شهرستان گنبد کاووس

شهرستان گنبد کاووس
برج قابوس بن وشمگیر
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	گلستان
مرکز شهرستان	گنبد کاووس
سایر شهرها	کرند، اینچه برون
بخش‌ها	مرکزی، داشلی‌برون
سال تأسیس	۱۳۲۷ خورشیدی
نام‌های پیشین	دشت ترکمن
اداره
فرماندار	مهدی دهرویه
حوزهٔ انتخابیه	گنبد کاووس
مردم
جمعیت	۳۴۸٬۷۴۴ نفر (۱۳۹۵)
تراکم جمعیت	۶۹ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت	۵٬۰۷۱ کیلومتر مربع
داده‌های دیگر
پیش‌شمارهٔ تلفن	۰۱۷
وبگاه	فرمانداری ویژه گنبد کاووس

شهرستان گنبد کاووس یکی از شهرستان‌های استان گلستان ایران است. مرکز این شهرستان، شهر گنبد کاووس است.

این شهرستان در تاریخ ۱ اردیبهشت ۱۳۲۷ از شهرستان گرگان جدا شد و مستقل گردید.^[۱]

نام پیشین این شهرستان، دشت گرگان بوده که در تاریخ ۲۸ بهمن ۱۳۵۱ به گنبد کاووس تغییرنام پیدا کرد.^[۲]

شهرستان گنبد کاووس از شمال تا غرب با کشور ترکمنستان، از شمال شرقی با شهرستان مراوه‌تپه، از شرق با شهرستان کلاله، از جنوب شرقی با شهرستان‌های گالیکش و مینودشت، از جنوب با شهرستان‌های آزادشهر و رامیان و از جنوب غربی با شهرستان آق‌قلا همسایه است.

کاوش‌های باستان‌شناسی پیشینه تمدن این منطقه را ۵ تا ۶ هزار سال اعلام کرده‌اند. با این تمدن کهن، تاریخی پرفراز و نشیب، آثار و بقایای باستانی فراوان و با دانشمندانی نامدار و اقوامی توانمند و نیک‌نهاد، گنبد کاووس جایگاهی بلند و سهمی ارزشمند در تاریخ و تمدن باشکوه ایران دارد. با ورود اسلام و در سده‌های آغازین آن ایالت هیرکانیا جایگاه ارزشمندی در شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی داشت. شهرهای جرجان (گنبدکاووس کنونی) از این ایالت مهد دانشمندان بزرگ آن دوران بود. عنصرالمعالی کیکاووس (از واپسین امیران آل زیار و نگارنده کتاب گران‌قدر قابوس‌نامه) و عبدالقاهر جرجانی (صاحب نوشته‌های گران‌بها در صرف و نحو و معانی و بیان عربی) در دگرگونی ادبیات فارسی و عربی نقش مهمی داشتند. قابوس‌نامه را، همچنین، مجموعه تمدن اسلام پیش از مغول نام نهاده‌اند.

در پزشکی نیز این منطقه سهم زیادی در جهان اسلام داشته به‌گونه‌ای که دو تن از نامدارترین پزشکان ایران و جهان، ابوسهل مسیحی و سیداسماعیل جرجانی صاحب دایرةالمعارف ذخیره خوارزمشاهی، از این سرزمین بوده‌اند.

گنبدکاووس در سده‌های اخیر تابع ولایت استرآباد بود. در تقسیمات جدید کشوری که در سال ۱۳۱۶ خورشیدی شکل گرفت، نام استرآباد رسماً به گرگان تغییر یافت و یکی از شهرستان‌های استان مازندران شد. گنبدکاووس نیز مرکز بخش دشت گرگان و از بخش‌های تابعه شهرستان گرگان شد. به تصویب هیئت وزیران در ۲۰ بهمن ۱۳۲۶ دشت گرگان به شهرستان تبدیل شد و شهرستان گنبدکاووس نام گرفت.^[۳]

گنبد یا گنبد کاووس یا گنبد قابوس که پیشتر جرجان خوانده می‌شد. جرجان (نام پیشین گنبد کاووس) نام شهر و شهرستان و نیز نام سرزمینی باستانی در جنوب شرقی دریای مازندران است.

ساکنان این شهرستان ترکیبی از فارسی‌زبانان و ترکمن‌های ایرانی هستند و همچنین مهاجرانی از مناطق دیگر از جمله سیستان و بلوچستان، آذربایجان، کردستان، شاهرود، سمنان و خراسان تشکیل می‌دهند. بیشتر شهرستان سنی مذهب (ترکمن، بلوچ، قزاق، کرد) و اقلیت نیز شیعه (فارسی زبانان و ترک‌ها) هستند.^[۴]

شهرستان گنبد کاووس دارای ۲ بخش، ۶ دهستان و ۳ شهر به شرح زیر است:

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان گنبد کاووس برابر با ۳۴۸٬۷۴۴ نفر بوده‌است.^[۵]