متصرفات ونیزی
| ایالت دریا | |||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| مستعمرات فرادریایی جمهوری ونیز | |||||||||||||||||
| ح. ۹۹۲–۱۷۹۷ | |||||||||||||||||
 نقشه قلمروهای فرادریایی ونیز | |||||||||||||||||
| تاریخچه | |||||||||||||||||
| دوران تاریخی | قرون وسطی – دوران نوین آغازین | ||||||||||||||||
• اکتشاف و لشکرکشی پیترو دوم اورسئولو | اواخر قرن دهم | ||||||||||||||||
| ۱۲۰۲–۰۴ | |||||||||||||||||
| ۱۴۶۳–۷۹ | |||||||||||||||||
• جنگ کرت | ۱۶۴۵–۶۹ | ||||||||||||||||
• جنگ موره‌آ | ۱۶۸۴–۹۹ | ||||||||||||||||
• جنگ عثمانی و ونیز (۱۷۱۴–۱۷۱۸) | ۱۷۱۴–۱۸ | ||||||||||||||||
| ۱۲ مه ۱۷۹۷ | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
متصرفات ونیزی یا استاتو دا مار (ونتی: Stato da Màr) یا دومینی دا مار (ونتی: Domini da Mar؛ به معنی «ایالت دریا» یا «قلمروهای دریا»)، که گاهی به عنوان یک امپراتوری دریایی یا امپراتوری فرادریایی توصیف می‌شود،[۱] شامل سرزمین‌های دریایی و فرادریایی تحت کنترل جمهوری ونیز از حدود سال ۱۰۰۰ تا ۱۷۹۷ میلادی بود. این قلمروها در برهه‌های مختلف شامل بخش‌هایی از ایتالیا، اسلوونی، کرواسی، مونته‌نگرو، آلبانی و یونان امروزی—به‌ویژه ایستریا، دالماسی، جزایر ایونی، پلوپونز، کرت، کیکلادها، ائوبویا و قبرس—می‌شد.[۲]
این قلمرو یکی از سه بخش اصلی قلمروهای جمهوری ونیز بود؛ دو بخش دیگر شامل دوگادو (یعنی خود ونیز و حومه) و دومینی دی ترئافرما در شمال ایتالیا می‌شدند.
املاک و مستعمرات فرادریایی ونیز، به‌ویژه جزایری مانند کورفو، کرت و قبرس، نقشی حیاتی در سیادت تجاری و نظامی ونیز ایفا می‌کردند. فرنان برودل، مورخ برجسته، در مطالعهٔ شاخص خود دربارهٔ جهان مدیترانه در قرن شانزدهم، این جزایر را «ناوگان بی‌حرکت ونیز» توصیف کرده است.[۳]
تاریخچه
ایجاد امپراتوری فرادریایی ونیز حدود سال ۱۰۰۰ میلادی با شکست نارنتی‌ها توسط دوچه ونیز، پیترو دوم اورسئولو، و به رسمیت شناختن حکومت ونیز توسط شهر-دولت‌های دالماسی آغاز شد؛ امر که به دوج اجازه داد در چند دهه بعد خود را «دوک دالماسی» بنامد. با این حال، تسلط بر دالماسی تا اوایل قرن پانزدهم تثبیت نشد. در قرن‌های دوازدهم و سیزدهم، ونیز به تدریج حکومت خود را بر ایستریا استقرار بخشید که تا پایان جمهوری ادامه یافت.
قلمروهای فرادریایی ونیز با پایان جنگ صلیبی چهارم در سال ۱۲۰۴ و با اعلام پارتیتیو تراروم ایمپری رومانیه از امپراتوری بیزانس، به بیشترین وسعت اسمی خود رسید. با این حال، اکثر این سرزمین‌ها هرگز تحت کنترل واقعی ونیز قرار نگرفتند و در اختیار دولت‌های جانشین یونانی-بیزانسی، یعنی دسپوتیت اپیروس و به‌ویژه امپراتوری نیقیه باقی ماندند. ونیز به عنوان یک بازیگر مهم در قسطنطنیه باقی ماند و موقعیت کلیدی «پودستای قسطنطنیه» را تا بازپس‌گیری بیزانس در سال ۱۲۶۱ حفظ کرد و به‌طور کلی‌تر در دوران پیچیده سیاسی معروف به فرانکوکراتیا در منطقه تأثیرگذار بود. از دستاوردهای جنگ صلیبی چهارم، ونیز ائوبویا را تا قرن پانزدهم، کیکلادها را تا قرن شانزدهم و کرت را تا قرن هفدهم در اختیار داشت.
