصادی اروپا، اسپانیا یک رونق اقتصادی را تجربه کرد که با بحران مالی اسپانیا (۲۰۱۴–۲۰۰۸) متوقف شد. در طول سال‌های رونق، اسپانیا تعداد زیادی مهاجر، به‌ویژه از بریتانیا، جذب کرد؛ همچنین تعداد نامشخص اما قابل‌توجهی مهاجرت غیرقانونی عمدتاً از آمریکای لاتین، اروپای شرقی و شمال آفریقا به این کشور وارد شدند. تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۱۲ به میزان ۱.۲٪ کاهش یافت. اگرچه نرخ بهره در پایین‌ترین حد تاریخی خود بود، اما سرمایه‌گذاری‌ها توسط کارآفرینان به اندازه کافی تشویق نمی‌شد. زیان‌ها به‌ویژه در بخش املاک و مستغلات، بانکداری و ساخت‌وساز بسیار بالا بود.

با وقوع بحران مالی و بیکاری بالا، اسپانیا از ترکیبی از تداوم مهاجرت غیرقانونی و مهاجرت گسترده نیروی کار رنج برد؛ کارگرانی که مجبور بودند تحت عنوان «آزادی حرکت» در اتحادیه اروپا، به دنبال اشتغال در جاهای دیگر باشند، به‌طوری که بین سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۳ حدود ۷۰۰ هزار نفر، معادل ۱.۵٪ از کل جمعیت، کشور را ترک کردند.

جمعیت تاریخی

جمعیت تاریخی

سال	جمعیت	±%
1833	۱۲٬۲۸۶٬۹۴۱	—
1846	۱۲٬۱۶۲٬۸۷۲	۱٪−
1857	۱۵٬۴۶۴٬۳۴۰	۲۷٫۱٪+
1877	۱۶٬۶۲۲٬۱۷۵	۷٫۵٪+
1887	۱۷٬۵۴۹٬۶۰۸	۵٫۶٪+
1900	۱۸٬۶۱۶٬۶۳۰	۶٫۱٪+
1910	۱۹٬۹۹۰٬۶۶۹	۷٫۴٪+
1920	۲۱٬۳۸۸٬۵۵۱	۷٪+
1930	۲۳٬۶۷۷٬۰۹۵	۱۰٫۷٪+
1940	۲۶٬۰۱۴٬۲۷۸	۹٫۹٪+
1950	۲۸٬۱۱۷٬۸۷۳	۸٫۱٪+
1960	۳۰٬۵۸۲٬۹۳۶	۸٫۸٪+
1970	۳۳٬۹۵۶٬۰۴۷	۱۱٪+
1981	۳۷٬۶۸۳٬۳۶۳	۱۱٪+
1991	۳۸٬۸۷۲٬۲۶۸	۳٫۲٪+
2001	۴۰٬۸۴۷٬۳۷۱	۵٫۱٪+
2011	۴۶٬۸۱۵٬۹۱۶	۱۴٫۶٪+
2021	۴۷٬۳۸۵٬۱۰۷	۱٫۲٪+
منبع: INE

همچنین ببینید

• تبلیغات سیاه علیه پرتغال و اسپانیا
• جمعیت‌شناسی اسپانیا
• تاریخ اقتصادی اسپانیا
• روابط خارجی اسپانیا
• فهرست مکان‌های دیدنی گمشده در اسپانیا
• پادشاهی اسپانیا
• سیاست در اسپانیا

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «[en:History of Spain History of Spain]». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی.

