در زبانشناسی، فرایند افزودن یک واحد آوایی در میان دو آوای متوالی برای جدا کردن آنها از یکدیگر را میانهِشت (انگلیسی: epenthesis) میگویند.[۱] به این فرایند، درج، اندراج، و افزودن آوای میانجی هم گفته شدهاست.
در فارسی
میانهشت در زبان فارسی به دو گونه میانهشت همخوان و میانهشت واکه بروز مییابد. در زبان فارسی فرایند میانهشت همخوان، فرایندی اجباری برای تبدیل ساخت هجایی نامطلوب به ساخت مطلوب است و با کاربرد ده همخوان بنا بر شرایط ساختواژی، نحوی و آوایی میان دو واکه صورت میگیرد. اما میانهشت واکه در واژههای فارسی اصیل فرایندی اختیاری و سبکی است که برای آسانی تلفظ و خوشآهنگی به کار میرود. این فرایند در واژههای قرضی برای شکستن خوشه همخوانی آغاز واژه به کار میرود تا ساخت واژه منطبق بر قواعد هجاآرایی زبان فارسی شود.[۲]
منابع
- ↑ واژههای مصوّب فرهنگستان تا پایان دفتر یازدهم فرهنگ واژههای مصوّب
- ↑ عباسی، زهرا: فرایند «میانهشت» در زبان فارسی: بافت آوایی یا شرایط ساختواژی. ر نشریه: جستارهای زبانی. مقاله ۷، دوره ۵، شماره ۳ (پیاپی ۱۹)، مهر و آبان ۱۳۹۳، صفحه ۱۱۷–۱۴۵.
|
|---|
| جایگشت (قلب) Metathesis |
- جایگشت کمی Quantitative metathesis
|
|---|
| نرمشدگی Lenition |
- تغییر درجه همخوان Consonant gradation
- واکداری و واکرفتگی همخوان Consonant voicing and devoicing
- صفیریشدن Assibilation
- واکهای شدن لام L-vocalization
- بیجاشدن Debuccalization
|
|---|
| سختشدگی Fortition | - |
|---|
| میانهِشت Epenthesis |
- واکهافزایی Anaptyxis
- همخوانافزایی Excrescence
- پیشهشت Prosthesis
- پسهشت Paragoge
- گشودگی Unpacking
- شکست واکه Vowel breaking
|
|---|
| حذف آوایی Elision | |
|---|
| نشانماندگی Cheshirization | |
|---|
| همگونشدگی Assimilation |
- درآمیختگی Coalescence
- همفراگویی Coarticulation
- کامیشدگی Palatalization
- نرمکامیشدگی Velarization
- لبیشدگی Labialization
- واکرفتگی پایانی Final devoicing
- آواگردی Metaphony (هماهنگی واکهای vowel harmony، پیشینشدگی umlaut)
- هماهنگی همخوان Consonant harmony
|
|---|
| ناهمگونشدگی Dissimilation | - |
|---|
| همنهاد Sandhi |
- پیوندیابی Liaison، افزودن آر linking R
- دگرش همخوان Consonant mutation
- همنهاد نواختی Tone sandhi
- درنگ Hiatus
| یکجاگویی Synalepha |
- حذف آوایی Elision
- واکهآمیزی Crasis
- واکهچسبی Synaeresis و واکهجدایی diaeresis
- همگویی واکه Synizesis
|
|---|
|
|---|
| انواع دیگر |
- افراشتگی Raising
- ایشدگی Iotacism
- بدسایشی سین Sigmatism
- خیشومیشدگی چاکنایی Rhinoglottophilia
- ر-شدگی Rhotacism
- شیاریشدن Sulcalization
- لامشدگی Lambdacism
|
|---|