پیامدهای جنگ کیوجا در اواخر قرن چهاردهم شاهد دوره دیگری از رشد سریع امپراتوری ونیز بود. کورفو در سال ۱۳۸۶ تحت حکومت دائمی ونیز درآمد، آرگوس و ناپپلیا در ۱۳۸۸–۱۳۹۴، بنادر آدریاتیک دراج (آلبانی) و لژه در ساحل آلبانی در ۱۳۹۲، و پس از آن اشکودر در ۱۳۹۶ و دریواستو در ۱۳۹۷ به آن پیوستند.[۴] در سال ۱۴۰۲، نبرد آنکارا موقتاً ظهور امپراتوری عثمانی در شرق را معکوس کرد و درگذشت دوک میلان، جیان گالئاتزو ویسکونتی، خلأ قدرتی در شمال ایتالیا ایجاد کرد که امکان expansion قلمروهای داخلی یا دومینی دی ترئافرما را فراهم ساخت. فضای تغییریافته ناشی از دوره فترت عثمانی و عهدنامه گالیپولی در سال ۱۴۰۳ منجر به رشد تجارت و تصرف زنجیره جدیدی از قلعه‌ها در یونان شد: نافپاکتوس در ۱۴۰۷، پاتراس در ۱۴۰۸، پیلوس (پلوپونز) در ۱۴۱۰، و موقتاً سالونیک در ۱۴۲۳.[۴] در دالماسی، جایی که ونیز طبق عهدنامه زادار (۱۳۵۸) مجبور به واگذاری متصرفات خود به پادشاهی مجارستان شده بود، از درگیری بین لادیسلاو ناپل و زیگیسمونت، امپراتور مقدس روم بر سر تاج‌وتخت مجارستان بهره برد و در سال ۱۴۰۹ واگذاری چند قلمرو دالماسی خود—از جمله کرس (جزیره)، راب (جزیره)، پاگ (جزیره)، زادار، ورانا (شهر) و نویگراد، شهرستان زادار—را در ازای ۱۰۰٬۰۰۰ دوکات توسط لادیسلاو تضمین کرد.[۵]
در سال ۱۴۸۹، ونیز همچنین قبرس را به دست آورد که آن را تا فتح عثمانی در ۱۵۷۰–۱۵۷۱ حفظ نمود. تسلط ونیز بر دریانوردی در دریای آدریاتیک برای سده‌ها حفظ شد، به طوری که در نقشه‌های قرن هفدهم و هجدهم از آن به عنوان "Mare di Venezia" (دریای ونیز) یاد می‌شد. از قرن پانزدهم به بعد، تاریخ امپراتوری فرادریایی ونیز تحت شعاع جنگ‌های عثمانی و ونیز پی‌درپی قرار گرفت. ونیز سرزمین‌های زیادی را از دست داد اما گاهی اوقات نیز مناطقی را به دست آورد، که برجسته‌ترین آنها پلوپونز از اواخر دهه ۱۶۸۰ تا ۱۷۱۵ و کوهپایه‌های دالماسی نیز در دهه ۱۶۸۰ بود. پس از آن تاریخ، باقی‌مانده قلمروهای فرادریایی که تا سقوط جمهوری ونیز به دست ناپلئون بناپارت در سال ۱۷۹۷ حفظ شدند، همگی در ایستریا، دالماسی و جزایر ایونی بودند و هیچ قلمرویی در شرق کیثیرا و آنتیکیثیرا باقی نمانده بود.