کتاب‌شناسی

• Álvarez, José E. (1999). "Between Gallipoli and D-Day: Alhucemas, 1925". The Journal of Military History. 63 (1): 97. doi:10.2307/120334. JSTOR 120334.
• Aubet, María Eugenia (2006). "El sistema colonial fenicio y sus pautas de organización" (PDF). Mainake (28): 36. ISSN 0212-078X.
• Bernecker, Walter L. (2000). "Spain: The Double Breakdown". In Berg-Schlosser, Dirk; Mitchell, Jeremy (eds.). Conditions of Democracy in Europe, 1919–39. Systematic Case Studies. Macmillan Press Ltd. ISBN 0-333-64828-5.
• Blázquez, José María (1988). "Los griegos en la Península Ibérica, siglos VII-V a.C. Analogías con la colonización griega en el Mar Negro (Cólquida)". Homenaje a García y Bellido 5. Anejos de Gerión – via Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes.
• Carr, Raymond, ed. (2000). Spain: A History. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280236-1., 900pp; a standard scholarly history
  • Carr, Raymond (2008). España, 1808–1975. Ariel. ISBN 978-84-344-6615-9. OCLC 1025648814.
• Collins, Roger (2000). "Visigothic Spain, 409–711". In Raymond Carr (ed.). Spain: A History. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19280-236-1.
• Collins, Roger (2004). Visigothic Spain, 409–711. Oxford: Blackwell Publishing. ISBN 0-631-18185-7.
• Elliott, J. H. (2002) [1970]. Imperial Spain 1469–1716. Penguin. p. 404. ISBN 978-0141925578.
• Gerber, Jane (1992). The Jews of Spain: A History of the Sephardic Experience. New York: Free Press. ISBN 978-0-02911-573-2.
• Graetz, Heinrich (1894). History of the Jews. Vol. 3. Philadelphia: The Jewish Publication Society of America. ASIN B000JRBM60.
• Herr, Richard (1974). Modern Spain: An Historical Essay. U. of California Press. ISBN 978-0520025349.
• Jackson, Gabriel (1959). "The Azaña Regime in Perspective (Spain, 1931–1933)". The American Historical Review. 64 (2): 282–300. doi:10.2307/1845444. ISSN 0002-8762. JSTOR 1845444.
• Lirola Delgado, Jorge (1993). El poder naval de Al-Ándalus en la época del califato omeya. Granada: Universidad de Granada. ISBN 978-84-338-1797-6.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان ناشر (رده)
• Lorrio, Alberto J. (1997). Los celtíberos (PDF). Universidad de Alicante. p. 36. ISBN 84-7908-335-2.
• Marín-Guzmán, Roberto (1991). "Ethnic groups and social classes in Muslim Spain". Islamic Studies. 30 (1/2): 37–66. ISSN 0578-8072. JSTOR 20840024.
• Martorell Linares, Miguel Ángel (1997). "La crisis parlamentaria de 1913–1917. La quiebra del sistema de relaciones parlamentarias de la Restauración". Revista de Estudios Políticos (96). Madrid: Centro de Estudios Constitucionales: 146.
• Metropolitan Museum of Art. "Belt Buckle 550–600". The Metropolitan Museum of Art.
• Muñoz Soro, Javier (2016). "El final de la utopía. Los intelectuales y el referéndum de la OTAN en 1986" (PDF). Ayer. 103: 19–21. Archived from the original (PDF) on 2021-10-25. Retrieved 2021-10-25.
• Payne, Stanley G. (1973). A History of Spain and Portugal. Vol. 1 Before 1700. University of Wisconsin Press. ISBN 978-0-299-06270-5. Full text
• Payne, Stanley G. (1973). A History of Spain and Portugal. Vol. 2 After 1700. University of Wisconsin Press. ISBN 978-0-299-06270-5. Full Text
• Prados Martínez, Fernando (2007). "La presencia neopúnica en la Alta Andalucía: a propósito de algunos referentes arquitectónicos y culturales de época bárquida (237–205 a.C.)" (PDF). Gerión. 25 (1): 85. ISSN 0213-0181.
• Romero Salvadó, Francisco J. (2010). "Spain's Revolutionary Crisis of 1917: A Reckless Gamble". In Romero Salvadó, Francisco J.; Smith, Angel (eds.). The Agony of Spanish Liberalism. From Revolution to Dictatorship 1913–23. doi:10.1057/9780230274648. ISBN 978-1-349-36383-4.
• Romero Salvadó, Francisco J. (1999). Twentieth-Century Spain: Politics and Society, 1898–1998. Macmillan Press. p. 69. ISBN 978-0-333-63697-8.
• Roth, Norman (1994). Jews, Visigoths, and Muslims in Medieval Spain: Cooperation and Conflict. Leiden, New York, Köln: Brill. ISBN 978-9-00409-971-5.
• Martínez Sánchez, Juan Antonio (2011). "El referendum sobre la permanencia de España en la OTAN". UNISCI Discussion Papers. 26 (26): 306. doi:10.5209/rev_UNIS.2011.v26.37825. hdl:10498/20526. ISSN 1696-2206.
• Smith, Rhea Marsh (1965). Spain: A Modern History. University of Michigan Press.
• Salvador Conejo, Diego. "Cripta visigoda de San Antolín". Rutas con historia. Retrieved 2020-04-19.
• Thomas, Hugh (2003). Rivers of Gold. New York: Random House. ISBN 978-0375502040.; the first book in a trilogy about the Spanish Empire.
  • The Golden Age: The Spanish Empire of Charles V (2010); the second book in the trilogy Published in the United States as The Golden Empire: Spain, Charles V, and the Creation of America (2011).
  • World Without End: The Global Empire of Philip II (2014); the third volume in the trilogy
• Wagner, Carlos G. (1999). "Los Bárquidas y la conquista de la península ibérica". Gerión. 17. Madrid: Ediciones Complutense: 263–264.
• Waldman, Carl; Mason, Catherine (2006). Encyclopedia of European Peoples. New York: Facts on File. ISBN 978-0816049646.

