سیرجان

دربارهٔ ریشهٔ نامگذاری سیرجان نظرهای گوناگونی گفته شده است، ولی پژوهشگران بیشتر بر این باورند که در زمان ساسانیان به‌دلیل وجود قنات‌های بسیار زیاد در این منطقه، آن را سیرگان یا سیرکان یعنی سیرآب از قنات یا پر از قنات نامیده‌اند. در استیلای عرب نام سیرگان معرب شده و به سیرجان تغییر یافت.^[۶]

در عهد هخامنشیان مردم کرمان‌زمین بر خلاف بعضی از نقاط کشور زندگی عشایری کوچ نشینی نداشته‌اند بلکه در شهرها و روستاها ساکن بوده و به طوری که هرودوت مورخ یونانی کرمانیان را جزء طوایف تخته قاپوی ایران محسوب می‌دارد. کتزیاس، مورخ و پزشک پروشات (همسر اردشیر دوم پادشاه هخامنشی) سیرگان (سیرجان) در عهد هخامنشیان را شهری آباد و پرجمعیت نام برده است کتزیاس هفده سال در دربار اردشیر می‌زیسته است. همچنین پارت‌ها از ساتراپ نشین‌های هخامنشی و از اقوام ایرانی بودند پس از هجوم اسکندر پارت‌ها در حدود جنوب شرق ایران پراکنده شده بودند. اسکندر مقدونی در راه برگشت از هند از راه بمپور و هلیل‌رود به جیرفت و سپس به سیرجان رفت و از آنجا راهی پاسارگاد شد. اسکندر به میمنت برگشت خود جشن بزرگی در سیرجان برپا کرد. اسکندر در مسیر راه خیلی از سپاهیان و جنگجویان خود را از دست داده بود. غیبت طولانی اسکندر در این لشکرکشی که به هند کرده بود سبب شد بسیاری از ساتراپ‌ها به تصور آن که وی مرده دم از استقلال بزنند و چنان‌که اسپاست ساتراپ‌های ایالت کرمان را به خاطر طغیان در سیرجان مجازات کرد.

قبل از ظهور زرتشت آریایی‌ها خدایان متعددی می‌پرستیدند زرتشت کوشید تا مردم را از چند خداپرستی به یکتاپرستی و پرستش اهورامزدا ترغیب کند. ابن اثیر می‌نویسد گشتاسب روانه کرمان و بلوچستان شد و در دامنه کوهی که آن را طمبدر یا طمیدر می‌خواندند رفت تا در آنجا گوشه‌گیری گزیند و به کیش خود که آیین زرتشت بود بپردازد زرتشت و گشتاسب از طریق زرنگ، بم، سیرجان به پارس رفته‌اند و ایالت کرمان نخستین منطقه‌ای بود که زرتشت مردم آن را به دین خود دعوت کرد. این کوهستان که گشتاسب در آن مشغول عبادت بود را کوه تنبور در مشرق شهر قدیم سیرجان با دلایل دیگر نام بردند. همچنین با بررسی‌های دیگر روستای استور چهارده کیلومتری جنوب تنبور جاییکه گشتاسب به عبادت مشغول بود. استور شاید تحریف شده بستور باشد دکتر ذبیح‌الله صفا کلمه بستور را در گشتاسب‌نامه دقیقی به نستور تبدیل یافته است همچنان که به شکل‌های بشتون بشیوز، پیشیوز آمده است. امروزه در مکالمات مردم جنوب خصوصاً هرمزگان همچنین در ایل بختیاری در اول بعضی افعال بجای حرف ب حرف الف می‌گذارند مانند بخوریم (آخوریم). مکانهایی در سیرجان است که به پارتها نسبت داده‌اند ازجمله بلورد چاه آب بیورد در شرق کوه تنبور که بر سر راه بوجان به امیرآباد قرار دارد.

