سرود انلیل

پیکرهٔ مرد نیایشگر ایستاده، ۲۷۵۰–۲۶۰۰ پ.م. (دورانی که انلیل قدرتمندترین ایزد به‌شمار می‌رفت)، از «معبد مربع» در اشنونا
پیکرهٔ کماندار پوشیده در ردای پردار و عمامه‌دار، نماد آشور (تحولی متأخر از انلیل)، نقش بسته بر دیسک خورشید

سرود انلیل (انگلیسی: Hymn to Enlil)، با نام‌های دیگر چون انلیل و اِکور (انلیل A)، «انلیل در اِ-کور»، سرود برای اِکور، سرود و افسون برای انلیل، سرود برای انلیل نیکوکار همگانی یا بخشی از یک متن جن‌گیری، یک اسطوره به زبان سومری است که بر روی الواح رُسی در اواخر هزارهٔ سوم پیش از میلاد نوشته شده است.[۱]

سرود انلیل حدود سال ۲۰۰۰ پیش از میلاد سروده شده است. این سرود به ستایش خدای آسمان، انلیل، معبد او در نیپور (اِ-کور) و همسرش نینلیل می‌پردازد و انلیل را به‌عنوان خدای آفریننده و منبع همهٔ زندگی توصیف می‌کند.

سرود «انلیل در اِ-کور» نه‌تنها به‌دلیل محتوای مذهبی‌اش، بلکه به‌خاطر تأثیرگذاری‌اش بر ادبیات میان‌رودان و حتی کتاب مقدس اهمیت دارد. این سرود در مدارس کاتبان سومری به‌عنوان بخشی از برنامهٔ آموزشی پیشرفته به نام «ده‌گانه» تدریس می‌شد. ساختار سرود بین توصیف‌های سوم‌شخص و خطاب‌های مستقیم به انلیل متناوب است و تصاویری از عدالت، نظم کیهانی و عظمت معبد اِ-کور را ارائه می‌دهد.

انلیل که ابتدا به‌عنوان خدای هوا شناخته می‌شد، به‌تدریج جایگاه پدرش، آنو، را به‌عنوان پادشاه خدایان گرفت و با انکی، خدای خرد، و آنو یک سه‌گانهٔ الهی تشکیل داد. در برخی اسطوره‌ها، انلیل تابع آنو یا انکی یا نینلیل است، اما در بیشتر موارد، او قدرتمندترین خدا در میان ایزدان میان‌رودان است، دارندهٔ لوح‌های سرنوشت که سرنوشت خدایان و انسان‌ها را تعیین می‌کنند، و آفریننده و نگهدارندهٔ نظم جهانی است.

معبد اِ-کور در نیپور، که به‌عنوان «خانهٔ کوه» شناخته می‌شد، مرکز اصلی پرستش انلیل بود و به‌عنوان محل اتصال آسمان و زمین در نظر گرفته می‌شد. پادشاهان دوره‌های مختلف، از جمله اور-نامو و شولگی، به بازسازی و توسعهٔ این معبد اهمیت زیادی می‌دادند، زیرا مشروعیت سلطنت خود را از انلیل و نینلیل می‌گرفتند.

این سرود تأثیر قابل‌توجهی بر متون مذهبی بعدی، به‌ویژه کتاب مزامیر در کتاب مقدس، داشته است. تصاویر و مضامین موجود در سرود، مانند توصیف انلیل به‌عنوان چوپان نیکوکار و توصیف معبد به‌عنوان محل سکونت الهی، در متون مذهبی بعدی نیز دیده می‌شود.[۲]