برای مطالعه بیشتر

• آلتمن، آیدا. مهاجران و جامعه، اکسترمادورا و آمریکا در سده شانزدهم. انتشارات دانشگاه کالیفرنیا ۱۹۸۹.
• بارتون، سایمون. تاریخ اسپانیا (۲۰۰۹) گزیده و جستجوی متن
• برتراند، لوئیس و چارلز پتری. تاریخ اسپانیا (ویرایش دوم، ۱۹۵۶) آنلاین
• برودل، فرناند. مدیترانه و جهان مدیترانه‌ای در عصر فیلیپ دوم (۲ جلد؛ ۱۹۷۶) جلد ۱ قابل امانت‌گیری
• Casey, James (2003). Early modern Spain : a social history. Routledge. ISBN 0-415-13813-2. OCLC 449906085. گزیده و جستجوی متن
• کورتادا، جیمز دابلیو. اسپانیا در جهان سده بیستم: جستارهایی درباره دیپلماسی اسپانیا، ۱۸۹۸–۱۹۷۸ (۱۹۸۰)
• ادواردز، جان. اسپانیای فرمانروایان کاتولیک ۱۴۷۴–۱۵۲۰ (۲۰۰۱) گزیده و جستجوی متن
• الیوت، جی. اچ. جهان قدیم و جهان جدید. کمبریج ۱۹۷۰.
• اسدیل، چارلز جی. اسپانیا در عصر لیبرال: از قانون اساسی تا جنگ داخلی، ۱۸۰۸–۱۹۳۹ (۲۰۰۰) گزیده و جستجوی متن
• گرلی، ای. مایکل، ویراستار. ایبریای قرون وسطی: یک دانشنامه. نیویورک ۲۰۰۵. شابک ‎۰−۴۱۵−۹۳۹۱۸−۶
• همیلتون، ارل جی. گنجینه آمریکایی و انقلاب قیمت در اسپانیا، ۱۵۰۱–۱۶۵۰. کمبریج، ماساچوست ۱۹۳۴.
• هرینگ، کلارنس. تجارت و ناوبری میان اسپانیا و هند در زمان خاندان هابسبورگ. (۱۹۱۸). آنلاین رایگان
• اسرائیل، جاناتان آی. «مناظره—افول اسپانیا: یک اسطوره تاریخی»، گذشته و حال ۹۱ (مه ۱۹۸۱)، ۱۷۰–۸۵.
• Kamen, Henry (2005). Spain 1469–1714: A Society of Conflict. London and New York: Pearson Longman. ISBN 978-0582067233.
• لینچ، جان. جهان هیسپانیک در بحران و تغییر: ۱۵۹۸–۱۷۰۰ (۱۹۹۴) گزیده و جستجوی متن
• لینچ، جان سی. اسپانیا تحت خاندان هابسبورگ. (۲ جلد، ویرایش دوم، انتشارات دانشگاه آکسفورد، ۱۹۸۱).
• مریمن، راجر بیگلو. ظهور امپراتوری اسپانیا در جهان قدیم و جهان جدید. ۴ جلد. نیویورک ۱۹۱۸–۳۴. آنلاین رایگان
• نورویچ، جان جولیوس. چهار شاهزاده: هنری هشتم، فرانسیس اول، چارلز پنجم، سلیمان باشکوه و وسواس‌هایی که اروپای مدرن را شکل دادند (۲۰۱۷)، تاریخ عمومی؛ گزیده
• اولسون، جیمز اس. و دیگران. فرهنگ تاریخی امپراتوری اسپانیا، ۱۴۰۲–۱۹۷۵ (۱۹۹۲)
• اوکالاگان، جوزف اف. تاریخ اسپانیای قرون وسطی (۱۹۸۳) گزیده و جستجوی متن