سیرجان با نامهای قدیم شیرگان سیرکان خیلی‌ها تصور می‌کنند که شهر قدیم سیرجان قلعه سنگ بوده در صورتی این چنین نیست این دو لازم و ملزوم یکدیگر بوده‌اند و قلعه سنگ دژی بوده مخصوص شهر قدیم بقایای شهر قدیم پانصد متر در طرف شرق قلعه سنگ قرار دارد که سال هزاروسیصد و پانزده شمسی در راه سیرجان به کهن شهر از میان کوچه‌های آن می‌گذشتند برجها و حصار مغرب آن تا سال بیست و هشت شمسی باقی بودند که دروازه میان دو آب یا باب المندب در باغ قطبیه وجود داشت. هم‌اکنون در اراضی و دشتهای زراعتی سیرجان به مکان‌هایی برمی‌خوریم که در یک محوطه بسیار وسیع مقدار زیادی اشکنگ یعنی سفال و آجر شکسته ریخته شده است یا در هر قسمت از زمینهای این منطقه که حفاری می‌کنند به رشته قنات‌های بایری برمی‌خورند که آثار آنها از روی زمین محو شده است. اینها نشان دهنده این است که در قرون گذشته این منطقه از آبادانی بسیار برخوردار بوده است. این قناتها به یکباره و در مدت دو یا سه سده حفر نشده‌اند و تا پایان حکومت آل مظفر همه شاهان و امرا و سرمایه داران نسبت به حفر قنات در این سرزمین اقدام کردند. تاریخ سیرجان به قبل از دوره هخامنشیان بر می‌گردد آریاییها زمانی که از شمال به جنوب ایران آمدند ابتدا در ایالت کرمان ساکن شدند و چون سیرجان به فارس متصل بود به قسمت شمال فارس رفتند. کتزیاس طبیب و مورخ معروف دوره هخامنشی سیرکان را دارای ده محله ذکر کرده که در هر یک از محله‌های آن عده‌ای خاص زندگی می‌کردند. مورخین و جغرافی نویسان قرنهای اولیه همگی سیرجان را مرکز ایالت کرمان دانسته‌اند شهری بوده آباد پر جمعیت و دارای مردمی ثروتمند و دانشمند باز مقدسی سده چهارم هجری دربارهٔ شهر و خصوصیات اخلاقی مردم سیرجان نیز مطالبی دارد و سیرجان را با الف و لام تعریف و می‌گوید السیرجان دارای دانش بیشتر و فرهنگ بالاتر و آیینی بهتر و آبادتر است مردم مرفه اند بازارهای زیبا و خانه‌های زیبا باغها با آب روان دیوارها، بلند هوایش معتدل آبش سالم میوه‌ها متضاد هنرها و جامعی زیبا با گلدسته دارد شهر بزرگ بارو دارد، دلگشا پهناورتر از شیراز است. هشت کوچه (دروازه) دارد درب حکیم، درب خارکان، درب بم، درب معلی، درب میدان، درب فضیل، درب روحان، درب شیبان؛ دوبازار دارد، عضدالدوله گلدسته‌ای شگفت‌آور در میان آن برپا داشته است. بر بالای ان دستگاهی پیچیده چوبین نهاده، که بخشی از ان می‌چرخد. اب شهر از دو کاریز است که عمر و طاهر پسران لیث صفار کندند و در شهر می‌گردد. ابن فقیه همدانی که کتاب البلدان را در تاریخ دویست و نود ه‍.ق تألیف کرده است می‌نویسد از شیراز تا سیرگان (شهرمرکزی کرمان) شصت و چهار فرسنگ است. در توصیف سیرجان می‌نویسد و همه آبادان و چندان آبادانی داشت که آب کاریز از مسافت پنج شب راه به آنجا می‌آمد و بدین گونه درختها و جوی‌ها و چشمه ساران فراوان داشت از استخر (فارس) تا سیرجان پنجاه و نه فرسخ است. ابن حوقل که کتابش در سال سیصد و شصت و هفت ه‍.ق تألیف کرده می‌نویسد بزرگ‌ترین و معروفترین شهرهای کرمان سیرجان است که قصبه کرسی آنجاست مردمان سیرجان غالباً اهل حدیث هستند. زکریای قزوینی می‌نویسد سیرجان شهری پاک دانش بسیار رسم نیکو باغهای بسیار پهناورترین از شیراز بین آن دو سه مرحله است به آنها قصران می‌گویند… در آنجا قند و نیشکر بسیار است.

شاعر عرب در وصف سیرجان می‌نویسد:

ولا تقربن قری السیرجان، فان علیها ابا برذعه

شدید و شکیمته مثله یلف الثلاث مع الاربعه.

