ساندرو آخمتلی
ساندرو آخمتلی (به گرجی: სანდრო ახმეტელი؛ نام کامل: الکساندر واسیلیس‌دزه آخمتلی؛ ۱۳ آوریل ۱۸۸۶ – ۲۷ ژوئن ۱۹۳۷) کارگردان تئاتر گرجستانی بود که تصورات نوآورانه و مهارت او تأثیر عمیقی بر تکامل تئاتر گرجستان در دوران اتحاد جماهیر شوروی و پساشوروی گذاشت. او به‌طور گسترده بزرگ‌ترین کارگردان تئاتر گرجستان شناخته می‌شود.
آخمتلی از ۱۹۲۶ تا ۱۹۳۵ تئاتر روستاولی در تفلیس را اداره کرد و آن را به یکی از موفق‌ترین گروه‌های تئاتری اتحاد جماهیر شوروی تبدیل نمود. در جریان پاکسازی بزرگ دوران ژوزف استالین، دستگیر، شکنجه و اعدام شد.
زندگی و دوران اولیه
آخمتلی در خانواده‌ای روحانی در روستایی کوهستانی در استان کاختی (شرق گرجستان، که آن زمان بخشی از امپراتوری روسیه بود) به دنیا آمد. نویسنده واسیل بارنووی معلم او در مدرسه بود و آخمتلی از این طریق با ادبیات گرجستانی و جهانی آشنایی عمیق یافت. ازدواجی ناموفق او را به سنت پترزبورگ کشاند، جایی که در دانشگاه دولتی سنت پترزبورگ به تحصیل حقوق پرداخت (تا ۱۹۱۶)، اما بیشتر وقت خود را صرف نوشتن نقد تئاتر می‌کرد. در ۱۹۱۵ نخستین مانیفست خود را منتشر ساخت.[۱]
پس از استقلال گرجستان در ۱۹۱۸، آخمتلی به کشورش بازگشت. در ۱۹۲۲، کارگردان کوته مارجانیشویلی نیز به گرجستان بازگشت و هر دو به اصلاح تئاتر روستاولی تفلیس پرداختند. مارجانیشویلی در ۱۹۲۶ تئاتر را ترک کرد و آخمتلی را در کنترل کامل گروه تنها گذاشت.[۱]
اوج و سقوط
روابط آخمتلی با حکومت شوروی در گرجستان دشوار بود. پس از قیام ۱۹۲۴، به‌طور موقت دستگیر شد. او تحت فشار لاورنتی بریا گروه هنری خود «دوروجی» را در ۱۹۲۷ منحل کرد. نمایش شاهکار او «لامارا» بر اساس اثر گریگول روباکیدزه در المپیاد نمایشنامه ۱۹۳۰ مسکو جایزه برد و گروه او به ایالات متحده آمریکا دعوت شد.[۱] آخرین اثر بزرگ او در ۱۹۳۳ اقتباسی از راهزنان اثر فریدریش شیلر بود که در گرجستان با نام «در تیرانوس» (علیه استبداد) شناخته می‌شود.[۱]
آخمتلی در ۱۹۳۵ از صحنه کنار گذاشته شد. در ۱۹۳۷ به تفلیس مسترد شد و با اتهامات جعلی جاسوسی برای بریتانیا و توطئه علیه بریا و استالین زندانی گشت. در حضور بریا شکنجه شد تا اعتراف گرفته شود؛ اما از لو دادن دیگران خودداری کرد و در ۲۷ ژوئن ۱۹۳۷ اعدام شد.[۱][۲]
میراث
در جریان اعتراضات گرجستان ۲۰۲۴–۲۰۲۵ که شامل اعتصاب تئاترهای متعددی در اعتراض به اقدامات ضدمردمسالارانه دولت بود، اثر «در تیرانوس» آخمتلی به یکی از نمادهای اعتراضی تبدیل شد و پارچه‌نوشت آن در مقابل تئاتر روستاولی نمایش داده شد.[۳]
منابع
- 1 2 3 4 5 Donald Rayfield (2000), The Literature of Georgia: A History: 2nd edition, pp. 213-4. Routledge, شابک ۰−۷۰۰۷−۱۱۶۳−۵.
- ↑ Senelick, Laurence (2007), Historical Dictionary of Russian Theater, p. 8. Scarecrow Press, شابک ۰−۸۱۰۸−۵۷۹۲−۸
- ↑ პროტესტის 48-ე დღე - პროევროპული აქციები გრძელდება, Business Media Georgia: 14 February 2025
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sandro Akhmeteli». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۵ ژوئن ۲۰۲۶.
کتاب‌شناسی
- (به انگلیسی) Mikaberidze, Alexander (ed. , 2007), Akhmeteli, Sandro. بایگانی‌شده در ۲۰۰۷-۰۹-۲۷ توسط Wayback Machine Dictionary of Georgian National Biography.
- (به روسی) Юдина, Екатерина. Ахметели, Александр (Сандро) Васильевич. Энциклопедия Кругосвет.
- هنرمندان مردمی گرجستان شوروی
- زادگان ۱۸۸۶ (میلادی)
- درگذشتگان ۱۹۳۷ (میلادی)
- کارگردانان تئاتر اهل گرجستان
- کارگردانان تئاتر اهل اتحاد شوروی
- قربانیان پاکسازی بزرگ اهل گرجستان
- جاسوسان اعدام شده