گردآوری

پاره‌هایی از این متن در فهرست موزه باستان‌شناسی و مردم‌شناسی دانشگاه پنسیلوانیا در بخش زبان اکدی (CBS) کشف شد؛ این یافته‌ها از کاوش‌های صورت‌گرفته در پرستشگاه کتابخانه در نیپور به دست آمده بود. اسطوره نخستین‌بار از روی لوح CBS 8317 منتشر شد که جرج آرون بارتون آن را در سال ۱۹۱۸ با عنوان «متون دینی سومری» در مجموعهٔ کتیبه‌های گوناگون بابلی، شمارهٔ ده، با عنوان «بخشی از یک جن‌گیری» ترجمه کرد.[۳] ضخیم‌ترین بخش این لوح، حدود ۳٫۴ در ۲٫۷۵ در ۱٫۲ اینچ (۸٫۶ در ۷٫۰ در ۳٫۰ سانتیمتر) اندازه داشت. قطعه‌ای بزرگ‌تر از همین متن بر روی لوح CBS شماره ۱۴۱۵۲ یافت شد و نخستین‌بار به‌دست هنری فردریک لوتز در سال ۱۹۱۹ با عنوان «سرود و افسون برای انلیل» در کتاب متون برگزیدهٔ سومری و بابلی (شمارهٔ ۱۱۴) منتشر گردید.[۴] لوح بارتون تنها شامل خطوط ۵ تا ۲۴ از پشت لوح لوتز بود که خود یک سال پیش‌تر ترجمه شده بود و برای تکمیل چند خط آسیب‌دیدهٔ لوح بارتون از آن بهره گرفته شد.[۳]

ادوارد چیرا نیز لوح CBS 7924B از این سرود را در کتاب حماسه‌ها و اسطوره‌های سومری منتشر کرد.[۵] او همچنین همراه با ساموئل نوآ کریمر سه لوح دیگر، یعنی CBS 8473، ۱۰۲۲۶ و ۱۳۸۶۹ را در سال ۱۹۳۴ در کتاب متون سومری با محتوای متنوع منتشر کرد. عنوانی که این‌بار به سرود داده شد «سرود برای اکور» بود، که نشان می‌داد این لوح‌ها «بخشی از ترکیبی هستند که اِکورِ انلیل در نیپور را می‌ستاید، هرچند ممکن است تنها بخشی از متنی بلندتر باشند».[۶]

لوح‌های دیگری از همین اسطوره در مجموعهٔ هرمان فولرات هیلفرشت در دانشگاه ینای آلمان یافت شد که شامل شماره‌های ۱۵۳۰، ۱۵۳۱، ۱۵۳۲، 1749b، ۲۶۱۰، 2648a و b، ۲۶۶۵، ۲۶۸۵، ۱۵۷۶ و ۱۵۷۷ بودند.[۷] الواحی دیگر در ایسن، که امروزه به نام ایشان البحریات شناخته می‌شود، به‌ویژه لوح شماره ۹۲۳، به‌دست آمدند.[۸] لوحی دیگر با شمارهٔ 44351a در میان متون موزه ملی عراق یافت شد.[۹]

نسخه‌هایی دیگر از این سرود در مجموعه‌های صومعه سانتا ماریا د مونتسارات در بارسلون و موزه اشمولین در آکسفورد نگهداری می‌شوند.[۸][۱۰]

ترجمه‌هایی دیگر نیز از لوح‌هایی در مجموعهٔ نیپورِ موزه باستان‌شناسی استانبول در استانبول (Ni) انجام شده‌اند. ساموئل نوآ کریمر در کنار دیگر پژوهشگران، چندین لوح دیگر از این مجموعه را ترجمه کرده است که از جمله شامل شماره‌های Ni 1039، ۱۱۸۰، ۴۰۰۵، ۴۰۴۴، ۴۱۵۰، ۴۳۳۹، ۴۳۷۷، ۴۵۸۴، ۹۵۶۳ و ۹۶۹۸ می‌شود.[۱۱][۱۲] الواحی دیگر نیز در کاوش‌های آنری دو ژنویاک در کیش (سومر) (شماره C 53) کشف شد.[۱۳] لوح دیگری از این اسطوره (Si 231) در سیپار و در مجموعه‌های موزهٔ باستان‌شناسی استانبول کشف شد.[۱۴] سِر لئونارد وولی الواح بیشتری را در اور کشف کرد که در مجموعهٔ «متون کاوش‌های اور» از سال ۱۹۲۸ گرد آمده‌اند.[۱۵] سایر الواح و نسخه‌ها نیز برای شکل‌گیری متن نهایی این اسطوره به کار رفتند و ترجمه‌های نهایی توسط تورکیلد یاکوبسن، میگل سیویل و یواخیم کرشر انجام شده است.[۸][۱۴][۱۶]