شاعر این شهر را به برذعه که در آران بود تشبیه کرده است و آن را از نظر بزرگی و آبادانی و بازارها و تجارت مانند شهر برذعه دانسته است. برذعه در میان عراق و طبرستان شهری بزرگتر از آن جز ری و اصفهان نیست. همچنین استخری دربارهٔ سیرجان نوشته است که سیرگان آبهای کهریز دارد و روستا آب از چاه بردارند و از همه شهرهای کرمان بزرگتر است و مردمی صاحب حدیث دارد. در حدود العالم که به سال سیصد و هفتادو ه‍.ق تألیف یافته نوشته شده است سیرگان قصبه کرمانست و مستقر پادشاست و شهری بزرگ و جای بازرگانان است و آبشان از کاریز است از عهد هخامنشیان تا پایان شاهنشاهی ساسانی و حتی بعد از آن ایالت کرمان نیمه مستقل و تا حدی ضمیمه فارس بوده است. ساسانیان با اینکه پاییتختشان تیسفون بود، مع ذلک به فارس دلبستگی داشتند و روحانیون (استخر) والا مقام‌ترین روحانیون زرتشتی محسوب می‌شدند به همین خاطر نسبت به آبادانی فارس و سیرجان کوشش بیشتری به خرج می‌داده‌اند. به‌طور کلی سیرجان در این سه دوره پادشاهی آباد و در هر گوشه و کنار آن معابدی ساخته و روستاهایی بنا کرده بودند. سیرجان در سال بیست و سه قمری به دست سهیل بن عدی و عبدالله بن عبدالله بن عتبان فتح شد. سیرجان در زمان خلافت عثمان از نو به تصرف اعراب درآمد. البته یزدگرد آخرین پادشاه ساسانی هنوز در این خطه بود و به فارس رفت. عبدالله عامر استخر را گرفت و به تعقیب یزدگرد به شهر گور (فیروزآباد) و دارابگرد رفت. یزدگرد از شهر گور به سیرجان آمد و در قصر جای گرفت.

اقلیم سیرجان اقلیم نیمه‌خشک سرد (BSk)است.^[۷] رطوبت متوسط آن ۴۴٪ درصد است.^[۸] این شهر دوره گرمایی کوتاه از اول تیرماه تا اول شهریور ماه دارد. تابستانی نسبتاً گرم با شب‌های تابستانی خنک و چند سالی یکبار به همراه بارش‌های موسمی، پاییزی سرد به همراه یخبندان در آذرماه و بارش‌های پاییزی، زمستانی بسیار سرد با بارندگی فراوان به همراه برف و یخبندان، به‌طوریکه گاهی دما به منفی ۱۵ سانتیگراد می‌رسد دارد. در بهار به‌همراه بارش‌های بهاری فراوان تا اواسط فروردین‌ماه یخبندان همچنان وجود دارد که گاهی باعث خسارت و سرمازدگی درختان می‌شود. نیمه دوم فروردین و نیمه اول اردیبهشت هوای سرد همچنان وجود دارد، نیمه دوم فصل بهار هوایی معتدل و بسیار دل‌انگیز دارد. بیشترین بارندگی در این شهر متعلق به فصل زمستان است. کمترین دمای ثبت شده در سیرجان °۲۷- در بهمن ماه ۱۳۵۰ و بیشترین دمای ثبت شده °۴۱ در مردادماه ۱۴۰۲ است. میانگین بلند مدت (از ۱۳۴۲ تا ۱۳۹۸) روزهای برفی ۱۰٫۸ و میانگین بارش برف ۴۲ سانتی‌متر در سال است. همین‌طور میانگین دمای سیرجان °۱۴٫۰۶ سانتی‌گراد می‌باشد. متأسفانه تحت تأثیر گرمایش جهانی و تغییر اقلیم از ۳ دهه گذشته (از دهه ۱۳۷۰) میانگین دمای سیرجان افزایش قابل توجهی داشته و از میزان بارندگی بسیار کاسته شده است که برخی سال‌ها تا ۷۰ کاهش بارندگی داشته است که لطمه بزرگی به کشاورزی و طبیعت منطقه زده است. متأسفانه با بی‌توجهی مسئولان پوشش گیاهی و جنگل‌های اطراف سیرجان به‌دلیل کاهش بارندگی و افزایش دما درحال از بین رفتن هستند و دشت سیرجان در معرض خطر جدی بیابان زایی قرار دارد.

