دهلک (ساز)
 طبل دهلک | |
| سازهای کوبه‌ای | |
|---|---|
| طبقه‌بندی | سازهای کوبه‌ای |
| هورن‌بوستل-زاکس | ۲۱۱.۲۲.۲ طبل بشکه‌ای (سازهایی که بدنه آن‌ها بشکه‌ای‌شکل است و دو پوسته قابل استفاده دارند) |
| سازهای مرتبط | |
دهلک (به انگلیسی: Dholak) یک طبل دستی دوطرفه و از سازهای کوبه‌ای محلی با خاستگاه جنوب آسیا است. طول دهلک می‌تواند بین ۱۶ تا ۲۴ اینچ باشد. این ساز به‌طور گسترده در قوالی، کیرتان، باجان، بها ن گرا، چاتنی، بایتک گانا، موسیقی بالیوود، «لوک‌گیت» و سبک‌های کلاسیک گوناگون مانند هندوستانی، کارناتیک و «موسیقی کلاسیک محلی ترینیدادی /تان گویانی» استفاده می‌شود. این طبل دارای دو پوسته با اندازه‌های متفاوت است. یک پوسته کوچک‌تر وجود دارد که قطر آن می‌تواند بین ۵. ۵ تا ۸ اینچ باشد و برای نت‌های زیر (تیز) ساخته‌شده است، در حالی که پوسته بزرگ‌تر که قطر آن می‌تواند بین ۷. ۵ تا ۱۰ اینچ باشد، برای صدای بم طراحی‌شده است.
این دو پوسته امکان ترکیب صدای بم و زیر را با زیروبمی‌های ریتمیک بالا و پایین فراهم می‌کنند. بدنه یا پوسته دهلک می‌تواند از چوب جگ یا چوب انبه ساخته شود. روی پوسته بزرگ‌تر ترکیبی از قیر، خاک رس و ماسه قرار دارد که به آن «ماسالا» می‌گویند و برای کاهش فرکانس صدا و تولید طنین خاص به کار می‌رود. پوسته کوچک‌تر با دست مسلط نوازنده و پوسته بزرگ‌تر با دست ضعیف‌تر او نواخته می‌شود. دهلک را می‌توان با پیچ و مهره یا با طناب و حلقه‌های فولادی برای کوک کردن تنظیم کرد. معمولاً در شبه‌قاره هند، تنها یک مجموعه حلقه برای کوک کردن سمت زیر (تیز) دهلک وجود دارد، در حالی که در کارائیب (در ترینیداد، گویان و سورینام)، پیچ‌های قلاب‌دار در کناره‌های دهلک تعبیه شده‌اند تا امکان کوک کردن هر دو سمت زیر و بم فراهم شود. دهلک را می‌توان به سه روش نواخت: روی پای نوازنده، در حالت ایستاده، یا در حالی که نوازنده روی زمین نشسته و ساز را با یک زانو نگه‌داشته است.
ساختار
سطح کوچک‌تر دهلک از پوست بز برای نت‌های زیر و سطح بزرگ‌تر آن از پوست گاومیش برای زیروبمی‌های بم ساخته می‌شود که امکان ترکیب صدای بم و زیر را با زیروبمی‌های ریتمیک بالا و پایین فراهم می‌کند.[۱][۲][۳]
بدنه این ساز گاهی از چوب درخت جگ (Dalbergia sissoo) ساخته می‌شود، اما دهلک‌های ارزان‌تر ممکن است از هر نوع چوبی مانند انبه ساخته شوند. در سری‌لانکا، دهلک از هند وارد‌شده و تنها در دوران اخیر شاهد مقداری محبوبیت در آنجا‌بوده است.
.jpg)
کاربرد
این ساز به‌طور گسترده در قوالی، کیرتان، لاوانی و بها ن گرا استفاده می‌شود. در گذشته از آن در رقص‌های کلاسیک استفاده می‌شد. کودکان هندی در طول جشن‌های پیش از عروسی با نوای آن آواز می‌خوانند و می‌رقصند. این ساز اغلب در موسیقی بالیوود (موسیقی فیلم هند)، در موسیقی چاتنی، چاتنی-سوکا، بایتک گانا، آوازخوانی «تان»، باجان‌ها و موسیقی محلی هندی در جامائیکا، سورینام، گویان، کارائیب، آفریقای جنوبی، موریس و ترینیداد و توباگو، جایی که توسط مهاجران قراردادی آورده‌شده بود، استفاده می‌شود. دهلک همچنین به عنوان یک ساز کوبه‌ای در گروه‌های قوالی به کار می‌رود.[۴] در جزایر فیجی، دهلک به‌طور گسترده برای موسیقی محلی هند، باجان و کیرتان استفاده می‌شود.