درون‌مایه

این سرود که به گفتهٔ کریمر یکی از مهم‌ترین نمونه‌های نوع خود به‌شمار می‌آید،[۱۷] با ستایش از انلیل در جایگاه با شکوه و الهام‌بخش‌اش آغاز می‌شود:

سرود سپس ادامه می‌یابد و بیان می‌کند که انلیل بنیان‌گذار و آفرینندهٔ شهر نیپور و سازمان‌دهندهٔ زمین است.[۱۸] در تفاوت با اسطورهٔ انلیل و نین‌لیل که در آن شهر پیش از آفرینش وجود دارد، اینجا انلیل به‌عنوان طراح و سازندهٔ نیپور معرفی می‌شود؛ گویی او پیش از خلقت، نقشه‌اش را کشیده و طرح آن را ترسیم کرده است:

سپس سرود از ساختار فیزیکی شهر فراتر می‌رود و به توصیف و ستایش فلسفه اخلاق و نظام ارزشی آن می‌پردازد:

آخرین جمله توسط R. P. Gordon با توصیف اورشلیم در کتاب اشعیا (Isaiah 1:21)، «شهر عدالت، پارسایی در او سکونت داشت»، و در کتاب ارمیا (Jeremiah 31:23)، «ای سکونت‌گاه عدالت، و کوه قداست»، مقایسه شده است.[۱۹] اسطوره با توصیف ساخت پرستشگاهی به نام اکور برای انلیل از سوی مردم شهر ادامه می‌یابد. جایگاه‌های کاهنی و وظایف مربوط به اکور در متن ذکر شده و در ادامه، دعایی برای دریافت برکت از سوی انلیل برای شهر آورده می‌شود؛ جایی که او سرچشمهٔ همهٔ نیک‌بختی‌ها به‌شمار می‌آید:

عبارت پایانی بالا مشابهتی با یکی از آیات مزامیر دارد (Psalms 29:9): «صدای خدا گوزن‌ها را به زاییدن می‌آورد و بزها را به زود زاییدن وامی‌دارد».[۲۰] سرود در ادامه با توصیف انلیل به‌عنوان کشاورز و ستایش از همسرش، نین‌لیل، پایان می‌یابد:

اندرو آر. جرج پیشنهاد کرده است که این سرود به انلیل «می‌تواند در ترکیب‌های بلندتر گنجانده شود» مانند سرود معبد کش و «سرودی دربارهٔ معبدهای اور که مقدمه‌ای است بر سرود شلگی دربارهٔ ستایش از خویشتن».[۲۱]

بحث

شکل شعری و محتوای ستایش‌آمیز این سرود شباهت‌هایی با مزامیر در کتاب مقدس دارد، به‌ویژه مزمور ۲۳ (Psalms 23:1–2): «یَهُوَه شبان من است، محتاج نخواهم بود. در مرتع‌های سبز مرا می‌خواباند».[۲۲] در بیت هشتاد و چهار آمده است:

و در بیت نود و یک، انلیل به‌عنوان شبان یاد شده است:

الگوی شبان که در این اسطوره شکل گرفته، در توصیف عیسی در انجیل یوحنا نیز دیده می‌شود (John 10:11–13).[۲۳] Joan Goodnick Westenholz اشاره کرده که «تصویر کشاورز حتی محبوب‌تر از شبان در کهن‌ترین نام‌های شخصی بوده، همان‌گونه که در یک جامعهٔ کشاورزی انتظار می‌رود». او یادآور می‌شود که هر دو پژوهشگر، فالکنشتاین و تورکیلد یاکوبسن، کشاورز را به پادشاه نیپور نسبت می‌دهند؛ و ریسمن پیشنهاد داده که کشاورز یا «انگار» ِ اکور احتمالاً همان نینورتا بوده است.[۲۴] این اصطلاح در بیت شصت آمده است:

وین هوروویتس به بررسی کاربرد واژهٔ آبزو پرداخته، واژه‌ای که معمولاً برای معبد آبزو، ایزد، مکان کیهانی یا حوض آیینی به‌کار می‌رود. در سرود انلیل، درون آن همچون «دریایی دوردست» توصیف شده است:

پی‌ریزی معبد انلیل با لاجورد انجام شده، سنگی که به «شوهام» در سفر حزقیال (Ezekiel 28:13) نسبت داده می‌شود، جایی که از آن در ساخت «باغ عدن، باغ خدایان» بر بلندای «کوه خدا»، یعنی صهیون یاد شده است. همچنین در سِفر ایوب (Job 28:6–16) آمده: «سنگ‌هایش جای لاجورد است و غبارش زر است».[۲۶] موسی نیز در (Exodus 24:10) پای‌های خدا را بر «سنگفرشی از لاجورد» دیده است. به‌علاوه، سنگ‌های قیمتی در توصیف زینت دیوارهای اورشلیم نو در آخرالزمان (مسیحیت) نیز تکرار شده‌اند (Revelation 21:21).[۲۷]

همراه با سرود معبد کش، استیو تینی سرود انلیل را جزئی از یک توالی استاندارد از متون آموزشی برای کاتب‌ها شناسایی کرده که به آن ده‌گانهٔ سومری می‌گوید. او پیشنهاد کرده است که «ده‌گانه برنامهٔ الزامی آموزش ادبی بوده که تقریباً بی‌استثنا در سراسر بابِل استفاده می‌شده است. ده‌گانه تقریباً همهٔ گونه‌های ادبی موجود به زبان سومری را در بر می‌گرفته».[۲۸][۲۹]