سیرجان بر روی مرتفع‌ترین دشت داخلی ایران به نام دشت ابراهیم‌آباد قرار گرفته و حداقل ۱٬۷۱۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. دشت سیرجان دشت بسیار حاصلخیزی است و خاک بسیار مناسبی برای کشاورزی دارد؛ همین‌طور این دشت منطقه بسیار پرآبی می‌باشد و تعداد ''قنات‌های'' سیرجان بسیارند. در سال ۱۳۴۲ سیرجان دارای ۴۰۰۰ قنات بوده است که ۵۰۰ عدد از آنها نیمه آباد و ۳۵۰۰ عدد آباد بودند. دریاچه نمک سیرجان در فاصلهٔ ۳۰ کیلومتری غرب شهر سیرجان واقع در استان کرمان می‌باشد. طول این دریاچه در حدود ۵۰ کیلومتر و عرض آن در قسمت میانی برابر با ۲۰ کیلومتر می‌باشد که هر چه در جهت شمال یا جنوب آن حرکت کنید از عرض آن کاسته می‌شود.^[۹]۸] این دریاچه تأثیر بسزایی در تعدیل دمای سیرجان دارد. سیرجان یک منطقه کوهستانی در شمال، یک منطقه کوهستانی در شرق و شمال شرق و یک منطقه کوهستانی در غرب و جنوب غربی منطقه دارد. موقعیت ژئولوژیک زمین‌شناسی سیرجان در کشور بی‌نظیر است.

در شهرستان سیرجان کوه‌های زیادی پیرامون این دشت واقع شده‌اند که عبارتند از: کوه دالخونی، کوه لاشکار یا دکل، کوه قوچی، کوه سیاهکوه، کوه خواجویی، کوه چشمه قافل، کوه پوته ای، کوه مقولی، کوه سیاهکوه خیرآباد، کوه باغچوبی، کوه منسار، کوه کلاهی، کوه زرد، کوه خرسی، کوه خاکستری، کوه دره گرا، کوه مگسی، کوه ریزآب، کوه یال خری، کوه کمربست، کوه پوته‌ای، کوه شاه خیرالله، کوه هیزم بریز، کوه قله ماری، کوه تنبور، کوه یال سبز، کوه چاه طلا، کوه لانه زنبوری، کوه کویز، کوه چاه پت، کوه چک آب، کوه باغ حسن، کوه تونل، کوه پنج، کوه میان کوه زیارت، کوه کهکمی، کوه نوکن، کوه خدا نزدیک، کوه چاهزار، کوه قدارکوه، کوه چاه میل، کوه بیدسگلی.

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت شهر سیرجان ۱۹۹٬۷۰۴ نفر (۵۸٬۷۵۶ خانوار) بوده است.^[۱۰] مردم سیرجان از اقوام مختلفی هستند، اکثریت جمعیت این شهر فارس‌ها هستند و بعد از آنها اقلیت لرها و ترکها زندگی می‌کنند. فارس‌ها به زبان فارسی با لهجه سیرجانی تکلم می‌کنند. ترک‌ها فرزندان سه ایل افشار، بچاقچی و قرائی در این شهر زندگی می‌کنند و زبان بیشتر آنها ترکی افشاری است. از طایفه‌های عرب، خانواده‌های اصیلی در سیرجان زندگی می‌کنند من جمله رضوی‌ها (طایفه حاج رشید)، محسنی ها ،موید محسنی‌ها، احسایی، سادات سیرجانی، بنی اسدها که جمعیت قابل توجهی دارند خود شامل خانواده‌هایی ازجمله نجمی، اسدی، بنی اسدی، عزت آبادی، آزادی و… (پیغمبر دزدان منسوب به این طایفه است) اعراب دیگری با جمعیت قابل توجهی نیز در منطقه سیرجانی می‌زیستند ازجمله عرب حاج حسینی، لبومحمدی، شاه سون، عرب بدویی، عرب خراسانی، عرب پاریزی، عرب قهستانی و …

شهر سیرجان دارای ۱۲ کتابخانه عمومی رسمی زیرنظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.^[۱۱]

• سینما قدس^[۱۲]

