زبان پیه‌مونتی

پیه‌مونتی
Piemontèis
زبان بومی در ایتالیا
منطقهشمال‌غرب ایتالیا
شمار گویشوران
~۲٬۰۰۰٬۰۰۰  (۲۰۱۲)[۱]
گویش‌هایهودی-پیه‌مونتی †
کدهای زبان
ایزو ۲–۶۳۹roa
ایزو ۳–۶۳۹pms
گلاتولوگpiem1238[۳]
زبان‌شناسی51-AAA-of
{{{mapalt}}}
گسترهٔ پراکندگی زبان پیه‌مونتی در اروپا:
  مناطق محل گویش زبان پیه‌مونتی (شامل شهرداری‌هایی که حضور زبان‌های اکسیتان و آرپیتان در آن‌ها صرفاً جنبهٔ قانونی دارد)
  مناطق محل گویش زبان پیه‌مونتی همراه با دیگر زبان‌ها (اکسیتان، آرپیتان و آلمانیش) و نیز مناطق گذار زبانی (با لیگوری و لمبارد)

زبان پیه‌مونتی (پیه‌مونتی: lenga piemontèisa) زبانی است هندواروپایی از شاخه رومی که جمعیتی حدود دو میلیون نفر، عمدتاً در ناحیهٔ پیه‌مونت در شمال‌غربی ایتالیا، بدان تکلم می‌کنند. اکثر زبان‌شناسان این زبان را کاملاً مستقل و مجزا می‌دانند اما در ایتالیا اغلب به اشتباه گویشی از ایتالیایی تلقی می‌شود.[۴] این زبان از قرن دوازدهم به صورت نوشتاری درآمد و ادبیات پیه‌مونتی در حدود قرن هجدهم میلادی رشد چشمگیری یافت. در پیه‌مونت ایتالیا تلاش‌های زیادی برای جهت رسمی‌کردن این زبان انجام شد که به بن‌بست رسید. پارلمان محلی پیه‌مونت زبان پیه‌مونتی را زبان رسمی و کاربردی خود اعلام کرد و خواستار تدریس آن در مدارس شد. اگرچه ایتالیا این مسئله را به رسمیت نشناخت اما هم‌اکنون در سطح محدودی در مدارس آموزش داده می‌شود. همچنین دولت ایتالیا طرح پیشنهادی مردم پیه‌مونت را برای اینکه زبان پیه‌مونتی یکی از زبان‌های رسمی المپیک زمستانی ۲۰۰۶ تورین باشد را رد نمود.[۵]

از دید زبان‌شناسی، پیه‌مونتی در گروه زبان‌های گالی–ایتالی شمال ایتالیا (در کنار لمبارد، امیلیان، لیگوری و رومانیول) جای دارد و در نتیجه بخشی از شاخهٔ غربی زبان‌های رومی به‌شمار می‌رود که شامل فرانسوی، آرپیتان، اکسیتان و کاتالان نیز می‌شود.

این زبان در بخش مرکزی پیه‌مونت، شمال‌غرب لیگوریا (نزدیکی ساونا) و در برخی نواحی غربی لمباردی (در حوالی پاویا) رایج است. شمار زیادی از گویشوران این زبان به فرانسه، آرژانتین و اروگوئه کوچیده‌اند. در پی مهاجرت گستردهٔ ایتالیایی‌ها، زبان پیه‌مونتی در ناحیهٔ پامپای آرژانتین گسترش یافت، جایی که شمار زیادی از مهاجران پیه‌مونتی ساکن شدند. این زبان همچنین در برخی ایالت‌های برزیل، در کنار زبان ونیزی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

زبان پیه‌مونتی در سال ۲۰۱۰ از سوی یونسکو در اطلس زبان‌های در معرض خطر جهان در ردهٔ «به‌طور قطعی درخطر» طبقه‌بندی شد.[۶]

نمونه زبانی

پیه‌مونتی ایتالیایی فرانسه اسپانیایی پرتغالی کاتالان فارسی
cadregasediachaisesillacadeiracadiraصندلی
pijéprendere, pigliareprendretomarpegar, tomarprendreگرفتن
surtìusciresortirsalirsairsortirرفتن
droché/casché/tombécadere, cascaretombercaercair, tombarcaureافتادن
ca/misoncasamaisoncasacasacasaخانه
brassbracciobrasbrazobraçobraçبازو
nùmernumeronuméronúmeronúmeronombreشماره
pommelapommemanzanamaçãpomaسیب
travajélavoraretravaillertrabajar, laborartrabalhartreballarکار کردن
scòlascuolaécoleescuelaescolaescolaمدرسه
bòschlegnoboismaderamadeira, bosque, matafustaچوب
monsùsignoremonsieurseñorsenhor, seusenyorآقا
madamasignoramadameseñorasenhora, donasenyoraبانو
istàestateétéverano, estíoverãoestiuتابستان
ancheujoggiaujourd'huihoyhojeavuiامروز
dmandomanidemainmañanaamanhãdemàفردا
jerierihierayerontemahirدیروز
lùneslunedìlundilunessegunda-feiradillunsدوشنبه
màrtesmartedìmardimartesterça-feiradimartsسه شنبه
mèrcol/mercomercoledìmercredimiércolesquarta-feiradimecresچهارشنبه
giòbiagiovedìjeudijuevesquinta-feiradijousپنج شنبه
vënnervenerdìvendrediviernessexta-feiradivendresآدینه
sabasabatosamedisábadosábadodissabteشنبه
dumìnicadomenicadimanchedomingodomingodiumengeیکشنبه

منابع

  1. ↑ Piedmontese on Ethnologue (19th ed. , 2016)
  2. ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian (2023-07-10). "Glottolog 4.8 - Piemontese-Lombard". Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology=. doi:10.5281/zenodo.7398962. Archived from the original on 2023-10-29. Retrieved 2023-10-29.
  3. ↑ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Piedmontese". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. {{cite book}}: Invalid |display-editors=4 (help)
  4. ↑ La Stampa. "Per la Consulta il piemontese non è una lingua". Archived from the original on March 1, 2012. Retrieved May 14, 2010.
  5. ↑ La Stampa. "Per la Consulta il piemontese non è una lingua". Archived from the original on March 1, 2012. Retrieved May 14, 2010.
  6. ↑ Evans, Lisa (2011-04-15). "Endangered languages: the full list". the Guardian (به انگلیسی). Retrieved 2025-10-20.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.