• پاکت، گابریل بی. روشنگری، حکمرانی و اصلاحات در اسپانیا و امپراتوری آن، ۱۷۵۹–۱۸۰۸. (۲۰۰۸)
• پارکر، جفری. امپراتور: زندگی جدید چارلز پنجم (۲۰۱۹) گزیده
• پارکر، جفری. استراتژی بزرگ فیلیپ دوم (انتشارات دانشگاه ییل، ۱۹۹۸). نقد آنلاین
• پری، جی. اچ. امپراتوری دریایی اسپانیا. نیویورک ۱۹۶۶.
• پین، استنلی جی. اسپانیا: یک تاریخ منحصربه‌فرد (انتشارات دانشگاه ویسکانسین؛ ۲۰۱۱) ۳۰۴ صفحه؛ تاریخ علمی کوتاه
• پین، استنلی جی. سیاست و جامعه در اسپانیای سده بیستم (۲۰۱۲)
• فیلیپس، ویلیام دی. جونیور. انریکه چهارم و بحران کاستیل در سده پانزدهم، ۱۴۲۵–۱۴۸۰. کمبریج، ماساچوست ۱۹۷۸
• فیلیپس، ویلیام دی. جونیور، و کارلا ران فیلیپس. تاریخ مختصر اسپانیا (۲۰۱۰) گزیده و جستجوی متن
• فیلیپس، کارلا ران. «زمان و مدت: مدلی برای اقتصاد اسپانیای اوایل دوران مدرن»، امریکن هیستوریکال ریویو، جلد ۹۲، شماره ۳ (ژوئن ۱۹۸۷)، صص ۵۳۱–۵۶۲.
• پیرسون، پیتر. تاریخ اسپانیا (ویرایش دوم، ۲۰۰۸) گزیده و جستجوی متن
• پایک، روث. سرمایه‌گذاری و ماجراجویی: جنوایی‌ها در سویا (شهر) و گشایش جهان جدید. ایتاکا ۱۹۶۶.
• پایک، روث. اشراف و تاجران: جامعه سویل در سده شانزدهم. ایتاکا ۱۹۷۲.
• پرستون، پل. جنگ داخلی اسپانیا: واکنش، انقلاب و انتقام (ویرایش دوم، ۲۰۰۷)
• رید، جان. موروها در اسپانیا و پرتغال. فابر اند فابر ۱۹۷۴.
• رستون جونیور، جیمز. مدافعان ایمان: چارلز پنجم، سلیمان باشکوه و نبرد برای اروپا، ۱۵۲۰–۱۵۳۶ (۲۰۰۹)، تاریخ عمومی.
• رینگروس، دیوید. مادرید و اقتصاد اسپانیا ۱۵۶۰–۱۸۵۰. برکلی ۱۹۸۳.
• شوبرت، آدریان. تاریخ اجتماعی اسپانیای مدرن (۱۹۹۰) گزیده
• تامپسون، آی. ای. ای. جنگ و حکومت در اسپانیای هابسبورگ، ۱۵۶۰–۱۶۲۰. لندن ۱۹۷۶.
• تامپسون، آی. ای. ای. تاج و کورتس. نهادهای حکومتی و نمایندگی در کاستیل اوایل دوران مدرن. بروکفیلد، ورمانت ۱۹۹۳.
• ترژر، جفری. ساخت اروپای مدرن، ۱۶۴۸–۱۷۸۰ (ویرایش سوم، ۲۰۰۳). صص ۳۳۲–۳۷۳.
• توسل، خاویر. اسپانیا: از دیکتاتوری تا دموکراسی، ۱۹۳۹ تا امروز (۲۰۰۷) گزیده و جستجوی متن
• ویونس ویوس، هایمه. تاریخ اقتصادی اسپانیا، ویرایش سوم بازنگری‌شده. پرینستون ۱۹۶۹.
• واکر، جفری. سیاست اسپانیا و تجارت امپراتوری، ۱۷۰۰–۱۷۸۹. بلومینگتون، ایندیانا ۱۹۷۹.
• وودکاک، جرج. «آنارشیسم در اسپانیا»، هیستوری تودی (ژانویه ۱۹۶۲) ۱۲#۱ صص ۲۲–۳۲.