اولین نشریه محلی دارای مجوز رسمی در سیرجان با نام «نگارستان» در ۱۲ بهمن ماه ۱۳۷۶ با مدیر مسئولی دکتر اسدالله بلوردی بر پیشخوان دکه‌های مطبوعاتی نشست. اگر چه در قبل از انقلاب نشریاتی همچون «آدور» و نشریه فرهنگ اداره آموزش و پرورش به همت علاقمندان به جراید چند صباحی منتشر شدند اما دارای مجوز رسمی نبودند. بعد از نگارستان نشریات متعددی همچون «پرسیاوشان کویر» «سخن تازه» «پاسارگاد» و… نیز به جرگه مطبوعات محلی پیوستند و شهر سیرجان بواسطه تعدد نشریات و تیراژ آنها به شهر رسانه نیز مشهور گشت. امروز با سرعت انتشار اخبار در دنیای مجازی نشریات مکتوب کمرنگ شده و مثل سابق منتشر نمی‌شوند. این نشریات از طریق فضای مجازی با داشتن پیج خبری و کانال‌های اطلاع‌رسانی فعال می‌باشند.

• امام زاده احمد (ع)
• امامزاده علی (ع)^[۱۳]
• بادگیر چپقی^[۱۴]
• بازار سیرجان^[۱۵] این بازار از بناهای دوره قاجاریه است.^[۱۶]
• یخدان‌های دوقلوی سیرجان^[۱۷][۱۸]
• خانهٔ حاج رشید
• خانه علی‌اکبر شوکت سعیدی
• باغ سنگی
• آرامگاه میر زبیر
• قلعه سنگ سیرجان
• بنای شاه فیروز^[۱۹][۲۰]

• کاروانسراها
• عمارت سعیدنیا
• عمارت صدرزاده
• کاروانسرای هماشهر
• روستای تاریخی کران
• قنوات هماشهر

• برج‌های قدیمی (محمودابادسید)
• امام زاده سید محمد (جاده سیرجان شهربابک نرسیده به زید آباد)
• مسجد قدیمی جامع سیرجان (پشت بازار)

• موزه تاریخ و مردم‌شناسی سیرجان
• موزه سنگ‌های تزئینی در محل بنای بادگیر چپقی
• موزه دیرینه‌شناسی^[۲۱]
• موزه دستبافته‌های عشایری سیرجان^[۲۲]
• کوره آجر پزی سنتی حجت آباد

• منطقهٔ ییلاقی و خوش آب وهوای اسلام‌آباد چهارگنبد
• منطقهٔ حفاظت‌شدهٔ سیاه‌کوه
• سرو کهنسال امامزاده احمد
• طبیعت زیبای ییلاقی بلورد
• کفه نمک سیرجان واقع در خیرآباد
• صخره باستانی بی‌بی‌دن دارستان
• منطقه کوهستانی و ییلاقی اسلام آبادچهارگنبد
• منطقه کوهستانی و ییلاقی گدارخانه سرخ
• باغ‌های پسته
• منطقهٔ خوش آب و هوای قهستان سیرجان
• یخدان‌های دوقلوی سیرجان
• سد تنگوئیه (در فاصله ۲۵ کیلومتری جاده سیرجان به کرمان)
• بزرگ‌ترین دریاچه مصنوعی خاورمیانه در گهر پارک (در جاده سیرجان به شیراز نرسیده به گل گهر)
• منطقه خوش آب و هوای بیدخواب و باغ خشک
• منطقه خوش اب و هوای ده جرسی (۳۵ کیلومتری جاده سیرجان و کرمان)
• بزرگ‌ترین پارک گردشگری خاورمیانه در گهر پارک
• منطقه کوهستانی و ییلاقی گدار خانه سرخ
• بزرگ‌ترین آبشار مصنوعی خاورمیانه در گهرپارک

• گلیم شیریکی پیچ: این نوع گلیم در میراث جهانی یونسکو ثبت شده و سیرجان به عنوان شهر جهانی گلیم معرفی شده است.^[۲۳][۲۴] این گلیم توسط ایل افشار و بچاقچی بافته می‌شود و از نظر تاریخی بسیار شبیه به گلیم‌های آذربایجان و آناتولی هست به این دلیل که افشارها و بچاقچی‌ها از آذربایجان و آناتولی به کرمان مهاجرت کرده‌اند.^[۲۵] به ندرت می‌توان در میان گلیم‌های شیریکی‌پیچ، دو نقش همانند یافت؛ چون نقوش، ترکیب‌بندی و رنگ‌ها بیانگر اندیشه و احساس بافنده‌اند و شادی و اندوه او در سردی و گرمی رنگ تبلور می‌یابد و نشانه‌های ذهنی یا تقلیدی را در شکل‌دادن نقوش از محیط و طبیعت و از باورها، عقاید، عادات، سنت‌ها الهام می‌گیرد.
• پته دوزی
• قالی

