فهرست شهرستان‌های استان خراسان شمالی

استان خراسان شمالی در حال حاضر ۱۰ شهرستان دارد.^[۱] شهرستان بجنورد تنها شهرستان در این استان است که نامش در اصلاحیه دومین قانون تقسیمات کشوری ایران در دی ۱۳۱۶ ذیل استان شمال شرق به میان آمد.^[۲] بر این اساس این شهرستان در دی ۱۳۱۶ یکی از هفت شهرستان تشکیل‌دهندهٔ استان نهم بود.^[۳] شهرستان اسفراین در ۱۳۳۹ با انتزاع بخش‌هایی از شهرستان‌های سبزوار (اکنون در استان خراسان رضوی) و بجنورد ایجاد شد. همان سال شهرستان شیروان از شهرستان قوچان (اکنون در خراسان رضوی) منتزع شد. شهرستان جاجرم در ۱۳۷۶ و شهرستان مانه و سملقان در ۱۳۷۹ ایجاد شدند. ایجاد شهرستان فاروج همزمان با تقسیم استان خراسان در ۱۳۸۳ صورت گرفت. شهرستان قوچان که مصر بود در استان خراسان رضوی بماند، دو تکه شد و بخش فاروج آن پس از ارتقا به شهرستان در استان خراسان شمالی قرار گرفت. وضعیت استثنایی حوزهٔ انتخابیهٔ قوچان و فاروج که تنها حوزهٔ انتخابیهٔ مشترک بین دو استان در کل ایران است مولود همین دوپارگی است.^[۴] از آن زمان تاکنون تلاش‌های فراوانی برای الحاق شهرستان‌های قوچان و درگز از خراسان رضوی به خراسان شمالی صورت گرفته‌است.^[۵]^[۶]^[۷] سه شهرستان گرمه، راز و جرگلان و بام و صفی‌آباد در استان خراسان شمالی متولد شدند.^[۸]

نام شهرستان‌ها از نام بزرگترین شهرشان اخذ شده‌است، جز شهرستان‌های راز و جرگلان و مانه و سملقان که در اولی جرگلان نام رودخانه و در دومی سملقان صورت تغییریافتهٔ سمنگان است.

هر شهرستان ۱ تا ۳ بخش و هر بخش ۱ تا ۵ دهستان دارد. در مجموع استان خراسان شمالی ۲۲ بخش، ۴۹ دهستان، و ۲۴ شهر دارد.^[۱] شهرستان‌ شیروان بیشترین نقاط شهری در استان را دارد. بجنورد پرجمعیت‌ترین و متراکم‌ترین شهرستان استان است و ۳۸ درصد جمعیت استان را در خود جای داده‌است. از آن طرف گرمه کم‌جمعیت‌ترین و جاجرم کم‌تراکم‌ترین شهرستان‌های استان هستند. فاروج با ۱٬۶۱۵ کیلومتر مربع کوچک‌ترین. میانگین مساحت شهرستان در این استان ۳٬۵۵۴ کیلومتر مربع است و میانگین جمعیت ۱۰۷٬۸۸۷ نفر.

شهرستان‌ها

شهرستان	بخش‌ها	دهستان‌ها	شهرها (مرکز^†)	سال تأسیس	جداشده از	جمعیت (۱۳۹۵)^[۹]	مساحت (km²)^[۱۰]	تراکم جمعیت (بر km²)
اسفراین	مرکزی	روئین	اسفراین^†	۱۳۳۹	شهرستان‌های بجنورد ^[۱۱]	۱۰۳،۶۲۶	۵۰۱۹	۹۰
		میلانلو
		آذری
	زرق‌آباد	زرق‌آباد	زرق‌آباد
	زرق‌آباد	دامنکوه	زرق‌آباد
بجنورد	مرکزی	آلاداغ	بجنورد^†	۱۳۱۶	–	۳۲۴٬۰۸۳	۳۶۱۹	۹۰
		بابا امان
		بدرانلو
	گرمخان	گرمخان	حصار گرم‌خان
	گرمخان	گیفان	حصار گرم‌خان
جاجرم	مرکزی	میان‌دشت	جاجرم^†	۱۳۷۶	شهرستان‌های بجنورد و اسفراین^[۱۲]^[۱۳]	۳۶٬۶۷۳	۳۴۸۶	۱۱
	جلگه شوقان	شوقان	شوقان
	جلگه شوقان	طبر	شوقان
	جلگه سنخواست	چهارده سنخواست	سنخواست
	جلگه سنخواست	دربند	سنخواست
راز و جرگلان	مرکزی	دهستان راز	راز^†	۱۳۹۱	بجنورد^[۱۴]	۵۹٬۲۱۰	۲۵۳۸	۲۳
	مرکزی	باغلق	راز^†
	جرگلان	جرگلان	یکه‌سعود
	جرگلان	حصارچه	یکه‌سعود
	غلامان	غلامان	غلامان
	غلامان	راستقان	غلامان
شیروان	مرکزی	حومه	شیروان^† زیارت	۱۳۳۹	قوچان^[۱۱]	۱۴۶٬۱۴۰	۳۹۴۵	۳۷
		زوارم
		زیارت
		سیوکانلو
		گلیان
	سرحد	تکمران	لوجلی
	سرحد	جیرستان	لوجلی
	قوشخانه	قوشخانه بالا	قوشخانه
	قوشخانه	قوشخانه پایین	قوشخانه
فاروج	مرکزی	فاروج	فاروج^†	۱۳۸۳	قوچان^[۱۵]	۴۹٬۲۷۱	۱۶۱۵	۳۱
		سنگر
		شاه‌جهان
	خبوشان	تیتکانلو	تیتکانلو
	خبوشان	حصار	تیتکانلو
گرمه	مرکزی	بالادشت	گرمه^† درق ایور	۱۳۸۷	جاجرم^[۱۶]	۲۵٬۴۷۵	۲۱۵۹	۱۲
گرمه	مرکزی	گلستان	گرمه^† درق ایور	۱۳۸۷	جاجرم^[۱۶]	۲۵٬۴۷۵	۲۱۵۹	۱۲
سملقان	مرکزی	حومه	آشخانه^†	۱۳۷۹	بجنورد^[۱۷]	۷۵،۶۴۵	۶۰۵۳	۱۷
	مرکزی	جیرانسو	آشخانه^†
	سملقان	آلمه	آوا قاضی
	سملقان	قاضی	آوا قاضی
مانه	مرکزی	اترک	پیش‌قلعه	۱۴۰۲	(مانه و سملقان)	۲۶،۰۸۲
	مرکزی	عشق‌آباد	پیش‌قلعه
	شیرین‌سو	کهنه‌جلگه
	شیرین‌سو	شیرین‌سو
بام و صفی‌آباد	مرکزی	دهنه شیرین	صفی‌آباد	۱۴۰۱	اسفراین	۱۶،۸۸۷
	مرکزی	صفی‌آباد	صفی‌آباد
	بام	بام
	بام	ساریگل
استان خراسان شمالی	۲۲	۴۹	بجنورد^† و ۲۳ شهر دیگر	۱۳۸۳	استان خراسان	۸۶۳٬۰۹۲	۲۸٬۴۳۴	۳۰