تاریخ‌نگاری

• Boyd, Kelly, ed. (1999). Encyclopedia of Historians and Historical Writing vol 2. Taylor & Francis. pp. 1124–1136. ISBN 978-1884964336.
• کابررا، میگل آ. «تحولات در تاریخ‌نگاری معاصر اسپانیا: از تاریخ اجتماعی به تاریخ فرهنگی جدید. » ژورنال آو مدرن هیستوری ۷۷. ۴ (۲۰۰۵): ۹۸۸–۱۰۲۳.
• کورتادا، جیمز دابلیو. راهنمای کتاب‌شناختی تاریخ دیپلماتیک اسپانیا، ۱۴۶۰–۱۹۷۷ (گرین‌وود پرس، ۱۹۷۷) ۳۹۰ صفحه
• فروس، آنتونیو. «اسپانیا و آمریکا: همه یکی است»: تاریخ‌نگاری فتح و استعمار قاره آمریکا و اسطوره‌شناسی ملی در اسپانیا حدود ۱۸۹۲–۱۹۹۲. » در کریستوفر اشمیت-نووارا و جان ام. نیتو فیلیپس، ویراستاران. تفسیر استعمار اسپانیا: امپراتوری‌ها، ملت‌ها و افسانه‌ها (۲۰۰۵).
• گارسیا-سانخوان، آلخاندرو. «رد اندلس (اسلامی)، ستایش بازپس‌گیری اندلس: حافظه تاریخی در اسپانیای معاصر. » ژورنال آو مدیوال ایبرین استادیز ۱۰. ۱ (۲۰۱۸): ۱۲۷–۱۴۵. آنلاین
• هرزبرگر، دیوید کی. روایت گذشته: داستان و تاریخ‌نگاری در اسپانیای پس از جنگ (انتشارات دانشگاه دوک، ۱۹۹۵).
• هرزبرگر، دیوید کی. «روایت گذشته: تاریخ و رمان حافظه در اسپانیای پس از جنگ. » نشریات انجمن زبان مدرن آمریکا (۱۹۹۱): ۳۴–۴۵. در جی‌استور
• خوور، خوزه ماریا. «چشم‌انداز تاریخ‌نگاری کنونی اسپانیا»، کایه دِ ایستوار موندیا. ۱۹۶۱، جلد ۶، شماره ۴، صص ۱۰۲۳–۱۰۳۸.
• لین‌هان، پیتر. تاریخ و مورخان اسپانیای قرون وسطی (انتشارات دانشگاه آکسفورد، ۱۹۹۳)
• لوئنگو، خورخه، و پل دالمائو. «نوشتن تاریخ اسپانیا در عصر جهانی: پیوندها و درهم‌تنیدگی‌ها در سده نوزدهم. » ژورنال آو گلوبال هیستوری ۱۳. ۳ (۲۰۱۸): ۴۲۵–۴۴۵. DOI: https://doi.org/10.1017/S1740022818000220
• پین، استنلی جی. «هایمه ویونس ویوس و نگارش تاریخ اسپانیا. » ژورنال آو مدرن هیستوری ۳۴#۲ (۱۹۶۲)، صص ۱۱۹–۱۳۴. آنلاین
• وینیائو، آنتونیو. «از دیکتاتوری تا دموکراسی: تاریخ آموزش در اسپانیا. » پداگوژیکا هیستوریکا ۵۰#۶ (۲۰۱۴): ۸۳۰–۸۴۳.

پیوند به بیرون

• "تاریخ اسپانیا: اسناد اولیه – EuroDocs". eudocs.lib.byu.edu. Retrieved 2022-08-17.
• "منابع و اسناد تاریخ اسپانیا". straatvaart.com. Retrieved 2022-08-17.
• Kamen, Henry (2006-04-26). "افول اسپانیا: یک اسطوره تاریخی؟". Archived from the original on 2006-04-26. Retrieved 2022-08-17.
• Martin, Iñaki Lopez (1999-09-15). "WWW-VL History – Spanish History Index – VL Historia – Indice de Historia de España". vlib.iue.it. Archived from the original on 2022-11-11. Retrieved 2022-08-17.
• Pereira-Muro, Carmen Culturas de España. Boston and New York: Houghton Mifflin Company 2003.
• Olalde, Iñigo; Mallick, Swapan; Patterson, Nick; Rohland, Nadin; Villalba-Mouco, Vanessa; Silva, Marina; Dulias, Katharina; Edwards, Ceiridwen J.; Gandini, Francesca; Pala, Maria; Soares, Pedro; Ferrando-Bernal, Manuel; Adamski, Nicole; Broomandkhoshbacht, Nasreen; Cheronet, Olivia (2019-03-15). "The genomic history of the Iberian Peninsula over the past 8000 years". Science. 363 (6432): 1230–1234. Bibcode:2019Sci...363.1230O. doi:10.1126/science.aav4040. ISSN 0036-8075. PMC 6436108. PMID 30872528.
• Pueyo, Tomas. "تاریخ مختصر اسپانیا". unchartedterritories.tomaspueyo.com. Retrieved 2022-08-17.