• اتوبوسرانی

اتوبوسرانی سیرجان ۷۸ دستگاه اتوبوس در اختیار دارد.^[۲۹] که در مسیرهای گوناگونی در این شهر تردد می‌کنند و به جابجایی شهروندان سیرجانی می‌پردازند.

• تاکسیرانی

• فاصله سیرجان تا سایر شهرهای بزرگ

فرودگاه سیرجان:^[۳۰] فرودگاه سیرجان فرودگاهی در کشور ایران با کد یاتا SYJ و ایکائو OIKY است که در شهر سیرجان قرار دارد. در سال ۲۰۱۶ میلادی ۴۲۸ نشست و برخاست هواپیما در این فرودگاه انجام شد و ۳۲٬۵۱۲ کیلوگرم بار و ۲۱۲٬۳۱۸ نفر مسافر از طریق آن جابجا شدند. لازم است ذکر شود در سال ۱۴۰۳ فرودگاه سیرجان به هزینه‌ای بالغ بر ۱۲۰۰ میلیارد تومان درحال بازسازی می‌باشد. همچنین غول‌های معدنی مستقر در سیرجان به دنبال ایجاد ایرلاین اختصاصی هستند.

قطار بندرعباس به تهران از سیرجان می‌گذرد و این شهر دارای ایستگاه راه‌آهن است. همچنین قطار بندرعباس به مشهد از این شهر عبور می‌کند که امکان مسافرت به شهرهای تهران و مشهد از طریق راه‌آهن برای شهروندان این شهر فراهم است. عملیات احداث راه‌آهن سیرجان به کرمان نیز آغاز شده است.

پایانه مسافربری بعثت شهر سیرجان که در ابتدای جاده سیرجان به بندرعباس قرار دارد.^[۳۱]

• پل روگذر دفاع مقدس
• زیرگذر شیخ فضل‌الله نوری
• پل حجت آباد (شهید فتحی)
• پل شهدای غواص

علاوه بر این تقاطع‌های غیرهمسطح، سه تقاطع غیرهمسطح نیز در آینده نزدیک احداث خواهد شد.

شهر سیرجان پارک‌ها و بوستان‌های متعدد دارد که از آن جمله می‌توان به این بوستان‌ها اشاره کرد:

دربرخی پارک‌های شهر سیرجان اینترنت وایرلس (بی‌سیم) رایگان به‌عنوان یکی از امکانات ارتباطی در دسترس شهروندان سیرجانی است.^[۳۳]

منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی سیرجان، که الگوی توسعهٔ مناطق ویژهٔ اقتصادی در سراسر ایران محسوب می‌شود، نخستین منطقهٔ ویژهٔ چندمنظوره در ایران است که با مجوز فعالیت‌های همه‌جانبه اقتصادی در بخش‌های صنعت، تجارت و خدمات به سرمایه‌گذاران فعال خدمات ارائه می‌دهد. منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی سیرجان، در بهمن ماه سال ۱۳۷۰ بر مبنای تبصرهٔ ۲۰ قانون برنامهٔ اول توسعهٔ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران تأسیس و از شهریورماه سال ۱۳۷۲ تأسیسات گمرکی، انبارهای نگهداری کالا و فاز اول تأسیسات زیربنایی به بهره‌برداری رسیده است. منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی سیرجان، تمامی امکانات و تسهیلات لازم برای تولید و تجارت بین‌المللی را یکجا و به صورت قابل دسترسی فراهم آورده و شرایط و موقعیت آن برای سرمایه‌گذاری‌های صنعتی، تولیدی، تجاری و خدمات پشتیبانی منحصربه‌فرد است. تاکنون بالغ بر ۴۰ واحد تولیدی با سرمایه‌گذاری بالغ بر ۲۰۰۰ میلیارد ریال در منطقه ویژه اقتصادی سیرجان به بهره‌برداری رسیده و فضای انباری سرپوشیده بالغ بر ۲۰۰۰۰۰ مترمربع برای نگهداشت کالا در اختیار تجار و بازرگانان محترم داخلی و خارجی قرار می‌گیرد.^[۳۴] معدن گل گهر سیرجان این معدن با ذخیره زمین‌شناسی ۱٬۰۱۹ میلیون تن، ذخیرهٔ قطعی ۱۰۰۰ میلیون تن و ذخیرهٔ احتمالی ۲۱۹ میلیون تن، بزرگ‌ترین معدن شناخته‌شدهٔ سنگ آهن خاورمیانه است