قلمروها
مکان‌ها تقریباً بر اساس نزدیک‌ترین تا دورترین فاصله از ونیز فهرست شده‌اند. در مواردی که بین نام در زبان ونیزی و زبان ایتالیایی تفاوت وجود دارد، ابتدا نسخهٔ ونیزی ذکر شده است. سیادتهای فئودالی که توسط ونیزی‌ها اداره می‌شدند، مانند قلمرو آندرئا گیسی در تینوس و میکونوس نیز در این فهرست گنجانده شده‌اند.
در شمال شرقی ایتالیا، اسلوونی و کرواسی امروزی
در پی عهدنامه زادار در سال ۱۳۵۸، ونیز حضور خود در دالماسی را برای نیم قرن از دست داد
- ایستریای ونیز:
- تریسته، ۱۲۸۳–۱۲۸۷، ۱۳۶۸–۱۳۷۲ و ۱۵۰۸–۱۵۰۹
- موجا، ۱۴۲۰–۱۷۹۷
- کوپر (اسلوونی) (Capodistria)، ۱۱۴۵–۱۷۹۷
- ایزولا (Isola)، ۱۱۴۵–۱۷۹۷
- پیران (شهر) (Piràn/Pirano)، ۱۲۸۳–۱۷۹۷
- اوماگ (Umago)، ۱۲۶۹–۱۷۹۷
- موتوون (Montona d'Istria)، ۱۲۷۸–۱۷۹۷
- نویگراد، ایالت ایستریا (Cittanova d'Istria)، ۱۲۷۰–۱۷۹۷
- پرچ (Parenso)، ۱۲۶۷–۱۷۹۷
- رووینی (Rovinjo)، ۱۲۸۳–۱۷۹۷
- اسوتی لورچ (San Lorenso del Paxenadego/San Lorenzo del Pasenatico)، ۱۲۷۱–۱۷۹۷
- بیل (کرواسی) (Vale/Valle d'Istria)، ۱۳۳۱–۱۷۹۷
- ودنیان (Dignano)، ۱۳۳۰–۱۷۹۷
- پولا (Poła)، ۱۱۴۵–۱۲۹۱ و ۱۳۳۱–۱۷۹۷
- لابین (Albona) و پلومین (Fianona)، ۱۴۲۰–۱۷۹۷
- پازین (Pisino)، ۱۵۰۸–۱۵۰۹
- خلیج کوارنر (Quarnaro):
- رییکا (Fiume)، ۱۵۰۸–۱۵۰۹
- کرس (جزیره) (Cherso) و جزایر لوشینی (Lusin/Osero)، قرن ۱۵–۱۷۹۷ به استثنای اشغال کوتاه عثمانی‌ها در طول جنگ کرت
- کرک (جزیره) (Vegia/Veglia)، ۱۴۸۰–۱۷۹۷ به استثنای اشغال کوتاه عثمانی‌ها در طول جنگ کرت
- راب (جزیره) (Arbe)، ۱۴۰۹–۱۷۹۷
- پاگ (جزیره) (Pago)، ۱۴۲۰–۱۷۹۷ به استثنای اشغال کوتاه عثمانی‌ها در طول جنگ کرت
- نویگراد، شهرستان زادار (Novegradi)، ۱۴۰۹–۱۷۹۷ به استثنای اشغال عثمانی‌ها در ۱۶۴۶–۱۶۴۷
- نین، کرواسی (Nona)، ۱۳۲۸–۱۳۵۸ و ۱۴۰۹–۱۷۹۷
- زادار (Zara)، ۹۹۸–۱۱۸۶، ۱۲۰۲–۱۳۵۸ و ۱۴۰۹–۱۷۹۷
- بیوگراد نا مرو (Zaravecia پس از ۱۲۰۴)، اوایل قرن ۱۱، ۱۱۱۵–۱۱۲۴، ۱۱۲۵، ۱۴۰۹–۱۷۹۷
