در زبانشناسی به حذف شدن یک یا چند صدا از آغاز یک واژه، حذف آغازی یا سَرزُدایی (انگلیسی: apheresis) میگویند. چنین حذفی بهویژه در مورد آواهای بدون تأکید رخ میدهد.
به شکل تازهای از واژه که پس از حذف آغازی پدید میآید، سرزدوده (aphetism) گفته میشود.
از نمونههای حذف آغازی در فارسی میتوان واژههای مرداد و بر را نام برد که شکل سرزدودهٔ اَمرداد و اَبَر هستند.
در گذر از فارسی میانه به فارسی امروزی، حذف آغازی در شماری از واژهها رخ داد که از آنجمله است: ایار -> یار. ابا -> با. ایار -> یار و اناهید -> ناهید.
بر همین منوال در دوره نخستین فارسی امروزی برخی وامواژههای عربی نیز سرزدایی شدند، مانند: امیر -> میر، و ابو -> بو.[۱]
منابع
- ↑ ARABIC INFLUENCE ON PERSIAN LITERATURE in EIr Vol. II, pp. 22936.
|
|---|
| جایگشت (قلب) Metathesis |
- جایگشت کمی Quantitative metathesis
|
|---|
| نرمشدگی Lenition |
- تغییر درجه همخوان Consonant gradation
- واکداری و واکرفتگی همخوان Consonant voicing and devoicing
- صفیریشدن Assibilation
- واکهای شدن لام L-vocalization
- بیجاشدن Debuccalization
|
|---|
| سختشدگی Fortition | - |
|---|
| میانهِشت Epenthesis |
- واکهافزایی Anaptyxis
- همخوانافزایی Excrescence
- پیشهشت Prosthesis
- پسهشت Paragoge
- گشودگی Unpacking
- شکست واکه Vowel breaking
|
|---|
| حذف آوایی Elision | |
|---|
| نشانماندگی Cheshirization | |
|---|
| همگونشدگی Assimilation |
- درآمیختگی Coalescence
- همفراگویی Coarticulation
- کامیشدگی Palatalization
- نرمکامیشدگی Velarization
- لبیشدگی Labialization
- واکرفتگی پایانی Final devoicing
- آواگردی Metaphony (هماهنگی واکهای vowel harmony، پیشینشدگی umlaut)
- هماهنگی همخوان Consonant harmony
|
|---|
| ناهمگونشدگی Dissimilation | - |
|---|
| همنهاد Sandhi |
- پیوندیابی Liaison، افزودن آر linking R
- دگرش همخوان Consonant mutation
- همنهاد نواختی Tone sandhi
- درنگ Hiatus
| یکجاگویی Synalepha |
- حذف آوایی Elision
- واکهآمیزی Crasis
- واکهچسبی Synaeresis و واکهجدایی diaeresis
- همگویی واکه Synizesis
|
|---|
|
|---|
| انواع دیگر |
- افراشتگی Raising
- ایشدگی Iotacism
- بدسایشی سین Sigmatism
- خیشومیشدگی چاکنایی Rhinoglottophilia
- ر-شدگی Rhotacism
- شیاریشدن Sulcalization
- لامشدگی Lambdacism
|
|---|