• بیمارستان دکتر غرضی^[۳۹]
• بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی ثامن^[۴۰]
• بیمارستان ولایت ^{(نیروی دریایی ارتش)}
• بیمارستان فوق تخصصی فاطمه زهرا گل گهر^{(فراگیر سلامت ایرانیان)}

• درمانگاه شفا
• درمانگاه سیب
• درمانگاه سلامت
• درمانگاه رویان
• درمانگاه امام رضا
• درمانگاه آراد
• درمانگاه حضرت زینب
• درمانگاه فرهنگیان
• درمانگاه هلال احمر
• درمانگاه احمدی روشن
• درمانگاه شهید زندی نیا
• درمانگاه سپید بالان
• درمانگاه بهبود
• اورژانس پیش بیمارستانی و مدیریت حوادث و فوریتهای پزشکی سیرجان http://ems.sirums.ac.ir/index.php/fa/

• استادیوم بزرگ ۲۰ هزارنفری گهرپارک سیرجان ^{درحال ساخت}
• استادیوم امام علی سیرجان
• استادیوم تختی
• استادیوم و مجموعه ورزشی شهید سلیمانی _{(اختصاصی گل گهر)}
• استادیوم و مجموعه ورزشی شماره ۲ گل گهر
• استادیوم و مجموعه ورزشی امام رضا _{(شهرک سمنگان)}
• استادیوم و مجموعه ورزشی الغدیر _{(حجت آباد)}

مجموعه ورزشی گل گهرسیرجان شامل استادیوم و سایر امکانات ورزشی است که در شهر سیرجان واقع شده است. از امکانات آن می‌توان به استادیوم فوتبال، استخر سرپوشیده، سالن چندمنظوره سرپوشیده، کورت اسکواش، سالن کشتی و سالن ژیمناستیک اشاره کرد.^[۴۳]

سیرجان از شهرهای ورزشکار پرور است و در تربیت جوانان ورزشکار درصدر هست. تیم‌ها و باشگاه‌های گوناگونی از این شهر در لیگ‌های کشور حضور دارند.

• باشگاه فوتبال گل‌گهر سیرجان در لیگ برتر فوتبال ایران حضور دارد.
• تیم فوتبال شهرداری سیرجان (بانوان) در لیگ برتر فوتبال بانوان کشور حضور دارد که قهرمان لیگ برتر فوتبال بانوان در سال ۹۹ شد.
• باشگاه والیبال فولاد سیرجان ایرانیان در لیگ برتر والیبال کشور حضور دارد و عنوان قهرمانی لیگ برتر در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۳۹۹ و جام باشگاه‌های آسیا را بدست آورده است.^[۴۴]

همچنین تیم والیبال گل گهرسیرجان نیز در لیگ دسته اول والیبال ایران حضور دارد.

• باشگاه بسکتبال نظم آوران سیرجان که در لیگ برتر بسکتبال ایران حضور دارد و به 'مقام سوم لیگ برتر بسکتبال ایران' دست یافت.^[۴۵]
• باشگاه فوتبال آرمان گهر سیرجان که در لیگ دسته اول فوتبال ایران حضور دارد
• باشگاه فوتسال گهرزمین سیرجان که در لیگ دسته اول فوتسال کشور حضور دارد و با قهرمانی در لیگ دسته اول به لیگ برتر فوتسال ایران صعود کرد.^[۴۶]
• هیئت کشتی سیرجان در لیگ برتر کشتی حضور داشته و درسال ۹۸ مقام سوم ایران را کسب نمود.
• تیم هیئت شطرنج سیرجان که به لیگ برتر کشور صعود کرده است.^[۴۷]
• تیم وزنه‌برداری گهرزمین سیرجان که در سال ۹۹ قهرمان لیگ برتر وزنه‌برداری ایران شد.