جستارهای وابسته

منابع

  1. 1 2 3 Miguel Ángel Borrás; Centre de Cultura Contemporània de Barcelona (2000). Joan Goodrick Westenholz, The Foundation Myths of Mesopotamian Cities: Divine Planners and Human Builder in "La fundación de la ciudad: mitos y ritos en el mundo antiguo". Edicions UPC. pp. 48–. ISBN 978-84-8301-387-8. Retrieved 3 June 2011.
  2. ↑ https://www.worldhistory.org/article/2181/enlil-in-the-e-kur/
  3. 1 2 George Aaron Barton (1918). Miscellaneous Babylonian inscriptions, p. 60. Yale University Press. Retrieved 23 May 2011.
  4. ↑ Henry Frederick Lutz (1919). Selected Sumerian and Babylonian texts, pp. 54-. The University Museum. Retrieved 3 June 2011.
  5. ↑ Edward Chiera (1964). Sumerian epics and myths, 102 B. The University of Chicago Press. Retrieved 28 May 2011.
  6. ↑ Edward Chiera; Samuel Noah Kramer; University of Pennsylvania. University Museum. Babylonian Section (1934). Sumerian texts of varied contents, p. 4-. The University of Chicago Press. Retrieved 3 June 2011.
  7. ↑ Samuel Noah Kramer; Ines Bernhardt (1961). Sumerische literarische Texte aus Nippur, pp. 19-20, 3 15, 3 16, 3 17, 3 18, 3 19. Akademie-Verlag. Retrieved 3 June 2011.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "ETCSL Enlil and the Ekur Bibliography". Archived from the original on 2006-09-25. Retrieved 2011-06-03.
  9. ↑ Cuneiform texts of varying content. (Texts in the Iraq Museum 9, 13). Leiden: Brill, 1976.
  10. ↑ Ashmolean Museum (1923). Oxford editions of cuneiform inscriptions, Volume 11, 31. Oxford university press, Clarendon.
  11. ↑ Samuel Noah Kramer (1944). Sumerian literary texts from Nippur: in the Museum of the Ancient Orient at Istanbul, 37 & 56. American Schools of Oriental Research. Retrieved 28 May 2011.
  12. ↑ Muazzez Cig; Hatice Kizilyay (1969). Sumerian literary tablets and fragments in the archeological museum of Istanbul-I, 68, 1f, 94 & 114. Tarih Kurumu Basimevi. Retrieved 28 May 2011.
  13. ↑ Henri de Genouillac (1924). Premières recherches archéologiques à Kich: Mission d'Henri de Genouillac 1911 - 1912. Rapport sur les travaux et inventaires, fac-similés, dessins, photographies et plans, C 53. Édouard Champion. Retrieved 2 June 2011.
  14. 1 2 Falkenstein, Adam. , Sumerische Götterlieder (Volume 1 of 2): Abhandlungen der Heidelberg Akademie der Wissenschaften - philosophisch-historische Klasse Jahrgang 1959, 1, 1, pl. 1f, 2f and 4, Abhandlung, Carl Winter Universitätsverlag, 1959.
  15. ↑ British museum and Pennsylvania University. University museum. Joint expedition to Mesopotamia; Pennsylvania University. University museum (1928). Ur excavations texts... 6 65, 6 371, 6 *14 and 6 *63. British museum. Retrieved 28 May 2011.
  16. ↑ Thorkild Jacobsen (23 September 1997). The Harps that once--: Sumerian poetry in translation. Yale University Press. ISBN 978-0-300-07278-5. Retrieved 4 June 2011.
  17. ↑ Samuel Noah Kramer (1964). The Sumerians: their history, culture and character. University of Chicago Press. pp. 205–. ISBN 978-0-226-45238-8. Retrieved 3 June 2011.
  18. ↑ Samuel Noah Kramer (1972). Sumerian mythology: a study of spiritual and literary achievement in the third millennium B.C. University of Pennsylvania Press. pp. 15–. ISBN 978-0-8122-1047-7. Retrieved 4 June 2011.
  19. ↑ R. P. Gordon (1995). "The place is too small for us": the Israelite prophets in recent scholarship. Eisenbrauns. pp. 48–. ISBN 978-1-57506-000-2. Retrieved 3 June 2011.
  20. ↑ Marten Stol; F. A. M. Wiggermann (2000). Birth in Babylonia and the Bible: its Mediterranean setting. BRILL. pp. 27–. ISBN 978-90-72371-89-8. Retrieved 4 June 2011.
  21. ↑ A. R. George (1992). Babylonian topographical texts. Peeters Publishers. pp. 3–. ISBN 978-90-6831-410-6. Retrieved 3 June 2011.
  22. ↑ C. Hassell Bullock (1 September 2007). An Introduction to the Old Testament Poetic Books. Moody Publishers. pp. 45–. ISBN 978-0-8024-4157-7. Retrieved 3 June 2011.
  23. ↑ Johannes Beutler; Robert T. Fortna (15 December 2005). The Shepherd Discourse of John 10 and Its Context. Cambridge University Press. pp. 38–. ISBN 978-0-521-02060-2. Retrieved 4 June 2011.
  24. ↑ Antonio Panaino; Andrea Piras (2004). Schools of oriental studies and the development of modern historiography: proceedings of the Fourth annual symposium of the Assyrian and Babylonian intellectual heritage project held in Ravenna, Italy, October 13-17, 2001. Mimesis Edizioni. pp. 285–. ISBN 978-88-8483-206-1. Retrieved 3 June 2011.
  25. ↑ Wayne Horowitz (1998). Mesopotamian cosmic geography. Eisenbrauns. pp. 308–. ISBN 978-0-931464-99-7. Retrieved 3 June 2011.
  26. 1 2 Richard S. Hess (June 1999). Zion, city of our God. Wm. B. Eerdmans Publishing. pp. 100–. ISBN 978-0-8028-4426-2. Retrieved 14 June 2011.
  27. ↑ Jane Garry; Hasan M. El-Shamy (2005). Archetypes and motifs in folklore and literature: a handbook. M.E. Sharpe. pp. 198–. ISBN 978-0-7656-1260-1. Retrieved 14 June 2011.
  28. ↑ Niek Veldhuis (2004). Religion, literature, and scholarship: the Sumerian composition Nanše and the birds, with a catalogue of Sumerian bird names. BRILL. pp. 63–. ISBN 978-90-04-13950-3. Retrieved 3 June 2011.
  29. ↑ Tinney, Steve. , On the Curricular Setting of Sumerian Literature, Iraq 61: 159-172. Forthcoming Elementary Sumerian Literary Texts. MC.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.