- ورانا (شهر) (Aurana یا Laurana Arauzona)، ۱۴۰۹–۱۵۳۸، ۱۶۴۷ و ۱۶۸۳–۱۷۹۷
- جزیره اوگلیان (Ugliano) و دوگی اوتوک (Isola Lunga یا Isola Grossa)، قرن ۱۳–۱۳۵۸ و ۱۴۰۹–۱۷۹۷
- شیبنیک (Sebenego/Sebenico)، ۱۱۱۶–۱۱۳۳، ۱۳۲۲–۱۳۵۸ و ۱۴۱۲–۱۷۹۷
- تروگیر (Traù)، ۱۱۲۵–۱۱۳۳ و ۱۴۲۰–۱۷۹۷
- اسپلیت (Spàlato)، ۹۹۸–۱۰۱۹، ۱۱۱۶–۱۱۱۷، ۱۱۱۸–۱۱۲۴، ۱۱۲۷–۱۱۴۱ و ۱۴۲۰–۱۷۹۷
- قلعه کلیس (Clissa)، ۱۶۴۸–۱۷۹۷
- امیش، کرواسی (Almissa)، ۱۴۴۴–۱۷۹۷
- ویس (جزیره) (Lissa)، حدود ۱۴۰۹–۱۷۹۷
- براچ (Brasa)، ۱۲۶۸–۱۳۵۸ و ۱۴۲۰–۱۷۹۷
- ماکارسکا (Macarsca)، قرن ۱۳–۱۳۲۶ و ۱۶۴۶–۱۷۹۷
- خوار (جزیره) (Łexina/Lesina)، ۱۳۳۱–۱۳۵۸ و ۱۴۰۹–۱۷۹۷
- کورچولا (Curzola)، ۱۲۵۵–۱۳۵۸ و ۱۴۰۹–۱۷۹۷
- کوهپایه‌های دالماسی، بیشتر در طول جنگ موره‌آ فتح شد:
- ابرواتس، کرواسی (Obrovazzo)، بنکوواتس (Bencovazzo)، سکرادین (Scardona)، ورلیکا (Verlicca) و سینی، کرواسی (Signo)، ۱۶۸۶–۱۷۹۷
- کنین (Tenin)، ۱۶۴۷ و ۱۶۸۸–۱۷۹۷
- ایمتسکی (Imoschi)، ۱۷۱۷–۱۷۹۷
- ورگراتس (Vergoraz/Vergorazzo)، ۱۶۹۰–۱۷۹۷
- متکویچ (Porto Narenta)، ۱۶۸۵–۱۷۹۷
- دوبروونیک (Raguxa/Ragusa)، ۱۰۰۰–۱۰۳۰ و ۱۲۰۵–۱۳۵۸
در مونته‌نگرو و آلبانی امروزی
- هرتسگ نووی (Castelnuovo)، ۱۶۸۷–۱۷۹۷
- ریسان (Risano)، ۱۶۸۸–۱۷۹۷
- کوتور (Càtaro/Cattaro) و پراست (Perasto)، ۱۴۲۰–۱۷۹۷
- اسوتی استفان (Santo Stefano)، ۱۴۲۳–۱۷۹۷
- بودوا (Budua) و سوتوموره (Spizza)، ۱۴۲۰–۱۷۹۷
- بار، مونته‌نگرو (Antivari)، ۱۴۴۳–۱۵۷۱
- اولتسینی (Dulcigno)، ۱۴۰۵–۱۵۷۱
- اشکودر (Scutari)، ۱۳۹۶–۱۴۷۹
- دریشت (Drivasto)، ۱۳۹۳–۱۴۲۳ و ۱۴۴۲–۱۴۷۸
- لژه (Alessio)، ۱۳۸۶–۱۴۷۸ و ۱۵۰۱–۱۵۰۶
- دراج (آلبانی) (Durazo/Durazzo)، ۱۲۰۵–۱۲۱۳ و ۱۳۹۲–۱۵۰۱
- کرویه (Kruja)، ۱۳۸۸–۱۳۹۲، ۱۳۹۳–۱۳۹۴، ۱۴۰۳–۱۴۱۵
- قلعه ساتی (Satti) و داگنوم (Dagno)، ۱۴۰۳–۱۴۱۳
- ولوره (آلبانی) (Valona) و قلعه کانینه (Canina)، ۱۶۹۰–۱۶۹۱
- باتروتام (Butrinto)، ۱۳۵۰ و ۱۳۸۶–۱۷۹۷