پوسته با زیروبمی بالاتر در دهلک یک غشای ساده است، در حالی که پوسته بم که معمولاً با دست چپ نواخته می‌شود، دارای یک سیاهی ترکیبی برای کاهش زیروبمی و ایجاد صدای لغزشی خاص دهلک («گیس» یا «گیسا») است که اغلب از ته‌ماندهٔ سفت‌شدهٔ روغن‌گیری روغن خردل تشکیل‌شده و ممکن است مقداری شن و روغن یا قیر به آن اضافه شود.
شیوه نواختن
این طبل یا روی پای نوازنده نواخته می‌شود و یا در حالت ایستاده، از شانه یا کمر آویزان می‌شود و یا هنگام نشستن روی زمین، با یک زانو نگه‌داشته می‌شود.
در برخی سبک‌های نوازندگی (مانند پنجاب) از یک حلقه آهنی شست استفاده می‌شود تا صدای متمایز «چاک» از لبه ساز تولید شود. در سبک‌های دیگر (مانند سبک راجستانی)، معمولاً از تمام انگشتان استفاده می‌شود.
استادان دهلک اغلب در خوانندگی یا سرودخوانی مهارت دارند و ممکن است سرگرمی اصلی را فراهم کنند یا طبل‌زنی برای یک گروه رقص را رهبری کنند. شاید شاخص‌ترین ریتمی که روی دهل نواخته می‌شود، یک فیگور سریع با نقطه‌گذاری مضاعف باشد که ممکن است در سلفژ ریتمیک به صورت «یک -«تا» و -«تا» دو -«تا» و -«تا» سه-«اِ» -«تا»، چهار و» (سکوت روی «و») یا صرفاً رشته‌ای طولانی از نت‌های دارای نقطه‌گذاری مضاعف شمرده شود که در آن از سمت باس برای بداهه‌نوازی استفاده می‌شود.
در دهلک‌های بزرگ که به دهل معروف هستند، پوسته‌ی زیر و (زیر-صدا) ممکن است با استفاده از یک ترکه نازک (۱/۴ اینچ / ۶ میلی‌متر یا کمتر) و بلند (بیش از ۱۴ اینچ / ۳۰ سانتی‌متر) از جنس خیزران یا بامبو (خیزران به دلیل انعطاف‌پذیری ترجیح داده می‌شود) و پوسته‌ی بم (بم-صدا) با استفاده از یک ترکه کمی ضخیم‌تر و زاویه‌دار نواخته شود.
گونه‌ها
«دهلکی» (هندی/اردو: لوله یا استوانه) اغلب قطر کمتری دارد و روی پوست زیرِ آن از «سیاهی ماسالا» به سبک طبله استفاده می‌شود. این ساز به «نال» نیز معروف است. پوست زیرِ آن، مشابه طبل‌های جانگو یا شیمه-دایکو در شرق آسیا، به یک حلقه آهنی دوخته می‌شود که پیش از نصب، پوست را می‌کشد. پوست بم اغلب ساختاری مشابه دهلک معمولی دارد و روی یک حلقه بامبو نصب می‌شود، اما گاهی اوقات برای تحمل کشش اضافی، دارای «کینار» و «گاجرا»ی چین‌دار است، همان‌طور که در طبله دیده می‌شود.
طبل‌های مشابه با نام‌های مشابه در سایر نقاط غرب آسیا نیز یافت می‌شوند.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ Courtney, David. "Dholak - North Indian Hand Drum". Chandrakantha.com. Archived from the original on 2012-05-04. Retrieved 2013-03-03.
- ↑ "Dholak Sounds pi". Soundsnap.com. Retrieved 2013-03-03.
- ↑ "Information about Dholak, Indian Percussion Instrument". Dholak.com. Archived from the original on 2021-09-27. Retrieved 2013-03-03.
- ↑ Gorlinski, Virginia. "Qawwali". Encyclopedia Britannica. Retrieved September 23, 2026.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:وضعیت پیوند (رده)
منابع
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «[en:Dholak Dholak]». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی.
- طبل دستی
- موسیقی اسلامی
- سازهای بنگلادش
- سازهای هند
- سازهای پاکستان
- سازهای افغانستان
- سازهای کوبه‌ای با کوک معین
- سازهای کوبه‌ای آسیایی