در جنوب ایتالیای امروزی (بنادر آپولیایی ونیز)
- ترانی، ۱۴۹۶–۱۵۰۹
- مولا دی باری و پولینیانو ا ماره، ۱۴۹۵–۱۵۰۹ و ۱۵۲۸–۱۵۳۰
- مونوپولی (ایتالیا)، ۱۴۸۴–۱۵۰۹ و ۱۵۲۸–۱۵۳۰
- بریندیزی و اوترانتو، ۱۴۹۶–۱۵۰۹
- گالیپولی (آپولیا)، ۱۴۸۴
در یونان، قبرس یا جزایر اژه امروزی
- کورفو (Corfù) و جزیره پاکسی (Passo)، ۱۲۰۷–۱۲۱۴ و ۱۳۸۶–۱۷۹۷
- پرگا (اپیروس) (Parga)، ۱۴۰۱–۱۷۹۷ با چندین اشغال کوتاه توسط عثمانی‌ها
- پروزا (Prevesa)، ۱۴۰۱–۱۴۶۳، ۱۶۸۴–۱۶۹۹، ۱۷۱۷–۱۷۹۷
- آرتا (یونان) (Arta)، ۱۷۱۷–۱۷۹۷
- فونیتسا (Vonizza)، ۱۶۸۴–۱۷۹۷
- لفکادا (Santa Maura)، ۱۶۸۴–۱۷۹۷
- کیفالونیا (Cefalonia)، ۱۵۰۰–۱۷۹۷
- ایتاکا (یونان) (Itaca)، ۱۵۰۳–۱۷۹۷
- زاکینتوس (Zante)، ۱۴۷۹–۱۷۹۷
- نافپاکتوس (Lepanto)، ۱۳۹۰ و ۱۴۰۷–۱۴۹۹
- آمفیسا (Salona)، ۱۶۸۷–۱۶۹۷
- پلوپونز (Morea): پایگاه‌های مختلف تا فتح عثمانی در قرن‌های ۱۵–۱۶، سپس حکومت سراسری ونیز ۱۶۸۸–۱۷۱۵ به عنوان پادشاهی موره‌آ
- پاتراس (Patraso/Patrasso)، ۱۴۰۸–۱۴۳۰ و ۱۶۸۷–۱۷۱۵
- پیلوس (پلوپونز) (Navarino)، ۱۴۱۷–۱۵۰۱ و ۱۶۸۶–۱۷۱۵
- مثونی، مسینیا (Modon/Modone)، ۱۲۰۷–۱۵۰۰ و ۱۶۸۶–۱۷۱۵
- کورونی (Coron/Corone)، ۱۲۰۷–۱۵۰۰ و ۱۶۸۵–۱۷۱۵
- شبه‌جزیره مانی (Braccio della Maina)، ۱۴۸۷–۱۴۹۹
- مونمواسیا (Malvasia)، ۱۴۶۴–۱۵۴۰ و ۱۶۹۰–۱۷۱۵
- آرگوس (یونان) (Argo)، ۱۳۹۴–۱۴۶۲ و ۱۶۸۷–۱۷۱۵
- نافپلیو (Napoli di Romània)، ۱۳۸۸–۱۵۴۰ و ۱۶۸۶–۱۷۱۵
- کیثیرا (Cerigo) و جزیره آنتیکیثیرا (Cerigotto)، ۱۲۳۸–۱۷۱۵ و ۱۷۱۸–۱۷۹۷
- کرت، معروف در ونیز به عنوان پادشاهی کاندی:
- خانیا (La Canea)، حدود ۱۲۱۰–۱۲۶۳ و ۱۲۸۵–۱۶۴۵
- رتیمنون (Retimo)، حدود ۱۲۱۰–۱۶۴۶
- سیتیا (Sitia)، حدود ۱۲۱۰–۱۶۵۱
- هراکلیون (Candia)، حدود ۱۲۱۰–۱۶۶۹
- گرامووسا (Grabusa)، حدود ۱۲۱۰–۱۶۹۱
- جزیره سودا (جزیره) (Suda) و اسپینالونگا (Spinalonga)، حدود ۱۲۱۰–۱۷۱۵
- در دودکانسا:
- کیکلادها، که ونیز بیشتر آنها را به عنوان دوک‌نشین مجمع‌الجزایر در اختیار داشت:
- جزیره سیروس (Siro)، ۱۲۰۷–۱۵۲۲
- پاروس (Paro)، آنتی‌پاروس (Antiparo) و میکونوس (Micono)، ۱۲۰۷–۱۵۳۷
- ناکسوس (Nasso)، میلوس (Milo)، فوله‌گاندروس (Policandro)، آندروس (Andro)، ایوس (Io)، آمورگوس (Amorgo)، کیمولوس (Argentiera)، سیکینوس (Sicandro)، ۱۲۰۷–۱۵۶۶
- سانتورینی (Santorini)، ۱۲۰۷–حدود ۱۲۸۰ و ۱۳۰۱–۱۵۷۶
- کیتنوس (Citno) و سیفنوس (Sifanto)، ۱۲۰۷–۱۶۱۷
- تینوس (Tino)، ۱۲۰۷–۱۷۱۵
- جزایر سارونیک:
- پتلوئوس، ۱۳۲۲–۱۴۷۰
- اسپوراد شامل اسکیاتوس (Sciato)، اسکوپلوس (Scopelo)، آلونیسوس (Alonneso) و اسکیروس (Sciro)، ۱۲۰۷–دهه ۱۲۷۰ و ۱۴۵۳–۱۵۳۸
- لیمنوس (Lemno)، ۱۲۰۷–۱۲۷۸ (به عنوان دوک‌نشین بزرگ لیمنوس)، ۱۴۶۴–۱۴۷۹ و ۱۶۵۶–۱۶۵۷
- ساموثراکی (Samotracia)، ۱۲۰۴–۱۳۵۵
- سالونیک (Salonico/Salonicco)، ۱۴۲۳–۱۴۳۰
- گالیپولی (Gallipoli) و تکیرداغ (Rodosto)، ۱۲۰۴–۱۲۳۵
- محله بی‌اوغلو (Pera) در قسطنطنیه، ۱۲۰۴–۱۲۶۱
- مندنیتسا (Bodonitsa)، ۱۳۳۵–۱۴۱۴
- ایمبروس (Imbro)، ۱۳۷۷–۱۴۶۲
- تندوس (Tenedo)، ۱۳۷۷–۱۳۸۱، –۱۴۵۵ و ۱۶۵۶–۱۶۵۷
- قبرس (Sipro/Cipro)، ۱۴۸۹–۱۵۷۰
- فاماگوستا (Famagosta)، ۱۴۸۹–۱۵۷۱
در روسیه امروزی
- تانایس (Tana)، قرن ۱۳–۱۳۳۲
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ "The Empire of the Sea and the Empire of the Land". University of Warwick, Department of History. Retrieved 11 July 2025.
- ↑ Map of Venetian forts & presence in the Stato da Mar of southern Balkans
- ↑ Fernand Braudel (1949). La Méditerranée et le monde méditerranéen à l'époque de Philippe II, 1: La part du milieu. Paris: Armand Colin. p. 149.
Sur le grand axe de sa puissance, ces îles sont la flotte immobile de Venise.
- 1 2 Gullino 1996, § La politica delle annessioni.
- ↑ Gullino 1996, § La conquista della Dalmazia (1409–1420).
پیوند به بیرون
- امپراتوریهای فرادریایی
- انحلالهای ۱۷۹۷ (میلادی) در جمهوری ونیز
- تاریخ ونیز